minimum-

quĭris or cŭris [Sabine], a spear:

sive quod hasta curis (al. quiris) est dicta Sabinis,

Ov. F. 2, 477.

Quĭrīs, ītis, and mostly plur., Quĭ-rītes, tĭum (or tum, Aus. Prof. 22, 9), m. [Cures].

Originally, the inhabitants of the Sabine town Cures, the Quirites (very rare):

prisci Quirites,

Verg. A. 7, 710 Serv.: veteres illi Sabini Quirites, Col. praef. § 19. —After the Sabines and the Romans had united in one community, under Romulus, the name of Quirites was taken in addition to that of Romani, the Romans calling themselves, in a civil capacity, Quirites, while, in a political and military capacity, they retained the name of Romani: post foedus Titi (Tatii) et Romuli placuit, ut quasi unus de duobus fieret populus. Unde et Romani Quirites dicti sunt, quod nomen Sabinorum fuerat a civitate Curibus;

et Sabini a Romulo Romani dicti sunt,

Serv. Verg. A. 7, 710; cf. Liv. 1, 13.— Joined with populus Romanus, the technical expression is usually POPVLVS ROMANVS QVIRITIVM, qs. the Roman commonwealth of Quirite citizens, the Roman nation of Quirites; but not unfreq. also in apposition: POPVLO ROMANO QVIRITIBVS (like homines prisci Latini, and populus priscorum Latinorum): QVOD BONVM FORTVNATVM FELIXQVE SALVTAREQVE SIET POPVLO ROMANO QVIRITIVM, REIQVE PVBLICAE POPVLI ROMANI QVIRITIVM... OMNES QVIRITES, PEDITES ARMATOS PRIVATOSQVE VOCA INLICIVM HVC AD ME, Tab. Censor. ap. Varr. L. L. 6, § 86 Müll.:

populo Romano Quiritium,

Liv. 8, 9; 41, 16:

populus Romanus Quiritium,

id. 1, 32:

populi Romani Quiritium,

id. 1, 24; 32; 10, 28; 22, 10 al.— In the other form: POPVLD ROMANO QVIRITIBVS, Inscr. Marin. Fratr. [p. 1516] Arv. tab. 24, 1, 34; cf. id. ib. 41, 2, 24; so, an ancient formula ap. Gell. 1, 12, 14, acc. to the MSS.; so,

too,

id. 10, 24, 3; Macr. S. 1, 4 fin. —We rarely meet with the form populo Romano Quiritibusque, Liv. 8, 6 (al. om. que); cf.

Paul. ex Fest. s. v. dici, p. 67 Müll.: devovisse eos se pro patriā Quiritibusque Romanis,

Liv. 5, 41:

Quiritium Romanorum exercitus,

id. 26, 2:

factum hoc populi Romain Quiritibus ostentum Cimbricis bellis,

to the citizens of the Roman nation, Plin. 16, 32, 57, § 132.—

It was a reproach for soldiers to be addressed as Quirites,

Tac. A. 1, 42; Suet. Caes. 70; Lampr. Alex. Sev. 52 sq.; Luc. 5, 358:

Quiritium fossae dicuntur, quibus Ancus Marcius circumdedit urbem, quam secundum ostium Tiberis posuit, ex quo etiam Ostiam, et quia populi opera eas faceret, appellavit Quiritium,

Fest. p. 254 Müll.: jus Quiritium, full Roman citizenship:

ago gratias, domine, quod et jus Quiritium libertis necessariae mihi feminae, et civitatem Romanam Harpocrati iatraliptae meo indulsisti,

Plin. Ep. 10, 6 (22), 1:

Latinis jus Quiritium (constituit),

Suet. Claud. 19: Latini jus Quiritium consequuntur his modis, beneficio principali, etc., Ulp. Reg. tit. 4, de Latinis.— Sing.: Quiris (also Quiritis, acc. to Prisc. p. 633 P.), a Roman citizen, a Quirite: ollus Quiris Leto datus, an ancient formula in Fest. p. 254 Müll.:

dona Quiritis,

Hor. Ep. 1, 6, 7:

reddere jura Quiriti,

Ov. M. 14, 823:

minimum de plebe Quiritem,

id. Am. 1, 7, 29; Juv. 8, 47: quibus una Quiritem Vertigo facit, makes a Roman citizen, sets free (for in the ceremony of manumission the slave was turned around), Pers. 5, 75:

quis te redonavit Quiritem Dis patriis?

an uninjured Roman citizen, Hor. C. 2, 7, 3:

epulis repleto Quirite, i. e. populo Romano,

Claud. Carm. 12, 16:

Romani more Quiritis, i. e. civis,

Luc. 2, 386: Quiris Eoüs, an eastern Roman, i. e. an inhabitant of Constantinople, Sid. Carm. 1, 31.— In fem.:

Q. TVLLIVS Q. F. PONTIFEX SACR. IVNONIS QVIRITIS,

Inscr. Grut. 308, 1. —

( Poet. transf.) Of bees, citizens, commonalty:

ipsae regem, parvosque Quirites Sufficiunt,

Verg. G. 4, 201.

rĕd-ĭgo, ēgi, actum, 3, v. a. [ago].

To drive, lead, or bring back (syn. reduco).

Lit.:

(Sol) Disjectos redegit equos,

Lucr. 5, 403:

si materiem nostram collegerit aetas Post obitum, rursumque redegerit, ut sita nunc est,

bring it back, restore it to its present condition, id. 3, 848:

filia parva duas redigebat rupe capellas,

Ov. F. 4, 511:

tauros in gregem,

Varr. R. R. 2, 5, 12; cf.:

in sua rura boves,

Ov. F. 3, 64:

oppidani (hostem) fusum fugatumque in castra redigunt,

Liv. 21, 9:

hostium equitatum in castra,

id. 26, 10:

turbam ferro in hostes,

id. 37, 43:

aliquem Capuam,

id. 26, 12 fin.:

aliquem in exsilium,

Just. 9, 4, 7. —

Trop.:

rem ad pristinam belli rationem redegit,

Caes. B. C. 1, 76 fin.:

annum neglegentia conturbatum ad pristinam rationem,

Suet. Aug. 31:

disciplinam militarem ad priscos mores,

Liv. 8, 6 fin.: aliquid ad ultimam sui generis formam speciemque, Cic. Or. 3, 10:

omnia redegit in singulas rationes praeceptionis,

Auct. Her. 4, 2, 3:

aliquem in concordiam,

Plaut. Am. 1, 2, 13:

vos in gratiam,

Ter. Phorm. 5, 7, 73:

tu, qui ais, redige in memoriam,

recall it to my mind, id. ib. 2, 3, 36:

in memoriam,

Cic. Phil. 2, 7, 18; id. Fam. 1, 9, 9:

(poëtae) formidine fustis Ad bene dicendum delectandumque redacti,

brought back, reduced, Hor. Ep. 2, 1, 155.—Far more freq.,

(With the idea of agere predominant; cf. recido and redeo, II.) To get together, call in, collect, raise, receive, take a sum of money or the like by selling, etc.:

cum omnem pecuniam ex aerario exhausissetis, ex vectigalibus redegissetis, ab omnibus regibus coëgissetis,

Cic. Agr. 2, 36, 98; cf.:

pecuniam ex bonis patriis,

id. Phil. 13, 5, 10;

and simply pecuniam,

id. Rab. Post. 13, 37; Hor. Epod. 2, 69:

omne argentum tibi,

to scrape together, Plaut. Pers. 2, 5, 23:

bona vendit, pecuniam redigit... pecunia, quam ex Agonidis bonis redegisset,

Cic. Div. in Caecil. 16, 56; cf. Liv. 5, 16:

quod omnis frumenti copia decumarum nomine penes istum esset redacta, etc.,

Cic. Verr. 2, 3, 73, § 171:

fructus,

Dig. 36, 4, 5, § 22 (after colere agros); 22, 1, 46; cf.:

pars maxima (praedae) ad quaestorem redacta est,

Liv. 5, 19:

fructus ad eum,

Dig. 10, 2, 51:

quicquid captum ex hostibus est, vendidit Fabius, consul, ac redegit in publicum,

paid it into the public treasury, Liv. 2, 42:

venditum sub hastā in aerarium,

id. 4, 53:

(patres) victi irā vetuere reddi (bona regia), vetuere in publicum redigi,

id. 2, 5, 1; cf.:

praedam in fiscum,

Tac. H. 4, 72:

aliquid in commune,

Dig. 17, 2, 52, § 6.—

To bring or reduce a thing to any condition, circumstance, etc.; to make or render it so and so (cf. reddo); constr. with in (so most freq.), ad, sub, an adv. of place, absol., or with a double acc.

With in:

viros in servitutem,

Plaut. Aul. 2, 1, 47:

Aeduos in servitutem,

Caes. B. G. 2, 14, 3:

in pristinam sortem servitutis,

Just. 6, 5, 1:

vidulum in potestatem alicujus,

Plaut. Rud. 5, 3, 22:

civitatem in potestatem,

Caes. B. G. 7, 13 fin.; Hirt. B. G. 8, 24 fin.; 45; Cic. Quint. 55, 152; id. Phil. 5, 17, 46; id. Verr. 2, 2, 13, § 33; Tac. Agr. 18; Vell. 2, 94, 4; cf.:

civitatem in dicionem potestatemque populi Romani,

Caes. B. G. 2, 34 fin.:

aliquos in dicionem,

Cic. Balb. 10, 25; Liv. 41, 19:

gentes in dicionem hujus imperii,

Cic. Phil. 4, 5, 13:

Arvernos in provinciam,

to reduce to a province, Caes. B. G. 1, 45; 7, 77 fin.; cf.:

partem Britanniae, etc., in formam provinciae,

Tac. Agr. 14; Suet. Caes. 25; id. Aug. 18; id. Tib. 37 fin.; id. Calig. 1; Liv. Epit. 45; 93:

in formulam provinciae,

Vell. 2, 38, 1:

in formam praefecturae,

id. 2, 44, 4:

in id redactus sum loci, Ut, etc.,

Ter. Phorm. 5, 7, 86; cf.:

republicā in tranquillum redactā,

Liv. 3, 40; and:

mentem in veros timores,

Hor. C. 1, 37, 15:

si hoc genus (pecuniarum) in unum redigatur,

be brought into one mass, Cic. Phil. 5, 4, 13:

dispositio est, per quam illa, quae invenimus, in ordinem redigimus,

reduce to order, Auct. Her. 3, 9, 16; cf.:

arbores in ordinem certaque intervalla,

Quint. 8, 3, 9; but: ut veteres grammatici auctores alios in ordinem redegerint, alios omnino exemerint numero, brought, admitted into the rank of classics (cf. Gr. enkrinein; opp. numero eximere = ekkrinein):

libertinos in equestrem ordinem,

Lampr. Alex. Sev. 18; Just. 5, 6, 5; Quint. 1, 4, 3;

for which: redigere aliquem (poëtam) in numerum,

id. 10, 1, 54;

also,

to lower, degrade, Suet. Vesp. 15; v. ordo; cf. Liv. ap. Prisc. 1173 P.; Plin. Ep. 2, 6, 5:

quod prosa scriptum redigere in quaedam versiculorum genera,

Quint. 9, 4, 52:

in hanc consuetudinem memoriā exercitatione redigendā,

id. 11, 2, 45:

servos, in dominium nostrum,

Dig. 1, 5, 5:

in nihilum redigam te, et non eris,

Vulg. Ezech. 26, 21:

in cinerem,

id. 2 Pet. 2, 6: provinciam in solitudinem, Lact. de Ira Dei, 5, 4.—

With ad:

aliquem ad inopiam redigere,

to reduce to poverty, Ter. Heaut. 5, 1, 56:

aliquem ad incitas,

Plaut. Poen. 4, 2, 85; id. Trin. 2, 4, 136:

genus id ad interitum,

Lucr. 5, 877; Cic. ap. Lact. 7, 11, 5; cf.:

prope ad internecionem gente ac nomine Nerviorum redacto,

Caes. B. G. 2, 28:

ad nihilum redigere,

Vulg. Psa. 72, 20:

victoriam ad vanum et irritum,

to render empty and useless, Liv. 26, 37 fin.: cf.: [p. 1541] spem ad irritum, id. 28, 31:

aliquid ante dubium ad certum,

to render certain, id. 44, 15:

carnes excrescentes ad aequalitatem,

Plin. 30, 13, 39, § 113 (shortly afterwards reducunt); cf.:

cicatrices ad planum,

id. 20, 9, 36, § 93:

aliquem ad desperationem,

Suet. Aug. 81; Just. 6, 5, 7 et saep.:

redegit se ad pallium et crepidas,

Suet. Tib. 13.—

With sub:

Galliam sub populi Romani imperium,

Caes. B. G. 5, 29, 4:

Corcyram sub imperium Atheniensium,

Nep. Timoth. 2, 1:

barbaros sub jus dicionemque,

Liv. 28, 21:

incolas ejus insulae sub potestatem Atheniensium,

Nep. Milt. 1, 4; 2 fin.; id. Paus. 2, 4; id. Pelop. 5:

totam Italiam sub se,

id. Flor. 1, 9, 8:

GENTES SVB IMPERIVM,

Inscr. Grut. 226.—

With adv. of place:

eo redigis me, ut, etc.,

Ter. Eun. 4, 4, 23:

eo, ut,

Flor. 1, 2, 4:

hem! Quo redactus sum!

Ter. Eun. 2, 2, 7.—

Absol.: ut credam, redigunt animum mihi argumenta, Att. ap. Non. 174, 10 (Trag. Rel. v. 516 Rib.): ut ejus animum retundam, redigam, ut, quo se vortat, nesciat, bring it down, so that, etc., Ter. Heaut. 5, 1, 73; Lucr. 1, 553.—

With double acc., to make or render a thing something (very rare;

more freq. reddere): quae facilia ex difficillimis animi magnitudo redegerat,

Caes. B. G. 2, 27 fin.:

(Ubios) Suevi multo humiliores infirmioresque redegerunt,

id. ib. 4, 3 fin.; Aus. Mos. 224.—

In designations of number, etc., pregn., to bring within a number or extent; to lessen, diminish, reduce:

familiam jam ad paucos redactam paene ab interitu vindicasti,

Cic. Marcell. 4, 10; cf.:

redigere omnis fere in quadrum numerumque sententias,

id. Or. 61, 208:

hosce ipsos (libros octo) utiliter ad sex libros redegit Diophanes,

reduced, abridged, Varr. R. R. 1, 1, 10:

ex hominum milibus LX. vix ad D.... sese redactos esse dixerunt,

Caes. B. G. 2, 28:

ad semuncias redacta,

Tac. A. 6, 16:

judicia ad duo genera judicum redegit,

Suet. Caes. 41; id. Vesp. 10:

non ad numerum redigar duorum,

Ov. M. 6, 199:

quod si comminuas vilem redigatur ad assem,

Hor. S. 1, 1, 43:

ne res ad nilum redigantur funditus omnes,

Lucr. 1, 791; 2, 752; cf. Ov. M. 14, 149:

rem maximam redigere ad minimum,

Lact. 3, 9, 15.

rĕ-mitto, mīsi, missum, 3, v. a. and n.

Act., to let go back, send back, despatch back, drive back, cause to return (class. and very freq.; cf. reddo).

Lit.

In gen.: Al. Redde mihi illam (filiam)... Non remissura es mihi illam?... non remittes? Me. Non remittam! Plaut. Cist. 2, 1, 29 sq.:

a legione omnes remissi sunt domum Thebis,

id. Ep. 2, 2, 22:

aliquem domum,

Caes. B. G. 1, 43 fin.; 4, 21; 7, 4 fin.; id. B. C. 3, 27 fin.:

mulieres Romam,

Cic. Att. 7, 23, 2:

paucos in regnum,

Caes. B. C. 2, 44:

Fabium cum legione in sua hiberna,

id. B. G. 5, 53:

partem legionum in sua castra,

id. B. C. 3, 97:

ad parentes aliquem nuntium,

Plaut. Capt. 2, 3, 15:

aliquem ad aliquem,

id. Cas. 2, 8, 1; Cic. Fam. 16, 5, 1; Caes. B. C. 1, 24; 26:

obsides alicui,

id. B. G. 3, 8 fin.; Lucil. ap. Lact. 5, 14:

is argentum huc remisit,

Plaut. As. 2, 2, 69:

librum tibi remisi,

Cic. Att. 9, 9, 2: pila intercepta, to cast or hurl back, Caes. B. G. 2, 27; so,

tractum de corpore telum,

Ov. M. 5, 95:

epistulam ad aliquem,

Plaut. Truc. 2, 4, 43:

litteras Caesari,

Caes. B. G. 5, 47; cf.:

scripta ad eum mandata per eos,

id. B. C. 1, 10:

naves ad aliquem,

id. B. G. 5, 23; so,

naves,

id. B. C. 1, 27:

obsides,

id. B. G. 3, 8; 3, 29:

nonne vides etiam, quantā vi tigna trabesque Respuat umor aquae?.. Tam cupide sursum revomit magis atque remittit,

drives back, Lucr. 2, 199; so,

aquas longe (cautes),

Sen. Hippol. 583:

calces (equi),

i. e. kick out behind, Nep. Eum. 5, 5.—

To send forth from itself, give out, yield:

ut melius muriā, quam testa marina remittit,

gives forth, yields, Hor. S. 2, 8, 53:

muriam,

Col. 12, 9 init.:

minimum seri,

id. 12, 13:

umorem (humus),

id. 12, 15 init.:

aeruginem (vasa aenea),

id. 12, 20, 2:

nec umenti sensit tellure remitti (nebulas),

Ov. M. 1, 604:

umorem ex se ipsa remittit,

Verg. G. 2, 218:

quod baca remisit olivae,

Hor. S. 2, 4, 69:

sanguinem e pulmone,

Ov. P. 1, 3, 19.—

In partic.

To let go back, to loosen, slacken, relax any thing strained, bound, rigid, etc. (syn. relaxo;

opp. intendo, adduco): in agro ambulanti ramulum adductum, ut remissus esset, in oculum suum recidisse,

Cic. Div. 1, 54, 123; cf.:

habenas vel adducere vel remittere,

id. Lael. 13, 45:

frena,

Ov. M. 2, 191 (opp. retinere);

6, 228: lora,

id. ib. 2, 200; id. Am. 3, 2, 14; cf.:

vela pennarum,

Lucr. 6, 743:

ira contractis, hilaritas remissis (superciliis) ostenditur,

Quint. 11, 3, 79:

quattuor remissis (digitis) magis quam tensis,

id. 11, 3, 99:

digitis,

Ov. H. 19, 197:

remissis,

id. M. 4, 229: junctasque manus remisit;

vinclis remissis, etc.,

i. e. to loose, id. ib. 9, 314 sq.:

digitum contrahens ac remittens,

Plin. 11, 26, 32, § 94: bracchia, i. e. to let sink or fall down, Verg. G. 1, 202: remissas manus, sinking or failing, Vulg. Heb. 12, 12:

frigore mella Cogit hiems eademque calor liquefacta remittit,

dissolves again, melts, Verg. G. 4, 36; cf.:

cum se purpureo vere remittit humus,

opens again, thaws, Tib. 3, 5, 4:

vere remissus ager,

Ov. F. 4, 126. —

To leave behind, produce:

veluti tractata notam labemque remittunt Atramenta,

Hor. Ep. 2, 1, 235.—

Jurid. t. t.: remittere nuntium or repudium, to send a bill of divorce, to dissolve a marriage or betrothal; v. nuntius and repudium.—

Trop.

In gen., to send back, give back, return, restore, dismiss, remove, etc.:

(specula) simulacra remittunt,

Lucr. 4, 337 Lachm.:

vocem late nemora alta remittunt,

Verg. A. 12, 929; cf.:

totidemque remisit Verba locus,

Ov. M. 3, 500:

chorda sonum... remittit acutum (with reddere),

Hor. A. P. 349:

vos me imperatoris nomine appellavistis: cujus si vos paenitet, vestrum vobis beneficium remitto, mihi meum restituite nomen,

Caes. B. C. 2, 32 fin.:

quin etiam ipsis (imperium) remittere,

id. B. G. 7, 20: integram causam ad senatum remittit, refers, Tac. A. 3, 10:

a quibus appellatum erit, si forte ad eosdem remittemur,

Quint. 11, 1, 76; 12, 10, 21:

veniam,

to return, repay, Verg. A. 4, 436:

quae nisi respuis ex animo longeque remittis,

Lucr. 6, 68; cf.:

opinionem animo,

to dismiss, reject, cast off, Cic. Clu. 2, 6:

si quid ab omnibus conceditur, id reddo ac remitto,

resign it, id. Sull. 30, 84:

utramque provinciam remitto, exercitum depono,

id. Phil. 8, 8, 25:

Galliam togatam,

id. ib. 8, 9, 27.—

In partic.

(Acc. to I A. 2. a.) To slacken, relax, relieve, release, abate, remit (freq. and class.):

omnes sonorum tum intendens tum remittens persequetur gradus,

Cic. Or. 18, 59; cf.:

(sonorum vis) tum remittit animos, tum contrahit,

id. Leg. 2, 15, 38: quaero enim non quibus intendam rebus animum, sed quibus relaxem ac remittam, relieve, recreate, refresh, id. Fragm. ap. Non. 383, 23:

ut requiescerem curamque animi remitterem,

id. Verr. 2, 4, 61, § 137:

animum per dies festos licentius,

Liv. 27, 31; and in a like sense with se, Nep. Alcib. 1 fin.;

and mid.: mirum est, ut opusculis animus intendatur remittaturque,

Plin. Ep. 7, 9, 13:

animos a contentione pugnae,

Liv. 5, 41:

animos a certamine,

id. 9, 12:

animos a religione,

id. 5, 25; cf.:

nihil apud milites remittitur a summo certamine,

id. 6, 24, 10:

superioris temporis contentionem,

Caes. B. C. 2, 14 fin.; cf. Cic. Brut. 55, 202:

diligentiam in perdiscendo ac memoriam,

Caes. B. G. 6, 14; cf.:

curam et diligentiam remittunt,

id. B. C. 2, 13:

summum illud suum studium remisit,

Cic. Brut. 93, 320:

ea studia remissa temporibus revocavi,

id. Tusc. 1, 1, 1:

belli opera,

Liv. 30, 3:

bellum,

id. 30, 23:

pugnam,

Sall. J. 60, 3 al.:

urguent tamen et nihil remittunt,

Cic. Fin. 4, 28, 77: equites petere ut sibi laxaret aliquid laboris;

quibus ille, ne nihil remissum dicatis, remitto, etc.,

Liv. 9, 16:

cottidie aliquid iracundiae remittebat,

Cic. Phil. 8, 6, 19; cf. id. Att. 10, 4, 2:

aliquid de suo,

id. Rab. Post. 11, 31:

horam de meis legitimis horis,

id. Verr. 2, 1, 9, § 25:

aliquid de severitate cogendi,

id. Phil. 1, 5, 12; 13, 17, 36:

nihil de saevitiā,

Tac. A. 6, 25 al.; cf. Caes. B. C. 3, 17:

ex eo, quod ipse potest in dicendo, aliquantum remittet,

Cic. Div. in Caecil. 15, 48:

aliquid ex pristinā virtute,

Caes. B. C. 3, 28:

aliquid ex curā verborum,

Quint. 10, 7, 22; 7, 1, 22.—With ellipsis of aliquid, etc.:

illum viris fortissimis remittere de summā non potuisse, te mulieri deterrimae recte remississe, etc.,

Cic. Verr. 2, 3, 35, § 82; Liv. 4, 43, 11:

de voluntate nihil,

Cic. Brut. 5, 17:

nihil e solito luxu,

Tac. H. 3, 55:

nihil ex arrogantiā,

id. Agr. 27 al. — Impers.:

tum aequo animo remittendum de celeritate existumabat,

Caes. B. G. 5, 49.—

With inf., to cease, leave off, omit to do any thing (rare;

not in Cic. or Cæs.): si cogites, remittas jam me onerare injuriis,

Ter. And. 5, 1, 8:

neque remittit quid ubique hostis ageret explorare,

Sall. J. 52, 5; cf.:

quid bellicosus Cantaber cogitet, remittas Quaerere,

Hor. C. 2, 11, 3.—

With se, or mid., to relax, abate:

ubi dolor et inflammatio se remiserunt,

Cels. 4, 24 fin.; cf.:

cum se furor ille remisit,

Ov. H. 4, 51:

quae (febres) certum habent circuitum et ex toto remittuntur,

Cels. 3, 12; cf. under II.—

Mid., to recreate one ' s self:

eundem, cum scripsi, eundem etiam cum remittor, lego,

Plin. Ep. 1, 16, 7; cf.:

fas est et carmine remitti,

id. ib. 7, 9, 9; cf.

supra: animus remittatur,

id. ib. 7, 9, 13.—

To give free course to (opp. continere):

animi appetitus, qui tum remitterentur, tum continerentur,

Cic. N. D. 2, 12, 34.—

With respect to a person, to free one from any thing; to give up, grant, forgive, yield, resign, concede, surrender, sacrifice a thing to any one (= concedere, condonare); with acc. of the offence:

Tranioni remitte quaeso hanc noxiam causā meā,

Plaut. Most. 5, 2, 47:

injuriam,

Sall. H. 3, 61, 2 Dietsch:

quare tum cito senex ille remisit injuriam?

Sen. Contr. 2, 11, 1:

ut ex animo tibi volens omne delictum remittam,

App. M. 3, p. 137, 29; so freq. in late Lat., to remit, forgive a sin or offence:

peccata,

Vulg. Matt. 9, 2:

blasphemia,

id. ib. 12, 31:

cogitationem,

id. Act. 8, 22. — Freq. with acc. of the penalty:

multam,

Cic. Phil. 11, 8, 18:

poenam alicui,

Liv. 40, 10, 9: ipso remittente Verginio ultimam poenam, id. 3, 59, 10; 8, 35, 1:

omnia tibi ista concedam et remittam,

Cic. Verr. 2, 5, 9, § 22; cf. id. Ac. 2, 33, 106; and:

alicui remittere atque concedere, ut, etc.,

id. Planc. 30, 73: meam animadversionem et suppli cium... remitto tibi et condono, Vatin. ap. Cic. Fam. 5, 10, 2:

quod natura remittit, Invida jura negant,

Ov. M. 10, 330:

si per populum Romanum stipendium remittatur,

Caes. B. G. 1, 44:

pecunias, quas erant in publicum Varroni cives Romani polliciti, remittit,

id. B. C. 2, 21; cf. Liv. 42, 53: aedes (venditas) alicui, to give up, resign a purchase, Plaut. Most. 3, 2, 111:

tempus vobis,

Cic. Verr. 2, 1, 11, § 30:

ut patria tantum nobis in nostrum privatum usum, quantum ipsi superesse posset, remitteret,

id. Rep. 1, 4, 8:

navem imperare debuisti ex foedere: remisisti in triennium: militem nullum umquam poposcisti per tot annos,

id. Verr. 2, 4, 9, § 21:

tibi remittunt omnes istam voluptatem et eā se carere patiuntur,

resign that pleasure to you, id. de Or. 1, 58, 246:

ut memoriam simultatium patriae remitteret,

sacrifice to his country, Liv. 9, 38; cf.:

privata odia publicis utilitatibus remittere,

Tac. A. 1, 10:

ut sibi poenam magistri equitum remitteret (dictator),

that he would remit for their sake, Liv. 8, 35:

dictator consulibus in senatu magnifice conlaudatis et suarum quoque rerum illis remisso honore, dictaturā se abdicavit,

having been resigned in their favor, id. 7, 11:

jus ipsi remittent,

will abandon their claim, id. 6, 18, 7.— Absol.:

remittentibus tribunis plebis comitia per interregem sunt habita,

withdrawing their opposition, Liv. 6, 36, 3:

de tributo remiserunt,

id. 5, 12, 13; cf. Tac. A. 1, 8:

si hoc ipsi remitti vellent, remitterent ipsi de maritumis custodiis,

Caes. B. C. 3, 17.—

Poet., with inf., to allow, permit:

sed mora damnosa est nec res dubitare remittit,

Ov. M. 11, 376; cf.:

(Fides) occulte saevire vetat, prodesse remittit,

Claud. Laud. Stil. 2, 37. —

Neutr., to decrease, abate (very rare, but class.):

si forte ventus remisisset,

Caes. B. C. 3, 26:

imbres,

Liv. 40, 33, 4:

pestilentia,

id. 2, 34, 6:

cum remiserant dolores pedum,

Cic. Brut. 34, 130; cf.:

si remittent quippiam Philumenae dolores,

Ter. Hec. 3, 2, 14:

tumor remittens,

Cels. 7, 18:

vapor calidus primo non remittit propter levitatem,

does not sink, Vitr. 8, 2.— Hence, rĕmissus, a, um, P. a. (acc. to I. A. 2. a.), slack, loose, relaxed, languid (opp. contentus, contendere):

membra,

Lucr. 5, 852.

Lit.:

ut onera contentis corporibus facilius feruntur, remissis opprimunt,

Cic. Tusc. 2, 23, 54; cf.:

vox, ut nervi, quo remissior, hoc gravior et plenior,

Quint. 11, 3, 42:

ridens Venus et remisso Filius arcu,

Hor. C. 3, 27, 67:

ammoniacum,

i. e. liquid, Pall. 1, 41, 2; cf.

adeps,

Veg. 1, 11, 4. —

Trop., relaxed, not rigid, strict, or hard, both in a good and bad sense.

Mild, gentle, soft, indulgent, cheerful, good-humored, gay, etc. (syn.:

lenis, mitis, dulcis): remissior ventus,

Caes. B. C. 3, 26:

remissiora frigora,

id. B. G. 5, 12 fin.:

cantūs remissiores,

Cic. de Or. 1, 60, 254; cf.:

tum intentis tum remissis modis,

Quint. 11, 3, 17:

si me non improbissime Dolabella tractasset, dubitassem fortasse, utrum remissior essem, an summo jure contenderem,

Cic. Att. 16, 15, 1:

in eo sermone non remissi sumus,

id. Fin. 3, 1, 2:

remissus et subridens,

Tac. Or. 11 init.:

nisi magistratus valde lenes et remissi sint,

Cic. Rep. 1, 43, 66:

in ulciscendo remissior,

id. Red. ad Quir. 7, 23:

animus (with lenis),

id. de Or. 2, 46, 193; cf.:

remississimo ad otium et ad omnem comitatem animo,

i. e. most prone, Suet. Aug. 98:

remissus et mitis,

Plin. Ep. 3, 14, 5:

cum tristibus severe, cum remissis jucunde vivere,

Cic. Cael. 6, 13; cf. Suet. Galb. 14; id. Claud. 21:

decorus est sermo senis quietus et remissus,

Cic. Sen. 9, 28:

remissius genus dicendi,

id. Sest. 54, 115:

amicitia remissior esse debet et liberior et dulcior,

id. Lael. 18, 66; cf.

affectus,

Quint. 10, 1, 73:

egressiones dulces et remissae,

id. 11, 3, 164: joci, gay, merry (opp. curae graves), Ov. M. 3, 319; cf.:

remissiores hilarioresque sermones,

Suet. Tib. 21:

opus,

Ov. Tr. 2, 547. —

Slack, negligent, remiss (syn. languidus):

esse remisso ac languido animo,

Caes. B. C. 1, 21; cf.:

nostris languentibus atque animo remissis,

id. ib. 2, 14: dolus Numidarum [p. 1563] nihil languidi neque remissi patiebatur, i. e. no negligence, Sall. J. 53, 6; 88, 2:

in labore,

Nep. Iphic. 3, 1:

oderunt agilem gnavumque remissi,

Hor. Ep. 1, 18, 90:

remissior in petendo,

Cic. Mur. 26, 52:

vita remissior,

Suet. Tib. 52.—

Lower, cheaper:

remissior aliquanto ejus fuit aestimatio quam annona,

below the market price, Cic. Verr. 2, 3, 92, § 214. — Hence, adv.: rĕ-missē (acc. to B. 1.), gently, mildly (with leniter, urbane;

opp. severe, graviter, vehementer, etc.),

Cic. de Or. 3, 26, 102; id. Cael. 14, 33; Col. 1, 8, 10; Quint. 10, 2, 23; 12, 10, 71; Suet. Claud. 30.— Comp., Cic. de Or. 1, 60, 255; id. Verr. 2, 4, 34, § 76; Quint. 9, 2, 91.— Sup. is not found.

rĕ-sĭpĭo, ĕre, v. a. [sapio], to savor, taste, or smack of something; to have a savor or flavor of something (class.).

Lit.:

mustum resipit ferrum,

Varr. R. R. 1, 54, 3; cf.

picem (uva),

Plin. 14, 1, 3, § 18:

quicquam (aqua),

id. 31, 3, 22, § 37:

quam minimum amaritudinis (taleolae),

Col. 12, 48, 2.—

Trop., to smack of, savor of:

Epicurus homo non aptissimus ad jocandum, minimeque resipiens patriam,

Cic. N. D. 2, 17, 46:

istae (comoediae) resipiunt stilum Plautinum,

Gell. 3, 3, 13. —

Pregn., to taste well, have a good flavor: [p. 1579] Iaboravi, ut insulsa resiperent, Aus. Idyll. Monos. 12 praef.

sal, sălis ( neutr. collat. form of the nom. sălĕ, Enn. ap. Gell. 2, 26, or Ann. v. 378 Vahl.; Varr. ap. Non. 223, 17; also, in the regular form sometimes neutr. in sing., v. infra, I.; but plur. always sales, m.; cf. Neue, Formenl. 1, 697 sq.; dat. plur.: infusis salis, Fabian. ap. Charis. p. 82 P.), m. [root sal-, to stream, flow; cf. hals; perh. also found in insula, salix].

Lit., salt.

Masc.: ex sale, qui apud Carthaginienses fit, Cato ap. Prisc. p. 659 P.:

salem candidum sic facito,

id. R. R. 88; Varr. R. R. 1, 7, 8; Col. 6, 17, 7; 8, 6 Schneid. N. cr.; 12, 6, 2; 12, 21, 2 al.; Plin. 31, 7, 39, § 73; Plaut. Merc. 1, 2, 95; id. Curc. 4, 4, 6; id. Pers. 3, 3, 25; Sall. Fragm. ap. Charis. p. 82 P., and ap. Prisc. p. 644 ib.; Hor. S. 1, 5, 46 et saep.—Prov.:

salem cum pane edit,

Plin. 31, 8, 41, § 89.—

Neutr.: nunc vides in conviviis ita poni et sal et mel, Varr. ap. Charis. p. 82 P.; so, aliud, Fabian. ib. p. 82 P.;

tritum,

Veg. 2, 24, 4 al.; v. also infra, II.—

Doubtful gen.:

multos modios salis,

Cic. Lael. 19, 67:

(caseum) parco sale reponunt,

Verg. G. 3, 403; Caes. B. C. 2, 37:

salis vendendi arbitrium,

Liv. 29, 6; 45, 29; Hor. S. 1, 3, 14; 2, 2, 17; 2, 4, 74; Col. 7, 8, 5; Cels. 2, 24; Plin. 31, 7, 42, § 91.—

Plur.:

quin aspergi solent sales: melior fossilis quam marinus,

Varr. R. R. 2, 11, 6; Col. 7, 4, 8; 8, 6, 1; Pall. 9, 2 Mai; id. Nov. 19; Fabian. ap. Charis. p. 82 P.; Ov. M. 15, 286.—

Meton.

Poet., the salt water, brine, sea.

Sing., Enn. 1. 1.:

supra rorem salis edita pars est remorum,

Lucr. 4, 438:

et sale tabentes artus in litore ponunt,

Verg. A. 1, 173; 1, 35; 3, 385; 5, 848; 5, 866; 6, 697; 10, 214; Ov. P. 1, 1, 70; Val. Fl. 4, 722.—

Plur.:

sales amari,

Ov. M. 15, 286:

aequorei,

Luc. 10, 257.—

A speck on precious stones shaped like a grain of salt. — Sing.:

sal,

Plin. 37, 6, 22, § 83; 37, 8, 37, § 117; 37, 2, 10, § 28.— Plur.:

sales,

Plin. 37, 2, 8, § 22.—

Trop.

Intellectual acuteness, good sense, shrewdness, cunning, wit, facetiousness, sarcasm, a witticism, witty saying (class. in sing. and plur.;

syn.: lepos, facetiae, festivitas): (sal) adeo necessarium elementum est, ut transierit intellectus ad voluptates animi quoque. Nam ita sales appellantur, omnisque vitae lepos et summa hilaritas laborumque requies non alio magis vocabulo constat,

Plin. 31, 7, 41, § 88.

Sing.:

qui habet salem, quod in te est,

Ter. Eun. 3, 1, 10; cf.:

nulla venustas, Nulla in tam magno est corpore mica salis,

Cat. 86, 4:

Caesar inusitatum nostris oratoribus leporem quendam et salem est consecutus,

Cic. de Or. 2, 23, 98; cf. id. N. D. 2, 29, 74:

sale vero et facetiis Caesar vicit omnis,

id. Off. 1, 37, 133:

(litterae) tum humanitatis sparsae sale,

id. Att. 1, 13, 1:

qui (versus) dum denique habent salem ac leporem,

Cat. 16, 7:

P. Scipio omnes sale facetiisque superabat,

Cic. Brut. 34, 128; cf.:

argutiae facetissimi salis,

Plin. 35, 10, 37, § 117:

salis satis est, sannionum parum, Cic Fam. 9, 16, 10: in quo mihi videtur specimen fuisse humanitatis, salis, suavitatis, leporis,

id. Tusc. 5, 19, 55:

(Lucilius) sale multo Urbem defricuit,

Hor. S. 1, 10, 3; cf.

of the same: acerbitas et abundantia salis,

Quint. 10, 1, 94:

hic delectatur iambis, Ille Bioneïs sermonibus et sale nigro,

i. e. biting wit, sarcasm, Hor. Ep. 2, 2, 60; Cat. 13, 5:

qui plurimum in scribendo et salis haberet et fellis nec candoris minus,

Plin. Ep. 3, 21, 1. —

Neutr. (ante-class.): quicquid loquitur, sal merum est, Afran. ap. Prisc. p. 659 P.; so, (puella) Charitôn mia, tota merum sal, Lucr. 4, 1162.—

Plur.:

Romani veteres atque urbani sales,

Cic. Fam. 9, 15, 2:

vestri proavi Plautinos Laudavere sales,

Hor. A. P. 271; Sen. Vit. Beat. 27, 2:

periculosi sales,

id. Tranq. 1, 4:

libaboque tuos, scite Menandre, sales,

Prop. 3 (4), 21, 28:

huic generi orationis aspergentur etiam sales, qui in dicendo minimum quantum valent: quorum duo genera sunt, unum facetiarum, alterum dicacitatis,

Cic. Or. 26, 87; cf. Quint. 6, 3, 15; 10, 1, 117:

(Ciceronem) in salibus aliquando frigidum,

id. 12, 10, 12:

a salibus suffusis felle refugi,

Ov. Tr. 2, 565:

protervi sales,

Stat. S. 1, 6, 6:

salibus vehemens intra pomoeria natis,

Juv. 9, 11.—

(Borrowed from the use of salt as a relish.) Good taste, elegance:

tectum antiquitus constitutum plus salis quam sumptūs habebat,

Nep. Att. 13, 2.—

Sharpness, pungency, stimulus, incentive:

quae (sc. calor, sanguis) aviditatem naturali sale augent,

Plin. 10, 72, 93, § 198.

sānus, a, um (sanun', for sanusne, Plaut. Bacch. 3, 6, 37; id. Men. 5, 2, 66; id. Mere. 2, 2, 21; 2, 4, 21; id. Rud. 3, 2, 19; id. Truc. 2, 4, 13; cf.

sanan',

id. Am. 3, 2, 48; id. Cure. 5, 2, 54; id. Cist. 4, 1, 14; id. Ep. 5, 1, 42; id. Men. 2, 3, 43;

and sanin',

id. Ps. 4, 7, 83), adj. [kindr. with SA, sôs], sound, whole, healthy, physically or mentally (cf.: integer, incolumis, sospes, salvus).

Lit., sound in body, whole, healthy, well:

pars corporis,

Cic. Sest. 65, 135:

sensus si sani sunt et valentes,

id. Ac. 2, 7, 19:

sanis modo et integris sensibus,

id. ib. 2, 25, 90:

corpora sana,

Quint. 8, prooem. §

19: ut alimenta sanis corporibus agri cultura, sic sanitatem aegris medicina promittit, Cels. praef. 1: homo,

id. ib. 1, 1:

sanum recteque valentem,

Hor. Ep. 1, 16, 21:

domi meae eccam salvam et sanam,

Plaut. Ep. 4, 1, 36:

sana et salva amica,

id. Merc. 5, 2, 48 (cf. infra, B. and II. A.):

sanus ac robustus,

Quint. 2, 10, 6:

si noles sanus, curres hydropicus,

Hor. Ep. 1, 2, 34:

sanus utrisque Auribus atque oculis,

id. S. 2, 3, 284:

ulcera sana facere,

Cato, R. R. 157, 3; cf.:

aliquem sanum facere... sanus fieri,

id. ib. 157, 8:

si eo medicamento sanus factus sit,

Cic. Off. 3, 24, 92.— Poet.:

volnera ad sanum nunc coiere mea (for ad sanitatem),

are healed, Prop. 3 (4), 24, 18.— Comp.:

aegrotare malim quam esse tuā salute sanior,

Plaut. Truc. 2, 2, 5.— Sup.:

interim licet negotia agere, ambulare, etc.... perinde atque sanissimo,

Cels. 7, 4, 4.—

Transf., sound, safe, whole, etc. (very rare): Ac. Salvast, navis, ne time. Ch. Quid alia armamenta? Ac. Salva et sana sunt, Plaut. Merc. 1, 2, 62:

sana et salva res publica,

Cic. Fam. 12, 23, 3:

civitas,

Liv. 3, 17:

nare sagaci Aëra non sanum sentire,

i. e. tainted, Luc. 7, 830.—

Trop.

Sound in mind, in one's right mind, rational, sane, sober, discreet, etc.:

eos sanos intellegi necesse est, quorum mens motu quasi morbi perturbata nullo sit: qui contra affecti sunt, hos insanos appellari necesse est,

Cic. Tusc. 3,5,11: Am. Delirat uxor. Al. Equidem ecastor sana et salva sum, Plaut. Am. 2, 2, 98: Am. Haec sola sanam mentem gestat meorum familiarium. Br. Immo omnes sani sunt profecto. Am. At me uxor insanum facit Suis foedis factis, id. ib. 5, 1, 31 sqq.; cf. Cic. Off. 3, 25, 95:

quam ego postquam inspexi non ita amo, ut sani solent Homines, sed eodem pacto ut insani solent,

Plaut. Merc. 2, 1, 38:

sanus non est ex amore illius (shortly after: insanior ex amore),

id. ib. 2, 3, 106:

si sis sanus aut sapias satis... nisi sis stultior stultissimo,

id. Am. 3, 2, 23; cf.

(opp. insipiens),

id. Bacch. 4, 3, 14:

hic homo sanus non est,

is out of his senses, is insane, id. Am. 1, 1, 246; id. Merc. 5, 2, 110; id. Men. 1, 3, 15; 2, 2, 39 et saep.; cf.: En. Sanun' es? Ch. Pol sanus si sim, non te medicum mihi expetam, id. Merc. 2, 4, 21; so, sanun' es? sanan' es? sanin' estis? v. the passages cited init.:

satin' sanus es?

are you in your senses? Ter. Heaut. 4, 3, 29 (opp. sobrius); 5, 2, 33; id. And. 4, 4, 10; id. Ad. 5, 8, 14; id. Phorm. 5, 3, 19.—With gen.: satin' tu sanus mentis aut animi tui, Qui conditionem hanc repudies? Plaut. Trin. 2, 4, 53:

vix sanae mentis estis,

Liv. 32, 21:

mentis bene sanae,

Hor. S. 1, 9, 44:

mentis sanae vix compos,

Ov. M. 8, 35; so, sanae mentis, Tib. ap. Suet. Tib. 67:

ego illum male sanum semper putavi,

a man of not very sound mind, Cic. Att. 9, 15, 5:

male sana (Dido),

i. e. raving, Verg. A. 4, 8:

male sani poëtae,

i. e. inspired, Hor. Ep. 1, 19, 4; cf. Ov. M. 3, 474:

excludit sanos Helicone poëtas,

calculating, sober, Hor. A. P. 296:

bene sanus Ac non incautus,

very prudent, discreet, id. S. 1, 3, 61:

praecipue sanus,

id. Ep. 1, 1, 108:

rem publicam capessere hominem bene sanum non oportere,

Cic. Sest. 10, 23:

sani ut cretā an carbone notati?

id. ib. 2, 3, 246:

pro sano loqueris, cum me appellas nomine,

like a rational being, rationally, Plaut. Men. 2, 2, 24; so,

pro sano,

id. ib. 5, 5, 42; cf.: nihil hunc se absente pro sano facturum arbitratus, qui, etc., * Caes. B. G. 5, 7:

adeo incredibilis visa res, ut non pro vano modo, sed vix pro sano nuncius audiretur,

Liv. 39, 49: quem in locum nemo sanus hostis subiturus esset, Auct. B. Alex. 74 fin.:

solve senescentem sanus equum,

Hor. Ep. 1, 1, 8 et saep.:

tumultu etiam sanos consternante animos,

discreet, well-disposed, Liv. 8, 27:

sensus,

Verg. E. 8, 66:

mores,

Dig. 27, 10, 1.—With ab: ego sanus ab illis (vitiis), sound as respects them, i. e. free from, unaffected by them, etc., Hor. S. 1, 4, 129.— Comp.:

qui sanior, ac si, etc.,

Hor. S. 2, 3, 241; 2, 3, 275.— Sup.:

quisquam sanissimus tam certa putat, quae videt, quam? etc.,

Cic. Ac. 2, 28, 89 init.:

confluentibus ad eum (Sullam) optimo quoque et sanissimo,

Vell. 2, 25, 2.—

Of style, sound, correct, sensible, sober, chaste:

qui rectum dicendi genus sequi volunt, alii pressa demum et tenuia et quae minimum ab usu cottidiano recedant, sana et vere Attica putant, etc.,

Quint. 10, 1, 44:

nihil erat in ejus oratione, nisi sincerum, nihil nisi siccum atque sanum,

Cic. Brut. 55, 202; cf.:

Attici oratores sani et sicci,

id. Opt. Gen. 3, 8; and:

Rhodii (oratores) saniores et Atticorum similiores,

id. Brut. 13, 51:

orator rectus et sanus,

Plin. Ep. 9, 26, 1; Vulg. 2 Tim. 4, 3; id. Tit. 2, 8; cf.:

sana ratio,

Val. Max. 9, 13, 3; Aug. Civ. Dei, 1, 22, 2.—Hence, advv., in two forms, saniter (ante-class.) and sane (class.).

sānĭter, rationally, Afran. ap. Non. 515, 22.—

sānē.

(Acc. to I.) Soundly, healthily, well: sane sarteque, Porphyrio ap. Charis. p. 195 fin.; 196 init. P.—

(Acc. to II.) Soberly, sensibly, reasonably, discreetly (very rare;

not in Cic.): bonum est, pauxillum amare sane, insane non bonum est,

Plaut. Curc. 1, 3, 20:

sane sapio et sentio,

I am in full possession of my reason and senses, id. Am. 1, 1, 292:

non ego sanius Bacchabor Edonis (with furere),

Hor. C. 2, 7, 26:

dixit sanius,

Sen. Contr. 5, 34 fin. —

In gen., like valde (i. e. valide), an intensive particle, well, indeed, doubtless, by all means, truly, certainly, of course, forsooth, right, very, etc. (freq. and class.):

sane sapis et consilium placet,

Plaut. Ps. 2, 2, 67 sq.; so,

sapis sane,

id. Cas. 3, 6, 25:

sapit,

id. Men. 5, 2, 39:

sane haud quicquam'st, magis quod cupiam,

id. Curc. 1, 3, 15; 2, 3, 43:

sane ego illum metuo,

id. Men. 5, 2, 108:

cum illā sane congruost sermo tibi,

id. Mil. 4, 3, 23:

sane ego sum amicus nostris aedibus,

id. As. 2, 3, 7:

dabant hae feriae tibi opportunam sane facultatem ad explicandas tuas litteras,

Cic. Rep. 1, 9, 14:

odiosum sane genus hominum officia exprobrantium,

id. Lael. 20, 71; id. Quint. 3, 11:

humilem sane relinquunt ortum amicitiae,

id. Lael. 9, 29; cf.:

tenui sane muro dissepiunt,

id. Rep. 4, 4, 4:

judicare difficile est sane,

id. Lael. 17, 62:

explicat orationem sane longam et verbis valde bonis,

id. Agr. 2, 5, 13:

(narratio) res sane difficilis,

id. de Or. 2, 66, 264:

sane grandes libros,

id. Rep. 3, 8, 12:

cui sane magna est in mento cicatrix,

Auct. Her. 4, 49, 63:

Herennium quendam, sane hominem nequam atque egentem, coepisse, etc.,

Cic. Att. 1, 19, 5:

Paulus mihi de re publicā alia quaedam sane pessima,

id. Att. 14, 7, 1:

sane murteta relinqui,

Hor. Ep. 1, 15, 5:

id sane est invisum duobus,

id. ib. 2, 2, 64:

bonus sane vicinus,

id. ib. 2, 2, 132:

sane populus numerabilis,

id. A. P. 206.— In replies: Mi. Te moneri numne vis? Ha. Sane volo, by all means, surely, to be sure, certainly, Plaut. Poen. 5, 2, 119; so,

sane volo,

id. Cas. 2, 3, 55; id. Rud. 5, 3, 51; Ter. Heaut. 4, 8, 31: Ch. Estne, ut fertur, forma? Pa. Sane, id. Eun. 2, 3, 69; 4, 7, 15:

sane hoc multo propius ibis,

id. Ad. 4, 2, 41. Th. Quid taces? Ph. Sane quia vero hae mihi patent semper fores, id. Eun. 1, 2, 9; id. And. 1, 2, 24: C. F. Visne igitur, etc. C. P. Sane placet, Cic. Part. Or. 1, 2:

sane et libenter quidem,

id. Rep. 2, 38, 64.—Ironically:

quam sane magni referat,

Plaut. Mil. 3, 3, 9; cf.: sane legem Juliam timeo, Ner. ap. Suet. Ner. 33 med.:

beneficium magnum sane dedit!

Phaedr. 3, 15, 12.—

With other adverbs: esse aedificatas has sane bene,

right well, very well, Plaut. Most. 3, 2, 74:

res rustica sane bene culta,

Cic. Quint. 3, 12; Ter. Hec. 1, 2, 103:

bene sane, as an answer,

very well, id. And. 5, 2, 7; id. Ad. 4, 2, 47:

recte sane,

id. Eun. 5, 5, 11; id. Heaut. 3, 2, 27; 3, 3, 20; id. Ad. 3, 3, 63; id. Phorm. 5, 8, 10:

sane commode,

Plaut. Poen. 1, 2, 72:

sapienter sane,

id. Pers. 3, 3, 42 et saep.:

scite hercle sane,

id. Trin. 3, 3, 53:

sane hercle,

Ter. Eun. 3, 5, 59; id. Hec. 3, 5, 9; id. Phorm. 3, 3, 9:

sane quidem,

id. And. 1, 2, 24:

sane quidem hercle,

Cic. Leg. 2, 4, 8:

sane pol,

Ter. And. 1, 4, 2.—Sane quam, how very, i. e. very much indeed, uncommonly, exceedingly (cf.:

admodum quam and valde quam): conclusa est a te tam magna lex sane quam brevi,

Cic. Leg. 2, 10, 23:

quod de Pompeio Caninius agit, sane quam refrixit,

id. Q. Fr. 2, 4 (6), 5; Cael. ap. Cic. Fam. 8, 1, 2; 8, 4, 2; Brut. ib. 11, 13, 4 (shortly before: suos valde quam paucos habet); Sulp. ib. 4, 5, 1.—With negatives:

haud sane diu est,

not very long since, Plaut. Merc. 3, 1, 44:

edepol commissatorem haud sane commodum,

Ter. Ad. 5, 2, 8:

haud sane intellego, quidnam sit, etc.,

Cic. Off. 2, 2, 5; Sall. C. 37, 9; 53, 5; id. Rep. Ord. 2, 11; Cic. Sen. 1, 3; Curt. 3, 1, 14:

agellus non sane major jugero uno,

Varr. R. R. 3, 16, 10:

cum his temporibus non sane in senatum ventitarem,

Cic. Fam. 13, 77, 1:

non sane mirabile hoc quidem,

id. Div. 2, 31, 67:

non ita sane vetus,

id. Brut. 10, 41:

non sane credere,

Hor. Ep. 1, 7, 61:

nihil sane esset, quod, etc.,

absolutely nothing, nothing at all, Cic. Q. Fr. 1, 2, 2, § 7; so,

nihil sane,

id. de Or. 2, 1, 5; Sall. C. 16, 5; Hor. S. 2, 3, 138; id. Ep. 2, 1, 206 al.—

In restrictive concessions, to be sure, indeed, certainly, however: sane bonum, ut dixi, rei publicae genus, Cic.Rep. 2, 26, 48; cf.:

hoc sane frequentissimum est... sed, etc.,

Quint. 4, 2, 130:

negant quemquam esse virum bonum nisi sapientem. Sit ita sane, sed, etc.,

Cic. Lael. 5, 18; cf. id. Rep. 1, 19, 32:

haec si vobis non probamus, sint falsa sane,

id. Ac. 2, 32, 105:

sint sane, quoniam ita mores se habent, liberales,

Sall. C. 52, 12; id. J. 31, 8:

sit hoc sane leve,

Cic. Sest. 54, 115:

sed fruatur sane hoc solacio,

id. Prov. Cons. 7, 16; Ov. H. 17, 13; Curt. 5, 1, 6:

repetita narratio sane res declamatoria magis quam forensis,

Quint. 4, 2, 128:

poëtis permittamus sane ejusmodi exempla,

id. 8, 3, 73:

non sane recepto in usum nomine,

not indeed, id. 5, 11, 20; cf. id. 7, 1, 41.—

With imperatives in colloq. lang. likewise concessive, like the English then, pray then, if you will:

ubi ego Sosia nolim esse, tu esto sane Sosia,

Plaut. Am. 1, 1, 283: Al. Num quid vis, quin abeam jam intro? Ju. I sane, id. ib. 3, 3, 16:

abi tu sane superior,

id. Stich. 5, 4, 14:

i sane,

id. As. 3, 3, 86; id. Aul. 2, 5, 7; id. Ep. 1, 1, 73; id. Pers. 4, 4, 25; 4, 4, 55; id. Rud. 2, 3, 55; Ter. Ad. 4, 2, 48:

ite sane,

Plaut. Aul. 3, 3, 3:

abi sane,

id. Am. 1, 1, 197; id. Rud. 3, 6, 17; id. Stich. 1, 3, 107; Ter. Heaut. 3, 3, 27:

sequere sane,

Plaut. Merc. 3, 1, 2:

age sane,

id. Men. 1, 2, 44; id. Ps. 5, 2, 27:

da sane,

id. Merc. 4, 1, 11:

dato sane,

id. Stich. 4, 1, 47:

cedo sane,

id. Pers. 4, 3, 30; 5, 1, 20; Ter. Heaut. 4, 7, 4:

nosce sane,

Plaut. As. 2, 4, 58:

age sane, omnes,

Liv. 1, 57, 8.

sentĭo, si, sum, 4 ( perf. sync. sensti, Ter. And. 5, 3, 11), v. a.

Physically.

In gen., to discern by the senses; to feel, hear, see, etc.; to perceive, be sensible of (syn. percipio).

With acc.:

calorem et frigus,

Lucr. 1, 496; cf.:

duritiem saxi,

id. 4, 268; 3, 381 sq.: feram nare sagaci (venaticā), Enn. ap. Fest. p. 177 Müll. (Ann. v. 346 Vahl.):

varios rerum odores,

Lucr. 1, 298:

sucum in ore,

id. 4, 617 sq.:

suavitatem cibi,

Cic. Phil. 2, 45, 115:

varios rerum colores,

Lucr. 4, 492:

sonitum,

Plaut. Curc. 1, 2, 69:

nil aegri,

Lucr. 3, 832:

utrumque (calorem et frigus) manu,

id. 1, 496:

famem,

Liv. 25, 13:

morbos articularios,

Plin. 32, 4, 14, § 39.—In mal. part.:

sensit delphina Melantho,

Ov. M. 6, 120.— Pass.:

posse prius ad angustias veniri, quam sentirentur,

before they should be observed, Caes. B. C. 1, 67.—

With inf. or an, object-clause:

sei movero me seu secari sensero,

Plaut. Merc. 2, 2, 40: sentio aperiri fores. id. Truc. 2, 3, 29:

nec quisquam moriens sentire videtur, Ire foras animam,

Lucr. 3, 607:

sentire sonare,

id. 4, 229 Munro.—

Absol.:

perpetuo quoniam sentimus,

Lucr. 4, 228; 6, 935; Plaut. Bacch. 4, 9, 77:

qui (homines) corruant, sed ita, ut ne vicini quidem sentiant,

Cic. Cat. 2, 10, 21.—

Of things:

pupula cum sentire colorem dicitur album,

Lucr. 2, 811 sq. — Absol.:

haud igitur aures per se possunt sentire,

Lucr. 3, 633:

si quis corpus sentire refutat,

id. 3, 350; 3, 354; cf. id. 3, 552; 3, 625.—

In partic.

To perceive the effects (esp. the ill effects) of any thing; to feel, experience, suffer, undergo, endure:

sentiet, qui vir siem,

Ter. Eun. 1, 1, 21:

jam curabo sentiat, Quos attentarit,

Phaedr. 5, 2, 6:

quid ipse ad Avaricum sensisset, etc.,

Caes. B. G. 7, 52; cf. Liv. 45, 28, 6:

Centupirini etiam ceterarum civitatum damna ac detrimenta senserunt,

Cic. Verr. 2, 3, 45, § 108; id. Div. in Caecil. 12, 38; cf. id. Verr. 2, 1, 49, § 127:

tecum Philippos et celerem fugam Sensi,

Hor. C. 2, 7, 10:

(Apollinem) vindicem,

id. ib. 4, 6, 3:

caecos motus orientis austri,

id. ib. 3, 27, 22:

contracta aequora (pisces),

id. ib. 3, 1, 33:

prima arma nostra (Salyi),

Flor. 3, 2, 3:

sentire paulatim belli mala,

Tac. H. 1, 89:

famem,

Liv. 25, 13, 1; Curt. 9, 10, 11:

damnum,

Liv. 2, 64, 6:

cladem belli,

id. 35, 33, 6:

inopiam rerum omnium,

id. 43, 22, 10; 44. 7, 6:

incommoda belli,

id. 44, 14, 10:

lassitudo jam et sitis sentiebatur,

id. 44, 36, 2:

ubi primum dolorem aliquis sentit,

Cels. 6, 7 init.; cf. Lact. 7, 20, 7:

cujus ulceris dolorem sentire etiam spectantes videntur,

Plin. 34, 8, 19, § 59:

corporis aegri vitia sentire,

Curt. 8, 10, 29:

qui in urbe se commoverit... sentiet, in hac urbe esse consules vigilantes, esse egregios magistratus, etc.,

Cic. Cat. 2, 12, 27; cf. id. Sest. 28, 69; Ov. M. 13, 864.— Absol.:

iste tuus ipse sentiet Posterius,

Ter. Ad. 1, 2, 59.—Of beasts, etc.:

oves penuriam sentiunt,

Col. 7, 9, 3 sq.:

frigus aut aestum,

id. 7, 4, 7:

praegelidam hiemem omnes pisces sentiunt,

Plin. 9, 16, 24, § 57.—

Of things, to be affected or influenced by:

meae istuc scapulae sentiunt,

Plaut. Poen. 1, 1, 25; Liv. 9, 37:

transitum exercitus (ager),

id. 9, 41, 58:

pestilentem Africum (Fecunda vitis),

Hor. C. 3, 23, 5:

lacus et mare amorem Festinantis eri,

id. Ep. 1, 1, 84:

alnos fluvii cavatas,

Verg. G. 1, 136 al.; cf. Plin. Pan. 31, 5:

carbunculi cum ipsi non sentiant ignes,

Plin. 37, 7, 25, § 92:

eadem (gemma) sola nobilium limam sentit,

is affected by, id. 37, 8, 32, § 109:

cum amnis sentit aestatem, et ad minimum deductus est,

Sen. Ira, 3, 21, 1:

miramur quod accessionem fluminum maria non sentiant,

id. Q. N. 3, 4: illa primum saxa auctum fluminis sentiunt, id. ib. 4, 2, 7:

totum mare sentit exortum ejus sideris,

Plin. 9, 16, 25, § 58:

caseus vetustatem,

id. 11, 42, 97, § 242:

herba cariem,

id. 12, 7, 14, § 28:

ferrum robiginem,

id. 34, 14, 41, § 143. —

In the elder Pliny, to be susceptible of, to be subject or liable to a disease:

morbos,

Plin. 9, 49, 73, § 156:

rabiem,

id. 8, 18, 26, § 68:

cariem,

id. 12, 7, 14, § 28.—

Mentally.

Lit., to feel, perceive, observe, notice (syn. intellego).

With acc.:

id jam pridem sensi et subolet mihi,

Plaut. Ps. 1, 5, 7; so,

quid,

id. Truc. 1, 1, 39:

quando Aesculapi ita sentio sententiam,

I observe, understand, id. Curc. 2, 1, 2:

primus sentio mala nostra,

Ter. Ad. 4, 2, 7:

numquam illum ne minimā quidem re offendi, quod quidem senserim,

that I have perceived, Cic. Lael. 27, 103:

ut cui bene quid processerit, multum illum providisse, cui secus, nihil sensisse dicamus,

id. Rab. Post. 1, 1:

praesentia numina sentit,

Hor. Ep. 2, 1, 134; cf. id. ib. 2, 2, 162; id. C. S. 73 et saep.:

de victoriā atque exitu rerum sentire,

Caes. B. G. 7, 52:

omnia me illa sentire quae dicerem, nec tantum sentire, sed amare,

Sen. Ep. 75, 3:

illum sensisse quae scripsit,

id. ib. 100, 11.— Poet.:

ut vestram sentirent aequora curam,

Ov. M. 5, 557:

nec inania Tartara sentit,

i. e. does not die, id. ib. 12, 619.—

With inf. or an obj.-clause:

quoniam sentio errare (eum),

Plaut. Men. 3, 2, 16:

hoc vir excellenti providentiā sensit ac vidit, non esse, etc.,

Cic. Rep. 2, 3, 5:

suspicionem populi sensit moveri,

id. ib. 2, 31, 54:

quod quid cogitent, me scire sentiunt, etc.,

id. Cat. 2, 3, 5 sq.:

postquam nihil esse pericli Sensimus,

Hor. S. 2, 8, 58:

non nisi oppressae senserunt (civitates), etc.,

Just. 8, 1, 2.—

With rel.- or interrog.-clause:

scio ego et sentio ipse, quid agam,

Plaut. Trin. 3, 2, 13:

jam dudum equidem sentio, suspicio Quae te sollicitet,

id. Bacch. 4, 8, 49:

quoniam sentio, Quae res gereretur,

id. ib. 2, 3, 56:

si quid est in me ingenii, quod sentio quam sit exiguum,

Cic. Arch. 1, 1:

ex quo fonte hauriam, sentio,

id. ib. 6, 13:

victrices catervae Sensere, quid mens rite, quid indoles... Posset,

Hor. C. 4, 4, 25.—With the indic., in a rel.clause:

sentio, quam rem agitis,

Plaut. Capt. 2, 1, 14.—

With de:

hostes postea quam de profectione eorum senserunt,

became aware of their retreat, Caes. B. G. 5, 32; 7, 52.—

With nom. of part. ( poet.):

sensit terrae sola maculans,

Cat. 63, 6:

sensit medios delapsus in hostis,

Verg. A. 2, 377.—

Absol.:

vehementer mihi est irata: sentio atque intellego,

Plaut. Truc. 2, 6, 64; cf. id. Trin. 3, 2, 72; id. Mil. 2, 6, 97:

mentes sapientium cum e corpore excessissent sentire ac vigere (opp. carere sensu),

Cic. Sest. 21, 47; cf. id. Rep. 6, 24, 26:

(Aristoteles) paeana probat eoque ait uti omnes, sed ipsos non sentire cum utantur,

id. Or. 57, 193; cf. Quint. 9, 4, 52:

priusquam hostes sentirent,

Liv. 34, 14; 2, 25; 22, 4.— Impers. pass.:

non ut dictum est, in eo genere intellegitur, sed ut sensum est,

Cic. de Or. 3, 42, 168.—

To feel, experience (with acc. of the feeling;

rare): quidquid est quod sensum habet, id necesse est sentiat et voluptatem et dolorem,

Cic. N. D. 3, 14, 36:

tenesne memoriā quantum senseris gaudium, cum, etc.,

Sen. Ep. 4, 2:

non sentire amisso amico dolorem,

id. ib. 99, 26;

121, 7: victoriae tantae gaudium sentire,

Liv. 44, 44, 3; cf.:

segnius homines bona quam mala sentire,

id. 30, 21, 6.—

Transf. (in consequence of mental perception), to think, deem, judge, opine, imagine, suppose (syn.:

opinor, arbitror): si ita sensit, ut loquitur, est homo impurus,

Cic. Rep. 3, 21, 32; cf.:

jocansne an ita sentiens,

id. Ac. 2, 19, 63; id. Rep. 3, 5, 8:

fleri potest, ut recte quis sentiat, et id quod sentit, polite eloqui non possit,

id. Tusc. 1, 3, 6:

humiliter demisseque sentire,

id. ib. 5, 9, 24:

tecum aperte, quod sentio, loquar,

id. Rep. 1, 10, 15; cf.:

quod sentio scribere,

id. Fam. 15, 16, 3:

causa est haec sola, in quā omnes sentirent unum atque idem,

id. Cat. 4, 7, 14:

idemque et unum sentire,

Suet. Ner. 43:

sapiens de dis immortalibus sine ullo metu vera sentit,

Cic. Fin. 1, 19, 62.—With acc. and inf.:

idem, quod ego, sentit, te esse huic rei caput,

Ter. Ad. 4, 2, 29; cf.:

nos quidem hoc sentimus: si, etc.... non esse cunctandum,

Cic. Fam. 1, 7, 5:

voluptatem hanc esse sentiunt omnes,

id. Fin. 2, [p. 1673] 3, 6 Madv. ad loc.:

sensit in omni disputatione id fieri oportere,

id. ib. 2, 2, 4; 5, 8, 23; id. Tusc. 5, 28, 82; id. Att. 7, 6, 2; id. Fam. 1, 7, 5:

sic decerno, sic sentio, sic affirmo, nullam rerum publicarum conferendam esse cum eā, quam, etc.,

id. Rep. 1, 46, 70.—With two acc. (very rare):

aliquem bonum civem,

Cic. Off. 1, 34, 125 (cf. id. Fin. 2, 3, 0, supra, where Orell. omits esse).—With de and abl.:

cum de illo genere rei publicae quae sentio dixero,

Cic. Rep. 1, 42, 65; so,

quid de re publicā,

id. ib. 1, 21, 34;

1, 38, 60: quid de quo,

id. ib. 1, 11:

quid gravius de vobis,

Caes. B. C. 2, 32, 4; Cic. Rep. 1, 13, 19; cf.:

qui omnia de re publicā praeclara atque egregia sentirent,

were full of the most noble and generous sentiments, id. Cat. 3, 2, 5:

mirabiliter de te et loquuntur et sentiunt,

id. Fam. 4, 13, 5:

male de illo,

Quint. 2, 2, 12: sentire cum aliquo, to agree with one in opinion:

tecum sentio,

Plaut. Most. 3, 3, 24; id. Ps. 4, 2, 3:

cum Caesare sentire,

Cic. Att. 7, 1, 3; id. Rosc. Am. 49, 142; cf.:

nae iste haud mecum sentit,

Ter. And. 2, 1, 24: ab aliquo sentire, to dissent from, disagree with:

abs te seorsum sentio,

judge otherwise, think differently, Plaut. Capt. 3, 5, 52: ut abs te seorsus sentiam De uxoriā re, Afran. ap. Charis. p. 195 P.: Gr. Omnia istaec facile patior, dum hic hinc a me sentiat. Tr. Atqui nunc abs te stat, is on my side, Plaut. Rud. 4, 4, 56 (cf. ab); cf.

also: qui aliunde stet semper, aliunde sentiat,

Liv. 24, 45, 3.—

In partic., publicists' and jurid. t. t., to give one's opinion concerning any thing; to vote, declare, decide (syn. censeo):

sedens iis assensi, qui mihi lenissime sentire visi sunt,

Cic. Fam. 5, 2, 9; 11, 21, 2; 3, 8, 9:

quae vult Hortensius omnia dicat et sentiat,

id. Verr. 2, 2, 31, § 76:

si judices pro causā meā senserint,

decided in my favor, Gell. 5, 10, 14; cf.: in illam partem ite quā sentitis, Vet. Form. ap. Plin. Ep. 8, 14, 20.—Hence, sensa, ōrum, n. (acc. to II. B.).

Thoughts, notions, ideas, conceptions (class. but very rare):

sententiam veteres, quod animo sensissent, vocaverunt... Non raro tamen et sic locuti sunt, ut sensa sua dicerent: nam sensus corporis videbantur, etc.,

Quint. 8, 5, 1:

exprimere dicendo sensa,

Cic. de Or 1, 8, 32:

sensa mentis et consilia verbis explicare,

id. ib. 3, 14, 55.—

Opinions, doctrines (late Lat.):

sensa et inventa Disarii,

Macr. S. 7, 5, 4.

spĕcĭes, ēi ( gen. sing. specie or specii, Matius ap. Gell. 9, 14, 15; gen. and dat. plur. were not in use in Cicero's time, but formarum, formis were used instead; cf. Cic. Top. 7, 30.—At a later period were introduced:

specierum,

Pall. Oct. 14, 15; Cod. Just. 1, 2, 10; Cael. Aur. Tard. 1, 5, § 151; cf. Charis. p. 18 P.; and Diom. p. 281 P.:

speciebus,

App. ad Asclep. p. 92, 25; Cod. Just. 11, 9, 1 al.; Dig. 28, 2, 29, § 10), f. [specio].

Act., a seeing, sight, look, view (rare; cf.

aspectus): speciem quo vortimus,

Lucr. 4, 242; so id. 4, 236 (for which, a little before, visus); 5, 707; 5, 724; Vitr. 3, 2 fin.; 5, 9:

si tantis intervallis nostra species potest id animadvertere,

id. 9, 4:

qui sensus nostros specie primā acerrime commovent,

Cic. de Or. 3, 25, 98:

qui doloris speciem ferre non possunt,

id. Tusc. 2, 23, 54.—

Pass., prop. that which is seen in a thing, i. e. the outward appearance, outside, exterior; shape, form, figure, mien, etc. (freq. and class.; syn. forma).

Lit.:

praeter speciem stultus,

Plaut. Most. 4, 2, 49:

quod speciem ac formam similem gerit ejus imago,

Lucr. 4, 52; cf.:

quae species formaque pugnae, qui motus hominum non ita expictus est, ut, etc.,

outlines, contours, Cic. Tusc. 5, 39, 114:

esse aliquem humanā specie et figurā,

id. Rosc. Am. 22, 63:

hominis esse specie deos confitendum est,

id. N. D. 1, 18, 48:

edepol specie lepida mulier!

Plaut. Rud. 2, 4, 2; cf.:

bellan' videtur specie mulier?

id. Bacch. 4, 7, 40; id. Most. 1, 3, 23; id. Mil. 4, 2, 10; 4, 6, 20:

urbis speciem vidi,

id. Pers. 4, 4, 2; so,

species praeclara oppidi,

Cic. Rep. 3, 32, 44; id. Verr. 2, 4, 58, § 129:

sphaerae (Archimedeae), etc.,

id. Rep. 1, 14, 21:

navium,

Caes. B. G. 4, 25; cf.:

nova atque inusitata,

id. ib. 2, 31:

horribilis,

id. ib. 7, 36:

agro bene culto nihil potest esse specie ornatius,

Cic. Sen. 16, 57:

horum hominum species est honestissima,

id. Cat. 2, 8, 18:

ad speciem magnifico ornatu,

as to outward appearance, id. Verr. 2, 1, 22, § 58:

populi,

id. Rep. 3, 33, 45:

nec ulla deformior species est civitatis, quam illa, in quā opulentissimi optimi putantur,

id. Rep. 1, 34, 51: speciem honesti habere, the look or semblance of what is right, id. Off. 3, 2, 7:

turba majorem quam pro numero speciem ferens,

Curt. 3, 2, 3; cf.:

fallaces sunt rerum species, quibus credimus,

Sen. Ben. 4, 34, 1.—

Something seen, a spectacle, sight, appearance:

ponite itaque ante oculos miseram quidem illam ac flebilem speciem,

Cic. Phil. 11, 3:

non tulit hanc speciem furiatā mente Coroebus,

Verg. A. 2, 407 (cf. I. supra).—

Trop., that which is seen by the mind, an idea, notion: hanc illi idean appellabant:

nos recte speciem possumus dicere,

Cic. Ac. 1, 8, 30; cf. id. Top. 7, 30:

insidebat in ejus mente species eloquentiae,

id. Or. 5, 18:

excellentis eloquentiae speciem et formam adumbrabimus,

id. ib. 14, 43:

species, forma et notio viri boni,

id. Off. 3, 20, 81; cf.:

prima sit haec forma et species et origo tyranni,

id. Rep. 2, 29, 51:

qui species alias veri scelerisque capiet,

Hor. S. 2, 3, 208:

utinam non inanes species anxio animo figuraret,

Curt. 7, 1, 36.—

In partic.

A look, show, seeming, appearance, semblance, pretence, cloak, color, pretext, etc. (opp. that which is real, actual, etc.).

In gen.:

obiciuntur saepe formae, quae reapse nullae sunt, speciem autem offerunt,

Cic. Div. 1, 37, 81:

ista securitas specie quidem blanda sed reapse, etc.,

id. Lael. 13, 47:

cujus rei species erat acceptio frumenti,

Sall. J. 29, 4:

fraudi imponere aliquam speciem juris,

Liv. 9, 11:

specie liberā... re verā, etc.,

id. 35, 31; cf.:

litteras inanis vanā specie libertatis adumbratas esse,

id. 33, 31, 2 Weissenb. ad loc.:

plurimi ibi a fallaci equitum specie agasonibusque excepti sunt,

id. 7, 15, 7:

si dux primam speciem adpropinquantis terroris sustinuisset,

id. 44, 6, 6 Weissenb. ad loc.:

quae (nomina) primā specie admirationem, re explicatā risum movent,

Cic. Fin. 4, 22, 61:

quaedam humanitatis habent primam speciem ut misericordia,

id. Tusc. 4, 14, 32:

similitudinem quandam speciemque sapientium gerere,

id. Off. 3, 4, 16:

si speciem utilitatis voluptas habere dicetur,

id. ib. 3, 33, 120.— Hence,

Esp. with gen. of that which is assumed or pretended, under pretext of, under pretence of, etc.

With abl.:

fortis viros specie quādam virtutis adsimulatae tenebat,

Cic. Cael. 6, 14.—

With sub:

sub specie tutelae liberūm ejus invasisse regnum,

Curt. 9, 2, 7; 10, 6, 21; Liv. 44, 24, 4.—

With per:

per speciem celebrandarum cantu epularum,

Liv. 9, 30, 8:

per speciem auxilii Byzantiis ferendi, re ipsā, etc.,

id. 39, 35, 4; 40, 13, 8; 42, 52, 8.—

With in:

si quis in speciem refectionis (viae) deteriorem viam facit,

Dig. 43, 11, 1, § 2.—Adverb.: in speciem, for a show, as a pretence:

haud dubio in speciem consensu fit ad Poenos deditio,

Liv. 24, 1, 8:

dilatā in speciem actione, re ipsā sublatā,

id. 3, 9, 13; so,

ad speciem tabernaculis relictis,

Caes. B. C. 2, 35 fin.; id. B. G. 1, 51; Quint. Cic. Pet. Cons. 5, 18 al.—

Also with gen.: in speciem, after the manner, in the fashion, like (cf. tamquam; poet.):

inque chori ludunt speciem,

Ov. M. 3, 685:

in montis speciem curvari,

id. ib. 15, 509; cf.:

scorpiones vermiculos ovorum specie pariunt,

Plin. 11, 25, 30, § 86.—

Pregn., like the Engl. show, for ornament, display, splendor, beauty (cf.:

dignitas, venustas): ut in usum boni sint et in speciem populo,

Plaut. Most. 1, 2, 42:

fuit pompa, fuit species, fuit incessus saltem Seplasiā dignus et Capuā,

Cic. Pis. 11, 24:

adhibere quandam in dicendo speciem atque pompam,

id. de Or. 2, 72, 294:

speciem candoremque caeli,

id. Tusc. 1, 28, 68; cf. id. N. D. 2, 37; 2, 39:

specie et motu capere homines,

id. Brut. 62, 224:

triumpho praebere speciem,

Liv. 34, 52, 10:

addere speciem,

id. 37, 40; 9, 40:

si fortunatum species et gratia praestat,

Hor. Ep. 1, 6, 49; cf. id. ib. 2, 2, 203:

ducit te species,

id. S. 2, 2, 35:

speciem Saturnia vaccae probat,

Ov. M. 1, 612:

juvenis,

Juv. 10, 310:

corporis,

Curt. 7, 9, 19; Vitr. 3, 2.—

Transf.

Concr. (for simulacrum, i. q. eidôgon).

An appearance in sleep, a vision, apparition (mostly poet.), Lucr. 1, 125:

repetit quietis Ipsa suae speciem,

Ov. M. 9, 473:

voce suā specieque viri turbata soporem Excutit,

id. ib. 11, 677:

in quiete utrique consuli eadem dicitur visa species viri, etc.,

Liv. 8, 6:

per nocturnas species,

id. 26, 19; cf.:

mirabundi velut ad somni vanam speciem,

id. 33, 32, 7; Sil. 13, 394; Curt. 3, 6, 7.—

A likeness, image, statue: tum species ex aere vetus concidit... Et divum simulacra peremit fulminis ardor... Sancta Jovis species... Haec tardata diu species tandem celsā in sede locata, Cic. poët. Div. 1, [p. 1737] 12, 21.—

Reputation, honor:

o speciem dignitatemque populi Romani, quam reges pertimescant,

Cic. Dom. 33, 89.—

The particular thing among many to which the looks are turned; hence, a particular sort, kind, or quality, a species:

species pars est generis,

App. Asclep. p. 78, 26:

harum singula genera minimum in binas species dividi possunt, etc.,

Varr. R. R. 3, 3, 3; cf.:

genus est id, quod sui similes communione quādam, specie autem differentes, duas aut plures complectitur partes,

Cic. de Or. 1, 42, 189:

primum illud genus quaerimus, ex quo ceterae species suspensae sunt... Homo species est, ut Aristoteles ait, canis species: commune his vinculum animal,

Sen. Ep. 58, 7; Varr. R. R. 1, 9, 4; id. L. L. 10, § 18; Cic. Inv. 1, 27, 40; id. Or. 10, 33; id. Top. 18, 68; Quint. 3, 6, 26; 3, 10, 2; 5, 10, 90 al.: codicillis multas species vestis, argenti specialiter reliquit, many kinds or sorts, Dig. 34, 2, 19; cf. ib. 41, 1, 7.—

In later jurid. lang., a special case:

proponitur apud eum species talis: Sutor puero discenti cervicem percussit, etc.,

Dig. 9, 2, 5 fin.; 31, 1, 85.—

In late Lat., goods, wares (that are classed together; cf. assortment);

publicae,

Cod. Just. 1, 2, 10:

annonariae,

ib. 11, 73, 3:

vendenda sit species,

i. e. wine, Pall. Oct. 14, 3.—Esp., spices, drugs, etc., Macr. S. 7, 8 med.; Dig. 39, 4, 16, § 7; Pall. Oct. 14 fin.

spissus, a, um, adj. [root spi-, to press; cf. Lith. spitu].

Lit., thick, crowded, close, compact, dense (mostly poet and in post-Aug. prose;

syn.: crassus, densas): durata ac spissa,

Lucr. 2, 444:

corpus,

id. 6, 127:

liquor,

Ov. M. 12, 438:

sanguis,

id. ib. 11, 367:

aër,

id. ib. 1, 23:

grando,

id. ib. 9, 222 et saep.:

corona Non tam spissa viris,

Verg. A. 9, 509; so,

coronae,

Hor. A. P. 381:

sedilia,

id. ib. 205:

theatra,

id. Ep. 1, 19, 41:

coma,

id. C. 3, 19, 25; cf.:

nemorum comae,

id. ib. 4, 3, 11:

ramis laurea,

id. ib. 2, 15, 9:

harena,

Verg. A. 5, 336; cf.

litus,

Ov. M. 15, 718:

tunica,

of a close texture, Plaut. Ep. 2, 2, 46:

navis juncturis aquam excludentibus,

Sen. Ep. 76:

caligo,

Ov. M. 7, 528:

noctis umbrae,

Verg. A. 2, 621:

tenebrae,

Petr. 114, 3:

nubes,

Ov. Am. 1, 13, 30; id. M. 5, 621; Curt. 4, 3, 16; 8, 13, 24.— Comp.:

semen,

Col. 4, 33, 3:

ignis,

Luc. 9, 604.— Sup.:

spississima arbor (ebenus et buxus),

Plin. 16, 40, 76, § 204: minimum ex nequitiā levissimumque ad alios redundat;

quod pessimum ex illā est et, ut ita dicam, spississimum, domi remanet et premit habentem,

Sen. Ep. 81, 21.—

Transf., of time.

Slow, tardy, late (rare but class.):

omnia tarda et spissa,

Cic. Att. 16, 18, 2; cf.:

in utroque genere dicendi exitus spissi et producti esse debent,

id. de Or. 2, 53, 213.—

Spissum illud amanti est verbum, Veniet nisi venit, Plaut. Cist. 1, 1, 77: nihil ego spei credo, omnes res spissas facit, Caecil. ap. Non. 392, 15; Pac., Titin., and Turp. ib. sq.: haruspices si quid boni promittunt, pro spisso evenit;

Id quod mali promittunt, praesentiarum est,

slowly, late, Plaut. Poen. 3, 5, 47.—

Thick, i. e. in quick succession, rapid, frequent, fast, = continuus, creber (very rare):

spississima basia,

Petr. 31, 1.—

Trop., hard, difficult (rare but class.): spissum sane opus et operosum, Cic. Q. Fr. 2, 14, 1:

si id erit spissius,

id. Fam. 2, 10, 4:

si est aliquanto spissius,

id. de Or. 3, 36, 145.—Hence, adv.: spissē.

Thickly, closely:

calcare carbones,

Plin. 36, 25, 63, § 188.— Comp., Col. 2, 9, 2; Plin. 29, 2, 9, § 31. —

Transf.

Slowly: tu nimis spisse atque tarde incedis, Naev. ap. Non. 392, 25:

habet hoc senectus, cum pigra est ipsa, ut spisse omnia videantur confieri,

Pac. ib. 393, 4:

cum spisse atque vix ad Antonium pervenimus,

Cic. Brut. 36, 138.— Comp.: nascimur spissius quam emorimur, Varr. ap. Non. 392, 29.—

Rapidly:

basiavit me spissius,

Petr. 18, 4.

sūdor, ōris, m. [sudo).

Lit., sweat, perspiration: manat ex omni corpore sudor, Enn. ap. Macr. S. 6, 1 (Ann. v. 399 Vahl.); Lucr. 6, 944:

sudor e corpore,

Cic. Div. 2, 27, 58; cf.: totum sudor habet corpus, Enn. ap. Macr. S. 6, 3 (Ann. v. 436 Vahl.):

sudorem multum consecutum esse audiebamus,

Cic. de Or. 3, 2, 6:

Herculis simulacrum multo sudore manavit,

id. Div. 1, 34, 74:

sudor fluit undique rivis,

Verg. A. 5, 200:

salsusque per artus Sudor iit,

id. ib. 2, 174:

gelidus toto manabat corpore sudor,

id. ib. 3, 175:

equos Fumantis sudore quatit,

id. ib. 12, 338:

cum sudor ad imos Manaret talos,

Hor. S. 1, 9, 10:

occupat obsessos sudor mihi frigidus artus,

Ov. M. 5, 632:

sudore fluentia multo Bracchia,

id. ib. 9, 57; Sen. Oedip. 923; id. Troad. 487:

quibusdam in conspectu populi sudor erumpit,

id. Ep. 2, 2; 122, 6.—As obj. of verbs:

sudorem emittere,

Plin. 7, 18, 18, § 78:

sudores evocare,

id. 27, 9, 48, § 72:

ciere,

id. 37, 10, 46, § 115:

facere,

id. 24, 6, 20, § 30:

movere,

id. 24, 11, 60, § 101; Cels. 2, 17:

elicere,

id. 2, 17:

excutere,

Nep. Eum. 5, 5:

ducere,

Scrib. Comp. 217:

detergere,

Suet. Ner. 24 init.:

sistere,

Plin. 35, 17, 57, § 196:

sudorem coërcere,

id. 23, 1, 25, § 50:

reprimere,

id. 20, 13, 51, § 142:

sudores sedare,

id. 35, 15, 52, § 185:

inhibere,

id. 28, 19, 79, § 260.— Plur.:

sudoribus corpus exinanire,

Sen. Ep. 108, 16:

sudores exsistere toto corpore,

Lucr. 3, 154:

caeli,

honey-dew, Plin. 11, 12, 12, § 30.—

Transf., of any liquid or moisture ( poet. and in post-Aug. prose;

syn. umor): maris,

Lucr. 2, 465:

smyrnae,

id. 2, 504:

veneni,

Ov. M. 2, 198:

picis (with liquor),

Plin. 16, 11, 21, § 52:

lapidis,

id. 35, 15, 52, § 186:

argentum quod exit a fornace sudorem vocant,

id. 33, 4, 21, § 69; cf. Sen. Q. N. 3, 15 fin.; Vitr. 8, 1 med.; Dig. 43, 19, 1 med. —

Trop. (cf. sudo, I. B.), sweat, i. e. toil, severe labor, weariness, fatigue (class.; syn.: labor, contentio): Salmacida spolia sine sudore et sanguine, Enn. ap. Cic. Off. 1, 18, 61 (Trag. v. 36 Vahl.):

victor exercitus, qui suo sudore ac sanguine inde (a Capuā) Samnites depulisset,

Liv. 7, 38; cf.:

multo ejus sudore ac labore,

Cic. Font. 5, 12 (1, 2); Plaut. Merc. 4, 1, 8:

stilus ille tuus multi sudoris est,

Cic. de Or. 1, 60, 257:

sudor circa testimonia,

Quint. 5, 7, 1; 6, 4, 6:

summo cum sudore consequi,

Vell. 2, 128, 3:

phalerae multo sudore receptae,

Verg. A. 9, 458:

creditur Sudoris minimum habere comoedia,

Hor. Ep. 2, 1, 169: non est viri timere sudorem, Sen. Ep. 31, 7:

sudore acquirere quod possis sanguine parare,

Tac. G. 14: et bellicos sudores nostros barbaricae gentes cognoscunt, Just. Inst. prooem. § 1.

sŭi ( gen.), dat. sibī̆, acc. and abl. se or sese, sing. and plur. (old dat. sibei, C. I. L. 1, 38; 1, 1056;

1, 1180 et saep.: sibe,

ib. 1, 1267; 5, 300; cf. Quint. 1, 7, 24; and v. Neue, Formenl. 2, p. 180 sq.; on the quantity of the final i, v. Ritschl, Opusc. 2, p. 632 sqq.; old acc. sed, C. I. L. 1, 196, 13 sq.; 1, 197, 21; strengthened acc. sepse = se ipse, Cic. Rep. 3, 8, 12; cf. Sen. Ep. 108, 32:

semet,

Hor. S. 1, 6, 78; Liv. 2, 12, 7; 2, 44, 8 al.), pron. of 3d pers. in recipr. and reflex. sense [Sanscr. sva-, svajam-, self; Gr. he, We, sphe (hou, hoi, he); cf. suus, old Lat. sovos; v. Curt. Gr. Etym. p. 396; Corss. Ausspr. 2, p. 54], of himself, of herself, of itself, of themselves; one another, each other, etc.; him, her, it, them; and, as subj. of inf., he, she, it, they (on the use of se or sese in acc., cf.: ut se dicamus, cum aliquem quid in alium fecisse ostendimus, ut puta: ille dicit se hoc illi fecisse;

cum autem in se ipsum, tunc dicamus sese, velut: dixit sese hoc sibi fecisse,

Charis. 1, 15, p. 86 P.; but the distinction is not commonly observed; the two forms being used indifferently, except that sese is preferred where there is emphasis, especially at the beginning or end of a clause, or in reference to a preceding ipse; v. infra; and cf. Neue, Formenl. 2, p. 182 sqq.).

Prop., as pron. reflex., of an object considered as receiving or affected by its own act, himself, herself, itself, themselves.

In all clauses, referring to the grammatical subject of the clause.

As direct obj. of verb:

dedistine gladium, qui se occideret?

Plaut. Trin. 1, 2, 92:

artis eloquar quem ad modum se expediant,

id. ib. 2, 1, 10:

se in plagas conicere,

id. ib. 2, 1, 12:

numquam erit alienis gravis qui suis se concinnat levem,

id. ib. 3, 2, 58: se aperiunt, Ter. And. 4, 1, 8:

adplicat ad Chrysidis patrem se,

id. ib. 5, 4, 22:

si is posset ab ea sese avellere,

id. Hec. 4, 1, 39:

hi se ad nos adplicant,

id. Heaut. 2, 4, 13:

per eos, ne causam diceret, se eripuit,

Caes. B. G. 1, 4:

cum ferrum se inflexisset,

id. ib. 1, 25:

praecipites fugae sese mandabant,

id. ib. 2, 24:

si se telo defenderet fur,

Cic. Mil. 3, 9:

Catoni licuit Tusculi se in otio delectare,

id. Rep. 1, 1, 1:

solum igitur quod se ipsum movet, numquam ne moveri quidem desinit,

id. ib. 6, 25, 27:

statim homo se erexit,

id. Rosc. Am. 22, 60:

majores acceperamus se a Gallis auro redemisse,

Liv. 22, 59, 7:

in montem sese recipere,

Caes. B. G. 1, 25; 1, 26; Cic. Fin. 3, 19, 63:

ad inpedimenta se conferre,

Caes. B. G. 1, 26:

sese alicui ad pedes proicere,

id. ib. 1, 31:

se gerere,

to behave, Cic. Agr. 2, 19, 53:

sic se res habet, ut, etc.,

id. de Or. 2, 67, 271; id. Fin. 1, 7, 25; 5, 10, 27 sq.:

quod uxor sua ex fico se suspendisset,

Quint. 6, 3, 88. — Strengthened by ipse, nom.:

hic se ipsus fallit,

Ter. And. 3, 2, 15:

ut se ipse diliget,

Cic. Fin. 2, 11, 33:

ipse enim se quisque diligit,

id. Lael. 21, 80:

ita non modo superiores, sed etiam se ipse correxerat,

id. Or. 52, 176:

omne animal se ipsum diligit,

id. Fin. 5, 9, 24:

neque prius vim adhibendam putaverunt, quam se ipse indicasset,

Nep. Paus. 4, 3:

miles se ipse interfecit,

Tac. H. 3, 51; 4, 11:

ne, ignorando regem, semet ipse aperiret quis esset,

Liv. 2, 12, 7:

nec sese ipsi gravant,

Quint. 1, 12, 10.—Sometimes acc.:

inperator qui se ipsum non continet,

Cic. Imp. Pomp. 13, 38:

quid est enim se ipsum colligere, nisi, etc.,

id. Tusc. 4, 36, 78; 1, 23, 53:

ut quidam imperatores se ipsos dis inmortalibus devoverent,

id. N. D. 2, 3, 10:

quod si se ipsos illi nostri liberatores e conspectu nostro abstulerunt,

id. Phil. 2, 44, 114:

admovisse semet ipsos lateri suo,

Curt. 7, 1, 14:

gladio se ipsam transfixit,

Vell. 2, 26, 3.—In gerund. construction:

ne sui in perpetuum liberandi occasionem dimittant,

Caes. B. G. 5, 38; 3, 6; 4, 34:

principes sui conservandi causa profugerunt,

Cic. Cat. 1, 3, 7:

maximam causam ad se inundandam terra praestabit,

Sen. Q. N. 3, 29, 4.—

As indirect obj.:

animo servit, non sibi,

Plaut. Trin. 2, 2, 27:

sapiens ipsus fingit fortunam sibi,

id. ib. 2, 2, 84:

ne ibi diffregisset crura aut cervices sibi,

id. Mil. 3, 1, 126:

nil aliud nisi quod sibi soli placet consulit,

id. Trin. 2, 3, 4:

quaerunt sibi liberos,

id. Ps. 1, 1, 21:

aurum habeat sibi,

id. Mil. 4, 2, 108:

illum multae sibi expetessunt,

id. ib. 4, 6, 16:

tum me convivam solum abducebat sibi,

Ter. Eun. 3, 1, 17:

non sibi soli postulat, etc.,

id. ib. 3, 2, 27:

nunc sibi uxorem expetit,

id. And. 3, 2, 40:

is sibi legationem ad civitates suscepit,

Caes. B. G. 1, 3:

neque sibi homines feros temperaturos existimabat, quin exirent, etc.,

id. ib. 1, 33:

hoc sibi nomen adrogare,

Cic. Rep. 1, 33, 50; 1, 5, 9:

alia sunt tamquam sibi nata,

id. Fin. 3, 19, 63:

proposita sibi morte,

id. Sest. 21, 48; id. Fin. 5, 11, 31:

ne, illo cunctante, Numidae sibi consulant,

Sall. J. 62, 1:

ut populum Romanum sibi desumerent hostem,

Liv. 7, 20, 5:

Turnus, praelatum sibi advenam aegre patiens,

id. 1, 2:

petebant ut regis sui filiam matrimonio sibi jungeret,

Curt. 8, 1, 9:

nemo sibi tantummodo errat,

Sen. Vit. Beat. 1, 4:

locum sibi ad formam sui exsculpsit,

id. Q. N. 4, 3, 4.—With ipse:

ipse tantos sibi spiritus sumpserat,

Caes. B. G. 1, 33 fin.:

nec ipsi sibi exemplo sunt,

Cic. Lael. 21, 80:

iste, quasi praeda sibi advecta, ducit,

id. Verr. 2, 5, 25, § 64:

Junius necem sibi ipse conscivit,

id. N. D. 2, 3, 7:

voluntarium non sibimet ipse solum, sed etiam funeri suo exilium indixit,

Liv. 39, 52, 9:

proinde consulant sibi ipsi,

Just. 16, 4, 15:

avaritia, quae quicquid omnibus abstulit, sibi ipsi neget,

Sen. Q. N. 1, prol. 6; cf. Cic. Marc. 5, 13. —

After substt., adjj., etc.:

omnino est amans sui virtus,

Cic. Lael. 26, 98:

ut sit sui similis,

Plaut. Trin. 2, 2, 7:

omnem naturam esse servatricem sui,

Cic. Fin. 5, 9, 26:

cum videret, si non paruisset, dissimilem se futurum sui,

id. Phil. 9, 3, 6; id. Tusc. 1, 19, 43: nihil malo quam et me mei similem esse et illos sui, Caes. ap. Cic. Att. 9, 16, A, 2:

habetis ducem memorem vestri, oblitum sui,

Cic. Cat. 4, 9, 19:

potens sui,

Hor. C. 3, 29, 41:

nihil est tam incontinens sui,

Sen. Q. N. 3, 30, 6:

quod sibi obsit, quia sit sibi inimicus,

Cic. Fin. 5, 10, 28: inimicus ipse [p. 1795] sibi putandus est, id. ib.:

cum ipsi homines sibi sint per se cari,

id. ib. 5, 13, 38:

Medus infestus sibi,

Hor. C. 3, 8, 19:

crescit indulgens sibi hydrops,

id. ib. 2, 2, 13; cf.:

nec enim utilius quicquam est quam sibi utilem fieri,

Sen. Ben. 1, 11, 5:

Campanus se digna probra in insontem jacere,

Liv. 25, 18, 8:

(mundus) se ipse consumptione alebat sui,

Cic. Univ. 6:

cum multa adsoleat veritas praebere vestigia sui,

Liv. 40, 54, 8:

caecus amor sui,

Hor. C. 1, 18, 14:

sui contemptor,

Quint. 12, 1, 20:

in spem sui bonam adducitur,

Sen. Ira, 2, 21, 3:

(aer) ima sui parte maxime varius est,

id. Q. N. 2, 11, 1:

ipsa (virtus) pretium sui,

id. Vit. Beat. 9, 4:

neque est quod existimes illum vilem sibi fuisse: pretium se sui fecit,

id. Ben. 1, 9, 1:

saepe taedio laboris ad vilitatem sui compelluntur ignavi,

Curt. 5, 9, 7:

nemo non benignus est sui judex,

Sen. Ben. 2, 26, 1:

Romanus in ipso fine vitae vindex sui exstitit,

Val. Max. 3, 2, 11:

equestris ordinis juventus omnibus annis bis urbem spectaculo sui celebrabat,

id. 2, 2, 9; cf. with ipse:

utpote ipsa sui appellatione virorum majestati debitum a feminis reddens honorem,

id. 2, 1, 7. —

With prepp.:

qui admisit in se culpam,

Plaut. Trin. 1, 2, 6:

culpam ut ab se segregent,

id. ib. 1, 2, 42:

segregat ab se omnis,

id. Mil. 4, 6, 17; 4, 6, 62:

me ad se deduxit,

id. ib. 2, 1, 121; 3, 1, 118; id. Ps. 3, 2, 6:

quae me non excludit ab se, sed apud se occludet domi,

id. Men. 4, 2, 108:

habet aliud (negotium) magis ex se et majus,

Ter. And. 5, 4, 51:

et fingunt quandam inter se nunc fallaciam,

id. ib. 1, 3, 15:

duxit secum virginem,

id. Eun. 2, 1, 23; Cic. Att. 5, 17, 3; Liv. 35, 30; 43, 18:

ex se generare,

Quint. 1, 1, 36: — pro se quisque = unusquisque, every one, each one singly, etc., freq. in Livy (cf. suus, II. D. 2.):

Pro se quisque id quod quisque potest... Edit,

Plaut. Am. 1, 1, 76:

pro se quisque alius agnum inmolabat, alius pullum,

Sen. Q. N. 4, 6, 2:

pro se quisque sedulo Faciebant,

Ter. Heaut. 1, 1, 74:

cum pro se quisque tenderet ad portas,

Liv. 6, 3; 6, 8; 1, 9; 1, 59;

2, 6: — Boiosque receptos ad se socios sibi adsciscunt,

Caes. B. G. 1, 5 fin.:

exercitum ante se mittit,

id. ib. 1, 21:

supra se collocare,

id. ib. 1, 24:

ex materia in se omnia recipiente mundum factum esse,

Cic. Ac. 2, 37, 118:

litteras ad se ab amico missas protulit,

id. Phil. 2, 4, 7:

praedam prae se agentes,

Liv. 5, 45; 38, 21:

quam (rem publicam) exercitus, quantum in se fuit, prodebat,

id. 2, 43; 9, 40; Nep. Iphic. 3, 4; cf. id. Hann. 12, 2 (v. infra, II. B. 2.):

quibus poterat sauciis ductis secum,

Liv. 4, 39.—Rarely referring to subj. inf.:

nam dicere apud eum de facinore... cum per se ipsum consideres, grave est,

Cic. Deiot. 2, 4:

non quia per se beatum est malo caruisse,

Sen. Q. N. 1, prol. 6. —

With inf. pass. in obj.-clause:

ne quis se aut suorum aliquem praetermissum queratur,

Cic. Rep. 1, 1, 1:

quibus (nominibus) illae res publicae sese appellari velint,

id. ib. 1, 33, 50:

qui se minus timidos existimari volebant,

Caes. B. G. 1, 39, 6.—

As predicate ( = suus, II. B. 2. d; very rare):

quisquis est deus, si modo est alius... totus est sensuus, totus visuus, totus audituus, totus animae, totus animi, totus sui,

in his own power, independent, Plin. 2, 7, 5, § 14. —

Referring to a logical subject, other than the grammatical subj. of the clause.

To a definite subj.:

neque praeter se umquam ei servos fuit,

Plaut. Capt. 3, 4, 48:

hunc aiebant indignum civitate ac sese vivere,

id. Trin. 1, 2, 176: exercitum consumptum videtis;

quem turpiter se ex fuga recipientem ne qua civitas recipiat, etc.,

Caes. B. G. 7, 20 fin.:

reliquos sese convertere cogunt,

id. B. C. 1, 46:

multis illi in urbibus reficiendi se et curandi potestas fuit,

Cic. Phil. 9, 3, 6:

cur his persequendi juris sui adimis potestatem,

id. Div. in Caecil. 6, 21:

cum nihil sit periculosius quam spatium confirmandi sese Antonio dari,

id. Fam. 10, 33, 5:

tantam ingenuit animantibus conservandi sui natura custodiam,

id. N. D. 2, 48, 124:

neque sui colligendi hostibus facultatem relinquunt,

Caes. B. G. 3, 6:

ut quam minimum spatii ad se colligendos Romanis daretur,

id. ib. 3, 19; 3, 4; 4, 34; Hirt. B. G. 8, 16:

Gallica acies nullum spatium respirandi recipiendique se dedit,

Liv. 10, 28, 11:

nec raptis aut spes de se melior aut indignatio est minor,

id. 1, 9, 14: Faustulo spes fuerat regiam stirpem apud se educari, id. 1, 5, 5:

proelium cum fiducia sui commissum est,

id. 7, 33, 5; 10, 14, 17:

detecta fraus cautiores Thyreensis fecit: dato responso, nullam se novam societatem accepturos, etc.,

id. 36, 12, 8:

patres censuerunt, qui honorem, quem sibi capere per leges liceret, peteret, etc.,

id. 32, 7, 11:

jusso magistro equitum abdicare se magistratu,

id. 4, 35; 22, 33, 12:

haec cum apud timentes sibimet ipsos increpuissent,

id. 6, 37, 1:

ab ipso, quaerenti sibi commendationem ad gentem monitus,

id. 36, 8, 4 Weissenb. ad loc.:

signa peditum, prae se habentium scuta,

id. 38, 21, 3:

invenere oppidanos vim hostium ab se arcentes,

id. 6, 9, 7:

exire enim sua secum efferentibus jussis primum arma ademit,

id. 43, 18, 11; cf.

§ 10: quos in numerum pecorum redegit ignoratio sui,

Sen. Vit. Beat. 5, 2:

quia nullum illis sui regimen est,

id. Ep. 94, 67:

inter se nihil inlicitum,

Tac. H. 5, 5; 1, 64:

quasi objurgatio sui est,

Quint. 11, 3, 49.—

To indefinite subj.:

deforme est de se ipsum praedicare,

Cic. Off. 1, 38, 137:

posse enim liberalitate uti non spoliantem se patrimonio nimirum est pecuniae fructus maximus,

id. ib. 2, 18, 64:

non arbitrari sese scire quod nesciat,

id. Ac. 1, 4, 16:

cui proposita sit conservatio sui,

id. Fin. 5, 13, 37:

sic amicitiae... effectrices sunt voluptatum tam amicis quam sibi,

id. ib. 1, 20, 67:

amare... etiam si ad se ex iis nihil redeat,

id. ib. 2, 24, 78:

(judicatio) quae aut sui laudem aut adversarii vituperationem contineat,

id. Inv. 1, 51, 97; id. Or. 36, 124; id. Off. 1, 39, 139:

ut, quanti quisque se faciat, tanti fiat ab amicis,

id. Lael. 16, 59; id. Off. 1, 28, 99; id. Rosc. Com. 17, 52 fin.:

si nullus ex se metus aut spes,

Tac. A. 2, 38:

ceterum et interrogandi se ipsum et respondendi sibi solent esse non ingratae vices,

Quint. 9, 2, 14:

sibi servire gravissima est servitus,

Sen. Q. N. 3, praef. 17:

quam multa sunt vota, quae etiam sibi fateri pudet,

id. Ben. 6, 38, 5:

nec haec vilitas sui est,

id. Clem. 1, 3, 4:

culpa est, immiscere se rei ad se non pertinenti,

Dig. 50, 17, 36:

profecto est supplicio se liberare tam facile quam supplicium perpeti,

Val. Max. 3, 2, 6.

Hence, in dependent clauses, transf., as pers. pron. 3d pers., with reflex. reference, him, her, it, them; he, she, they, etc.

In gen., of an obj. indentified with,

The gram. subj. of the principal clause:

qui omnis se amare credit, quemque aspexerit,

Plaut. Mil. 4, 9, 14:

illa mulier lapidem silicem subigere ut se amet, potest,

id. Poen. 1, 2, 77; id. Cas. prol. 46:

orare jussit, si se ames, jam ut ad sese venias,

Ter. And. 4, 2, 4:

ait, si... non id metuat, ne, ubi acceperim, Sese relinquam,

id. Eun. 1, 2, 61:

timet animum amicae se erga ut sit suae,

id. Heaut. 1, 2, 15:

utrumque jussit interfici, alterum, quia viam demonstravisset interimendi sui,

Cic. Tusc. 5, 20, 60:

qui precabantur, ut sibi sui liberi superstites essent,

id. N. D. 2, 28, 72; id. Prov. Cons. 17, 42:

ne ipse quidem sua tanta eloquentia mihi persuasisset, ut se dimitterem,

id. Or. 28, 100:

impetrat a senatu, ut dies sibi prorogaretur,

id. Verr. 2, 1, 38, § 98:

hunc sibi ex animo scrupulum, qui se dies noctisque stimulat, ut evellatis, postulat,

id. Rosc. Am. 2, 6:

Iccius nuntios ad eum mittit, nisi subsidium sibi submittatur,

Caes. B. G. 2, 6 fin.:

quos cum apud se conspexisset... quid ad se venirent,

id. ib. 1, 47:

mittit, qui petant atque orent, ut sibi subveniat,

id. B. C. 1, 17:

Scipionem Hannibal eo ipso, quod adversus se dux lectus esset, praestantem virum credebat,

Liv. 21, 39, 8:

Pausanias orare coepit, ne se prodiret,

Nep. Paus. 8, 6:

cum ejus principes animadvertisset timere, ne propter se bellum eis Lacedaemonii indicerent,

id. Them. 8, 3:

Ubii legatos mittunt, qui doceant... neque ab se fidem laesam,

Caes. B. G. 6, 9:

tum Volero, ubi indignantium pro se acerrimus erat clamor, etc.,

Liv. 2, 55, 6:

transfugit, patris in se saevitiam conquerens,

id. 1, 53, 5:

praesidia imposuit in urbibus, quae ad se defecerant,

Sall. J. 61, 1:

navigia sarcina depressa parum ostendunt non aquam sibi resistere?

Sen. Q. N. 2, 9, 3.—So in phrases incorporated with a principal clause:

Nicias vehementer tua sui memoria delectatur,

Cic. Att. 13, 1, 3:

nihil est appetentius similium sui,

id. Lael. 14, 50: Pompeius facultatem sui insequendi ademerat, Caes. B. C. 1, 29:

praefectum in se ruentem trans fixit,

Curt. 4, 16, 23:

rediere cum legatis ad redimendos sese missis,

Liv. 22, 59, 18:

potestatem omnibus adeundi sui fecit,

Suet. Tib. 40:

Germanicus legiones universas sibi summam reipublicae deferentes compescuit,

id. Calig. 1:

quam si di inmortales potestatem visendi sui faciant,

Sen. Clem. 1, 19, 9:

(terra) non potest tam multa tantoque se ipsa majora nutrire, nisi, etc.,

id. Q. N. 6, 16, 3.—

Of an obj. indentified with a logical subj., other than the gram. subj. of the leading clause:

a Caesare valde liberaliter invitor, sibi ut sim legatus,

Cic. Att. 2, 18, 3:

horum unum quidque... a se potius quam ab adversariis stare demonstrabitur,

id. Inv. 1, 43, 81; id. Mil. 16, 44:

nam mihi scito jam a regibus adlatas esse litteras, quibus mihi gratias agant, quod se mea sententia reges appellaverim,

id. Fam. 9, 15, 4:

testem rei publicae relinquere, meae perpetuae erga se voluntatis,

id. ib. 1, 4, 10:

quos non tam ulcisci studeo quam sanare sibi ipsos,

id. Cat. 2, 8, 17:

quo ex oppido cum legati ad eum venissent oratum, ut sibi ignosceret,

Caes. B. G. 7, 12; Liv. 6, 42; 1, 5:

cum ei in suspitionem venisset, aliquid in epistula de se esse scriptum,

Nep. Paus. 4, 1:

cohortem octavam decimam Lugduni, solitis sibi hibernis, relinqui placuit,

Tac. H. 1, 64. —

In partic., in reported words or thoughts (orat. obliqua) referring to the person to whom they are ascribed.

As subj. or obj., direct or indirect, with inf.:

quos Hannibal misit astrictos jure jurando se redituros esse, nisi, etc.,

Cic. Off. 1, 13, 40:

Postumius mihi nuntiavit... se a Marcello ad me missum esse,

id. Fam. 4, 12, 2:

qui dixisse fertur a se visum esse Romulum... eum sibi mandasse ut populum rogaret ut sibi eo in colle delubrum fieret: se deum esse,

id. Rep. 2, 10, 20; id. Mil. 35, 95 sqq.:

nuntium mittit... sese diutius sustinere non posse,

Caes. B. G. 2, 6 fin.:

Divitiacus Caesarem obsecrare coepit... scire se illa esse vera, nec quemquam ex eo plus quam se doloris capere... sese tamen amore fraterno commoveri,

id. ib. 1, 20:

unum se esse, qui, etc.... ob eam rem se ex civitate profugisse,

id. ib. 1, 31:

haec sibi esse curae,

id. ib. 1, 40:

non sese Gallis, sed Gallos sibi bellum intulisse,

id. ib. 1, 44:

ipsos se inter multitudinem militum occultasse,

id. ib. 7, 38:

sensit Themistocles, si eo pervenisset, sibi esse pereundum,

Nep. Them. 8, 6:

dato responso (sc. a Thyreensibus), nullam se novam societatem accepturos,

Liv. 36, 12, 8.—

In subordinate clauses, questions, exhortations, etc., with subj.

In gen.:

qui abs te taciti requirunt, cur sibi hoc oneris imposueris, cur se potissimum delegeris,

Cic. Planc. 18, 46; 2, 6; id. Marc. 10, 30:

conclamavit, quid ad se venirent?

Caes. B. G. 1, 47:

unum petere ac deprecari... ne se armis despoliaret,

id. ib. 2, 31:

ad quos cum Caesar nuntios misisset, qui postularent, eos qui sibi bellum intulissent, sibi dederent,

id. ib. 4, 16:

cur sui quicquam esse imperii trans Rhenum postularet?

id. ib.:

Cicero respondit, si ab armis discedere velint, se adjutore utantur,

id. ib. 5, 41:

Veneti legationem ad Crassum mittunt, si velit suos recipere, obsides sibi remittat,

id. ib. 7, 4:

rex ignarus quae legati ejus (Hannibalis) ad se adlaturi fuissent,

Liv. 23, 39:

hac necessitate coactus, domino navis, qui sit, aperit, multa pollicens, si se conservasset,

Nep. Them. 8, 6:

legatos in Bithyniam miserunt, qui ab rege peterent, ne inimicissimum suum secum haberent sibique dederet (for secum, v. I. A. 4. supra),

id. Hann. 12, 2.—

Esp., in subordinate clauses (sub-oblique), with subj. expressing the assertion or view of the person reported as speaking:

magnam Caesarem injuriam facere, qui vectigalia sibi deteriora faceret,

Caes. B. G. 1, 36:

quod sibi Caesar denuntiaret,

id. ib.:

sed eo deceptum, quod neque commissum a se intellegeret, quare timeret,

id. ib. 1, 14:

quod nec paratus... obsecutus esset, credidissetque, cum se vidissent Aetoli, omnia, etc.,

Liv. 35, 44, 3:

Ambiorix locutus est,... sua esse ejusmodi imperia, ut non minus haberet juris in se multitudo, quam ipse in multitudinem,

Caes. B. G. 5, 27:

Divitiacus ait,... nec quemquam ex eo plus quam se doloris capere, propterea quod per se crevisset,

id. ib. 1, 20: eos incusavit, quod sibi [p. 1796] quaerendum aut cogitandum putarent, etc., id. ib. 1, 40:

decima legio Caesari gratias egit, quod de se optimum judicium fecisset,

id. ib. 1, 41:

doluisse se, quod populi Romani beneficium sibi extorqueretur,

id. B. C. 1, 9:

tum ei dormienti eundem visum esse rogare ut, quoniam sibi vivo non subvenisset, etc.,

Cic. Div. 1, 27, 57:

Scipionem Hannibal eo ipso, quod adversus se dux potissimum lectus esset, praestantem virum credebat,

Liv. 21, 39, 8:

Pausanias orare coepit... quod si eam veniam sibi dedisset, magno ei praemio futurum,

Nep. Paus. 4, 6:

neque prius vim adhibendam putaverunt, quam se ipse indicasset,

id. ib. 4, 3:

Caesar legatos cum his mandatis mittit, Quoniam... hanc sibi populoque Romano gratiam referret,

Caes. B. G. 1, 35:

nos esse iniquos, quod in suo jure se interpellaremus,

id. ib. 1, 44:

neque ipsos in his contentionibus, quas Aedui secum habuissent, usos esse, etc.,

id. ib.:

maximae sibi laetitiae esse praedicavit, quod aliquos patria sua se meliores viros haberet,

Val. Max. 6, 4, ext. 5.—Rarely with indic. when the author asserts the action as a fact: Volero, ubi indignantium pro se acerrimus erat clamor, etc. ( = eo; cf.

infra, C.),

Liv. 2, 55, 6.—

Without reflex. reference, = an oblique case of is or ipse (in the best prose rare, and mostly where the conception of the orat. obliq. is suggested by the context; cf.

B. 2. b. supra): i, seis, jube transire huc quantum possit, se ut videant domi Familiares ( = eam),

Plaut. Mil. 2, 2, 26; 1, 1, 6:

me misit miles ad Eam... ut hinc in Elatiam hodie eat secum semul,

id. Bacch. 4, 2, 9:

ut eum, qui se hic vidit, verbis vincat, ne is se viderit,

id. Mil. 2, 2, 31; cf. v. 35;

3, 2, 54: ut eam in se dignam condicicnem conlocem,

id. Trin. 1, 2, 122:

ipsi hi mihi dant viam, quo pacto ab se argentum auferam,

id. Ep. 2, 2, 9; id. Poen. 5, 2, 123:

dicit capram, quam dederam servandam sibi, etc.,

id. Merc. 2, 1, 15:

unum hoc scio, esse meritam, ut memor esses sui,

Ter. And. 1, 5, 46:

cum Epaminondas accusatur, quod ei, qui sibi ex lege praetor successerat, exercitum non tradiderit,

Cic. Inv. 1, 33, 55:

et se ipsum nobis, et eos, qui ante se fuerunt, in medio posuit,

id. ib. 2, 2, 7 (but B. and K. bracket se):

Dexo hic, quem videtis, non quae privatim sibi eripuisti, sed unicum abs te filium flagitat,

id. Verr. 2, 5, 49, § 128:

postea quam exposuit quae sibi videbantur,

id. Div. 1, 54, 122 (dub.;

B. and K. ipsi): et cum ad illum scribas, nihil te recordari de se,

id. Q. Fr. 3, 1, 7, § 23 (B. and K. bracket de se):

quem Caesar, ut erat de se meritus, donatum pronuntiavit,

Caes. B. C. 3, 53:

Caesar Rhenum transire constituit... quod auxilia contra se Treveris miserant,

id. B. G. 6, 9 init.:

Metellus... in eis urbibus, quae ad se defecerant... praesidia inponit,

Sall. J. 61, 1; 66, 1:

Bocchus flectitur, reputando quae sibi duobus proeliis venerant,

id. ib. 103, 2:

statuit urbis, quae... adversum se opportunissimae erant, circumvenire,

id. ib. 88, 4:

ipse... ex perfugis cognitis... qui cum eo (Scipione) bellum contra se gerebant,

Hirt. B. Afr. 8 fin.:

vel quia nil rectum, nisi quod placuit sibi, ducunt,

Hor. Ep. 2, 1, 83; id. S. 2, 8, 82:

centum boves militibus dono dedit, qui secum fuerant,

Liv. 7, 37, 3; 8, 35:

Hannibalem angebat, quod Capua pertinacius oppugnata ab Romanis quam defensa ab se... animos averterat,

id. 26, 38, 1:

alter victus fratrum ante se strage,

id. 1, 25, 11 Weissenb. ad loc.;

7, 6, 12: Caesar... omnibus qui contra se arma tulerant, ignovit,

Vell. 2, 56, 1:

quamquam obsidione Massiliae, quae sibi in itinere portas clauserat, retardante... tamen omnia subegit,

Suet. Caes. 34:

cujus rector circa se dimicans occubuerat,

id. Tib. 4:

quod eos coegit superare Lacedaemonios, quos ante se nemo ausus fuit aspicere,

Nep. Epam. 8, 3 (cf.:

ante illum,

id. Iphic. 1, 3):

quae nox sibi proxima venit, insomnis,

Luc. 5, 805.

Pron. recipr., each other, one another:

nam cum esset Praenestinis nuntiatum... patres ac plebem in semet ipsos versos,

Liv. 6, 28, 1; so very rare, except in phrase: inter se, one another, each other, mutually, reciprocally, = allêlous (prop. between or among them, among themselves, hence no ellips. of another se is to be assumed; cf. Krebs, Antibarb. p. 609; Hand, Turs. 3, p. 397 sqq.): nil cessarunt ilico Osculari atque amplexari inter se, Plaut. Mil. 5, 39; 2, 1, 61; 3, 1, 120:

video eos inter se amare,

Ter. Ad. 5, 3, 42:

neque solum colent inter se ac diligent (cf. ante: alter ab altero postulabit),

Cic. Lael. 22, 82:

Cicerones pueri amant inter se,

id. Att. 6, 1, 12; id. Q. Fr. 3, 3, 1; id. Cat. 3, 5, 13; id. N. D. 1, 44, 122:

inter se adspicere,

id. Cat. 3, 5, 13:

inter se congruere,

id. Rosc. Am. 22, 62:

complecti inter se milites coepisse,

Liv. 7, 42, 6:

ut neque inter se contingant trabes,

Caes. B. G. 7, 23; id. B. C. 1, 21:

inter se nondum satis noti,

Liv. 21, 39, 7:

populus et senatus Romanus placide modesteque inter se rempublicam tractabant,

Sall. J. 41, 2:

bellum summa inter se contentione gerere,

Cic. Rep. 1, 16, 25:

cum inter se timerent,

Nep. Dion, 4, 1; id. Eum. 4, 2: haec inter se quam repugnent, contradict one another, Cic. Tusc. 3, 29, 72; id. N. D. 1, 12, 30 (cf.: sibi repugnare, to be inconsistent with itself;

v. Krebs, Antibarb. p. 1018): inter se differre,

Caes. B. G. 1, 1:

cur legendi sint, nisi ipsi inter se, qui idem sentiunt, non intellego,

by one another, Cic. Tusc. 2, 3, 8:

quosdam inter se similis,

id. Ac. 2, 17, 55:

res inter se similes,

Quint. 9, 2, 51; 9, 4, 17. — With subst.:

adhaesitationes atomorum inter se,

Cic. Fin. 1, 6, 19:

quae res eos in bello inter se habuit,

Sall. J. 79, 3; cf.:

auxerant inter se opinionem,

their mutual regard, Liv. 21, 39, 9.—Pleon.:

vitam inter se utriusque conferte,

Cic. Rosc. Com. 7, 20:

compositis inter se rebus,

Sall. J. 66, 2:

vitatur duriorum inter se congressus,

Quint. 11, 3, 35.—Of local relation:

duas insulas propinquas inter se,

Sall. H. 1, 61 Dietsch; id. J. 98, 3:

postquam haud procul inter se erant,

id. ib. 53, 7:

haud longe inter se castra facere,

id. ib. 55, 6 (inter se, without recipr. reference, v. supra, I. A. 4.).

Idiomatic uses.

Se, with prepp., one ' s house, home; mostly ad se, apud se, to or at one ' s house, home, at home:

quae me non excludet ab se, sed apud se occludet domi,

Plaut. Men. 4, 2, 108:

postquam in aedis me ad se deduxit domum,

id. Mil. 2, 1, 43:

me ad se ad prandium, ad cenam vocant,

id. ib. 3, 1, 118: intro nos vocat ad sese, tenet intus apud se, Lucil. ap. Charis. p. 86 P.:

L. Caesar, ut veniam ad se, rogat,

Cic. Att. 15, 4, 5:

qui a me petierit ut secum et apud se essem cottidie,

id. ib. 5, 6, 1.—

Trop.:

num tibi videtur esse apud sese?

in his senses, Ter. Hec. 4, 4, 85. —

Sibi pleonast. as dat. of the interested person:

ipse autem Ariovistus tantus sibi spiritus sumpserat,

Caes. B. G. 1, 33 fin.:

tum sibi M. Pisonis domum ubi habitaret elegerat,

Cic. Phil. 2, 25, 61; cf. I. A. 2. supra. So esp. freq. in expressions of surprise or abrupt questions (commonly, but loosely called a dat. ethic.):

quid sibi vult pater? cur simulat?

Ter. And. 2, 3, 1:

quid sibi hic vestitus quaerit?

id. Eun. 3, 5, 10:

hostes admiratio cepit, quidnam sibi repentinus clamor vellet,

Liv. 44, 12, 1:

quid ergo sibi vult pars altera orationis?

id. 40, 12, 14:

mirantes, quid sibi vellet,

id. 3, 35, 5; 3, 50, 15; 4, 13, 12;

32, 25, 10: pro deum fidem quid vobis vultis?

id. 3, 67, 7. —

Sibi with suus, emphasizing the idea of possession, his own, etc. (ante- and post-class.):

cocleae... Suo sibi suco vivont,

Plaut. Capt. 1, 1, 13:

sed is quo pacto serviat suo sibi patri,

id. ib. prol. 5;

46: si ille huc salvos revenit, reddam suom sibi,

id. Trin. 1, 2, 119 Brix. ad loc.:

suam sibi rem salvam sistam,

id. Poen. 5, 2, 123:

locus argumento'st suom sibi proscaenium,

id. ib. prol. 57;

97: omnem rem inveni, ut sua sibi pecunia hodie illam faciat leno libertam suam,

id. Pers. 1, 3, 1:

suo sibi gnato,

id. As. 4, 2, 16:

hunc telo suo sibi a foribus pellere,

id. Am. 1, 1, 113:

sua sibi ingenua indoles,

id. Mil. 3, 1, 38:

suo sibi gladio hunc jugulo,

Ter. Ad. 5, 8, 35:

uvas suo sibi pampino tegito,

Col. Arb. 11:

suo sibi jure ablui,

id. R. R. 12, 7; 12, 41:

suo sibi argumento refutatus,

Gell. 5, 10, 16:

suo sibi lacte aleret,

id. 12, 1, 6:

a suis sibi parentibus,

App. M. 1, p. 104, 35:

in suis sibi domibus,

id. ib. 1, p. 106, 31; 4, p. 157, 7;

6, p. 186, 24: qui Deo... sua sibi opera praetulerunt,

Lact. 2, 5, 6; 3, 28, 20:

in suo sibi pervoluta sanguine,

App. M. 8, p. 207, 22; Vitr. 8, 7:

cum sua sibi natione captivus,

Min. Fel. 10, 4:

IN SVO SIBI POSITVS,

Inscr. Orell. 4495:

AEDEM CVM SVO SIBI HYPOGAEO,

Inscr. Rein. p. 646, 109.—In many passages in class. prose sibi occurs with suus, but retains its pronom. force:

factus consul est bis, primum ante tempus, iterum sibi suo tempore, rei publicae paene sero,

in good time for himself, Cic. Lael. 3, 11:

satis superque esse sibi suarum cuique rerum,

id. ib. 13, 45:

priusquam tu suum sibi venderes, ipse possedit,

id. Phil. 2, 37, 96:

vult ille inbecillitatis sibi suae conscius timere pituitam?

Sen. Q. N. 6, 2, 4 (v. suus II. D. 3. a).

ūtor (old form oetor, oesus, etc., from oitor, oisus, Lex. Thor. lin. 11; inf. parag. oetier, Rogat. Tribun. ap. Fest. p. 246 Müll.; Cic. Leg. 3, 4), ūsus ( inf. utier, Plaut. Cas. 2, 3, 4; Ter. Phorm. 4, 2, 13), 3, v. dep. [etym. dub.].

Prop., to use.

With abl.

To make use of, employ: cave... ne tibi hoc scipione malum magnum dem. Paeg. Jam utere eo, Plaut. Pers. 5, 2, 36: Th. Oh Epidicumne ego conspicor? Ep. Certe oculis utere, Plaut. Ep. 1, 1, 4:

hoc oculo,

id. Mil. 4, 7, 25:

sola potest animi per se natura... durare et sensibus uti,

Lucr. 3, 560:

de rebus ipsis utere tuo judicio,

Cic. Off. 1, 1, 2:

utinam, quem ad modum oratione sum usurus alienā, sic mihi ore uti liceret alieno,

id. Rep. 3, 5, 8:

utor neque perantiquis neque inhumanis ac feris testibus,

cite, appeal to, id. ib. 1, 37, 58:

neque enim accusatore muto neque teste quisquam utitur eo, qui de accusatoris subsellio surgit,

id. Rosc. Am. 36, 104:

num argumentis utendum in re ejus modi?

id. Verr. 2, 4, 6, § 11:

mancipium, quo et omnes utimur, et non praebetur a populo,

id. ib. 2, 4, 5, §

9: quo interprete non ad linguam Graecam, sed ad furta et flagitia uti solebat,

id. ib. 2, 3, 37, §

84: ut postea numquam dextro (oculo) aeque bene usus sit,

Nep. Hann. 4, 3:

si licet exemplis in parvo grandibus uti,

Ov. Tr. 1, 3, 25:

viribus utendum est, quas fecimus,

Luc. 1, 347.—With ad: ad eam rem usus est tuā mihi operā Sa. Utere, ut vis, Plaut. Pers. 2, 5, 27:

earum (navium) materiā atque aere ad reliquas reficiendas utebatur,

Caes. B. G. 4, 31:

administris ad ea sacrificia Druidibus,

id. ib. 6, 16:

ut eā potestate ad quaestum uteretur,

Cic. Q. Fr. 1, 1, 3, § 11:

ad quam rem (deus) motu mentis ac ratione utatur,

id. N. D. 1, 37, 104.—With pro:

utuntur aut aere aut taleis ferreis ad certum pondus examinatis pro nummo,

Caes. B. G. 5, 12.—

Esp.

To manage, control, wield:

bene ut armis, optime ut equis uteretur,

Cic. Deiot. 10, 28:

nemo est quin eo ipso (equo), quo consuevit, libentius utatur quam intractato,

id. Lael. 19, 68.—

To spend, use:

velim cum illā videas ut sit qui utamur (sc. pecunia),

Cic. Att. 11, 11, 2:

tantis vectigalibus ad liberalitatem utens,

id. Fin. 2, 26, 84:

cum horis nostris nos essemus usi,

spent, exhausted, id. Verr. 2, 1, 11, § 30.— Absol.:

notum et quaerere et uti,

Hor. Ep. 1, 7, 57.—

To wear:

pellibus aut parvis renonum tegimentis utuntur, magnā corporis parte nudā,

Caes. B. G. 6, 21 fin.:

ne insignibus quidem regiis Tullus nisi jussu populi est ausus uti,

Cic. Rep. 2, 17, 31.—

To accept, adopt:

eā condicione, quae a Caesare ferretur, se usuros ostendebant,

Caes. B. G. 4, 11:

praeposteris enim utimur consiliis et acta agimus,

Cic. Lael. 22, 85.—

To resort to, consult:

neque Vectium ad se arcessit, quaestorem suum, cujus consilio uteretur,

Cic. Verr. 2, 5, 44, § 114:

oraculo,

Tac. A. 2, 54.—

Of a form or style of speech, sentiment, etc., to make, adopt, employ:

sermonibus morologis utier,

Plaut. Ps. 5, 1, 21:

si provincia loqui posset, hac voce uteretur,

Cic. Div. in Caecin. 5, 19:

hac unā defensione,

id. Verr. 2, 4, 4, § 8:

haec oratio, quā me uti res publica coëgit,

id. Rosc. Am. 49, 143:

cum hortatione non egeas, non utar eā pluribus verbis,

id. Fam. 11, 5, 3:

illa criminatio, quā in me absentem usus est,

id. Agr. 3, 1, 3.—

To perform, exercise, practise, etc.:

crucior, patrem... nunc inprobi viri officio uti,

Plaut. Stich. 1, 1, 14:

eādem nos disciplinā utimur,

id. As. 1, 3, 49; cf.:

nec vero habere virtutem satis est quasi artem aliquam, nisi utare: etsi ars quidem, cum eā non utare, scientiā ipsā teneri potest,

Cic. Rep. 1, 2, 2:

diuturni silentii, quo eram his temporibus usus, finem hodiernus dies attulit,

observed, kept, id. Marcell. 1, 1:

eos (senes) ego fortasse nunc imitor et utor aetatis vitio,

id. Fam. 2, 16, 6:

ratione utuntur,

exercise moderation, Plaut. Cas. prol. 27:

ut anteponantur... ratione utentia rationis expertibus,

Cic. Top. 18, 69:

ne tu, leno, postules Te hic fide lenoniā uti: non potis,

Plaut. Rud. 5, 3, 30:

viribus uteris per clivos,

Hor. Ep. 1, 13, 10.—With adverb. acc.:

ut hoc utimur maxime more moro multum,

Plaut. Men. 4, 2, 1:

ita aperte ipsam rem locutus nil circuitione usus es,

Ter. And. 1, 2, 31.—

In gen., to use, enjoy, profit by, take advantage of, etc.: otio qui nescit uti plus negoti habet, quam, etc., Enn. ap. Gell. 19, 20, 12 (Trag. Rel. v. 252 Vahl.): sinite... eodem ut jure uti senem Liceat, quo jure sum usus adulescentior, i. e. enjoy, exercise, Ter. Hec. prol. alt. 2:

commodius esse opinor duplici spe utier,

id. Phorm. 4, 2, 13:

serius a terrā provectae naves neque usae nocturnā aurā in redeundo offenderunt,

Caes. B. C. 3, 8:

commoda quibus utimur lucemque quā fruimur ab eo nobis dari,

Cic. Rosc. Am. 45, 131:

in maximo meo dolore hoc solacio utor, quod, etc.,

id. Fam. 11, 26 init.: usus est hoc cupidine, tamdiu, dum, etc., had the use of, i. e. borrowed, id. Verr. 2, 4, 3, § 6; cf.

I. B. 2. infra: utatur suis bonis oportet et fruatur, qui beatus futurus est,

id. N. D. 1, 37, 103:

propter nauticarum rerum scientiam plurimisque maritimis rebus fruimur atque utimur,

id. ib. 2, 60, 152:

si fortunā permittitis uti,

to try, take advantage of, Verg. A. 9, 240:

nostrā utere amicitiā, ut voles,

Ter. Hec. 5, 1, 38; cf.:

decet hunc ordinem... bene utier amicitiā,

Plaut. Cist. 1, 1, 24:

libertate modice utantur,

Liv. 34, 49, 8:

deorum Muneribus sapienter uti,

Hor. C. 4, 9, 48:

Ofellam Integris opibus novi non latius usum Quam nunc accisis,

id. S. 2, 2, 113:

quia parvo nesciet uti,

id. Ep. 1, 10, 41:

temporibus sapienter utens,

taking advantage of, Nep. Epam. 3, 1.—Prov.: foro uti, to make one's market, i. e. accommodate one's prices, actions, etc., to circumstances, take advantage of events:

scisti uti foro,

Ter. Phorm. 1, 2, 29.— Absol.:

opportunae sunt divitiae ut utare (sc. eis),

Cic. Lael. 6, 22.— With adverb. acc.:

ne Silius quidem quicquam utitur (sc. suis hortis),

Cic. Att. 12, 22, 3. —

Of passions, traits of character, etc., to indulge, practise, exercise, yield to, etc.:

inter nos amore utemur semper subrepticio?

Plaut. Curc. 1, 3, 49:

alacritate ac studio,

Caes. B. G. 4, 24:

severitas, quā tu in iis rebus usus es,

Cic. Q. Fr. 1, 1, 6, § 19:

usus est ipse incredibili patientiā,

id. Phil. 1, 4, 9: ego pervicaciam (esse hanc) aio, et eā me uti volo, Att. ap. Non. 433, 1 (Trag. Rel. v. 5 Rib.):

dementer amoribus usa,

Ov. M. 4, 259.—With in and acc.:

ut suā clementiā ac mansuetudine in eos utatur,

Caes. B. G. 2, 14.—

To experience, undergo, receive, enjoy, etc., ne simili utamur fortunā atque usi sumus, Quom, etc., Ter. Phorm. prol. 31:

hoc honore usi togati solent esse,

Cic. Phil. 8, 11, 32:

homines amplissimis usos honoribus,

id. Fl. 19, 45:

nobiles amplis honoribus usi,

Sall. J. 25, 4:

neminem curuli honore usum praeterierunt,

Liv. 34, 44, 4:

primus externorum usus illo honore quem majores Latio quoque negaverint,

Plin. 7, 43, 44, § 136: quoniam semel est odio civiliter usus, Ov. Tr. 3, 8, 41.—

To use as food or medicine, to take, drink, etc.:

lacte mero veteres usi memorantur et herbis,

Ov. F. 4, 369:

aquis frigidis,

Cels. 1, 1:

antidoto,

Scrib. Comp. 171:

medicamento,

id. ib. 228:

vino modice,

Cels. 8, 11:

ex altero (loco, i. e. ex lacu) ut pecus uti possit (sc. aquā),

Varr. R. R. 1, 11, 2.—

With the thing used, etc., as direct obj. (class. only in gerund. constr.; v. infra): nuptias abjeci, amicos utor primoris viros, Turp. ap. Non. p. 497, 15 (Com. Rel. v. 164 Rib.):

facilitatem vulgariam,

Nov. ib. 481, 21 (Com. Rel. v. 98 ib.):

res pulchras, quas uti solet,

id. ib. 500, 16 (Com. Rel. v. 69 ib.):

ita uti eum oportet libertatem,

Titin. ib. 481, 19 (Com. Rel. v. 98 ib.):

cetera quae volumus uti Graecā mercamur fide,

Plaut. As. 1, 3, 47:

dic mihi, an boni quid usquam'st, quod quisquam uti possiet,

id. Merc. 1, 2, 37:

diutine uti bene licet partum bene,

id. Rud. 4, 7, 15:

profecto uteris ut voles operam meam,

id. Poen. 5, 2, 128:

mea, quae praeter spem evenere, utantur sine,

Ter. Ad. 5, 3, 29:

BALINEVM... QVOD VSI FVERANT AMPLIVS ANNIS XXXX.,

Inscr. Orell. 202: si quid est, quod utar, utor: si non est, egeo, Cato ap. Gell. 13, 23, 1:

oleam albam, quam voles uti, condito,

id. R. R. 118:

quam rem etiam nomine eodem medici utuntur,

Varr. R. R. 3, 16, 23:

ferrum,

Aur. Vict. Caes. 17, 4.—

Hence, esp. gerund. in phrases dare utendum, to lend; recipere or rogare or petere utendum, to borrow, etc. (class.;

freq. in Plaut.): quod datum utendum'st,

Plaut. Trin. 5, 2, 7:

quae utenda vasa semper vicini rogant,

id. Aul. 1, 2, 18; 2, 4, 32; 2, 9, 4; id. Pers. 1, 3, 47 sq.; id. Mil. 2, 3, 76; id. Rud. 3, 1, 10: auris tibi contra utendas dabo, Enn. ap. Non. 506, 1 (Trag. Rel. v. 364 Vahl.); Ter. Heaut. 1, 1, 81:

quae bona is Heraclio omnia utenda ac possidenda tradiderat,

Cic. Verr. 2, 2, 18, § 46:

te, quod utendum acceperis, reddidisse,

id. Tusc. 3, 17, 36:

multa rogant utenda dari, data reddere nolunt,

Ov. A. A. 1, 433.—

Transf. (through the intermediate idea of having and using).

Pregn., to enjoy the friendship of any one; to be familiar or intimate with, to associate with a person.

With abl:

his Fabriciis semper est usus Oppianicus familiarissime,

Cic. Clu. 16, 46:

quā (Caeciliā) pater usus erat plurimum,

id. Rosc. Am. 11, 27:

Trebonio multos annos utor valde familiariter,

id. Fam. 1, 3, 1:

Lucceius qui multum utitur Bruto,

id. Att. 16, 5, 3:

utere Pompeio Grospho,

Hor. Ep. 1, 12, 22:

quo pacto deceat majoribus uti,

id. ib. 1, 17, 2:

si sciret regibus uti,

ib. ib. 14:

ita me verebatur ut me formatore morum, me quasi magistro uteretur,

Plin. Ep. 8, 23, 2.—

With acc.:

vilica vicinas aliasque mulieres quam minimum utatur,

Cato, R. R. 143, 1.—

To be in possession of a thing, esp. to have, hold, or find a thing in some particular mode or character; with abl.:

mihi si unquam filius erit, ne ille facili me utetur patre,

he shall find an indulgent father in me, Ter. Heaut. 2, 1, 5; cf.:

patre usus est diligente et diti,

Nep. Att. 1, 2:

bonis justisque regibus,

Cic. Rep. 1, 33, 50:

quae (sc. libertas) non in eo est, ut justo utamur domino, sed ut nullo,

id. ib. 2, 23, 43; cf. id. Fin. 1, 1, 2:

hic vide quam me sis usurus aequo,

id. Verr. 2, 5, 59, § 154:

ut is illis benignis usus est ad commodandum,

id. ib. 2, 4, 3, §

6: ne bestiis quoque immanioribus uteremur,

id. Rosc. Am. 26, 71:

me Capitolinus convictore usus amicoque A puero est,

Hor. S. 1, 4, 95:

uteris monitoribus isdem,

id. Ep. 2, 2, 154:

valetudine non bonā,

Caes. B. C. 3, 49:

quo (sc. Philoctete) successore sagittae Herculis utuntur,

Ov. M. 13, 52.— Absol.:

nam pol placidum te et clementem eo usque modo ut volui usus sum in alto (= placidum te esse ut volui, sic te usus sum),

Plaut. Trin. 4, 1, 8.—Hence, P. a.: ūtens, ntis, m., possessing, that possesses:

utentior sane sit,

i. e. a larger possessor, richer, Cic. Off. 2, 20, 71.

vĕl, conj. and adv. [old imv. of volo] prop., will, choose, take your choice; hence,

As disjunctive conjunction, to introduce an alternative as a matter of choice or preference, or as not affecting the principal assertion (while aut introduces an absolute or essential opposition; cf. Madv. Gr. § 436; Zumpt, Gr. § 339; Fischer, Gr. § 383).

Singly.

In gen., or (if you will), or else, or (at your pleasure), or (at least), or (it is indifferent), or (what is the same thing), etc.:

dic igitur me passerculum... haedillum me tuom dic esse vel vitellum,

Plaut. As. 3, 3, 77: viginti minis? Ba. Utrum vis, vel quater quinis minis, id. Ps. 1, 3, 111:

lege vel tabellas redde,

id. ib. 1, 1, 29:

in solem ponito vel sine sale in defrutum condito,

Cato, R. R. 7: orabant (sc. Ubii), ut sibi auxilium ferret... vel... exercitum modo Rhenum transportaret, or at least, i. e. or, if he preferred it, Caes. B. G. 4, 16:

ejusmodi conjunctionem tectorum oppidum vel urbem appellaverunt,

Cic. Rep. 1, 26, 41:

in unius voluntate vel moribus,

id. ib. 2, 28, 51:

in unā urbe vel in hac ipsā,

id. ib. 3, 10, 17:

constituere vel conservare,

id. ib. 2, 38, 64:

in ardore caelesti, qui aether vel caelum nominatur,

id. N. D. 2, 15, 41:

transfer idem ad modestiam vel temperantiam,

id. Fin. 2, 19, 60; cf. Madv. ad id. ib. 2, 25, 81:

unum illud extimescebam, ne quid turpiter facerem, vel dicam, jam effecissem,

id. Att. 9, 7, 1: haec neque confirmare argumentis neque refellere in animo est;

ex ingenio suo quisque demat vel addat fidem,

Tac. G. 3.—

Esp.

With potius, to correct or make more precise what has been said, or rather:

ex hoc populo indomito vel potius immani,

Cic. Rep. 1, 44, 68:

post obitum vel potius excessum Romuli,

id. ib. 2, 30, 53:

cessit auctoritati amplissimi viri vel potius paruit,

id. Lig. 7, 22:

vide quid licentiae nobis tua liberalitas det, vel potius audaciae,

id. ib. 8, 23:

ludorum plausus vel testimonia potius,

id. Phil. 1, 15, 36:

quam valde ille reditu vel potius reversione meā laetatus!

id. Att. 16, 7, 5; id. Phil. 13, 9, 19:

novem tibi orbibus, vel potius globis conexa sunt omnia,

id. Rep. 6, 17, 17:

plurimas vel potius omnes ex se ipso virtutes contulit,

Quint. 10, 1, 109.—In climax after a negative:

tu certe numquam in hoc ordine vel potius numquam in hac urbe mansisses,

Cic. Phil. 2, 15, 38.—

So corrective, without potius:

sed haec tu melius vel optime omnium,

Cic. Fam. 4, 13, 7:

clariore vel plane perspicua,

id. Fin. 5, 20, 55; id. Lael. 12, 41:

Capua ab duce eorum Capye, vel. quod propius vero est, a campestri agro appellata,

Liv. 4, 37, 1:

cum P. Decius se in Samnium vel in Etruriam proficisci paratum esse ostendisset,

id. 10, 26, 4.—Esp. in the phrase vel dicam, or let me rather say, or rather:

quando enim nobis, vel dicam aut oratoribus bonis aut poëtis, ullus... ornatus defuit?

Cic. Fin. 1, 3, 10; id. Brut. 57, 207; id. Cael. 31, 75; id. Phil. 2, 12, 30; id. Att. 9, 7, 1; Suet. Calig. 13.—So intensive, or I may even say (cf. II. A. 3. infra):

omnes binos consules, vel dicam amplius, omnia nomina,

Varr. L. L. 8, p. 106 Bip.:

a plerisque vel dicam ab omnibus,

Cic. Fam. 4, 7, 3; id. Brut. 70, 246.—

Vel etiam, or even:

ut expositio quarundam rerum gestarum vel etiam fabulosarum,

Quint. 4, 3, 12. —

= aut, or else.

With an alternative necessary consequence:

id autem nec nasci potest nec mori, vel concidat omne caelum omnisque natura consistat necesse est,

Cic. Tusc. 1, 23, 54 Tischer ad loc.:

vel tu ne faceres tale in adulescentiā,

Plaut. Ps. 1, 5, 22.—

In gen. ( poet. and post class.):

si copias armatorum... secum expenderent, vincendum illā acie vel cadendum esse,

Tac. A. 14, 35:

mortem omnibus ex naturā aequalem oblivione apud posteros vel gloriă distingui,

id. H. 1, 21; cf. id. A. 14, 61; 14, 62:

quod imperium variā sorte laetum rei publicae aut atrox, principibus prosperum vel exitio fuit,

id. H. 2, 1 init.; 2, 10; 2, 68; cf. Ov. M. 9, 624 sq.; 15, 601 sq.—

In a subordinate alternative after aut:

nec aut tibi ipsi aut huic Secundo vel huic Apro ignotas,

Tac. Or. 28:

ne contra Gai quidem aut Claudii vel Neronis... domum,

id. H. 2, 76:

abscedens in hortos aut Tusculanum vel Antiatem in agrum,

id. A. 14, 3 init.:

dementiae quoque judicia aut propter id quod factum est aut propter id quod adhuc fieri vel non fieri potest instituuntur,

Quint. 7, 4, 29.—

As co-ordinate.

Vel... vel, either... or, be it... or; in gen. (class.; but where the alternatives are necessary and exclusive, that is, where one must be right and the other wrong, aut... aut is used; v. infra, and cf. Madv. ad Cic. Fin. 4, 11, 27): sed hic numquis adest? Pa. Vel adest vel non, i. e. just as you please, Plaut. Mil. 4, 2, 28 Brix ad loc.:

paucis me misit ad eam... vel ut ducentos Philippos reddat aureos, vel ut hinc eat secum,

id. Bacch. 4, 1, 18 sq.:

ubi illic biberit, vel servato meum modum vel ego dabo,

id. Stich. 5, 4, 37:

vel tu me vende, vel face quod tibi lubet,

id. Pers. 3, 1, 70:

nunc quamobrem huc sum missa, amabo, vel tu mihi ajas, vel neges,

id. Rud. 2, 4, 14; cf. id. ib. 5, 2, 44:

Allobrogibus sese vel persuasuros... existimabant, vel vi coacturos, ut, etc.,

Caes. B. G. 1, 6:

ut (Romani) vel sibi agros attribuant vel patiantur eos tenere, etc.,

id. ib. 4, 7:

vel sumptuosae vel desidiosae illecebrae,

Cic. Rep. 2, 4, 8:

in omni vel officio vel sermone sollers,

id. ib. 2, 21, 37:

maximum virtutis vel documentum, vel officium,

id. ib. 1, 20, 33:

pace vel Quirini vel Romuli dixerim,

id. Off. 3, 10, 42:

erant quaestiones vel de caede vel de vi,

id. Mil. 5, 13; 7, 20; id. Leg. 3, 14, 32; id. Lig. 6, 17; id. Deiot. 1, 1; 5, 13; id. Brut. 69, 242:

animus vel bello vel paci paratus,

Liv. 1, 1, 8:

hunc ordinem ex censu descripsit vel paci decorum vel bello,

id. 1, 42, 5: Etruriam et Samnium provincias esse;

utram mallet eligeret: suo exercitu se vel in Etruriā vel in Samnio rem gesturum,

id. 10, 19, 9:

gladioque ruptis omnibus loris, oraculi sortem vel elusit vel implevit,

Curt. 3, 1, 18:

nihil illo fuisset excellentius vel in vitiis vel in virtutibus,

Nep. Alcib. 1, 1; 2, 1; id. Milt. 3, 4.—

Connected with aut, but not corresponding to it (cf. infra, 2. e.):

num aut tuum aut cujusquam nostrum nomen vel Caucasum hunc transcendere potuit vel illum Gangem transnatare?

Cic. Rep. 6, 20, 22:

ubi enim potest illa aetas aut calescere vel apricatione melius vel igni aut vicissim umbris aquisve refrigerari salubrius?

id. Sen. 16, 57:

si velim scribere quid aut legere aut canere vel voce vel fidibus, aut geometricum quiddam aut physicum aut dialecticum explicare, etc.,

id. Div. 2, 59, 122.—

Esp.

With weakened disjunctive force (nearly = et... et). quemadmodum ille vel Athenis vel Rhodi se doctissimorum hominum sermonibus dedisset, Cic. de Or. 2, 1, 3:

multos sine ratione, sine litteris, quā vel inpudentia vel fames duxit, ruentes,

Quint. 2, 20, 2:

affectus vel illos mites vel hos concitatos in suā potestate habuisse,

id. 10, 1, 48: eadem quaestio potest eundem vel accusatorem facere vel reum, id. 3, 6, 18: et nundina vetera ex ordine instituit, vel dies vel tempora, Lampr Alex. Sev. 43: pestilentia tanta exstiterat vel Romae, vel Achaicis urbibus, ut, etc., Treb. Gall. 5.—

More than twice, either... or... or, etc. tu vel suda, vel peri algu, vel tu aegrota, vel vale, Plaut. Rud. 2, 7, 24:

hance tu mihi vel vi vel clam vel precario Fac tradas: meā nil re fert, dum potiar modo,

Ter. Eun. 2, 3, 28:

vel in tempestate, vel in agris, vel in corporibus,

Cic. Rep. 1, 44, 68:

vel quod ita vivit vel quod ita rem publicam gerit vel quod ita factus est,

id. Phil. 2, 5, 10:

vel spectator laudum tuarum vel particeps vel socius vel minister consiliorum,

id. Fam. 2, 7, 2; id. Red. Quir. 9, 23;

so eight times,

id. Rep. 1, 3, 6. —

The second (or last) vel strengthened,

By etiam:

quae vel ad usum vitae vel etiam ad ipsam rem publicam conferre possumus,

or even, Cic. Rep. 1, 8, 30; so id. ib. 1, 29, 45; 2, 1, 1; cf.:

ut vel ea defendam, quae Pompejus velit, vel taceam, vel etiam ad nostra me studia referam litterarum,

id. Fam. 1, 8, 3.—

By vero etiam:

in mediocribus vel studiis vel officiis, vel vero etiam negotiis,

Cic. Rep. 1, 3, 4.—

By omnino: haec vel ad odium, vel ad misericordiam, vel omnino ad animos judicum movendos ex iis quae sunt ante posita, sumentur ( or in general), Cic. Part. Or. 36, 128.—

Rarely after a negative = neque, nor:

neque satis Bruto... vel tribunis militum constabat, quid agerent,

Caes. B. G. 3, 14.—

In irregular construction, without the second vel:

utrumque est in his, quod ab hoc oratore abhorreat: vel quod omnis, qui sapientes non sint, insanos esse dicunt... accedit quod, etc.,

Cic. de Or. 3, 18, 65; id. Att. 11, 7, 5; cf. esp. Lucr. 5, 383 sqq. Munro ad loc. —

Vel... vel = aut... aut:

habere ea, quae secundum naturam sint, vel omnia vel plurima et maxima,

i. e. so nearly all that the difference is unimportant, Cic. Fin. 4, 11, 27; cf.

Madv. ad loc.: cum bonā quidem spe, ut ait idem, vel vincendi vel in libertate moriendi,

id. Att. 7, 9, 4.—For vel... vel, in a subordinate alternative after aut, v. the examples under I. B. 1. b. supra.—

Vel, correl. with aut (post-Aug. and rare):

verborum quoque vis ac proprietas confirmatur vel praesumptione... aut reprehensione,

Quint. 9, 2, 18:

voces... aut productione tantum vel correptione mutatae,

id. 9, 3, 69 (but the line Ov. M. 1, 546, is spurious); so,

aut... aut... vel: ut aut de nomine aut scripto et sententiā vel ratiocinatione quaeratur,

Quint. 3, 6, 72:

aut... aut... aut... aut... vel,

id. 8, 6, 68 sq.; cf.:

ubi regnat Protogenes aliquis vel Diphilus aut Erimarchus,

Juv. 3, 120.

As intens. particle (prop. ellipt., implying an alternative the first member of which is omitted, something else or even this, etc.).

In gen., or even, if you will, or indeed, or... itself, even, assuredly, certainly.

With subst.:

tum opsonium autem pol vel legioni sat est,

Plaut. Aul. 3, 6, 24; id. Capt. 1, 2, 23; id. Curc. 5, 2, 13:

ita me di ament, vel in lautumiis, vel in pistrino mavelim Agere aetatem, Quam, etc.,

Plaut. Poen. 4, 2, 5: Ep. Si arte poteris accubare. Ge. Vel inter cuneos ferreos, id. Stich. 4, 2, 39:

vel rex semper maxumas Mihi agebat gratias,

Ter. Eun. 3, 1, 7:

sed tamen vel regnum malo quam liberum populum,

Cic. Rep. 3, 34, 46:

isto quidem modo vel consulatus vituperabilis est,

id. Leg. 3, 10, 23:

cum se vel principes ejus consilii fore profiterentur,

Caes. B. G. 7, 37:

vel Priamo miseranda manus,

Verg. A. 11, 259:

ego vel Prochytam praepono Suburae,

Juv. 3, 5:

facile me paterer vel illo ipso acerrimo judice quaerente vel apud Cassianos judices... pro Sex. Roscio dicere,

Cic. Rosc. Am. 30, 85:

populus Romanus auctoritatem suam vel contra omnes defendere potest,

even if necessary, id. Imp. Pomp. 22, 63:

id se probaturum vel ipso Verginio judice,

Liv. 3, 44, 10:

belli necessitatibus eam patientiam non adhibebimus, quam vel lusus ac voluptas elicere solet?

id. 5, 6, 3:

timebant ne Romana plebs... vel cum servitute pacem acciperet,

even if it should involve their enslavement, id. 2, 9, 5.—

With adjj.: Ch. Pax, te tribus verbis volo. Sy. Vel trecentis, Plaut. Trin. 4, 2, 122: Ca. Ut opperiare hos sex dies saltem modo... Ba. Animo bono es. Vel sex mensis opperibor, id. Ps. 1, 3, 89; cf.: jam hercle vel ducentae [p. 1964] minae, id. ib. 1, 3, 68;

1, 3, 111: hoc ascensu vel tres armati quamlibet multitudinem arcuerint,

Liv. 9, 24, 7: Ph. Dane suavium? Di. Immo vel decem, Plaut. Truc. 2, 4, 22:

ego illum eunuchum, si opus sit, vel sobrius,

Ter. Eun. 3, 2, 26:

si sit opus, vel totum triduom,

id. ib. 2, 1, 17:

haec sunt omnia ingenii vel mediocris,

Cic. de Or. 2, 27, 119.—

With verbs: namque edepol quamvis desubito vel cadus vorti potest, may even be turned over, i. e. will be empty, Plaut. Stich. 5, 4, 39:

ubi ego hinc abiero, vel occidito,

if you will, even, Ter. Phorm. 1, 2, 93:

per me vel stertas licet, inquit Carneades, non modo quiescas,

Cic. Ac. 2, 29, 93:

ut ipsis sententiis, quibus proluserunt, vel pugnare possint,

id. de Or. 2, 80, 325:

cum vel abundare debeam, cogor mutuari,

id. Att. 15 15, 3—

With pronn.:

videndum erit, quid quisque vel sine nobis aut possit consequi aut non possit,

Cic. Off. 1, 18, 59:

existiment quod velint, ac vel hoc intellegant,

id. Fin. 5, 11, 33:

est tibi ex his ipsis qui assunt bella copia, vel ut a te ipso ordiare,

especially as you can begin with yourself, id. Rep. 2, 40, 67.—

With superlatives, to denote the highest possible degree, the very; the utmost; the most...possible.

With adjj.: hoc invenisset unum ad morbum illum homini vel bellissimum, the very loveliest, the most beautiful possible, Lucil. ap. Non. 527, 28:

vidi in dolore podagrae ipsum vel omnium maximum Stoicorum Posidonium,

Cic. Fragm. ib. 32:

hoc in genere nervorum vel minimum, suavitatis autem est vel plurimum,

the very least... the utmost possible, id. Or. 26, 91:

quarum duarum (civitatum) si adessent (legationes), duo crimina vel maxima minuerentur,

id. Div. in Caecil. 5, 14:

patre meā sententiā vel eloquentissimo temporibus illis,

the most eloquent possible, id. de Or. 2, 23, 98:

quod erat ad obtinendam potentiam nobilium vel maximum, vehementer id retinebatur,

id. Rep. 2, 32, 56:

cujus (sc. Hannibalis) eo tempore vel maxima apud regem auctoritas erat,

Liv. 36, 41, 2:

vident unum senatorem vel tenuissimum esse damnatum,

Cic. Verr. 1, 16, 46:

fora templaque occupabantur, ut vel exspectatissimi triumphi laetitia praecipi posset,

Hirt. B. G. 8, 51:

sed vel potentissima apud Amphictyonas aequi tractatio est,

Quint. 5, 10, 118; 11, 1, 81.—

With advv.:

vel studiosissime quaerere,

Cic. Rep. 1, 10, 15:

cum Sophocles vel optime scripserit Electram,

id. Fin. 1, 2, 5:

vel maxime confirmare,

id. N. D. 2, 65, 162; so,

vel maxime,

id. Ac. 2, 3, 9; id. de Or. 1, 8, 32; id. Att. 9, 12, 3; Quint. 1, 3, 12; 4, 3, 4.—

In adding an instance implying that other instances might be mentioned at will, or this one; for instance, for example, as for example, in particular:

Per pol quam paucos reperias Fideles amatores... Vel hic Pamphilus jurabat quotiens Bacchidi, etc.,

Ter. Hec. 1, 1, 3:

vel heri in vino quam inmodestus fuisti,

id. Heaut. 3, 3, 7: nullast tam facilis res quin difficilis siet Quom invitus facias;

vel me haec deambulatio... ad languorum dedit,

id. ib. 4, 6, 1:

sed suavis accipio litteras, vel quas proxime acceperam, quam prudentis!

Cic. Fam. 2, 13, 1:

cujus innumerabilia sunt exempla, vel Appii majoris illius, qui, etc.,

id. de Or. 2, 70, 284.—

Concessive.

With superlatives, perhaps:

adulescens vel potentissimus nostrae civitatis,

Cic. Rosc. A. 2, 6:

domus vel optima Messanae, notissima quidem certe,

the best known, at any rate, if not the finest, id. Verr. 2, 4, 2, § 3.—

= saltem, at least:

quā re etsi minus veram causam habebis, tamen vel probabilem aliquam poteris inducere,

Cic. Fam. 11, 22, 2:

plurimi semetipsos exhortantur vel aliquas partes earum (scientiarum) addiscere, quamvis universas percipere non possint,

Col. 11, 1, 11:

ac, ni flexisset animos, vel Aegypti praefecturam concedi sibi oraret,

Suet. Ner. 47:

ut messe vel unā releves colla perusta,

Mart. 10, 12, 5; Plin. Ep. 1, 12, 8; cf. Madv. ad Cic. Fin. 4, 16, 43.