-
21 amplecto
am-plector (old form amploctor, Prisc. p. 552, 39 P.), exus, 3, v. dep. ( act. form amplecto, Liv. And. Od. ap. Diom. p. 379 P.; cf. Prisc. p. 797 P.; Struve, 114.—In pass., Plaut. Mil. 2, 6, 27; Lucil. ap. Prisc. p. 791 P.).I.A.. Lit., to wind or twine round a person or thing (aliquem, plekesthai amphitina; hence with reference to the other object; cf. adimo), to surround, encompass, encircle; of living beings, to embrace (class. in prose and poetry): genua amplectens, Liv. And. Od. ap. Diom. p. 379 P. (as transl. of Hom. Od. 6, 142: gounôn labôn):B.amplectimur tibi genua,
Plaut. Rud. 1, 5, 16; so id. Cist. 2, 3, 25:exsanguem (patrem) amplexus,
Tac. H. 3, 25:effigiem Augusti amplecti,
id. A. 4, 67:magnam Herculis aram,
id. ib. 12, 24:serpens arboris amplectens stirpem,
Lucr. 5, 34:quorum tellus amplectitur ossa,
id. 1, 135:manibus saxa,
to grasp, Liv. 5, 47:munimento amplecti,
id. 35, 28; so id. 41, 5 et saep.:amplectitur intra se insulam,
Plin. 5, 1, 1, § 3:amplexa jugerum soli quercus,
id. 16, 31, 56, § 130:et molli circum est ansas amplexus acantho,
Verg. E. 3, 45:urbes amplecti muro,
Hor. A. P. 209 et saep.:visne ego te ac tute me amplectare?
Plaut. Most. 1, 4, 9; * Ter. And. 2, 5, 19:ille me amplexus atque osculans flere prohibebat,
Cic. Somn. Scip. 3 (id. Rep. 6, 14, where Orell. reads complexus).—Of space, to embrace:II.spatium amplexus ad vim remigii,
Tac. A. 12, 56:quattuor milia passuum ambitu amplexus est,
id. ib. 4, 49:domus naturae amplectens pontum terrasque jacentes,
Manil. 1, 536.—Trop.A.To embrace in mind or knowledge, i. e. to comprehend, to understand:B.animo rei magnitudinem amplecti,
Cic. de Or. 1, 5, 19:Quas (artes) si quis unus complexus omnes,
id. ib. 1, 17, 76:quae si judex non amplectetur omnia consilio, non animo ac mente circumspiciet,
id. Font. 7; also simply to reflect upon, to consider:cogitationem toto pectore amplecti,
id. Att. 12, 35.—In discourse, to comprehend, i.e. to discuss, to handle, treat:C.quod ego argumentum pluribus verbis amplecterer,
Cic. Rosc. Com. 12:actio verbis causam et rationem juris amplectitur,
id. Caecin. 14, 40:omnes res per scripturam amplecti,
id. Inv. 2, 50: non ego cuncta meis amplecti versibus opto, Verg. G. 2, 42:totius Ponti forma breviter amplectenda est, ut facilius partes noscantur,
Plin. 4, 12, 24, § 75.—Also of a name, to comprehend under:quod idem interdum virtutis nomine amplectimur,
Cic. Tusc. 2, 13, 30; cf.:si quis universam et propriam oratoris vim definire complectique vult,
to define the peculiar function of the orator and include the whole of it, id. de Or. 1, 15, 64; so of a law, to include:sed neque haec (verba) in principem aut principis parentem, quos lex majestatis amplectitur,
Tac. A. 4, 34.—Of study, learning, to include, embrace: neque eam tamen scientiam, quam adjungis oratori, complexus es, but yet have notincluded in your attainments that knowledge which, etc., Cic. de Or. 1, 17, 77:D.Quod si tantam rerum maximarum arte suā rhetorici illi doctores complecterentur,
id. ib. 1, 19, 86.—To embrace in heart, i.e. to love, favor, cherish:E.quem mihi videtur amplecti res publica,
Cic. Cat. 4, 3:nimis amplecti plebem videbatur,
id. Mil. 72:aliquem amicissime,
id. Fam. 6, 6 fin.; Sall. J. 7, 6:hoc se amplectitur uno, i. e. se amat,
esteems himself, Hor. S. 1, 2, 53:qui tanto amore possessiones suas amplexi tenebant,
Cic. Sull. 20;opp. repudiare,
id. de Or. 1, 24;opp. removere,
id. Cat. 4, 7:amplecti virtutem,
id. Phil. 10, 4:nobilitatem et dignitates hominum amplecti,
id. Fam. 4, 8: mens hominis amplectitur maxime cognitionem, delights in understanding, id. Ac. pr. 2, 10, 31: (episcopum) amplectentem eum fidelem sermonem, * Vulg. Tit. 1, 9: amplexus civitates (sc. animo), having fixed his mind on, i. e. intending to attack, seize, Tac. Agr. 25:causam rei publicae amplecti,
Cic. Sest. 93;and so playfully of one who robs the State treasury: rem publicam nimium amplecti,
id. Fl. 18.—In circumlocution: magnam Brigantium partem aut victoriā amplexus est aut bello, embraced in conquest, i. e. conquered, Tac. Agr. 17. -
22 amplector
am-plector (old form amploctor, Prisc. p. 552, 39 P.), exus, 3, v. dep. ( act. form amplecto, Liv. And. Od. ap. Diom. p. 379 P.; cf. Prisc. p. 797 P.; Struve, 114.—In pass., Plaut. Mil. 2, 6, 27; Lucil. ap. Prisc. p. 791 P.).I.A.. Lit., to wind or twine round a person or thing (aliquem, plekesthai amphitina; hence with reference to the other object; cf. adimo), to surround, encompass, encircle; of living beings, to embrace (class. in prose and poetry): genua amplectens, Liv. And. Od. ap. Diom. p. 379 P. (as transl. of Hom. Od. 6, 142: gounôn labôn):B.amplectimur tibi genua,
Plaut. Rud. 1, 5, 16; so id. Cist. 2, 3, 25:exsanguem (patrem) amplexus,
Tac. H. 3, 25:effigiem Augusti amplecti,
id. A. 4, 67:magnam Herculis aram,
id. ib. 12, 24:serpens arboris amplectens stirpem,
Lucr. 5, 34:quorum tellus amplectitur ossa,
id. 1, 135:manibus saxa,
to grasp, Liv. 5, 47:munimento amplecti,
id. 35, 28; so id. 41, 5 et saep.:amplectitur intra se insulam,
Plin. 5, 1, 1, § 3:amplexa jugerum soli quercus,
id. 16, 31, 56, § 130:et molli circum est ansas amplexus acantho,
Verg. E. 3, 45:urbes amplecti muro,
Hor. A. P. 209 et saep.:visne ego te ac tute me amplectare?
Plaut. Most. 1, 4, 9; * Ter. And. 2, 5, 19:ille me amplexus atque osculans flere prohibebat,
Cic. Somn. Scip. 3 (id. Rep. 6, 14, where Orell. reads complexus).—Of space, to embrace:II.spatium amplexus ad vim remigii,
Tac. A. 12, 56:quattuor milia passuum ambitu amplexus est,
id. ib. 4, 49:domus naturae amplectens pontum terrasque jacentes,
Manil. 1, 536.—Trop.A.To embrace in mind or knowledge, i. e. to comprehend, to understand:B.animo rei magnitudinem amplecti,
Cic. de Or. 1, 5, 19:Quas (artes) si quis unus complexus omnes,
id. ib. 1, 17, 76:quae si judex non amplectetur omnia consilio, non animo ac mente circumspiciet,
id. Font. 7; also simply to reflect upon, to consider:cogitationem toto pectore amplecti,
id. Att. 12, 35.—In discourse, to comprehend, i.e. to discuss, to handle, treat:C.quod ego argumentum pluribus verbis amplecterer,
Cic. Rosc. Com. 12:actio verbis causam et rationem juris amplectitur,
id. Caecin. 14, 40:omnes res per scripturam amplecti,
id. Inv. 2, 50: non ego cuncta meis amplecti versibus opto, Verg. G. 2, 42:totius Ponti forma breviter amplectenda est, ut facilius partes noscantur,
Plin. 4, 12, 24, § 75.—Also of a name, to comprehend under:quod idem interdum virtutis nomine amplectimur,
Cic. Tusc. 2, 13, 30; cf.:si quis universam et propriam oratoris vim definire complectique vult,
to define the peculiar function of the orator and include the whole of it, id. de Or. 1, 15, 64; so of a law, to include:sed neque haec (verba) in principem aut principis parentem, quos lex majestatis amplectitur,
Tac. A. 4, 34.—Of study, learning, to include, embrace: neque eam tamen scientiam, quam adjungis oratori, complexus es, but yet have notincluded in your attainments that knowledge which, etc., Cic. de Or. 1, 17, 77:D.Quod si tantam rerum maximarum arte suā rhetorici illi doctores complecterentur,
id. ib. 1, 19, 86.—To embrace in heart, i.e. to love, favor, cherish:E.quem mihi videtur amplecti res publica,
Cic. Cat. 4, 3:nimis amplecti plebem videbatur,
id. Mil. 72:aliquem amicissime,
id. Fam. 6, 6 fin.; Sall. J. 7, 6:hoc se amplectitur uno, i. e. se amat,
esteems himself, Hor. S. 1, 2, 53:qui tanto amore possessiones suas amplexi tenebant,
Cic. Sull. 20;opp. repudiare,
id. de Or. 1, 24;opp. removere,
id. Cat. 4, 7:amplecti virtutem,
id. Phil. 10, 4:nobilitatem et dignitates hominum amplecti,
id. Fam. 4, 8: mens hominis amplectitur maxime cognitionem, delights in understanding, id. Ac. pr. 2, 10, 31: (episcopum) amplectentem eum fidelem sermonem, * Vulg. Tit. 1, 9: amplexus civitates (sc. animo), having fixed his mind on, i. e. intending to attack, seize, Tac. Agr. 25:causam rei publicae amplecti,
Cic. Sest. 93;and so playfully of one who robs the State treasury: rem publicam nimium amplecti,
id. Fl. 18.—In circumlocution: magnam Brigantium partem aut victoriā amplexus est aut bello, embraced in conquest, i. e. conquered, Tac. Agr. 17. -
23 ars
ars, artis, f. [v. arma], skill in joining something, combining, working it, etc., with the advancement of Roman culture, carried entirely beyond the sphere of the common pursuits of life, into that of artistic and scientific action, just as, on the other hand, in mental cultivation, skill is applied to morals, designating character, manner of thinking, so far as it is made known by external actions (syn.: doctrina, sollertia, calliditas, prudentia, virtus, industria, ratio, via, dolus).I. A.Lit.:B.Zeno censet artis proprium esse creare et gignere,
Cic. N. D. 2, 22, 57:quarum (artium) omne opus est in faciendo atque agendo,
id. Ac. 2, 7, 22; id. Off. 2, 3, 12 sq.—Transf.1.With the idea extended, any physical or mental activity, so far as it is practically exhibited; a profession, art ( music, poetry, medicine, etc.); acc. to Roman notions, the arts were either liberales or ingenuae artes, arts of freemen, the liberal arts; or artes illiberales or sordidae, the arts, employments, of slaves or the lower classes.a.In gen.:b.Eleus Hippias gloriatus est nihil esse ullā in arte rerum omnium, quod ipse nesciret: nec solum has artes, quibus liberales doctrinae atque ingenuae continerentur, geometriam, musicam, litterarum cognitionem et poëtarum, atque illa, quae de naturis rerum, quae de hominum moribus, quae de rebus publicis dicerentur, sed anulum, quem haberet, pallium, quo amictus, soccos, quibus indutus esset, se suā manu confecisse,
Cic. de Or. 3, 32, 127:Jam de artificiis et quaestibus, qui liberales habendi, qui sordidi sint, haec fere accepimus. Primum improbantur ii quaestus, qui in odia hominum incurrunt, ut portitorum, ut feneratorum. Illiberales autem et sordidi quaestus mercenariorum omniumque, quorum operae, non artes emuntur: est enim in illis ipsa merces auctoramentum servitutis... Opificesque omnes in sordidā arte versantur... Quibus autem artibus aut prudentia major inest aut non mediocris utilitas quaeritur, ut medicina, ut architectura, ut doctrina rerum honestarum, hae sunt iis, quorum ordini conveniunt, honestae,
Cic. Off. 1, 42, 150 sq.; cf. id. Fam. 4, 3:artes elegantes,
id. Fin. 3, 2, 4:laudatae,
id. de Or. 1, 3, 9:bonae,
Ov. Tr. 3, 7, 32:optimae,
Cic. Fin. 2, 34, 111:magnae,
id. Or. 1, 4:maximae,
id. de Or. 1, 2, 6:gravissimae,
id. Fin. 2, 34, 112:leviores artes,
id. Brut. 1, 3:mediocres,
id. de Or. 1, 2, 6:omnis artifex omnis artis,
Vulg. Apoc. 18, 22:artifices omnium artium,
ib. 1 Par. 22, 15.—Esp., of a single art, and,(α).With an adj. designating it:(β).ars gymnastica,
gymnastics, Plaut. Most. 1, 2, 73:ars duellica,
the art of war, id. Ep. 3, 4, 14:ars imperatoria,
generalship, Quint. 2, 17, 34:(artes) militares et imperatoriae,
Liv. 25, 9, 12:artes civiles,
politics, Tac. Agr. 29:artes urbanae,
i. e. jurisprudence and eloquence, Liv. 9, 42:ars grammatica,
grammar, Plin. 7, 39, 40, § 128:rhetorica,
Quint. 2, 17, 4:musica,
poetry, Ter. Hec. prol. 23:musica,
music, Plin. 2, 25, 23, § 93:medicae artes,
the healing art, medicine, Ov. H. 5, 145; so,ars Apollinea,
id. Tr. 3, 3, 10:magica,
Verg. A. 4, 493, and Vulg. Sap. 17, 7; so,maleficis artibus inserviebat,
he used witchcraft, ib. 2 Par. 33, 6 al.—With a gen. designating it:2.ars disserendi,
dialectics, Cic. de Or. 2, 38, 157:ars dicendi,
the art of speaking, id. ib. 1, 23, 107, and Quint. 2, 17, 17; so,ars eloquentiae,
id. 2, 11, 4:ars medendi,
Ov. A. A. 2, 735:ars medentium,
Stat. S. 5, 1, 158:medicorum ars,
Vulg. 1 Par. 16, 12:pigmentariorum ars,
the art of unguents, ib. 2 Par. 16, 4:ars armorum,
the art of war, Quint. 2, 17, 33:ars pugnae,
Vulg. Judith, 5, 27; so in plur.:belli artes,
Liv. 25, 40, 5:ars gubernandi,
navigation, Cic. Div. 1, 14, 24; Quint. 2, 17, 33; so,ars gubernatoris,
Cic. Fin. 1, 13, 42.—Sometimes the kind of art may be distinguished by the connection, so that ars is used absol. of a particular art:instruere Atriden num potes arte meā? i. e. arte sagittandi,
Ov. H. 16, 364:tunc ego sim Inachio notior arte Lino, i. e. arte canendi,
Prop. 3, 4, 8:fert ingens a puppe Notus: nunc arte (sc. navigandi) relictā Ingemit,
Stat. Th. 3, 29; so Luc. 7, 126; Sil. 4, 715:imus ad insignes Urbis ab arte (sc. rhetoricā) viros,
Ov. Tr. 4, 10, 16:ejusdem erat artis, i. e. artis scaenofactoriae,
Vulg. Act. 18, 3.—Science, knowledge:C. 1.quis ignorat, ii, qui mathematici vocantur, quantā in obscuritate rerum et quam reconditā in arte et multiplici subtilique versentur,
Cic. de Or. 1, 3, 10:nam si ars ita definitur, ex rebus penitus perspectis planeque cognitis atque ab opinionis arbitrio sejunctis, scientiāque comprehensis, non mihi videtur ars oratoris esse ulla,
id. ib. 1, 23, 108: nihil est quod ad artem redigi possit, nisi ille prius, qui illa tenet. quorum artem instituere vult, habeat illam scientiam (sc. dialecticam), ut ex iis rebus, quarum ars nondum sit, artem efficere possit, id. ib. 1, 41, 186:ars juris civilis,
id. ib. 1, 42, 190:(Antiochus) negabat ullam esse artem, quae ipsa a se proficisceretur. Etenim semper illud extra est, quod arte comprehenditur... Est enim perspicuum nullam artem ipsam in se versari, sed esse aliud artem ipsam, aliud, quod propositum sit arti,
id. Fin. 5, 6, 16; id. ad Q. Fr. 1, 1, 9; id. Cael. 30, 72; id. Or. 1, 4:vir bonus optimisque artibus eruditus,
Nep. Att. 12, 4: ingenium docile, come, ap-tum ad artes optimas, id. Dion, 1, 2 al.—The theory of any art or science: ars est praeceptio, quae dat certam viam rationemque faciendi aliquid, Auct. ad Her. 1, 1;a.Asper, p. 1725 P.: non omnia, quaecumque loquimur, mihi videntur ad artem et ad praecepta esse revocanda,
not every thing is to be traced back to theory and rules, Cic. de Or. 2, 11, 44: res mihi videtur esse facultate ( in practice) praeclara, arte ( in theory) mediocris;ars enim earum rerum est, quae sciuntur: oratoris autem omnis actio opinionibus, non scientiā continetur,
id. ib. 2, 7, 30; id. Ac. 2, 7, 22.—In later Lat. ars is used,Absol. for grammatical analysis, grammar:b.curru non, ut quidam putant, pro currui posuit, nec est apocope: sed ratio artis antiquae, etc.,
Serv. ad Verg. A. 1, 156; 1, 95: et hoc est artis, ut (vulgus) masculino utamur, quia omnia Latina nomina in us exeuntia, si neutra fuerint, tertiae sunt declinationis, etc., id. ad eund. ib. 1, 149: secundum artem dicamus honor, arbor, lepor: plerumque poëtae r in s mutant, id. ad eund. ib. 1, 153 al.—Hence also,As a title of books in which such theories are discussed, for rhetorical and, at a later period, for grammatical treatises.(α).Rhetorical:(β).quam multa non solum praecepta in artibus, sed etiam exempla in orationibus bene dicendi reliquerunt!
Cic. Fin. 4, 3, 5:ipsae rhetorum artes, quae sunt totae forenses atque populares,
id. ib. 3, 1, 4: neque eo dico, quod ejus (Hermagorae) ars mihi mendosissime scripta videatur; nam satis in eā videtur ex antiquis artibus ( from the ancient works on rhetoric) ingeniose et diligenter electas res collocāsse, id. Inv. 1, 6 fin.:illi verbis et artibus aluerunt naturae principia, hi autem institutis et legibus,
id. Rep. 3, 4, 7:artem scindens Theodori,
Juv. 7, 177.—Grammar:2.in artibus legimus superlativum gradum non nisi genitivo plurali jungi,
Serv. ad Verg. A. 1, 96: ut in artibus lectum est, id. ad eund. ib. 1, 535.—So Ars, as the title of the later Lat. grammars: Donati Ars Grammatica, Cledonii Ars, Marii Victorini Ars, etc.; v. the grammarians in Gothofred., Putsch., Lindem., Keil.—The knowledge, art, skill, workmanship, employed in effecting or working upon an object (Fr. adresse):3.majore quādam opus est vel arte vel diligentiā,
Cic. Ac. 2, 14 fin.:et tripodas septem pondere et arte pares,
Ov. H. 3, 32: qui canit arte, canat;qui bibit arte, bibat,
id. A. A. 2, 506:arte laboratae vestes,
Verg. A. 1, 639:plausus tunc arte carebat,
was void of art, was natural, unaffected, Ov. A. A. 1, 113.—(Concr.) The object artistically formed, a work of art:4.clipeum efferri jussit Didymaonis artis,
Verg. A. 5, 359:divite me scilicet artium, Quas aut Parrhasius protulit aut Scopas,
Hor. C. 4, 8, 5; id. Ep. 1, 6, 17.—Artes (personified), the Muses:II.artium chorus,
Phaedr. 3, prol. 19.—Transf. from mind to morals, the moral character of a man, so far as it is made known by actions, conduct, manner of acting, habit, practice, whether good or bad:si in te aegrotant artes antiquae tuae,
your former manner of life, conduct, Plaut. Trin. 1, 2, 35; cf. Hor. C. 4, 15, 12; Plaut. Trin. 2, 1, 6 Lind.:nempe tuā arte viginti minae Pro psaltriā periere,
Ter. Ad. 4, 7, 24:quid est, Quod tibi mea ars efficere hoc possit amplius?
my assiduity, id. And. 1, 1, 4:Hac arte (i. e. constantiā, perseverantiā) Pollux et vagus Hercules Enisus arces attigit igneas,
Hor. C. 3, 3, 9:multae sunt artes (i. e. virtutes) eximiae, hujus administrae comitesque virtutis (sc. imperatoris),
Cic. Imp. Pomp. 13; id. Fin. 2, 34, 115; id. Verr. 2, 4, 37 Zumpt:nam imperium facile his artibus retinetur, quibus initio partum est,
Sall. C. 2, 4 Kritz; so id. ib. 5, 7:cultusque artesque virorum,
Ov. M. 7, 58:mores quoque confer et artes,
id. R. Am. 713: praeclari facinoris aut artis [p. 167] bonae famam quaerere, Sall. C. 2, 9; so id. ib. 10, 4:animus insolens malarum artium,
id. ib. 3, 4; so Tac. A. 14, 57.—Hence also, absol. in mal. part. as in Gr. technê for cunning, artifice, fraud, stratagem:haec arte tractabat virum,
Ter. Heaut. 2, 3, 125 (cf. Ov. H. 17, 142):capti eādem arte sunt, quā ceperant Fabios,
Liv. 2, 51; 3, 35:at Cytherea novas artes, nova pectore versat Consilia,
Verg. A. 1, 657; so id. ib. 7, 477:ille dolis instructus et arte Pelasgā,
id. ib. 2, 152:talibus insidiis perjurique arte Sinonis Credita res, etc.,
id. ib. 2, 195:fraudes innectere ponto Antiquā parat arte,
Luc. 4, 449:tantum illi vel ingenii vel artis vel fortunae superfuit,
Suet. Tit. 1:fugam arte simulantes,
Vulg. Jud. 20, 32: regem summis artibus pellexit, pasêi mêchanêi, Suet. Vit. 2. -
24 experientia
I.Prop.:B.experientiā tentare quaedam,
Varr. R. R. 1, 18, 8; Planc. ap. Cic. Fam. 10, 18, 3:patrimonii amplificandi,
Cic. Rab. Post. 16, 43:belli,
Vell. 2, 78, 2:veri,
Ov. M. 1, 225:fide (i. e. fidei),
id. ib. 7, 737.—Effort, endeavor:II.quis id approbare possit, aegritudinem suscipere pro experientia, si quid habere velis?
i. e. instead of trying to acquire it, Cic. Tusc. 4, 26, 56:experientia patrimonii amplificandi labi,
id. Rab. Post. 16, 43.—Transf., the knowledge gained by repeated trials, experimental knowledge, practice, experience (post-Aug.): ad curandi rationem nihil plus confert quam experientia, Cels. praef. med.:Agrippa non aetate neque rerum experientia tantae moli par,
Tac. A. 1, 4:vir longā experientiā,
id. ib. 1, 46; 13, 6; 14, 36; id. H. 2, 76; Col. 10, 338: qui cultus habendo Sit pecori;apibus quanta experientia parcis,
Verg. G. 1, 4; cf.:nova hominum,
id. ib. 4, 316. -
25 inscientia
in-scĭentĭa, ae, f.I.Want of knowledge, ignorance, inexperience (cf. inscitia init.):(α).in tantis tenebris erroris et inscientiae,
Cic. Sull. 14, 40:mea,
id. de Or. 1, 46, 203:alicujus,
id. ib. 3, 35, 142; id. Ac. 2, 47, 146.—With gen.Subj.:(β).vulgi,
Caes. B. G. 7, 43, 3:hostium,
id. ib. 3, 19, 3:temeritas et inscientia ducum,
Liv. 22, 25, 12.—Obj.:II.locorum,
Caes. B. G. 3, 9, 3:belli,
Nep. Epam. 7:dicendi,
Cic. de Or. 1, 54, 233.—Ignorance, philosophically speaking;III.opp. fundamental knowledge: de qua (natura Deorum) tam variae sunt doctissimorum hominum tamque discrepantes sententiae, ut magno argumento esse debeat, causam, i. e. principium philosophiae esse inscientiam,
Cic. N. D. 1, 1, 1; id. Ac. 1, 11, 41.—Blameworthy ignorance, neglect (only in Tac.; cf.inscitia): praecipientium,
Tac. Or. 28:desidia ac inscientia,
id. ib. 33. -
26 inscitia
inscītĭa, ae, f. [inscitus], ignorance, inexperience, unskilfulness, awkwardness, stupidity, stolidity in any thing (usu. with suggestion of blame; while inscientia is simply the absence of knowledge; but the distinction is neglected by Tacitus; v. infra).—With gen., rarely with erga (class.):II.rerum,
Cic. de Or. 1, 22, 49:temporis,
id. Off. 1, 40, 144:belli,
Nep. Epam. 7, 4: rei publicae ut alienae, Tac. H. 1, 1:rerum verborumque,
Quint. 5, 13, 38:veri,
Hor. S. 2, 3, 43:artis,
Suet. Ner. 41:temporum,
Plin. 7, 48, 49, § 155:aedificandi,
Tac. G. 16:inscitiam potius legionum quam audaciam increpans,
Tac. H. 1, 90.— Absol., ignorance, stupidily (ante-class.):male mereri de immerente inscitia est,
Plaut. Curc. 1, 3, 29:sex talenta magna dotis demam pro ista inscitia,
id. Truc. 4, 3, 71:temeritate atque inscitia exercitum in locum praecipitem perducere,
Liv. 26, 2, 7; 8, 33, 17.—In plur.:Pannoniorum inscitiae,
Front. Princip. Hist. 319.—Ignorance, absence of knowledge, = inscientia (only in Tac.):fore ut acerrimi militum per tenebras et inscitiam ceterorum occiderentur,
Tac. H. 1, 54: quo fidem inscitiae pararet, to induce confidence in his ignorance of the crime, id. A. 15, 58:isque illi finis inscitiae erga domum suam fuit,
id. ib. 11, 25:inscitia litterarum,
id. Or. 19. -
27 intellegentia
intellĕgentĭa ( intellĭg-), ae, f. [intellego], the power of discerning or understanding, discernment, understanding, intelligence.I.Lit.:II.Deus intellegentiam in animo inclusit,
Cic. Univ. 3:intellegentia est, per quam animus ea perspicit, quae sunt,
id. Inv. 2, 53:pars animi, rationis atque intellegentiae particeps,
id. de Div. 1, 32, 70:infixam nostram intellegentiam capere, etc.,
id. N. D. 1, 19, 49 fin.:fretus intellegentia vestra dissero brevius,
id. ib. 1, 19, 49:quod in nostram intellegentiam cadit,
id. Off. 3, 4; 2, 9 fin.:ratione et intellegentia tenere aliquid,
id. ib. 3, 17 al.—Transf.A.Understanding, knowledge:(β).quia difficilis erat animi, quid, aut qualis esset, intellegentia, nullum omnino animum esse dixerunt,
Cic. Tusc. 1, 22:quae nos magis ad cognitionem intellegentiamque convertant,
id. ib. 5, 24:juris,
id. Phil. 9, 5: somniorum, the knowledge of dreams, i. e. the art of interpreting dreams, Just. 36, 2:eam calamitatem vestra intellegentia sedabit,
discrimination, Ter. Hec. prol. 23. —Plur.:B.rerum omnium quasi adumbratas intellegentias animo ac mente concipere,
Cic. Leg. 1, 22.—In partic.1.Art, skill, taste, connoisseurship: intellegentia in rusticis rebus, Cic. Rosc. Am. 17:2.in homine intellegentiam esse, non avaritiam,
id. Verr. 2, 4, 21, § 46:pecuniae quaerendae,
id. Inv. 1, 29.— -
28 intelligentia
intellĕgentĭa ( intellĭg-), ae, f. [intellego], the power of discerning or understanding, discernment, understanding, intelligence.I.Lit.:II.Deus intellegentiam in animo inclusit,
Cic. Univ. 3:intellegentia est, per quam animus ea perspicit, quae sunt,
id. Inv. 2, 53:pars animi, rationis atque intellegentiae particeps,
id. de Div. 1, 32, 70:infixam nostram intellegentiam capere, etc.,
id. N. D. 1, 19, 49 fin.:fretus intellegentia vestra dissero brevius,
id. ib. 1, 19, 49:quod in nostram intellegentiam cadit,
id. Off. 3, 4; 2, 9 fin.:ratione et intellegentia tenere aliquid,
id. ib. 3, 17 al.—Transf.A.Understanding, knowledge:(β).quia difficilis erat animi, quid, aut qualis esset, intellegentia, nullum omnino animum esse dixerunt,
Cic. Tusc. 1, 22:quae nos magis ad cognitionem intellegentiamque convertant,
id. ib. 5, 24:juris,
id. Phil. 9, 5: somniorum, the knowledge of dreams, i. e. the art of interpreting dreams, Just. 36, 2:eam calamitatem vestra intellegentia sedabit,
discrimination, Ter. Hec. prol. 23. —Plur.:B.rerum omnium quasi adumbratas intellegentias animo ac mente concipere,
Cic. Leg. 1, 22.—In partic.1.Art, skill, taste, connoisseurship: intellegentia in rusticis rebus, Cic. Rosc. Am. 17:2.in homine intellegentiam esse, non avaritiam,
id. Verr. 2, 4, 21, § 46:pecuniae quaerendae,
id. Inv. 1, 29.— -
29 nosco
nosco, nōvi, nōtum, 3 (old form, GNOSCO, GNOVI, GNOTVM, acc. to Prisc. p. 569 P.; inf. pass. GNOSCIER, S. C. de Bacch.; cf. GNOTV, cognitu, Paul. ex Fest. p. 96 Müll.: GNOT (contr. for gnovit) oiden, epiginôskei; GNOTV, gnôsin, diagnôsin, Gloss. Labb.—Contr. forms in class. Lat. are nosti, noram, norim. nosse; nomus for novimus: nomus ambo Ulixem, Enn. ap. Diom. p. 382 P., or Trag. v. 199 Vahl.), v. a. [for gnosco, from the root gno; Gr. gignôskô, to begin to know], to get a knowledge of, become acquainted with, come to know a thing (syn.: scio, calleo).I.Lit.1. (α).Tempp. praes.:(β).cum igitur, nosce te, dicit, hoc dicit, nosce animum tuum,
Cic. Tusc. 1, 22, 52: Me. Sauream non novi. Li. At nosce sane, Plaut. As. 2, 4, 58; cf.: Ch. Nosce signum. Ni. Novi, id. Bacch. 4, 6, 19; id. Poen. 4, 2, 71:(Juppiter) nos per gentes alium alia disparat, Hominum qui facta, mores, pietatem et fidem noscamus,
id. Rud. prol. 12; id. Stich. 1, 1, 4:id esse verum, cuivis facile est noscere,
Ter. Ad. 5, 4, 8:ut noscere possis quidque,
Lucr. 1, 190; 2, 832; 3, 124; 418; 588; Cic. Rep. 1, 41, 64: deus ille, quem mente noscimus, id. N. D. 1, 14, 37.— Pass.:EAM (tabulam) FIGIER IOVBEATIS, VBEI FACILVMED GNOSCIER POTISIT, S. C. de Bacch.: forma in tenebris nosci non quita est, Ter Hec. 4, 1, 57 sq.: omnes philosophiae partes tum facile noscuntur, cum, etc.,
Cic. N. D. 1, 4, 9: philosophiae praecepta noscenda, id. Fragm. ap. Lact. 3, 14:nullique videnda, Voce tamen noscar,
Ov. M. 14, 153:nec noscitur ulli,
by any one, id. Tr. 1, 5, 29:noscere provinciam, nosci exercitui,
by the army, Tac. Agr. 5.—Temppperf., to have become acquainted with, to have learned, to know:2.si me novisti minus,
Plaut. Aul. 4, 10, 47:Cylindrus ego sum, non nosti nomen meum?
id. Men. 2, 2, 20:novi rem omnem,
Ter. And. 4, 4, 50:qui non leges, non instituta... non jura noritis,
Cic. Pis. 13, 30:plerique neque in rebus humanis quidquam bonum norunt, nisi, etc.,
id. Lael. 21, 79:quam (virtutem) tu ne de facie quidem nosti,
id. Pis. 32, 81; id. Fin. 2, 22, 71:si ego hos bene novi,
if I know them well, id. Rosc. Am. 20 fin.: si Caesarem bene novi, Balb. ap. Cic. Att. 9, 7, B, 2:Lepidum pulchre noram,
Cic. Fam. 10, 23, 1:si tuos digitos novi,
id. Att. 5, 21, 13:res gestas de libris novisse,
to have learned from books, Lact. 5, 19, 15:nosse Graece, etc. (late Lat. for scire),
Aug. Serm. 45, 5; 167, 40 al.:ut ibi esses, ubi nec Pelopidarum—nosti cetera,
Cic. Fam. 7, 28, 2; Plin. Ep. 3, 9, 11.—To examine, consider:II.ad res suas noscendas,
Liv. 10, 20:imaginem,
Plaut. Ps. 4, 2, 29.—So esp., to take cognizance of as a judge:quae olim a praetoribus noscebantur,
Tac. A. 12, 60.—Transf., in the tempp. praes.A.In gen., to know, recognize (rare; perh. not in Cic.): hau nosco tuom, I know your ( character, etc.), i. e. I know you no longer, Plaut. Trin. 2, 4, 44:B.nosce imaginem,
id. Ps. 4, 2, 29; id. Bacch. 4, 6, 19:potesne ex his ut proprium quid noscere?
Hor. S. 2, 7, 89; Tac. H. 1, 90.—In partic., to acknowledge, allow, admit of a reason or an excuse (in Cic.):III.numquam amatoris meretricem oportet causam noscere, Quin, etc.,
Plaut. Truc. 2, 1, 18:illam partem excusationis... nec nosco, nec probo,
Cic. Fam. 4, 4, 1; cf.:quod te excusas: ego vero et tuas causas nosco, et, etc.,
id. Att. 11, 7, 4:atque vereor, ne istam causam nemo noscat,
id. Leg. 1, 4, 11.—Transf. in tempp. perf.A. B.In mal. part., to know (in paronomasia), Plaut. Most. 4, 2, 13; id. Pers. 1, 3, 51.—IV.(Eccl. Lat.) Of religious knowledge:A.non noverant Dominum,
Vulg. Judic. 2, 12; ib. 2 Thess. 1, 8:Jesum novi, Paulum scio,
I acknowledge, ib. Act. 19, 15.—Hence, nōtus, a, um, P. a., known.Lit.:(β).nisi rem tam notam esse omnibus et tam manifestam videres,
Cic. Verr. 2, 3, 58, 134:ejusmodi res ita notas, ita testatas, ita manifestas proferam,
id. ib. 2, 2, 34, §85: fingi haec putatis, quae patent, quae nota sunt omnibus, quae tenentur?
id. Mil. 28, 76:noti atque insignes latrones,
id. Phil. 11, 5, 10:habere omnes philosophiae notos et tractatos locos,
id. Or. 33, 118:facere aliquid alicui notum,
id. Fam. 5, 12, 7:tua nobilitas hominibus litteratis est notior, populo obscurior,
id. Mur. 7, 16:nullus fuit civis Romanus paulo notior, quin, etc.,
Caes. B. C. 2, 19:vita P. Sullae vobis populoque Romano notissima,
Cic. Sull. 26, 72:nulli nota domus sua,
Juv. 1, 7.—With gen. ( poet.):(γ).notus in fratres animi paterni,
Hor. C. 2, 2, 6: noti operum Telchines. Stat. Th. 2, 274:notusque fugarum, Vertit terga,
Sil. 17, 148.—With subj.-clause:(δ).notum est, cur, etc.,
Juv. 2, 58.—With inf. ( poet.):2.Delius, Trojanos notus semper minuisse labores,
Sil. 12, 331.—In partic.a.Subst.: nōti, acquaintances, friends:b.de dignitate M. Caelius notis ac majoribus natu... respondet,
Cic. Cael. 2, 3:hi suos notos hospitesque quaerebant,
Caes. B. C. 1, 74, 5; Hor. S. 1, 1, 85; Verg. Cir. 259.—In a bad sense, notorious:B.notissimi latronum duces,
Cic. Fam. 10, 14, 1:integrae Temptator Orion Dianae,
Hor. C. 3, 4, 70; Ov. M. 1, 198:Clodia, mulier non solum nobilis sed etiam nota,
Cic. Cael. 13, 31; cf. id. Verr. 1, 6, 15:moechorum notissimus,
Juv. 6, 42.—Transf., act., knowing, that knows: novi, [p. 1217] notis praedicas, to those that know, Plaut. Ps. 4, 2, 39. -
30 noti
nosco, nōvi, nōtum, 3 (old form, GNOSCO, GNOVI, GNOTVM, acc. to Prisc. p. 569 P.; inf. pass. GNOSCIER, S. C. de Bacch.; cf. GNOTV, cognitu, Paul. ex Fest. p. 96 Müll.: GNOT (contr. for gnovit) oiden, epiginôskei; GNOTV, gnôsin, diagnôsin, Gloss. Labb.—Contr. forms in class. Lat. are nosti, noram, norim. nosse; nomus for novimus: nomus ambo Ulixem, Enn. ap. Diom. p. 382 P., or Trag. v. 199 Vahl.), v. a. [for gnosco, from the root gno; Gr. gignôskô, to begin to know], to get a knowledge of, become acquainted with, come to know a thing (syn.: scio, calleo).I.Lit.1. (α).Tempp. praes.:(β).cum igitur, nosce te, dicit, hoc dicit, nosce animum tuum,
Cic. Tusc. 1, 22, 52: Me. Sauream non novi. Li. At nosce sane, Plaut. As. 2, 4, 58; cf.: Ch. Nosce signum. Ni. Novi, id. Bacch. 4, 6, 19; id. Poen. 4, 2, 71:(Juppiter) nos per gentes alium alia disparat, Hominum qui facta, mores, pietatem et fidem noscamus,
id. Rud. prol. 12; id. Stich. 1, 1, 4:id esse verum, cuivis facile est noscere,
Ter. Ad. 5, 4, 8:ut noscere possis quidque,
Lucr. 1, 190; 2, 832; 3, 124; 418; 588; Cic. Rep. 1, 41, 64: deus ille, quem mente noscimus, id. N. D. 1, 14, 37.— Pass.:EAM (tabulam) FIGIER IOVBEATIS, VBEI FACILVMED GNOSCIER POTISIT, S. C. de Bacch.: forma in tenebris nosci non quita est, Ter Hec. 4, 1, 57 sq.: omnes philosophiae partes tum facile noscuntur, cum, etc.,
Cic. N. D. 1, 4, 9: philosophiae praecepta noscenda, id. Fragm. ap. Lact. 3, 14:nullique videnda, Voce tamen noscar,
Ov. M. 14, 153:nec noscitur ulli,
by any one, id. Tr. 1, 5, 29:noscere provinciam, nosci exercitui,
by the army, Tac. Agr. 5.—Temppperf., to have become acquainted with, to have learned, to know:2.si me novisti minus,
Plaut. Aul. 4, 10, 47:Cylindrus ego sum, non nosti nomen meum?
id. Men. 2, 2, 20:novi rem omnem,
Ter. And. 4, 4, 50:qui non leges, non instituta... non jura noritis,
Cic. Pis. 13, 30:plerique neque in rebus humanis quidquam bonum norunt, nisi, etc.,
id. Lael. 21, 79:quam (virtutem) tu ne de facie quidem nosti,
id. Pis. 32, 81; id. Fin. 2, 22, 71:si ego hos bene novi,
if I know them well, id. Rosc. Am. 20 fin.: si Caesarem bene novi, Balb. ap. Cic. Att. 9, 7, B, 2:Lepidum pulchre noram,
Cic. Fam. 10, 23, 1:si tuos digitos novi,
id. Att. 5, 21, 13:res gestas de libris novisse,
to have learned from books, Lact. 5, 19, 15:nosse Graece, etc. (late Lat. for scire),
Aug. Serm. 45, 5; 167, 40 al.:ut ibi esses, ubi nec Pelopidarum—nosti cetera,
Cic. Fam. 7, 28, 2; Plin. Ep. 3, 9, 11.—To examine, consider:II.ad res suas noscendas,
Liv. 10, 20:imaginem,
Plaut. Ps. 4, 2, 29.—So esp., to take cognizance of as a judge:quae olim a praetoribus noscebantur,
Tac. A. 12, 60.—Transf., in the tempp. praes.A.In gen., to know, recognize (rare; perh. not in Cic.): hau nosco tuom, I know your ( character, etc.), i. e. I know you no longer, Plaut. Trin. 2, 4, 44:B.nosce imaginem,
id. Ps. 4, 2, 29; id. Bacch. 4, 6, 19:potesne ex his ut proprium quid noscere?
Hor. S. 2, 7, 89; Tac. H. 1, 90.—In partic., to acknowledge, allow, admit of a reason or an excuse (in Cic.):III.numquam amatoris meretricem oportet causam noscere, Quin, etc.,
Plaut. Truc. 2, 1, 18:illam partem excusationis... nec nosco, nec probo,
Cic. Fam. 4, 4, 1; cf.:quod te excusas: ego vero et tuas causas nosco, et, etc.,
id. Att. 11, 7, 4:atque vereor, ne istam causam nemo noscat,
id. Leg. 1, 4, 11.—Transf. in tempp. perf.A. B.In mal. part., to know (in paronomasia), Plaut. Most. 4, 2, 13; id. Pers. 1, 3, 51.—IV.(Eccl. Lat.) Of religious knowledge:A.non noverant Dominum,
Vulg. Judic. 2, 12; ib. 2 Thess. 1, 8:Jesum novi, Paulum scio,
I acknowledge, ib. Act. 19, 15.—Hence, nōtus, a, um, P. a., known.Lit.:(β).nisi rem tam notam esse omnibus et tam manifestam videres,
Cic. Verr. 2, 3, 58, 134:ejusmodi res ita notas, ita testatas, ita manifestas proferam,
id. ib. 2, 2, 34, §85: fingi haec putatis, quae patent, quae nota sunt omnibus, quae tenentur?
id. Mil. 28, 76:noti atque insignes latrones,
id. Phil. 11, 5, 10:habere omnes philosophiae notos et tractatos locos,
id. Or. 33, 118:facere aliquid alicui notum,
id. Fam. 5, 12, 7:tua nobilitas hominibus litteratis est notior, populo obscurior,
id. Mur. 7, 16:nullus fuit civis Romanus paulo notior, quin, etc.,
Caes. B. C. 2, 19:vita P. Sullae vobis populoque Romano notissima,
Cic. Sull. 26, 72:nulli nota domus sua,
Juv. 1, 7.—With gen. ( poet.):(γ).notus in fratres animi paterni,
Hor. C. 2, 2, 6: noti operum Telchines. Stat. Th. 2, 274:notusque fugarum, Vertit terga,
Sil. 17, 148.—With subj.-clause:(δ).notum est, cur, etc.,
Juv. 2, 58.—With inf. ( poet.):2.Delius, Trojanos notus semper minuisse labores,
Sil. 12, 331.—In partic.a.Subst.: nōti, acquaintances, friends:b.de dignitate M. Caelius notis ac majoribus natu... respondet,
Cic. Cael. 2, 3:hi suos notos hospitesque quaerebant,
Caes. B. C. 1, 74, 5; Hor. S. 1, 1, 85; Verg. Cir. 259.—In a bad sense, notorious:B.notissimi latronum duces,
Cic. Fam. 10, 14, 1:integrae Temptator Orion Dianae,
Hor. C. 3, 4, 70; Ov. M. 1, 198:Clodia, mulier non solum nobilis sed etiam nota,
Cic. Cael. 13, 31; cf. id. Verr. 1, 6, 15:moechorum notissimus,
Juv. 6, 42.—Transf., act., knowing, that knows: novi, [p. 1217] notis praedicas, to those that know, Plaut. Ps. 4, 2, 39. -
31 notitia
nōtĭtĭa, ae ( gen. sing. notitiāï, Lucr. 2, 124.—Collat. form nōtĭtĭes, Lucr. 5, 182; 1047; Vitr. 6 prooem.), f. [1. notus], a being known, celebrity, note, fame.I.Lit. (very rare):II.hi propter notitiam sunt intromissi,
Nep. Dion. 9, 4:tanta notitia te invasit,
Sen. Ep. 19, 3:plus notitiae quam fuit ante dedit,
Ov. P. 3, 1, 49:virtus Notitiam serae posteritatis habet,
id. ib. 4, 8, 48.—Transf. (class.)A.Acquaintance with a person:2.quamquam haec inter nos nuper admodum notitia est,
Ter. Heaut. 1, 1, 1:fama adulescentis paulum haesit ad metas notitia nova mulieris,
Cic. Cael. 31, 75; Ov. M. 4, 59.—In partic.: notitiam feminae habere, to know or have carnal knowledge of a woman, Caes. B. G. 6, 21, 5; cf. cognosco.—B.In gen. a knowing, knowledge, an idea, conception, notion of a thing:notitiam praebere,
Lucr. 5, 124:nostrae menti corpora posse vorti in notitiam,
id. 2, 745:notitiam habere dei,
Cic. Leg. 1, 8, 24:valetudo sustentatur notitiā sui corporis,
id. Off. 2, 24, 86: notitiae rerum, quas Graeci tum ennoias, tum prolêpseis vocant, id. Ac. 2, 10, 30:natura ingenuit sine doctrinā notitias parvas rerum maximarum,
id. Fin. 5, 21, 59:habere notitiam alicujus rei,
Quint. 6, 4, 8:locorum,
Plin. 5, 5, 5, § 48; Liv. 4, 19, 6:hoc venit mihi in notitiam,
Plin. 7, 1, 1, § 6:tradere aliquid notitiae hominum,
id. 3, 5, 9, § 57; Vell. 2, 7, 4:antiquitatis,
Cic. Sen. 4, 12:in notitiam hominum pervenire,
to become generally known, Sen. Contr. 6, 2, 5:quo notitia supplicii ad posteros perveniret,
Val. Max. 6, 3, 1:in notitiam populi pervenire,
Liv. 22, 26, 2:in notitiam alicujus perferre aliquid,
Plin. Ep. 10, 18, 2. -
32 peritia
pĕrītĭa, ae, f. [peritus], experience, knowledge gained by experience, practical knowledge, skill (not in Cic. or Cæs.).(α).With gen. obj.:(β).locorum et militiae,
Sall. J. 46, 8:legum,
Tac. A. 4, 58:morum,
id. ib. 1, 69:futurorum,
Suet. Tib. 67:castra metandi,
Plin. 18, 6, 7, § 32: gratiae ac voluptatis [p. 1346] (conciliandae), Quint. 2, 15, 24:artis pugnae,
Vulg. Judith, 5, 27; Gell. 15, 31, 1.—With gen. subj.:(γ).arte servi vel peritiā uti,
Dig. 7, 1, 27.—Absol.:peritiā et arte praestans,
Tac. H. 4, 30:corona senum multa peritia,
Vulg. Ecclus. 25, 8. -
33 ratio
rătĭo, onis (abl. rationi, Lucr. 6, 66), f. [reor, ratus], a reckoning, account, calculation, computation.I.Lit.(α).Sing.: Les. Nequaquam argenti ratio conparet tamen. Sta. Ratio quidem hercle adparet: argentum oichetai, Plaut. Trin. 2, 4, 15 sq.:(β).rationem putare... bene ratio accepti atque expensi inter nos convenit,
id. Most. 1, 3, 141; 146; cf.: ad calculos vocare amicitiam, ut par sit ratio acceptorum et datorum, Cic. Lael. 16, 58:itur, putatur ratio cum argentario... Ubi disputata est ratio cum argentario,
Plaut. Aul. 3, 5, 53 sq.:dextera digitis rationem computat,
id. Mil. 2, 2, 49:magna ratio C. Verruci,
Cic. Verr. 2, 2, 77, § 188:direptio ejus pecuniae, cujus ratio in aede Opis confecta est,
id. Phil. 5, 6, 16; cf.:quibus in tabulis nominatim, ratio confecta erat, qui numerus domo exisset, etc.,... Quarum omnium rerum summa erat, etc.,
Caes. B. G. 1, 29: auri ratio constat: aurum in aerario est, the account agrees, i. e. is correct, Cic. Fl. 28, 69 (v. consto):decumo post mense, ut rationem te dictare intellego,
to make the reckoning, Plaut. Am. 2, 2, 38 (al. ductare):rationem ducere,
to make a computation, to compute, calculate, reckon, Cic. Verr. 2, 2, 52, § 129; so, rationem habere, to take an account, make a computation:omnium proeliorum,
Caes. B. C. 3, 53; cf.:hujus omnis pecuniae conjunctim ratio habetur,
id. B. G. 6, 19; and:piratarum,
Cic. Verr. 2, 5, 28, § 71:rationem inire,
to cast up, reckon, calculate, Caes. B. G. 7, 71, 4:quattuor minae periere, ut ratio redditur,
Plaut. Men. 1, 3, 23; cf.:tibi ego rationem reddam?
id. Aul. 1, 1, 6; id. Trin. 2, 4, 114:rationem referre,
Cic. Verr. 2, 1, 39, § 98:rationem repetere de pecuniis repetundis,
id. Clu. 37, 104: Py. Quanta istaec hominum summa est? Ar. Septem millia. Py. Tantum esse oportet:recte rationem tenes,
Plaut. Mil. 1, 1, 47 et saep.:drachumae, quas de ratione debuisti,
according to the account, id. Trin. 2, 4, 24:grandem (pecuniam) quemadmodum in rationem inducerent, non videbant,
how they should bring it into their accounts, Cic. Verr. 2, 1, 41, § 106.—Plur.: rationes putare argentariam, frumentariam, pabuli causa quae parata sunt;B.rationem vinariam, oleariam, quid venierit, etc.,
Cato, R. R. 2, 5:rationes ad aerarium continuo detuli... quas rationes si cognoris, intelleges, etc.,
Cic. Pis. 25, 61:ut rationes cum publicanis putarent,
id. Att. 4, 11, 1:rationes a colono accepit,
id. Caecin. 32, 94:quid opus est? inquam. Rationes conferatis. Assidunt, subducunt, ad nummum convenit,
id. Att. 5, 21, 12:rationes referre... rationes deferre,
id. Fam. 5, 20, 2:Romani pueri longis rationibus assem Discunt in partes centum diducere,
Hor. A. P. 325 et saep.:A RATIONIBVS,
an accountant, Inscr. Orell. 1494; 2973; 2986; 4173 et saep. (cf. ab).—Transf.1.A list, roll, register (rare):2.cedo rationem carceris, quae diligentissime conficitur, quo quisque die datus in custodiam, quo mortuus, quo necatus sit,
Cic. Verr. 2, 5, 57, § 147:rationes imperii, ab Augusto proponi solitas, sed a Tiberio intermissas, publicavit (sc. Caligula),
Suet. Calig. 16 ( = breviarium) totius imperii, id. Aug. 101 fin.:rationarium imperii,
id. ib. 28.—A sum, number (rare), Plaut. Trin. 2, 4, 11:3.nunc lenonum et scortorum plus est fere Quam olim muscarum est. Ea nimia est ratio,
id. Truc. 1, 1, 49:pro ratione pecuniae liberalius est Brutus tractatus quam Pompeius,
Cic. Att. 6, 3, 5; cf. II. B. 1. c. infra.—A business matter, transaction, business; also, a matter, affair, in gen. (a favorite word of Cicero):b.res rationesque eri Ballionis curo,
Plaut. Ps. 2, 2, 31:res rationesque vestrorum omnium,
id. Am. prol. 4:re ac ratione cum aliquo conjunctus,
Cic. Verr. 2, 2, 70, § 172:de tota illa ratione atque re Gallicana inter se multa communicare,
id. Quint. 4, 15:cum (Druides) in reliquis fere rebus, publicis privatisque rationibus, Graecis utantur litteris,
Caes. B. G. 6, 14 (metaphrast. pragmasi):ratio nummaria,
Cic. Att. 10, 11, 2:aeraria ratio,
id. Quint. 4, 15:ratio domestica... bellica,
id. Off. 1, 22, 76:quod ad popularem rationem attinet,
id. Fam. 1, 2, 4:rationes familiares componere,
Tac. A. 6, 16 fin.:fori judiciique rationem Messala suscepit,
Cic. Rosc. Am. 51, 149; cf.:in explicandis rationibus rerum civilium,
id. Rep. 1, 8, 13:rationes civitatis,
id. ib. 1, 6, 11:quantos aestus habet ratio comitiorum... nihil fallacius ratione tota comitiorum,
id. Mur. 17, 35:propter rationem Gallici belli,
id. Prov. Cons. 8, 19; so id. ib. 8, 14, 35:ad omnem rationem humanitatis,
id. Mur. 31, 66: in hac ratione quid res, quid causa, quid tempus ferat, tu facillime perspicies, id. Fam. 1, 7, 6 fin.:ad eam rationem existimabam satis aptam naturam meam,
id. Att. 9, 11, A, 1.—Pregn.: meae (tuae, etc.) rationes, my ( thy, etc.) interest, my ( thy, etc.) advantage (cf. in Engl. to find one's account in any thing):II.me ad ejus rationes adjungo, quem tu in meis rationibus tibi esse adjungendum putasti,
Cic. Fam. 1, 8, 2; cf.:exemplum meis alienissimum rationibus,
id. Corn. Fragm. 1, 7 B. and K.:consideres, quid tuae rationes postulent,
Sall. C. 44, 5: servitia repudiabat... alienum suis rationibus existimans videri causam civium cum servis fugitivis communicasse, inconsistent with his policy or interests, id. ib. 56, 5:si meas rationes unquam vestrae saluti anteposuissem,
Cic. Red. ad Quir. 1, 1.Trop., a reckoning, account, computation:B.postquam hanc rationem cordi ventrique edidi,
presented this reckoning, Plaut. Aul. 2, 7, 12:itidem hic ut Acheronti ratio accepti scribitur,
i.e. things are taken only, nothing is given back, id. Truc. 4, 2, 36:nomen (comoediae) jam habetis, nunc rationes ceteras Accipite,
an account of the rest, id. Poen. prol. 55; cf.:census quom sum, juratori recte rationem dedi,
id. Trin. 4, 2, 30; so,rationem dare, for the more usual rationem reddere,
Varr. L. L. 6, § 86 Mull.; Cic. Verr. 2, 1, 36, § 92 Zumpt:(argentarii) ratione utuntur,
make a reckoning, settle up, Plaut. Cas. prol. 27:cum eam mecum rationem puto,
go into that calculation, think over the matter, id. ib. 3, 2, 25; cf.:frustra egomet mecum has rationes puto,
Ter. Ad. 2, 1, 54:(Medea et Atreus) inita subductaque ratione nefaria scelera meditantes,
Cic. N. D. 3, 29, 71:quod posteaquam iste cognovit hanc rationem habere coepit,
to make the following calculation, reflection, id. Verr. 2, 5, 39, § 101; cf.: totius rei consilium his rationibus explicavit, ut si, etc.,... si, etc.,... sin, etc., drew the plan of the whole undertaking according to the following calculation, that if, etc., Caes. B. C. 3, 78;and herewith cf.: rationem consilii mei accipite,
id. ib. 3, 86:ut habere rationem possis, quo loco me convenias, etc.,
that you may calculate, Cic. Fam. 3, 6, 6:semper ita vivamus, ut rationem reddendam nobis arbitremur,
id. Verr. 2, 2, 11, § 28; cf.:nihil est, quod minus ferendum sit, quam rationem ab altero vitae reposcere eum, qui non possit suae reddere,
id. Div. in Caecil. 9, 28;and with this cf.: si gravius quid acciderit, abs te rationem reposcent,
will call you to account, Caes. B. G. 5, 30: clarorum virorum atque magnorum non minus otii, quam negotii rationem exstare oportere, an account must be capable of being given, Cato ap. Cic. Planc. 27, 66:tam otii quam negotii rationem reddere majores censuisse,
Col. 11 fin.: eam condicionem esse imperandi, ut non aliter ratio constet, quam si uni reddatur, that the account is not correct unless, etc., Tac. A. 1, 6 fin.:mirum est quam singulis diebus in urbe ratio aut constet aut constare videatur,
Plin. Ep. 1, 9, 1; 1, 5, 16 et saep.; cf. Just. praef. 5.—Transf.1.Relation, reference, respect to a thing:b.(agricolae) habent rationem cum terra, quae nunquam recusat imperium,
have an account, have to do, have dealings with the earth, Cic. Sen. 15, 51; cf.:ubi ratio cum Orco habetur,
Varr. R. R. 1, 4, 3;for which: ubi sit cum Orco ratio ponenda,
Col. 1, 3, 2:cum omnibus Musis rationem habere cogito,
Cic. Att. 2, 5, 2:cum hac (muliere) aliquid adulescentem hominem habuisse rationis,
id. Cael. 20, 50; cf. id. Verr. 2, 2, 77, § 190. omnes, quibuscum ratio huic aut est aut fuit, assunt, defendunt, id. Quint. 23, 75; cf.. quae ratio tibi cum eo intercesserat?
id. Rosc. Com. 14, 41:pacis vero quae potest esse cum eo ratio, in quo est incredibilis crudelitas, fides nulla?
id. Phil. 4, 6, 14:quod si habenda cum M. Antonii latrocinio pacis ratio fuit, etc.,
id. ib. 12, 7, 17:fontes ad nostrorum annalium rationem veteres, ad ipsorum sane recentes,
in respect to our annals, id. Brut. 13, 49.—Pregn., a respect, regard, concern, consideration, care for a thing (usu. in the connection habere and ducere alicujus rei rationem): ad hanc rationem quoniam maximam vim natura habet, fortuna proximam: utriusque omnino habenda ratio est in deligendo genere vitae, Cic. Off. 1, 33, 120:c.quorum (civium Romanorum) nobis pro vestra sapientia, Quirites, habenda est ratio diligenter,
id. Imp. Pomp. 7, 17:(deos) piorum et impiorum habere rationem,
id. Leg. 2, 7, 15:cujus absentis rationem haberi proximis comitiis populus jussisset,
Caes. B. C. 1, 9; so,absentis,
id. ib. 1, 32; 3, 82 fin.:sauciorum et aegrorum habita ratione,
id. ib. 3, 75:moneret, frumenti rationem esse habendam,
Hirt. B. G. 8, 34;so (al. frumentandi), rationem habere,
Caes. B. G. 7, 75 Oud.; cf. id. ib. 7, 71:alicujus vel dignitatis vel commodi rationem non habere,
Cic. de Or. 2, 4, 17: ut summae rei publicae rationem habeamus, Pompeius ap. Cic. Att. 8, 12, c, 3:alicujus salutis rationem habere,
i. e. to regard, care for, be concerned about, Caes. B. G. 7, 71; so id. B. C. 1, 20:turpissimae fugae rationem habere,
id. ib. 2, 31:ut in ceteris habenda ratio non sui solum sed etiam aliorum, sic, etc.,
Cic. Off. 1, 39, 139:proinde habeat rationem posteritatis et periculi sui,
Caes. B. C. 1, 13:habere nunc se rationem officii pro beneficiis Caesaris,
id. B. G. 5, 27:non ullius rationem sui commodi ducit,
Cic. Rosc. Am. 44, 128:cum hujusce periculi tum ceterorum quoque officiorum et amicitiarum ratio,
id. Clu. 42, 117:omnis hac in re habenda ratio et diligentia est, ut, etc.,
id. Lael. 24, 89; cf.:didici ex tuis litteris, te omnibus in rebus habuisse rationem, ut mihi consuleres,
id. Fam. 3, 5, 1:habeo rationem, quid a populo Romano acceperim,
bring into consideration, consider, id. Verr. 2, 5, 14, § 36:ut habere rationem possis, quo loco me salva lege Cornelia convenias, ego veni, etc.,
id. Fam. 3, 6, 6:neque illud rationis habuisti, eam provinciam ad summam stultitiam nequitiamque venisse,
id. Verr. 2, 5, 15, § 38; cf.:hoc rationis habebant, facere eos nullo modo posse, ut, etc.,
id. ib. 2, 2, 29, e70.—Relation to a thing, i. e.(α).Subject., course, conduct, procedure, mode, manner, method, fashion, plan, etc. (cf. consilium):(β).nunc sic rationem incipissam, hanc instituam astutiam, ut, etc.,
Plaut. Mil. 2, 2, 82; cf. id. ib. 3, 1, 175 sqq.:ubi cenas hodic, si hanc rationem instituis?
Plaut. Stich. 3, 1, 26; id. Truc. 1, 1, 3:tua ratio est, ut secundum binos ludos mihi respondere incipias: mea, ut ante primos ludos comperendinem. Ita fiet, ut tua ista ratio existimetur astuta, meum hoc consilium necessarium,
Cic. Verr. 1, 11, 34; cf.:ratio viaque defensionis,
id. Verr. 2, 5, 1, § 4:itaque in praesentia Pompeii insequendi rationem omittit,
Caes. B. C. 1, 30:mea autem ratio in dicendo haec esse solet, ut, etc.,
Cic. de Or. 2, 72, 292:haec in philosophia ratio contra omnia disserendi,
id. N. D. 1, 5, 11:dicendi,
id. Or. 32, 114; id. de Or. 3, 15, 56; cf.:aliquot ante annis inita ratio est, ut, etc.,
id. Rep. 2, 36, 61:ut, quo primum occurreretur, vix ratio iniri possit,
Caes. B. G. 7, 24:quia reponendarum (tegularum) nemo artifex inire rationem potuerit,
Liv. 42, 3 fin. —In plur.:hoc aditu laudis non mea me voluntas sed meae vitae rationes ab ineunte aetate susceptae prohibuerunt,
plan of life, Cic. Imp. Pomp. 1, 1:de rationibus rerum publicarum aut constituendarum aut tuendarum,
id. Rep. 1, 6, 11.—Object., relation, condition, nature, kind, sort, fashion, way, etc. (cf. modus):(γ).sed ratio ordoque agminis aliter se habebat ac Belgae ad Nervios detulerant,
Caes. B. G. 2, 19; cf.:ut rei militaris ratio atque ordo postulabat,
id. ib. 2, 22; so,rei militaris,
id. ib. 4, 23:ratio atque usus belli,
the art and practice of war, id. ib. 4, 1; id. B. C. 1, 76 fin.; 2, 18; 3, 17 et saep. al.; cf.:novae rationes bellandi,
id. ib. 3, 50:ratio equestris proelii,
id. B. G. 5, 16:quorum operum haec erat ratio, etc.,
id. B. C. 1, 25; cf.: rationem pontis hanc instituit;tigna bina, etc.,
id. B. G. 4, 17:serpit per omnium vitas amicitia, nec ullam aetatis degendae rationem patitur esse expertem sui,
Cic. Lael. 23, 87; cf.:ita ratio comparata est vitae naturaeque nostrae, ut, etc.,
id. ib. 27, 101; id. Ac. 2, 43, 132:civitas (Platonis) non quae possit esse, sed in qua ratio rerum civilium perspici posset,
id. Rep. 2, 30, 52 init.; cf.:reliqui disseruerunt de generibus et de rationibus civitatum,
id. ib. 2, 11, 22;1, 8, 13: quam creberrimis litteris faciam ut tibi nota sit omnis ratio dierum atque itinerum meorum,
id. Fam. 3, 5, 4: quoniam eadem est ratio juris in utroque, id. Rep. 3, 12, 21; cf.:haec eadem ratio est in summa totius Galliae,
Caes. B. G. 6, 11 fin.:ab nostris eadem ratione, qua pridie, resistitur,
id. ib. 5, 40; id. B. C. 3, 100; cf. id. ib. 3, 101:docet, longe alia ratione esse bellum gerendum atque antea sit gestum,
id. B. G. 7, 14:hoc si Romae fieri posset, certe aliqua ratione expugnasset iste,
Cic. Verr. 2, 2, 52, ee130:quid refert, qua me ratione cogatis?
id. Lael. 8, 26:quod fuit illis conandum atque omni ratione efficiendum,
Caes. B. C. 1, 65 fin.; 1, 67 fin.:simili ratione Pompeius in suis castris consedit,
id. ib. 3, 76:auxilium ferri nulla ratione poterat,
id. ib. 1, 70:nec quibus rationibus superare possent, sed quem ad modum uti victoria deberent, cogitabant,
id. ib. 3, 83 fin.; 3, 58; 3, 18 fin. et saep.—With gen. of a subst. in circumlocution for the subst. itself (v. Zumpt, Gram. §2.678): vereor ne oratio mea aliena ab judiciorum ratione esse videatur,
Cic. Verr. 2, 4, 49, ee109:multa autem propter rationem brevitatis praetermittenda,
id. ib. 2, 1, 40, ee103: quantas perturbationes et quantos aestus habet ratio comitiorum?
id. Mur. 17, 35:nihil fallacius ratione tota comitiorum,
id. ib. 17, 36:praedicere tempestatum rationem et praedonum,
id. ib. 2, 4:tota ratio talium largitionum genere vitiosa est,
id. Off. 2, 17, 60.—Pregn., that faculty of the mind which forms the basis of computation and calculation, and hence of mental action in general, i. e. judgment, understanding, reason: duplex est vis animorum atque natura: una pars in appetitu posita est, quae est hormê Graece, quae hominem huc et illuc rapit;b.altera in ratione, quae docet et explanat, quid faciendum, quid fugiendum sit. Ita fit, ut ratio praesit, appetitus obtemperet,
Cic. Off. 1, 28, 101:homo, quod rationis est particeps, per quam consequentia cernit, causas rerum videt earumque progressus et quasi antecessiones non ignorat, similitudines comparat rebusque praesentibus adjungit atque annectit futuras, facile totius vitae cursum videt ad eamque degendam praeparat res necessarias. Eademque natura vi rationis hominem concilia homini et ad orationis et ad vitae societatem, etc.,
id. ib. 1, 4, 11 sq.:haud scio, an melius fuerit, humano generi motum istum celerem cogitationis, acumen, sollertiam, quam rationem vocamus, non dari omnino quam tam munifice et tam large dari, etc.,
id. N. D. 2, 27, 69:lex est ratio summa, insita in natura, quae jubet ea, quae facienda sunt, prohibetque contraria. Eadem ratio, cum est in hominis mente confirmata et confecta, lex est,
id. Leg. 1, 6, 18:ut, quos ratio non posset, eos ad officium religio duceret,
id. N. D. 1, 42, 118:mens et ratio et consilium in senibus est,
id. Sen. 19, 67; cf. Liv. 28, 28:si pudor quaeritur, si probitas, si fides, Mancinus haec attulit, si ratio, consilium, prudentia, Pompeius antistat,
Cic. Rep. 3, 18, 28; cf. id. Quint. 16, 53; and:si ratio et prudentia curas aufert,
Hor. Ep. 1, 11, 25:quibus in rebus temeritas et casus, non ratio nec consilium valet,
Cic. Div. 2, 41, 85; cf.:illa de urbis situ revoces ad rationem quae a Romulo casu aut necessitate facta sunt,
id. Rep. 2, 11, 22; and:moneo ut agentem te ratio ducat, non fortuna,
Liv. 22, 39 fin.: mulier abundat audacia;consilio et ratione deficitur,
Cic. Clu. 65, 184:Ariovistum magis ratione et consilio quam virtute vicisse. Cui rationi contra homines barbaros locus fuisset, etc.,
Caes. B. G. 1, 40: arma amens capio;nec sat rationis in armis,
Verg. A. 2, 314:rationis egens,
id. ib. 8, 299 et saep.:iracundia dissidens a ratione,
Cic. Rep. 1, 38, 60:majora quam hominum ratio consequi possit,
id. ib. 1, 10, 15:quantum ratione provideri poterat,
Caes. B. G. 7, 16 fin.:quantumque in ratione esset, exploratum habuit,
Hirt. B. G. 8, 6 init.:nec majore ratione bellum administrari posse,
Caes. B. C. 7, 21:minari divisoribus ratio non erat,
it was not reasonable, was contrary to reason, Cic. Verr. 1, 9, 24; so, nulla ratio est, with an objectclause, id. Caecin. 5, 15; so,too, minime rationis est,
Col. 3, 5, 3; cf. with dat.:Vitellianus exercitus, cui acquiescere Cremonae ratio fuit,
which, as reason dictated, ought to have rested at Cremona, Tac. H. 3, 22:quod domi te inclusisti, ratione fecisti,
reasonably, sensibly, judiciously, Cic. Att. 12, [p. 1527] 14, 3.—The reasonable cause of a thing, a ground, motive, reason:(β).ratio est causa, quae demonstrat, verum esse id, quod intendimus, brevi subjectione. Rationis confirmatio est ea, quae pluribus argumentis corroborat breviter expositam rationem,
Auct. Her. 2, 18, 28:quid tandem habuit argumenti aut rationis res, quamobrem, etc.,
Cic. Verr. 2, 2, 47, § 115; cf.:nostra confirmare argumentis ac rationibus: deinde contraria refutare,
id. de Or. 2, 19, 80:noverit orator argumentorum et rationum locos,
id. Or. 14, 44 (v. also argumentum):si mei consilii causam rationemque cognoverit,
id. Div. in Caecil. 1, 1; cf.:ad eam sententiam cum reliquis causis haec quoque ratio eos deduxit, quod, etc.,
Caes. B. G. 2, 10 fin.:quam habet rationem, non quaero aequitatis, sed ipsius improbitatis atque impudentiae?... facti, si non bonam, at aliquam rationem afferre,
Cic. Verr. 2, 3, 85, e196; cf.:deinde nihil rationis affert, quamobrem, etc.,
id. Caecin. 33, 96:non deest hoc loco copia rationum, quibus docere velitis, humanas esse formas deorum: primum quod, etc.... deinde quod, etc.... tertiam rationem affertis, quod, etc.,
id. N. D. 1, 27, 76:et quidem, cur sic opinetur, rationem subicit,
id. Div. 2, 50, 104:idcirco minus existimo te nihil nisi summa ratione fecisse,
id. Att. 8, 11, D, §5: nunc non modo agendi rationem nullam habeo, sed ne cogitandi quidem,
id. Fam. 4, 13, 3:rationes in ea disputatione a te collectae vetabant me rei publicae penitus diffidere,
id. Fam. 5, 13, 3; cf. id. Ac. 2, 36, 116:rationibus conquisitis de voluptate et dolore disputandum putant,
id. Fin. 1, 9, 31; cf.:quod cum disputando rationibusque docuisset,
id. Rep. 1, 16, 25:his rationibus tam certis tamque illustribus opponuntur ab his, qui contra disputant primum labores, etc.,
id. ib. 1, 3, 4 et saep.:num parva causa aut prava ratio est?
reason, excuse, Ter. Eun. 3, 5, 27.—In rhet., a showing cause, argument, reasoning in support of a proposition:c.ratio est, quae continet causam, quae si sublata sit, nihil in causa controversiae relinquatur, hoc modo: Orestes si accusetur matricidii, nisi hoc dicat, Jure feci, illa enim patrem meum occiderat, non habet defensionem,
Cic. Inv. 1, 13, 18:ad propositum subjecta ratio, et item in distributis supposita ratio,
id. de Or. 3, 54, 207; cf. Quint. 3, 11, 4; 5, 14, 1; 16; 7, 8, 3.—Reasonableness, reason, propriety, law, rule, order, conformity, etc.:d.in omnibus, quae ratione docentur et via, primum constituendum est, quid quidque sit, etc.,
in a reasonable, regular manner, Cic. Or. 33, 116; cf.:ut ratione et via procedat oratio,
id. Fin. 1, 9, 29:modo et ratione aliquid facere (along with recte atque ordine facere),
id. Quint. 7, 28; cf.:quae res Nec modum habet neque consilium, ratione modoque Tractari non vult,
Hor. S. 2, 3, 266:nihil est, quod ratione et numero moveri possit sine consilio,
Cic. N. D. 2, 16, 43:intervallis imparibus, sed tamen pro rata parte ratione distinctis,
divided proportionally by rule, id. Rep. 6, 18, 18; cf.:ex summis et infimis et mediis interjectis ordinibus ut sonis moderata ratione civitas concinit,
in symmetrical proportion, id. ib. 2, 42, 69:in quo defuit fortasse ratio, sed tamen vincit ipsa rerum publicarum natura saepe rationem,
order, system, id. ib. 2, 33, 57;5, 5, 7: declinatio si cum ratione fiet,
reasonably, id. Tusc. 4, 6, 13:ratio et distributio,
a reasonable division, Q. Cic. Pet. Cons. 1, 1.—A theory, doctrine, or system based upon reason; science, and (less freq.), subject., knowledge:e.erat enim tunc haec nova et ignota ratio, solem lunae oppositum solere deficere,
Cic. Rep. 1, 16, 25; cf.:nova et a nobis inventa ratio,
id. ib. 1, 8, 13;2, 39, 66: si animum contulisti in istam rationem et quasi artem,
id. ib. 1, 23, 37; cf.:omnes tacito quodam sensu sine ulla arte aut ratione, quae sint in artibus ac rationibus recta ac prava dijudicant,
id. de Or. 3, 50, 195; id. Brut. 74, 258:continet enim totam hanc quaestionem ea ratio, quae est de natura deorum,
id. Div. 1, 51, 117:Epicuri ratio, quae plerisque notissima est,
doctrine, system, philosophy, id. Fin. 1, 5, 13; cf.:Stoicorum ratio disciplinaque,
id. Off. 3, 4, 20:Cynicorum ratio,
id. ib. 1, 41, 148; so id. Fin. 3, 20, 68: ratio vivendi... ratio civilis et disciplina populorum, the art of living... statesmanship, id. Rep. 3, 3, 4; cf.:etiamsi cui videbitur illa in optimis studiis et artibus quieta vitae ratio beatior, haec civilis laudabilior est certe et illustrior,
id. ib. 3, 3, 4:improba navigii ratio tum caeca jacebat,
Lucr. 5, 1004: saltationis ac musicae rationis studiosi, Col. prooem. e3 al.—Subject., knowledge:si qua (est in me) exercitatio dicendi aut si hujus rei ratio aliqua, ab optimarum artium studiis ac disciplina profecta,
Cic. Arch. 1, 1.—A view or opinion resting upon reasonable grounds:f.mea sic est ratio,
Ter. Ad. 1, 1, 43; cf.:inventus est nemo, cujus non haec et sententia esset et oratio, non esse metuendum, etc.... Haec cum omnes sentirent et cum in eam rationem pro suo quisque sensu ac dolore loqueretur,
Cic. Verr. 2, 1, 27, § 68 sq.; and with this cf. id. Att. 1, 11, 1:cujus ratio etsi non valuit,
Nep. Milt. 3, 6 (just before: hujus cum sententiam plurimi essent secuti).—In philos. lang., a production of proof, argumentation, reasoning: (Epicurus) tollit definitiones; nihil de dividendo ac partiendo docet;non, quo modo efficiatur concludaturque ratio, tradit,
Cic. Fin. 1, 7, 22; cf. id. Div. 2, 10, 25; id. de Or. 2, 38, 158:ratio ipsa coget, et ex aeternitate quaedam esse vera et ea non esse nexa causis aeternis, etc.,
id. Fat. 16, 38; cf.:ergo, ubi tyrannus est, ibi non vitiosam ut heri dicebam, sed, ut nunc ratio cogit, dicendum est, plane nullam esse rem publicam,
id. Rep. 3, 31, 43. -
34 sapientia
săpĭentĭa, ae, f. [sapiens].I.(Acc. to sapiens, A.) Prop., good taste, i. e. good sense, discernment, discretion, prudence, intelligence (class.; syn. prudentia): pellitur e medio sapientia, vi geritur res, Enn. ap. Gell. 20, 10, 4 (Ann. v. 272 Vahl.):II.non aetate verum ingenio adipiscitur sapientia,
Plaut. Trin. 2, 2, 88; id. Mil. 4, 6, 36:fac participes nos tuae sapientiae,
id. Ep. 2, 2, 73; cf.:neque habet (erus meus) plus sapientiae quam lapis,
id. Mil. 2, 2, 81; id. Capt. 2, 3, 53; cf. id. ib. 2, 3, 50:sedulo Moneo, quae possum, pro meā sapientiā,
Ter. Ad. 3, 3, 73:quanta mea sapientia est,
Plaut. Stich. 1, 2, 62:erum anteëo sapientiā,
Ter. Phorm. 2, 1, 17:re enim iniquum est, sed tuā sapientiā fit aequissimum,
Cic. Deiot. 2, 4:numquam enim temeritas cum sapientiā commiscetur,
id. Marcell. 2, 7:quid virtus et quid sapientia possit, etc.,
Hor. Ep. 1, 2, 17:sapientia prima (est), stultitiā caruisse,
id. ib. 1, 1, 41; cf. id. A. P. 396:insaniens sapientia,
id. C. 1, 34, 2.—(Acc. to sapiens, B.) Wisdom, = sophia (so predominantly in the class. per., e. g. in Cic.): nec quisquam sophiam, sapientia quae perhibetur, In somnis vidit, etc., Enn. ap. Fest. p. 325 Müll. (Ann. v. 227 Vahl.); cf.: Sophiam vocant me Graii, vos Sapientiam, Afran. ap. Gell. 13, 8, 3; and: princeps omnium virtutum illa sapientia, quam sophian Graeci vocant, Cic. Off. 1, 43, 153:B.ad sapientiam hujus nimius nugator fuit,
Plaut. Capt. 2, 2, 25:ita fit, ut mater omnium bonarum rerum sit sapientia, a cujus amore Graeco verbo philosophia nomen invenit,
Cic. Leg. 1, 22, 58:sapientia hominis custos,
id. Fin. 4, 1, 1; id. Lael. 2, 7; 6, 20; 9, 30:omnem spem salutis ad clementiam victoris et sapientiam contulisse,
id. Marcell. 6, 18:quorum vobis pro vestrā sapientiā, Quirites, habenda est ratio diligenter,
id. Imp. Pomp. 7, 17:sapientiae vocem audire,
id. Phil. 13, 3, 6:studia sapientiae,
Tac. A. 14, 56:doctores sapientiae,
philosophers, id. ib. 14, 16. —With gen.:admirari soleo cum ceterarum rerum tuam excellentem, M. Cato, perfectamque sapientiam tum, etc.,
in other things, Cic. Sen. 2, 4.—In plur., sarcastically: qui (sapientes) si virtutes ebullire volent et sapientias, nihil aliud dicent, nisi, etc. (the plur. denoting their perpetual speaking of wisdom), a saying referred to Epicurus, Cic. Tusc. 3, 18, 42.—In partic., of single departments of knowledge, science, or wisdom, practical wisdom, knowledge of the world, philosophy, Lucr. 5, 10:sapientia est, ut a veteribus philosophis definitum est, rerum divinarum et humanarum causarumque, quibus eae res continentur, scientia,
Cic. Off. 2, 2, 5:sapientia, quae ars vivendi putanda est,
id. Fin. 1, 13, 42 (for which:ars est philosophia vitae,
id. ib. 3, 2, 4).—Of jurisprudence:istam oscitantem sapientiam Scaevolarum et ceterorum beatorum otio concedamus,
Cic. de Or. 2, 33, 144; cf.:his temporibus audaciā pro sapientiā liceat uti,
id. Fam. 1, 10 init. —Of eloquence: hanc cogitandi pronunciandique rationem vimque dicendi veteres Graeci sapientiam nominabant, Cic. de Or. 3, 15, 56.—Of statesmanship, policy:sapientia constituendae civitatis,
Cic. de Or. 2, 37, 154; cf.:qui propter ancipitem, quae non potest esse sejuncta, faciendi dicendique sapientiam florerent,
id. ib. 3, 16, 59. —Of mathematics:sapientiae professor,
Suet. Tib. 14. -
35 scientia
scĭentĭa, ae, f. (plur. only Vitr. 1, 1, 18; 3, praef. 1) [sciens], a knowing or being skilled in any thing, knowledge, science, skill, expertness, = cognitio, eruditio (freq. and class.).(α).Absol.:(β).aut scire istarum rerum nihil, aut, etiamsi maxime sciemus, nec meliores ob eam scientiam nec beatiores esse possumus,
Cic. Rep. 1, 19, 32:se a scientiae delectatione ad efficiendi utilitatem referre,
id. ib. 5, 3, 5:Antiochus ingenio scientiāque putatur excellere,
id. Ac. 2, 2, 4:omnes trahimur ad cognitionis et scientiae cupiditatem... omnis autem cogitatio aut in consiliis capiendis aut in studiis scientiae cognitionisque versabitur,
id. Off. 1, 6, 18 sq.; so (with cognitio) id. ib. 1, 44, 158; id. Fin. 5, 12, 34; 5, 18, 48 al.:exercere altissimam eruditionem ac scientiam,
Quint. 1, 4, 6:his difficultatibus duae res erant subsidio, scientia atque usus militum,
Caes. B. G. 2, 20; cf. so (with usus) infra, b:nullam rem esse declarant in usu positam militari, quae hujus viri scientiam fugere possit,
Cic. Imp. Pomp. 10, 28:notabo singulas res: etsi nullo modo poterit oratio mea satisfacere vestrae scientiae,
id. Phil. 2, 23, 57; id. de Or. 1, 20, 92: tuae scientiae excellenti ac singulari non multo plus quam nostri relictum est loci, i. e. for jurisprudence than for oratory, id. Fam. 4, 3, 4:ars earum rerum est, quae sciuntur: oratoris autem omnis actio opinionibus, non scientiā continetur,
id. de Or. 2, 7, 30:etsi ars, cum eā non utare, scientiā tamen ipsā teneri potest,
in theory, theoretically, id. Rep. 1, 2, 2; so (opp. ars) id. Fin. 5, 9, 26; id. Ac. 2, 47, 146:alter (Cratippus) te scientiā augere potest, altera (urbs Athenarum) exemplis,
id. Off. 1, 1, 1; id. de Or. 1, 14, 59:jam efficaci do manus scientiae,
Hor. Epod. 17, 1:trivialis scientia,
Quint. 1, 4, 27: cum tanta sit celeritas animorum... tot artes tantae scientiae, tot inventa, requiring so great knowledge (scientiae is gen. sing.), Cic. Sen. 21, 78 (dub.; B. and K. bracket the words tantae scientiae); cf.:physica ipsa et mathematica scientiae sunt eorum, qui, etc.,
id. de Or. 1, 14, 61.— Plur.: disciplinarum scientiae, Vitr. 3, praef. § 1. —With gen. obj.:(γ).rerum magnarum atque artium scientiam consequi,
Cic. de Or. 1, 6, 20; (with cognitio rei) id. ib. 3, 29, 112:Veneti scientiā atque usu nauticarum rerum reliquos antecedunt,
Caes. B. G. 3, 8:sine regionum terrestrium aut maritimarum scientiā,
Cic. de Or. 1, 14, 60:ignoratio futurorum malorum utilior est quam scientia,
id. Div. 2, 9, 23; so (opp. ignoratio) id. Leg. 1, 6, 18; id. Sull. 13, 39; id. Rep. 1, 6, 11:astrologiae scientia,
id. ib. 1, 14, 22:dialecticorum,
id. Or. 32, 113:juris,
id. Leg. 1, 6, 18:rei militaris,
id. Imp. Pomp. 10, 28; Caes. B. G. 3, 23; 7, 57:oppugnationis (with artificium),
id. ib. 7, 29:linguae Gallicae,
id. ib. 1, 47:colendorum deorum (sanctitas),
Cic. N. D. 1, 41, 116:verborum aut faciendorum aut deligendorum,
id. de Or. 2, 9, 36: qui in alienis morbis profitentur tenere se medicinae scientiam, Serv. ap. Cic. Fam. 4, 5, 5:fundendi aeris,
Plin. 34, 7, 18, § 46; 35, 12, 44, § 153 et saep.—With in or de and abl. (rare):scientia in legibus interpretandis,
Cic. Phil. 9, 5, 10:in affectibus omnis generis movendis,
Quint. 10, 2, 27:cujus scientiam de omnibus constat fuisse, ejus ignoratio de aliquo purgatio debet videri,
Cic. Sull. 13, 39. -
36 scio
scĭo, īvi, ītum, 4 (old imperf. scibam, Plaut. As. 2, 2, 34; 2, 4, 89; id. Ps. 1, 5, 84; 1, 5, 86; Ter. Heaut. 2, 3, 68; id. Phorm. 4, 1, 16:I.scibas,
Plaut. Aul. 4, 10, 24; id. Ps. 1, 5, 85:scibat,
id. Am. prol. 22; Lucr. 5, 934:scibatis,
Plaut. Rud. 2, 3, 47:scibant,
Lucr. 5, 949; 5, 953; Cat. 68, 85.— Fut. scibo, Plaut. As. 1, 1, 13; id. Most. 4, 3, 5; id. Men. 2, 3, 35; 5, 2, 57; id. Ps. 1, 2, 41; 1, 5, 65; id. Truc. 2, 6, 69; Ter. Eun. 4, 4, 58; id. Ad. 3, 3, 7; 5, 2, 5; id. Hec. 2, 2, 4:scibis,
Plaut. Cas. 3, 5, 22; id. Ep. 2, 2, 101; 5, 1, 49; id. Mil. 4, 8, 55; id. Ps. 4, 4, 2; id. Poen. 5, 4, 57; id. Pers. 2, 2, 37; id. Rud. 2, 3, 35; Ter. Eun. 4, 7, 35; id. Heaut. 5, 2, 43:scibit,
Cato, R. R. 5, 5; Plaut. Ep. 1, 1, 69; 1, 2, 51; id. Mil. 3, 2, 46; Ter. Phorm. 5, 1, 38:scibimus,
Plaut. Merc. 5, 4, 57:scibunt,
id. Poen. 2, 16.— Perf. sciit, Sen. Contr. 1, 1, 17.— Pass. scibitur, Plaut. Capt. 4, 2, 5:scin' for scisne,
id. Am. 1, 1, 200; 2, 2, 39; 5, 1, 30; id. As. 3, 3, 113; id. Aul. 1, 1, 8 et saep.; Ter. Eun. 2, 3, 47; 3, 1, 47; 4, 6, 6; 4, 7, 30 et saep.— Perf. sync. scisti, Ov. A. A. 1, 131; id. F. 4, 527:scirint,
Tac. Dial. 33; so, regularly, inf. scisse, e. g. Cic. de Or. 1, 13, 58; cf. Quint. 1, 6, 17), v. a. [root sci-; Gr. keiô (for skeiô), keazô, to split, divide; cf.: scisco, plebiscitum, etc., prop. to distinguish, discern].Lit.A.In gen., to know, in the widest signif. of the word; to understand; perceive; to have knowledge of or skill in any thing, etc.:(α).plurimā mutatione figuramus, Scio, Non ignoro, et Non me fugit, et Non me praeterit, et Quis nescit? et Nemini dubium est. Sed etiam ex proximo mutuari licet. Nam et intellego et sentio et video saepe idem valent quod scio,
Quint. 10, 1, 13 (freq. in all styles and periods; cf. nosco).With acc.:(β).aut scire istarum rerum nihil, aut, etiam si maxime sciemus, nec, etc.,
Cic. Rep. 1, 19, 32:ut vilicus naturam agri novit, dispensator litteras scit, etc.,
id. ib. 5, 3, 5:quod nec didicerint nec umquam scire curaverint,
id. ib. 1, 6, 11:ego omnem rem scio Quemadmodum est,
Plaut. Bacch. 3, 3, 69:id equidem ego certo scio,
id. ib. 3, 3, 33:quod pro certo sciam,
id. ib. 3, 4, 13: Mi. Ubi ipse est? Ch. Nescio. Nihil jam me oportet scire... nescio etiam id quod scio, id. ib. 4, 6, 21:haec scivisti et me celavisti?
id. Pers. 5, 2, 19:is omnes linguas scit: sed dissimulat sciens, Se scire,
id. Poen. prol. 112 (cf. supra, litteras, Cic. Rep. 5, 3, 5): comoediam, Titin. ap. Non. 277, 26:bene id opus,
id. ib. 3, 21:artem,
Hor. Ep. 1, 14, 44:juventutis mores qui sciam,
Plaut. Am. 1, 1, 2: remuneremini nos, ac quae scitis, proferatis in me dium:nemo enim omnia potest scire,
Varr. R. R. 2, 1, 2; cf.:nec scire fas est omnia,
Hor. C. 4, 4, 22:SENATVOSQVE SENTENTIAM VTEI SCIENTES ESETIS, S. C. de Bacch. 23, ap. Wordsw. Fragm. and Spec. p. 173: quod scio, omne ex hoc scio,
I know all from him, Plaut. Curc. 2, 2, 7:aliquid ex aliquo,
id. Capt. 2, 2, 45; id. Most. 3, 2, 58; Cic. Fam. 9, 17, 1; id. Att. 5, 2, 3 al. (v. infra, g and d; and cf. in the foll., with de instead of ex):quod sciam,
for aught I know, as far as I know, Plaut. Capt. 1, 2, 70; 2, 2, 15; id. Most. 4, 3, 19; id. Men. 2, 2, 23; 3, 2, 35 al.; Ter. Ad. 4, 5, 7; Cic. Att. 16, 2, 4; Quint. 9, 1, 17; 9, 4, 63 al.; cf.:quantum ego quidem sciam,
Quint. 3, 1, 19.— Pass.:quod quom scibitur, per urbem irridebor,
Plaut. Capt. 4, 2, 5:ars earum rerum est, quae sciuntur,
Cic. de Or. 2, 7, 30:an nihil certum sciri possit,
id. ib. 1, 51, 222: id de Marcello aut certe de Postumiā sciri potest, can be learned from Marcellus, etc., id. Att. 12, 22, 2.—With inf., or more freq. with object-clause:(γ).qui uti sciat,
Cic. Rep. 1, 17, 27:si sciret regibus uti,
Hor. Ep. 1, 17, 14:antequam declamare sciat,
Quint. 2, 1, 3:si docere sciant et velint,
id. 10, 5, 19:digredi a re et redire ad propositum suum scierit,
id. 9, 2, 4 et saep.:vincere scis, Hannibal,
Liv. 22, 51, 4:qui nec ipse consulere nec alteri parere sciat,
id. 22, 29, 8:qui tegere liberos sciat,
id. 1, 53, 8; 38, 52, 2; Curt. 4, 2, 14:scio, fortunas secundas neglegentiam prendere solere, Cato ap. Fest, s.v. parsi, p. 210: dii sciunt, culpam meam istanc non esse ullam,
Plaut. Merc. 3, 4, 41:scio, tibi ita placere,
Cic. Rep. 1, 30, 46:quas (leges) scitis exstare,
id. ib. 5, 2, 3: scimus L. Atilium appellatum esse sapientem id. Lael. 2, 6:scis, In breve te cogi,
Hor. Ep. 1, 20, 7: scire licet, nobis venas et sanguen... alienigenis ex partibus esse, it is easy to see that, etc., Lucr. 1, 860 (shortly before and after, scilicet); so,scire licet,
id. 1, 894; 2, 930; 2, 967; 3, 873 et saep.; Liv. 1, 39, 3; Cels. 1, 1 fin.; 1, 2; 3, 2 al.—So, in familiar style, imper. scito, be assured, I reply that, remember, etc.: fenestrarum angustias quod reprehendis, scito te Kurou paideian reprehendere, Cic. Att. 2, 3, 2; 12, 21, 5:scito hoc nos in eo judicio consecutos esse, ut, etc.,
id. Q. Fr. 2, 4, 1; id. Fam. 1, 9, 24; 5, 20, 7; cf.:istis contumeliis scitote Q. Lollium coactum, etc.,
id. Verr. 2, 3, 25, § 62; 2, 3, 56, § 129.—Esp., introducing a conclusion, after si, sin, nisi:si venturus es, scito necesse esse te venire,
Cic. Fam. 9, 4 init.:sin ista pax perditum hominem restitutura est, hoc animo scito omnis sanos, etc.,
id. ib. 10, 27, 1:si vos semel finem legis transieritis, scitote vos nullum ceteris in aestimando finem improbitatis reliquisse,
id. Verr. 2, 3, 95, § 220; 2, 4, 30, § 68; id. Cat. 2, 10, 23.—Rarely in part. pres. (postAug.; cf. P. a., infra):interrogant an vir daturus sit beneficium ingrato, sciens ingratum esse,
Sen. Ben. 4, 26, 1:Laqueo vitam finiit, sciens et in Maximino multum esse roboris,
Capitol. in Max. 19:totam hereditatem sciens ad se non pertinere,
Gai. Inst. 4, 144.— Impers.:hoc scitis omnes, usque adeo hominem in periculo fuisse, quoad scitum sit, Sestium vivere,
Cic. Sest. 38, 82.— Pass., with nom. and inf.:Christus scitur vocis simplicis jussione ambulatum dedisse contractis,
Arn. 1, 48.—With a rel.-clause:(δ).isti jam sciunt, negotii quid sit,
Plaut. Poen. 3, 2, 13:ut sciamus, quid dicamus mox pro testimonio,
id. ib. 3, 2, 19:scin' quam iracundus siem?
id. Bacch. 4, 2, 12:cuivis facile scitu est, quam fuerim miser,
Ter. Hec. 3, 1, 15:cum sciatis, quo quaeque res inclinet,
Cic. Rep. 2, 25, 46:Sestium quanti faciam, ipse optime scio,
id. Fam. 13, 8, 1:ex tribus istis modis rerum publicarum velim scire quod optimum judices,
id. ib. 1, 30, 46:ut eum (hostem) non modo esse, sed etiam, quis et unde sit, scire possimus,
id. ib. 2, 3, 6:coqua est haec quidem: Scit muriatica ut maceret,
Plaut. Poen. 1, 2, 39; Ter. Hec. 3, 5, 18; Cic. Mur. 9, 22; Hor. C. 3, 4, 42 al.:scire velis, mea cur opuscula lector Laudet,
id. Ep. 1, 19, 35; 2, 2, 187:quī scis, an, quae jubeam, sine vi faciat?
Ter. Eun. 4, 7, 20; Hor. C. 4, 7, 17; id. A. P. 462; cf. the phrase haud scio an, under an.— Pass.:hinc sciri potuit, Quo studio vitam suam te absente exegerit,
Ter. Heaut. 2, 3, 38: scito... nec, [p. 1644] quando futura sint comitia, sciri, Cic. Att. 1, 11, 2.—With indic. in the rel.-clause (ante-class.): Ba. Scio, quid ago. Pi. Et pol ego scio, quid metuo, Plaut. Bacch. 1, 1, 45; cf.:scitin' quid ego vos rogo?
id. Men. 5, 9, 92:scis tu, ut confringi vas cito Samium solet,
id. Bacch. 2, 2, 24:jam ego ex hoc, ut factum est, scibo,
id. Men. 5, 2, 57; instead of which, with subj.:ex me primo prima scires, rem ut gessissem publicam,
id. Am. 1, 3, 26:ex hoc scibo quid siet,
Ter. Eun. 4, 4, 59; id. Hec. 4, 2, 4.—With de:(ε).jam vero de legibus, de bello, de pace... scisse,
Cic. de Or. 1, 13, 58.—Absol.:(ζ).hi sciunt, qui hic affuerunt,
Plaut. Ps. 2, 4, 31:quom videbis, tum scies,
id. Bacch. 1, 2, 37: Pi. Quī scire possum? Ch. Nullus plus, id. ib. 2, 2, 13:quem, ut scitis, unice dilexi,
Cic. Rep. 2, 1, 1; so,ut scitis, parenthetically,
id. ib. 1, 14, 21; 2, 31, 54; 6, 9, 9; id. Lael. 21, 77; cf.scio alone, parenthetically: injurato scio plus credet mihi quam jurato tibi,
Plaut. Am. 1, 1, 281:ego abeo: tu jam scio patiere,
id. As. 2, 2, 111:quam tu propediem effliges scio,
id. ib. 4, 2, 9 et saep.:scire tuum nihil est, nisi te scire hoc sciat alter,
Pers. 1, 27:nemo ex me scibit,
Ter. Phorm. 5, 1, 38.— Pass.:non opus est dicto... at scito huic opus est,
Ter. Phorm. 5, 8, 14:plus, quam opus est scito, sciet,
id. ib. 4, 1, 18; so, with adv. or adverb.-clause:non tam praeclarum est scire Latine, quam turpe nescire,
Cic. Brut. 37, 140; so,Latine,
id. Fin. 2, 4, 13; Liv. 1, 27:luculenter Graece,
Cic. Fin. 2, 5, 15:Graece,
id. Fam. 9, 22, 3:ubi hanc forma videt honesta virginem, Et fidibus scire,
and that she was skilled in music, Ter. Eun. 1, 2, 53 (cf.: docere aliquem fidibus. Cic. Fam. 9, 22, 3:discere fidibus,
id. Lael. 8, 26).—With de:(η).de legibus instituendis, de bello, de pace, etc.,
Cic. de Or. 1, 13, 58:cum is, qui de omnibus scierit, de Sullā se scire negavit,
id. Sull. 13, 39.—With non (very rare for nescio; cf.:b.non scire barbarum jam videtur, nescire dulcius,
Cic. Or. 47, 157):quis enim erat qui non sciret studiosiorem Mithridatem fuisse, etc.,
id. Fl. 25, 59:tam imperitus, ut non sciret, etc.,
Caes. B. G. 1, 44:quid? non sciunt ipsi viam, domum quā veniant?
Ter. Hec. 3, 2, 25; Auct. Her. 4, 27, 37; Treb. ap. Cic. Fam. 12, 16, 3; Sen. Contr. 2, 11, 19.—Ellipt.: scin' quomodo? do you know how (I shall serve you)? a threatening phrase in Plaut. Am. 1, 1, 200; id. Aul. 5, 21; id. Rud. 3, 5, 18.—B.In partic., of a woman, to know carnally a man (cf. of a man, cognosco), Treb. xxx. Tyr. 30.—* II.Transf., publicists' t. t. for the usual scisco (v. h. v. II.), of the people, to ordain, decree, appoint any thing after knowledge obtained regarding it:A.ut tribunus plebis rogationem ferret sciretque plebs, uti, etc.,
Liv. 26, 33, 10 Weissenb. ad loc.; cf.:a scire for asciscere,
Tac. Agr. 19; id. H. 4, 80.—Hence, scĭens, entis, P. a., knowing, i. e.Pregn., knowingly, wittingly, purposely, intentionally, etc. (freq. and class.): tu verbis conceptis conjuravisti sciens sciente animo tuo, Scip. Afric. minor ap. Gell. 7, 11, 9:B. (α).ubi verbis conceptis sciens libenter perjuraris,
Plaut. As. 3, 2, 16:amore ardeo et prudens, sciens, Vivus vidensque pereo,
Ter. Eun. 1, 1, 27; so (with prudens) Cael. ap. Cic. Att. 10, 9, A, 5; Suet. Ner. 2 fin.:equidem plus hodie boni Feci imprudens, quam sciens ante hunc diem umquam,
Ter. Hec. 5, 4, 40; so (opp. imprudens) id. Phorm. 4, 3, 55; Cic. Planc. 16, 41; (opp. insciens) id. Balb. 5, 13:habebit igitur te sciente et vidente curia senatorem, etc.,
id. Clu. 46, 129:an ille me tentat sciens?
Plaut. Am. 2, 2, 29; id. Bacch. 3, 6, 40; id. Ps. 1, 1, 90; id. Poen. prol. 112; Ter. Eun. 4, 2, 13; id. Heaut. 5, 5, 6 al.:heia vero, inquit, geram morem vobis et me oblinam sciens,
Cic. Rep. 3, 5, 8 et saep.—So the formula: si sciens fallo; v. fallo.—Absol.:(β).id ego jam nunc tibi renuntio, ut sis sciens,
Ter. And. 3, 2, 28:quod me non scientem feceris,
Plaut. As. 1, 1, 34;Ter Heaut. 4, 8, 32: vites pampinari: sed a sciente,
Varr. R. R. 1, 31, 1:quis igitur hoc homine scientior umquam fuit?
Cic. Imp. Pomp. 10, 28:scientior venefica,
Hor. Epod. 5, 72:quae (navis) scientissimo gubernatore utitur,
Cic. Inv. 1, 34, 58.— Sup.: sit oportet idem scientissimus, Col. 11, 1.—With gen.:* (γ).dominum scientem esse oportet earum rerum, quae, etc.,
Varr. R. R. 3, 3, 1:locorum,
Sall. J. 97, 3:pugnae,
Hor. C. 1, 15, 24:citharae,
id. ib. 3, 9, 10:Latinae linguae,
Tac. A. 2, 13:juris,
id. ib. 3, 70; 6, 26 et saep.— Sup.:M. Scaurus, vir regendae rei publicae scientissimus,
Cic. de Or. 1, 49, 214; Vulg. 2 Par. 2, 13.—Poet., with inf.:quamvis non alius flectere equum sciens,
Hor. C. 3, 7, 25.— Adv.: scĭenter (acc. to B.), knowingly, understandingly, wisely, skilfully, expertly, etc.:scienter et perite et ornate dicere,
Cic. de Or. 2, 2, 5:uti (with modice),
id. ib. 1, 29, 132; id. Off. 2, 5, 18:sese distribuunt in duas partes,
Caes. B. C. 1, 55.— Comp.:neminem in eo genere scientius versatum Isocrate,
Cic. Or. 52, 175; Caes. B. G. 7, 22.— Sup.:coepit rationem hujus operis (sphaerae) scientissime Gallus exponere,
Cic. Rep. 1, 14, 22; id. Div. 1, 41, 92. -
37 ad-discō
ad-discō didicī, —, ere, to learn in addition, gain knowledge of: cottidie aliquid: regimen carinae flectere, O. -
38 āgnōscō (ad-gn- or ad-n-)
āgnōscō (ad-gn- or ad-n-) nōvī, nitus, ere, to recognize, identify, make out: illa reminiscendo: nomine audito virum, L.: veterem amicum, V.: non agnoscendum os, O.: hominem, Ph.: Augusti laudes, praise appropriate to Augustus, H.: accipio adgnoscoque deos, accept the omen, and discern the hand of the gods, V.: adgnoscunt spolia inter se, i. e. by the spoils identify the dead, V.: Ipse certe agnoscet, will recognize (the picture I drew of him): virtus cum suum lumen agnovit in alio, appreciated.—To declare, recognize, acknowledge as one's own: mihi tantum tribui quantum nec agnosco nec postulo, admit as due to me: quem ille natum non agnorat, at his birth, N.: prolem, O.: me ducem, L.— Pass: cuius (Iovis) oraculo adgnoscor, as his son, Cu.—To acknowledge as true, recognize, assent to, approve: me non esse inopem: facti gloriam: crimen.—With ex, to acquire knowledge by, know through: Deum ex operibus eius: agnosco ex me, from my own experience.—To understand, mark, perceive the meaning of: verbum: gemitum, V.: sonitum, V. -
39 animus
animus ī, m [AN-], the rational soul (cf. anima, the physical life): humanus: Corpus animum praegravat, H.: deos sparsisse animos in corpora humana: discessus animi a corpore: permanere animos arbitramur. — Fig., of beloved persons, soul, life: anime mi, T.—Of the mind, the mental powers, intelligence, reason, intellect, mind: mecum in animo vitam tuam considero, T.: animo meditari, N.: convertite animos ad Milonem, attention: revocare animos ad belli memoriam: perspicite animis quid velim: in dubio est animus, T.: animus, cui obtunsior sit acies, whose discernment: et animus et consilium et sententia civitatis, the whole intelligence of the community: cui animum inspirat vates, V.: omnia ratione animoque lustrari.— Of bees: Ingentīs animos angusto in pectore versant, V.— Of the memory: Scripta illa dicta sunt in animo, T.: an imprimi, quasi ceram, animum putamus?—Consciousness, recollection, self-possession: reliquit animus Sextium acceptis volneribus, Cs.: Unā eādemque viā sanguis animusque sequuntur, V.: timor abstulit animum, O. — With conscius or conscientia, the conscience: quos conscius animus exagitabat, S.: suae malae cogitationes conscientiaeque animi terrent.—Opinion, judgment, notion, belief: meo quidem animo, in my judgment: maxumi Preti esse animo meo, T.: ex animi tui sententiā iurare, to the best of your knowledge and belief. — The imagination, fancy: cerno animo sepultam patriam: fingite animis, sunt, etc.: nihil animo videre poterant.—Feeling, sensibility, affection, inclination, passion, heart: Quo gemitu conversi animi (sunt), V.: animum offendere: animus ubi se cupiditate devinxit, the character, T.: alius ad alia vitia propensior: tantaene animis caelestibus irae? V.: animo concipit iras, O.: mala mens, malus animus, bad mind, bad heart, T.: omnium mentīs animosque perturbare, Cs.: animum ipsum mentemque hominis: mente animoque nobiscum agunt, Ta.: bestiae, quarum animi sunt rationis expertes.—Disposition, inclination: meus animus in te semper: bono animo in populum R. videri, well disposed, Cs.: Nec non aurumque animusque Latino est, both gold and the disposition (i. e. to give it), V.: regina quietum Accipit in Teucros animum mentemque benignam, a kindly disposition, V.—Esp., in the phrase ex animo, from the heart, in earnest, deeply, sincerely: ex animo omnia facere an de industriā? from impulse or with some design, T.: sive ex animo id fit sive simulate: ex animo dolere, H.—In the locat. form animi, with verbs and adjj.: Antipho me excruciat animi, T.: exanimatus pendet animi: iuvenemque animi miserata repressit, pitying him in her heart, V.: anxius, S.: aeger, L.: infelix, V.: integer, H.—Meton., disposition, character, temper: animo es Molli: animo esse omisso, T.: animi molles et aetate fluxi, S.: sordidus atque animi parvi, H.—Fig., of plants: silvestris, wild nature, V.—Courage, spirit (freq. in plur.): mihi addere animum, T.: nostris animus augetur, Cs.: clamor Romanis auxit animum, L.: mihi animus accenditur, S.: Nunc demum redit animus, Ta.: Pallas Dat animos, O.: in hac re plus animi quam consili habere: tela viris animusque cadunt, O.: bono animo esse, to be of good courage: bono animo fac sis, T.: satis animi, courage enough, O.: magnus mihi animus est, fore, etc., hope, Ta.—Fig., of the winds: Aeolus mollit animos, the violence, V.—Of a top: dant animos plagae, give it quicker motion, V.—Haughtiness, arrogance, pride: vobis... Sublati animi sunt, your pride is roused, T.: tribuni militum animos ac spiritūs capere, bear the arrogance and pride, etc.—Passion, vehemence, wrath: animum vincere: animum rege, qui nisi paret Imperat, H.: (Achelous) pariter animis inmanis et undis, O.—In the phrase aequus animus, an even mind, calmness, moderation, equanimity: concedo... quod animus aequus est.—Usu. abl: aequo animo, with even mind, contentedly, resignedly, patiently: aequo animo ferre, T.: non tulit hoc aequo animo Dion, N.: aequissimo animo mori: alqd aequo animo accipit, is content to believe, S.: opinionem animis aut libentibus aut aequis remittere: sententiam haud aequioribus animis audire, L.—Inclination, pleasure: Indulgent animis, O.— Esp., animi causā, for the sake of amusement, for diversion, for pleasure: (animalia) alunt animi voluptatisque causā, Cs.: habet animi causā rus amoenum: animi et aurium causā homines habere, i. e. employ musicians.—Will, desire, purpose, design, intention, resolve: tuom animum intellegere, purpose, T.: persequi Iugurtham animo ardebat, S.: hostes in foro constiterunt, hoc animo, ut, etc., Cs.: habere in animo Capitolium ornare, to intend: fert animus dicere, my plan is, O.: nobis erat in animo Ciceronem mittere, it was my purpose: omnibus unum Opprimere est animus, O.: Sacra Iovi Stygio perficere est animus, V.* * *mind; intellect; soul; feelings; heart; spirit, courage, character, pride; air -
40 arbitror
arbitror ātus sum, ārī, dep. [arbiter].—In law, of witnesses, to testify on information and belief, depose to one's best knowledge: ut ‘arbitrari’ se diceret, etiam quod ipse vidisset: fratrem mortuum inde arbitrari, L.: arbitrerisne Sempronium in tempore pugnam inisse? In your judgment, did, etc., L.: in consilio arbitror me fuisse, cum, etc., L.—In gen., to be of an opinion, believe, consider, think: arbitror, certum non scimus, T.: si hunc noris satis, Non ita arbitrere, not merely, T.: ut arbitror, in my judgment: non arbitror, I think not: arbitratus id bellum celeriter confici posse, Cs.: non satis tuta eadem loca sibi arbitratus, N.* * *arbitrari, arbitratus sum V DEPobserve, witness; testify; decide, judge, sentence; believe, think, imagine
См. также в других словарях:
Knowledge — • Knowledge, being a primitive fact of consciousness, cannot, strictly speaking, be defined; but the direct and spontaneous consciousness of knowing may be made clearer by pointing out its essential and distinctive characteristics Catholic… … Catholic encyclopedia
Knowledge — is defined (Oxford English Dictionary) variously as (i) expertise, and skills acquired by a person through experience or education; the theoretical or practical understanding of a subject, (ii) what is known in a particular field or in total;… … Wikipedia
knowledge — know·ledge n 1 a: awareness or understanding esp. of an act, a fact, or the truth: actual knowledge (1) in this entry b: awareness that a fact or circumstance probably exists; broadly: constructive knowledge in this entry see also … Law dictionary
knowledge — knowl‧edge [ˈnɒlɪdʒ ǁ ˈnɑː ] noun [uncountable] facts, skills and understanding gained through learning or experience: • Given its market knowledge, Price Waterhouse was able to provide a useful insight into each supplier. knowledge of • Auditors … Financial and business terms
knowledge — knowledge, science, learning, erudition, scholarship, information, lore are comparable when they mean what is known or can be known, usually by an individual but sometimes by human beings in general. Knowledge applies not only to a body of facts… … New Dictionary of Synonyms
Knowledge — Knowl edge, n. [OE. knowlage, knowlege, knowleche, knawleche. The last part is the Icel. suffix leikr, forming abstract nouns, orig. the same as Icel. leikr game, play, sport, akin to AS. l[=a]c, Goth. laiks dance. See {Know}, and cf. {Lake}, v.… … The Collaborative International Dictionary of English
knowledge — ► NOUN 1) information and skills acquired through experience or education. 2) the sum of what is known. 3) awareness or familiarity gained by experience of a fact or situation: he denied all knowledge of the incident. ● come to one s knowledge Cf … English terms dictionary
knowledge — [näl′ij] n. [ME knoweleche, acknowledgment, confession < Late OE cnawlæc < cnawan (see KNOW) + læc < lācan, to play, give, move about] 1. the act, fact, or state of knowing; specif., a) acquaintance or familiarity (with a fact, place,… … English World dictionary
Knowledge — Knowl edge, v. t. To acknowledge. [Obs.] Sinners which knowledge their sins. Tyndale. [1913 Webster] … The Collaborative International Dictionary of English
knowledge — knowledge, sociology of … Dictionary of sociology
knowledge — (n.) early 12c., cnawlece acknowledgment of a superior, honor, worship; for first element see KNOW (Cf. know). Second element obscure, perhaps from Scandinavian and cognate with the lock action, process, found in WEDLOCK (Cf. wedlock). Meaning… … Etymology dictionary