-
1 Caelum non animum mutant qui trans mare currunt
• They change the sky, not their soul, who run across the sea. (Horace)Latin Quotes (Latin to English) > Caelum non animum mutant qui trans mare currunt
-
2 Honores mutant mores
• The honours change the customs. (Power corrupts) -
3 annus
annus ī, m [1 AC-], a year (orig. ten months, from Martius to December; after Numa, twelve): annos sexaginta natus es, T.: se annum posse vivere: ad annum octogesimum pervenire, N.: annos habere quattuor, to be four years old: anni fugaces, H.: piger, H.: anni breves, H.: initio anni, L.: anno exeunte: extremo anno, L.: proximus, S.: solidus, a full year, L.: gravis annis, with age, H.: pleno anno, at the close of, H. — In adverb. uses: anno senatum non habere, during a year, L.: maximam uno anno pecuniam facere: ter in anno, each year: ter et quater anno, H.: matronae annum eum luxerunt, a whole year, L.: faciendum est ad annum, a year hence: prolatae in annum res, for a year, L.: differs curandi tempus in annum? H.: provisae frugis in annum Copia, for a year, H.: in unum annum creati, for a single year, L.: inter tot annos, during so many years: per tot annos: per hos annos: arva per annos mutant, every year, Ta.: omnibus annis, every year, H.: omnes annos, perpetually, H.: post aliquot annos, some years later: abhinc duo annos, two years ago. — Meton., a season: nunc formosissimus annus, now the year is most beautiful, V.: pomifer, H. — The produce of the year: nec arare terram aut exspectare annum, Ta.— The age required for public office (see annalis): anno meo, i. e. as soon as I was eligible.—In astronomy: magnus, the period in which the signs complete a circuit.* * *year (astronomical/civil); age, time of life; year's produce; circuit, course -
4 crīmen
crīmen inis, n [2 CER-], a judgment, charge, accusation, reproach: crimini credidisse, T.: fidem criminibus facere, L.: respondere criminibus: falsis criminibus circumventus, calumnies, S.: fictum, O.: cui crimina noxia cordi, scandals, V.: sermones pleni criminum in Patres, slanders, L.: sceleris maximi: ubi est crimen quod reprehenditis? i. e. the point of the accusation: crimine verso Arguit, etc., throwing back the charge, O.: sciebas tibi crimini datum iri? would be made a reproach?: Non tibi crimen ero, O.: Crimen, amor, vestrum, a reproach, Love, to you (i. e. to Cupido and Venus), V.: crimen inferre, offerre: in quos crimen intendebatur, L.: esse in crimine, to stand charged with: Cum tanto commune viro, shared, O.: sine crimine, blameless, H.: posteritatis, the reproach, O.: quae te mihi crimina mutant? slanders, Pr.— A crime, fault, offence: meum, L.: crimine ab uno Disce omnīs, V.: cui frigida mens est Criminibus, numbed by, Iu.: sere crimina belli, provocations, V.: malorum, the source, V.—Plur. for sing: video tuum, mea crimina, volnus, O.: impressā signat sua crimina gemmā, the recital of, O.* * *indictment/charge/accusation; blame/reproach/slander; verdict/judgment (L+S); sin/guilt; crime/offense/fault; cause of a crime, criminal (L+S); adultery -
5 solum
solum ī, n the lowest part, bottom, ground, base, foundation, floor, pavement, site: sola marmorea: (templi) Marmoreum, O.: ut eius (fossae) solum pateret, Cs.: (amnis) puro solo excipitur, bed, Cu.—The ground, earth, soil: ubi mollius solum reperit, Cu.: trabes in solo conlocantur, Cs.: clivus ad solum exustus, burned to the ground, L.: urbem ad solum diruere, Cu.; cf. solo aequandae sunt dictaturae, i. e. to be abolished, L.: saturare fimo pingui sola, V.: incultum et derelictum: Duratae solo nives, H.: Fecundum, O.: mite, H.: Urbs Etrusca solo, i. e. on Etruscan soil, V.: nudum, Cu.: solo inmobilis haeret, V.: cereale solum pomis agrestibus augent, their wheaten board, V.: tremit puppis, Subtrahiturque solum, i. e. the supporting sea, V.: caeleste, i. e. the sky, O.—Prov.: quodcumque in solum venit, whatever falls to the ground, i. e. whatever comes uppermost.—Of the foot, the sole: solorum callum.—A soil, land, country, region, place: solum, in quo tu ortus: pro solo, in quo nati essent, L.: natale, native soil, O. —Esp., in the phrase, vertere or mutare solum, to leave the country, go into exile: quo vertendi, hoc est, mutandi soli causā venerant: eo solum vertunt, hoc est, sedem ac locum mutant: si solum non mutarunt.—Fig., a base, basis, foundation: Auspicio regni stabilita scamna solumque, i. e. throne, Enn. ap. C.: solum quoddam atque fundamentum.* * *Ionly/just/mearly/barely/aloneIIbottom, ground, floor; soil, land -
6 annus
annus, i, m. [acc. to some, as Corssen, Beitr. 16, for am-nus, from 2. an- am-; or acc. to others, directly from 2. anus, a ring, and kindred to the form appearing, in enoautos, di-enos, tri-enos].I.Lit., a circuit, circular course, periodical return: tempus a brumā ad brumam, dum sol redit, vocatur annus;B.quod, ut parvi circuli anuli, sic magni dicebantur circites ani, unde annus,
Varr. L. L. 6, § 8 Müll.; cf.for the same idea: circum tribus actis annis,
Lucr. 5, 883:anno, qui solstitiali circumagitur orbe,
Liv. 1, 19; 6, 1:quae (stellae) volvunt magnos in magnis orbibus annos,
Lucr. 5, 644; so Verg. A. 1, 234:multis solis redeuntibus annis,
Lucr. 1, 311; so Verg. A. 8, 47; cf. also Voss ad Verg. G. 2, 402; and the Heb. = month, from = to renew; hence, a year (consisting among the Rom. orig. of ten months, ending with Dec. and beginning with Mart., but from the time of Numa of twelve):annos sexaginta natus,
Ter. Heaut. 1, 1, 10:principio circum tribus actis impiger annis Floret equus,
Lucr. 5, 881:tempora mutare annorum,
the seasons, id. 2, 170:anni tempus, Varr, R. R. 1, 46: nemo est tam senex, qui se annum non putet posse vivere,
Cic. Sen. 7, 24:centum et septem complevit annos,
id. ib. 5, 13 et saep.:anni fugaces,
Hor. C. 2, 14, 1:anni mobiles,
id. A. P. 157:annus piger,
id. Ep. 1, 1, 21:anni breves,
id. C. 4, 13, 23:per exactos annos,
id. ib. 3, 22, 6:initio anni,
Liv. 2, 52:principio anni,
id. 2, 48:anno ineunte,
Suet. Calig. 42; id. Tib. 54:anno exeunte,
Cic. Div. 1, 25:extremo anno,
Liv. 2, 64:extremo anni,
Tac. A. 6, 27:anno circumacto,
Liv. 6, 1:vertente anno,
Vulg. 2 Reg. 11, 1:annus totus,
Hor. S. 2, 3, 1:annus solidus,
a full year, Liv. 1, 19.— Poet.:pleno anno,
at the close of, Hor. C. 3, 18, 5; Plaut. Stich. 1, 1, 30; id. Men. 2, 1, 9:nondum centum et decem anni sunt, cum lata est lex,
Cic. Off. 2, 21, 75: lex anno post quam lata sit abrogata, id. Cornel. Fragm. ap. Orell. IV. 2, p. 448.—Adverb. phrases.1.Anno.a.A year ago, last year, perusi (for the most part anteclass.;b.not used by Cic.),
Plaut. Am. prol. 91:quattuor minis ego emi istanc anno,
id. Men. 1, 3, 22; id. Truc. 2, 4, 39: utrum anno an horno te abstuleris a viro, Lucil. ap. Non. p. 121, 8; so,ab anno priore,
Vulg. 2 Cor. 8, 10; and:ab anno praeterito,
ib. ib. 9, 2.—A full or whole year, Liv. 3, 39 fin.:c.corpus ejus matronae anno luxerunt,
Aur. Vict. Vir. Ill. 10 fin. (in Livy, instead of it, annum; v. 2. infra).—In each year, yearly:2. 3.uno boum jugo conseri anno quadragena jugera, difficilis tricena justum est,
Plin. 18, 18, 48, § 173.—But in is freq. added when it is related how often a thing happened during the year, Varr. R. R. 2, 11, 8:ter in anno,
Cic. Rosc. Am. 46:semel in anno,
Vulg. Heb. 9, 7 (cf.:semel per annum,
ib. Ex. 30, 10) al. (but without in' ter et quater anno, Hor. C. 1, 31, 14:bis anno,
Plin. 2, 73, 75, § 184).—Ad annum, for the coming year, a year hence:4.faciendum est ad annum,
Cic. de Or. 3, 24, 92:quem ad annum tribunum plebis videbam fore,
id. Att. 5, 2.—In annum.a.For a year: prorogatum in annum im [p. 127] perium est, Liv. 37, 2, 11: si quid Est ( gnaws) animum, differs curandi tempus in annum? Hor. Ep. 1, 2, 39:b.provisae frugis in annum Copia,
id. ib. 1, 18, 109.—In the next year, the next year:5.quod stercoratione faciunt in annum segetes meliores,
Varr. R. R. 2, 2, 12.—Per annos, year by year, yearly:6.arva per annos mutant, et superest ager,
Tac. G. 26; so,per omnes annos,
Vulg. Lev. 16, 34; ib. Luc. 2, 41.—Omnibus annis, all the years, always, Hor. Ep. 1, 7, 21.—II.Transf.A.Poet., a part of a year, a season of the year:B.nunc frondent silvae, nunc formosissimus an-nus,
now the forest is clothed with verdure, now the year is most beautiful, Verg. E. 3, 57; so,pomifer annus,
Hor. C. 3, 23, 8:hibernus annus,
id. Epod. 2, 29: Pisaeumque domus non aestuat annum, i. e. the summer (in which season of the year the Olympic games were celebrated at Pisa), Stat. S. 1, 3, 8.—The produce of the year ( poet. or in post-Aug. prose; cf.C.annona, I.),
Luc. 9, 437:agricolae annum flevere,
id. 3, 452; 3, 70; Stat. Th. 4, 710; Val. Fl. 5, 424:nec arare terram aut exspectare annum,
Tac. G. 14, ubi v. Rup.; cf. Schwarz ad Plin. Pan. 29.—Time of life ( poet.):D.Dum vernat sanguis, dum rugis integer annus,
while your years are free from wrinkles, Prop. 5, 5, 59:vitae longus et annus erit,
the years of life, id. 3, 7, 38.—In polit. life, the age to which one must attain in order to be appointed to an office (cf. annalis, II.):E.quod hoc honore me adfecistis primā petitione, quod anno meo,
Cic. Agr. 2, 2:subito reliquit annum suum seseque in annum proximum transtulit,
id. Mil. 9, 24:qui anno suo petierint,
id. ib. 9, 24; id. Att. 1, 1; id. Fam. 10, 25.—In astronomy: annus magnus or mundanus, the period of time in which the constellations return to the same place; acc. to Macr. Somn. Scip. 2, 11, 15,000 years; v. Cic. N. D. 2, 20; Tac. Or. 16; and Madv. ad Cic. Fin. 2, 31, 102. -
7 ars
ars, artis, f. [v. arma], skill in joining something, combining, working it, etc., with the advancement of Roman culture, carried entirely beyond the sphere of the common pursuits of life, into that of artistic and scientific action, just as, on the other hand, in mental cultivation, skill is applied to morals, designating character, manner of thinking, so far as it is made known by external actions (syn.: doctrina, sollertia, calliditas, prudentia, virtus, industria, ratio, via, dolus).I. A.Lit.:B.Zeno censet artis proprium esse creare et gignere,
Cic. N. D. 2, 22, 57:quarum (artium) omne opus est in faciendo atque agendo,
id. Ac. 2, 7, 22; id. Off. 2, 3, 12 sq.—Transf.1.With the idea extended, any physical or mental activity, so far as it is practically exhibited; a profession, art ( music, poetry, medicine, etc.); acc. to Roman notions, the arts were either liberales or ingenuae artes, arts of freemen, the liberal arts; or artes illiberales or sordidae, the arts, employments, of slaves or the lower classes.a.In gen.:b.Eleus Hippias gloriatus est nihil esse ullā in arte rerum omnium, quod ipse nesciret: nec solum has artes, quibus liberales doctrinae atque ingenuae continerentur, geometriam, musicam, litterarum cognitionem et poëtarum, atque illa, quae de naturis rerum, quae de hominum moribus, quae de rebus publicis dicerentur, sed anulum, quem haberet, pallium, quo amictus, soccos, quibus indutus esset, se suā manu confecisse,
Cic. de Or. 3, 32, 127:Jam de artificiis et quaestibus, qui liberales habendi, qui sordidi sint, haec fere accepimus. Primum improbantur ii quaestus, qui in odia hominum incurrunt, ut portitorum, ut feneratorum. Illiberales autem et sordidi quaestus mercenariorum omniumque, quorum operae, non artes emuntur: est enim in illis ipsa merces auctoramentum servitutis... Opificesque omnes in sordidā arte versantur... Quibus autem artibus aut prudentia major inest aut non mediocris utilitas quaeritur, ut medicina, ut architectura, ut doctrina rerum honestarum, hae sunt iis, quorum ordini conveniunt, honestae,
Cic. Off. 1, 42, 150 sq.; cf. id. Fam. 4, 3:artes elegantes,
id. Fin. 3, 2, 4:laudatae,
id. de Or. 1, 3, 9:bonae,
Ov. Tr. 3, 7, 32:optimae,
Cic. Fin. 2, 34, 111:magnae,
id. Or. 1, 4:maximae,
id. de Or. 1, 2, 6:gravissimae,
id. Fin. 2, 34, 112:leviores artes,
id. Brut. 1, 3:mediocres,
id. de Or. 1, 2, 6:omnis artifex omnis artis,
Vulg. Apoc. 18, 22:artifices omnium artium,
ib. 1 Par. 22, 15.—Esp., of a single art, and,(α).With an adj. designating it:(β).ars gymnastica,
gymnastics, Plaut. Most. 1, 2, 73:ars duellica,
the art of war, id. Ep. 3, 4, 14:ars imperatoria,
generalship, Quint. 2, 17, 34:(artes) militares et imperatoriae,
Liv. 25, 9, 12:artes civiles,
politics, Tac. Agr. 29:artes urbanae,
i. e. jurisprudence and eloquence, Liv. 9, 42:ars grammatica,
grammar, Plin. 7, 39, 40, § 128:rhetorica,
Quint. 2, 17, 4:musica,
poetry, Ter. Hec. prol. 23:musica,
music, Plin. 2, 25, 23, § 93:medicae artes,
the healing art, medicine, Ov. H. 5, 145; so,ars Apollinea,
id. Tr. 3, 3, 10:magica,
Verg. A. 4, 493, and Vulg. Sap. 17, 7; so,maleficis artibus inserviebat,
he used witchcraft, ib. 2 Par. 33, 6 al.—With a gen. designating it:2.ars disserendi,
dialectics, Cic. de Or. 2, 38, 157:ars dicendi,
the art of speaking, id. ib. 1, 23, 107, and Quint. 2, 17, 17; so,ars eloquentiae,
id. 2, 11, 4:ars medendi,
Ov. A. A. 2, 735:ars medentium,
Stat. S. 5, 1, 158:medicorum ars,
Vulg. 1 Par. 16, 12:pigmentariorum ars,
the art of unguents, ib. 2 Par. 16, 4:ars armorum,
the art of war, Quint. 2, 17, 33:ars pugnae,
Vulg. Judith, 5, 27; so in plur.:belli artes,
Liv. 25, 40, 5:ars gubernandi,
navigation, Cic. Div. 1, 14, 24; Quint. 2, 17, 33; so,ars gubernatoris,
Cic. Fin. 1, 13, 42.—Sometimes the kind of art may be distinguished by the connection, so that ars is used absol. of a particular art:instruere Atriden num potes arte meā? i. e. arte sagittandi,
Ov. H. 16, 364:tunc ego sim Inachio notior arte Lino, i. e. arte canendi,
Prop. 3, 4, 8:fert ingens a puppe Notus: nunc arte (sc. navigandi) relictā Ingemit,
Stat. Th. 3, 29; so Luc. 7, 126; Sil. 4, 715:imus ad insignes Urbis ab arte (sc. rhetoricā) viros,
Ov. Tr. 4, 10, 16:ejusdem erat artis, i. e. artis scaenofactoriae,
Vulg. Act. 18, 3.—Science, knowledge:C. 1.quis ignorat, ii, qui mathematici vocantur, quantā in obscuritate rerum et quam reconditā in arte et multiplici subtilique versentur,
Cic. de Or. 1, 3, 10:nam si ars ita definitur, ex rebus penitus perspectis planeque cognitis atque ab opinionis arbitrio sejunctis, scientiāque comprehensis, non mihi videtur ars oratoris esse ulla,
id. ib. 1, 23, 108: nihil est quod ad artem redigi possit, nisi ille prius, qui illa tenet. quorum artem instituere vult, habeat illam scientiam (sc. dialecticam), ut ex iis rebus, quarum ars nondum sit, artem efficere possit, id. ib. 1, 41, 186:ars juris civilis,
id. ib. 1, 42, 190:(Antiochus) negabat ullam esse artem, quae ipsa a se proficisceretur. Etenim semper illud extra est, quod arte comprehenditur... Est enim perspicuum nullam artem ipsam in se versari, sed esse aliud artem ipsam, aliud, quod propositum sit arti,
id. Fin. 5, 6, 16; id. ad Q. Fr. 1, 1, 9; id. Cael. 30, 72; id. Or. 1, 4:vir bonus optimisque artibus eruditus,
Nep. Att. 12, 4: ingenium docile, come, ap-tum ad artes optimas, id. Dion, 1, 2 al.—The theory of any art or science: ars est praeceptio, quae dat certam viam rationemque faciendi aliquid, Auct. ad Her. 1, 1;a.Asper, p. 1725 P.: non omnia, quaecumque loquimur, mihi videntur ad artem et ad praecepta esse revocanda,
not every thing is to be traced back to theory and rules, Cic. de Or. 2, 11, 44: res mihi videtur esse facultate ( in practice) praeclara, arte ( in theory) mediocris;ars enim earum rerum est, quae sciuntur: oratoris autem omnis actio opinionibus, non scientiā continetur,
id. ib. 2, 7, 30; id. Ac. 2, 7, 22.—In later Lat. ars is used,Absol. for grammatical analysis, grammar:b.curru non, ut quidam putant, pro currui posuit, nec est apocope: sed ratio artis antiquae, etc.,
Serv. ad Verg. A. 1, 156; 1, 95: et hoc est artis, ut (vulgus) masculino utamur, quia omnia Latina nomina in us exeuntia, si neutra fuerint, tertiae sunt declinationis, etc., id. ad eund. ib. 1, 149: secundum artem dicamus honor, arbor, lepor: plerumque poëtae r in s mutant, id. ad eund. ib. 1, 153 al.—Hence also,As a title of books in which such theories are discussed, for rhetorical and, at a later period, for grammatical treatises.(α).Rhetorical:(β).quam multa non solum praecepta in artibus, sed etiam exempla in orationibus bene dicendi reliquerunt!
Cic. Fin. 4, 3, 5:ipsae rhetorum artes, quae sunt totae forenses atque populares,
id. ib. 3, 1, 4: neque eo dico, quod ejus (Hermagorae) ars mihi mendosissime scripta videatur; nam satis in eā videtur ex antiquis artibus ( from the ancient works on rhetoric) ingeniose et diligenter electas res collocāsse, id. Inv. 1, 6 fin.:illi verbis et artibus aluerunt naturae principia, hi autem institutis et legibus,
id. Rep. 3, 4, 7:artem scindens Theodori,
Juv. 7, 177.—Grammar:2.in artibus legimus superlativum gradum non nisi genitivo plurali jungi,
Serv. ad Verg. A. 1, 96: ut in artibus lectum est, id. ad eund. ib. 1, 535.—So Ars, as the title of the later Lat. grammars: Donati Ars Grammatica, Cledonii Ars, Marii Victorini Ars, etc.; v. the grammarians in Gothofred., Putsch., Lindem., Keil.—The knowledge, art, skill, workmanship, employed in effecting or working upon an object (Fr. adresse):3.majore quādam opus est vel arte vel diligentiā,
Cic. Ac. 2, 14 fin.:et tripodas septem pondere et arte pares,
Ov. H. 3, 32: qui canit arte, canat;qui bibit arte, bibat,
id. A. A. 2, 506:arte laboratae vestes,
Verg. A. 1, 639:plausus tunc arte carebat,
was void of art, was natural, unaffected, Ov. A. A. 1, 113.—(Concr.) The object artistically formed, a work of art:4.clipeum efferri jussit Didymaonis artis,
Verg. A. 5, 359:divite me scilicet artium, Quas aut Parrhasius protulit aut Scopas,
Hor. C. 4, 8, 5; id. Ep. 1, 6, 17.—Artes (personified), the Muses:II.artium chorus,
Phaedr. 3, prol. 19.—Transf. from mind to morals, the moral character of a man, so far as it is made known by actions, conduct, manner of acting, habit, practice, whether good or bad:si in te aegrotant artes antiquae tuae,
your former manner of life, conduct, Plaut. Trin. 1, 2, 35; cf. Hor. C. 4, 15, 12; Plaut. Trin. 2, 1, 6 Lind.:nempe tuā arte viginti minae Pro psaltriā periere,
Ter. Ad. 4, 7, 24:quid est, Quod tibi mea ars efficere hoc possit amplius?
my assiduity, id. And. 1, 1, 4:Hac arte (i. e. constantiā, perseverantiā) Pollux et vagus Hercules Enisus arces attigit igneas,
Hor. C. 3, 3, 9:multae sunt artes (i. e. virtutes) eximiae, hujus administrae comitesque virtutis (sc. imperatoris),
Cic. Imp. Pomp. 13; id. Fin. 2, 34, 115; id. Verr. 2, 4, 37 Zumpt:nam imperium facile his artibus retinetur, quibus initio partum est,
Sall. C. 2, 4 Kritz; so id. ib. 5, 7:cultusque artesque virorum,
Ov. M. 7, 58:mores quoque confer et artes,
id. R. Am. 713: praeclari facinoris aut artis [p. 167] bonae famam quaerere, Sall. C. 2, 9; so id. ib. 10, 4:animus insolens malarum artium,
id. ib. 3, 4; so Tac. A. 14, 57.—Hence also, absol. in mal. part. as in Gr. technê for cunning, artifice, fraud, stratagem:haec arte tractabat virum,
Ter. Heaut. 2, 3, 125 (cf. Ov. H. 17, 142):capti eādem arte sunt, quā ceperant Fabios,
Liv. 2, 51; 3, 35:at Cytherea novas artes, nova pectore versat Consilia,
Verg. A. 1, 657; so id. ib. 7, 477:ille dolis instructus et arte Pelasgā,
id. ib. 2, 152:talibus insidiis perjurique arte Sinonis Credita res, etc.,
id. ib. 2, 195:fraudes innectere ponto Antiquā parat arte,
Luc. 4, 449:tantum illi vel ingenii vel artis vel fortunae superfuit,
Suet. Tit. 1:fugam arte simulantes,
Vulg. Jud. 20, 32: regem summis artibus pellexit, pasêi mêchanêi, Suet. Vit. 2. -
8 arva
arvus, a, um, adj. [for aruus from aro].I.That has been ploughed, but not yet sown, ploughed, arable:II.ager, arvus et arationes ab arando,
Varr. L. L. 5, § 39 Müll.:arvum, quod aratum nec dum satum est,
id. R. R. 1, 29; Paul. ex Fest. p. 25 Müll.:aut arvus est ager aut consitus aut pascuus aut florens,
Isid. Orig. 15, 13:Non arvus hic, sed pascuus est ager,
Plaut. Truc. 1, 2, 47:agri arvi et arbusti et pascui lati atque uberes,
Cic. Rep. 5, 2, 3.—Hence,Subst.A.arva, ae, f. (sc. terra), an arable field, cornfield; only twice, ante - class., Naev. ap. Non. p. 192, 30; Pac. ib.—B.arvum, i, n. (sc. solum), an arable field, cultivated land, a field, ploughed land, glebe (cf. Doed. Syn. III. p. 8;2.class.): nec scibat ferro molirier arva,
Lucr. 5, 934; 1, 314:sol lumine conserit arva,
id. 2, 211; cf. id. 2, 1162; Ov. M. 1, 598; 11, 33; Verg. G. 2, 263 et saep.:ex arvo aeque magno,
Varr. R. R. 1, 7, 2:prata et arva et pecudum greges diliguntur isto modo, quod fructus ex eis capiuntur,
Cic. N. D. 1, 44, 122:arva non afferent cibum,
Vulg. Hab. 3, 17:Numidae pabulo pecoris magis quam arvo student,
Sall. J. 90, 1:ne perconteris, fundus meus, optime Quincti, Arvo pascat erum,
Hor. Ep. 1, 16, 2 (i. e. frugibus:arvum autem ab arando dictum est, Crucq.): arva per annos mutant, et superest ager,
Tac. G. 26; Suet. Ner. 31; id. Dom. 7.—Meton.a. b.Poet., in gen., fields, plains, regions: arva putria, Liv. And. ap. Fest. p. 181 Müll.:(α).genus humanum multo fuit in arvis durius,
Lucr. 5, 925; 2, 1154:nec pisces (queunt) vivere in arvis,
id. 3, 785:Circaea arva,
Ov. M. 14, 348:Peneïa,
id. ib. 12, 209; so id. ib. 15, 52; 15, 276; 11, 62; 11, 196; Verg. A. 5, 703 et saep.:pomosa,
Prop. 5, 7, 81:quā tumidus rigat arva Nilus,
Hor. C. 3, 3, 48; id. Epod. 16, 54; so,arva deserti,
Vulg. Jer. 23, 10:arva pacis,
ib. ib. 25, 37.—Hence also,For pascuum, pasture-ground:(β).Arvaque mugitu sancite bovaria longo: Nobile erit Romae pascua vestra forum,
i. e. the Forum Boarium at Rome, Prop. 5, 9, 19.—Arva Neptunia, for the sea, Verg. A. 8, 695 (cf. id. ib. 6, 724: campi liquentes). —(γ). -
9 arvus
arvus, a, um, adj. [for aruus from aro].I.That has been ploughed, but not yet sown, ploughed, arable:II.ager, arvus et arationes ab arando,
Varr. L. L. 5, § 39 Müll.:arvum, quod aratum nec dum satum est,
id. R. R. 1, 29; Paul. ex Fest. p. 25 Müll.:aut arvus est ager aut consitus aut pascuus aut florens,
Isid. Orig. 15, 13:Non arvus hic, sed pascuus est ager,
Plaut. Truc. 1, 2, 47:agri arvi et arbusti et pascui lati atque uberes,
Cic. Rep. 5, 2, 3.—Hence,Subst.A.arva, ae, f. (sc. terra), an arable field, cornfield; only twice, ante - class., Naev. ap. Non. p. 192, 30; Pac. ib.—B.arvum, i, n. (sc. solum), an arable field, cultivated land, a field, ploughed land, glebe (cf. Doed. Syn. III. p. 8;2.class.): nec scibat ferro molirier arva,
Lucr. 5, 934; 1, 314:sol lumine conserit arva,
id. 2, 211; cf. id. 2, 1162; Ov. M. 1, 598; 11, 33; Verg. G. 2, 263 et saep.:ex arvo aeque magno,
Varr. R. R. 1, 7, 2:prata et arva et pecudum greges diliguntur isto modo, quod fructus ex eis capiuntur,
Cic. N. D. 1, 44, 122:arva non afferent cibum,
Vulg. Hab. 3, 17:Numidae pabulo pecoris magis quam arvo student,
Sall. J. 90, 1:ne perconteris, fundus meus, optime Quincti, Arvo pascat erum,
Hor. Ep. 1, 16, 2 (i. e. frugibus:arvum autem ab arando dictum est, Crucq.): arva per annos mutant, et superest ager,
Tac. G. 26; Suet. Ner. 31; id. Dom. 7.—Meton.a. b.Poet., in gen., fields, plains, regions: arva putria, Liv. And. ap. Fest. p. 181 Müll.:(α).genus humanum multo fuit in arvis durius,
Lucr. 5, 925; 2, 1154:nec pisces (queunt) vivere in arvis,
id. 3, 785:Circaea arva,
Ov. M. 14, 348:Peneïa,
id. ib. 12, 209; so id. ib. 15, 52; 15, 276; 11, 62; 11, 196; Verg. A. 5, 703 et saep.:pomosa,
Prop. 5, 7, 81:quā tumidus rigat arva Nilus,
Hor. C. 3, 3, 48; id. Epod. 16, 54; so,arva deserti,
Vulg. Jer. 23, 10:arva pacis,
ib. ib. 25, 37.—Hence also,For pascuum, pasture-ground:(β).Arvaque mugitu sancite bovaria longo: Nobile erit Romae pascua vestra forum,
i. e. the Forum Boarium at Rome, Prop. 5, 9, 19.—Arva Neptunia, for the sea, Verg. A. 8, 695 (cf. id. ib. 6, 724: campi liquentes). —(γ). -
10 cael
1.caelum ( cēlum, Serv. ad Verg. A. 1, 640), i, n. [caedo], the chisel or burin of the sculptor or engraver, a graver:2.caelata vasa... a caelo vocata, quod est genus ferramenti, quem vulgo cilionem vocant,
Isid. Orig. 20, 4, 7; Quint. 2, 21, 24; Varr. ap. Non. p. 99, 18; Stat. S. 4, 6, 26; Mart. 6, 13, 1.— Plur., Aus. Epigr. 57, 6.caelum ( coelum; cf. Aelius ap. Varr. L. L. 5, § 18 Müll.; Plin. 2, 4, 3, § 9; Cic. Verr. 2, 2, 52, § 129), i, n. (old form cae-lus, i, m., Enn. ap. Non. p. 197, 9; and ap. Charis. p. 55 P.; Petr. 39, 5 sq.; 45, 3; Arn. 1, 59; cf. the foll. I. 2.; plur. caeli, only poet., Lucr. 2, 1097, caelos, cf. Serv. ad Verg. A. 1, 331; and in eccl. writers freq. for the Heb., v. infra, cf. Caes. ap Gell. 19, 8, 3 sq., and Charis. p. 21 P., who consider the plur. in gen. as not in use, v. Rudd. I. p. 109. From Cic. Fam. 9, 26, 3: unum caelum esset an innumerabilia, nothing can be positively inferred.—Form cael: divum domus altisonum cael, Enn. ap. Aus. Technop. 13, 17, or Ann. v. 561 Vahl.) [for cavilum, root in cavus; cf. Sanscr. çva-, to swell, be hollow; Gr. kuô, koilos], the sky, heaven, the heavens, the vault of heaven (in Lucr alone more than 150 times): hoc inde circum supraque, quod complexu continet terram, id quod nostri caelum memorant, Pac. ap. Varr. L. L. 5, § 17 Müll.:2.ante mare et terras et quod tegit omnia caelum,
Ov. M. 1, 5; cf.:quis pariter (potis est) caelos omnīs convortere,
Lucr. 2, 1097:boat caelum fremitu virum,
Plaut. Am. 1, 1, 78; cf. Tib. 2, 5, 73; Cic. Rep. 6, 18, 1; cf. Cat. 62, 26:quicquid deorum in caelo regit,
Hor. Epod. 5, 1 et saep.:lapides pluere, fulmina jaci de caelo,
Liv. 28, 27, 16.—Hence the phrase de caelo tangi, to be struck with lightning, Cato, R. R. 14, 3; Liv. 26, 23, 5 Drak.; 29, 14, 3; Verg. E. 1, 17; Suet. Aug. 94; id. Galb. 1; Tac. A. 13, 24; 14, 12;so also, e caelo ictus,
Cic. Div. 1, 10, 16.—Personified: Caelus (Caelum, Hyg. Fab. praef.), son of Aether and Dies, Cic. N. D. 3, 17, 44; father of Saturn, Enn. ap. Non. p. 197, 9; Cic. N. D. 2, 23, 63; of Vulcan, id. ib. 3, 21, 55; of Mercury and the first Venus, id. ib. 3, 23, 59, Serv ad Verg. A. 1, 297 al.—3.In the lang. of augury:4.de caelo servare,
to observe the signs of heaven, Cic. Att. 4, 3, 3; so,de caelo fieri, of celestial signs,
to appear, occur, id. Div. 1, 42, 93.—Prov.:5.quid si nunc caelum ruat? of a vain fear,
Ter. Heaut. 4, 3, 41 Don.; cf. Varr ap. Non. p. 499, 24: delabi caelo, to drop down from the sky, of sudden or unexpected good fortune, Cic. Imp. Pomp. 14, 41; cf.. caelo missus, Tib 1, 3, 90; Liv. 10, 8, 10; Plin. 26, 3, 7, § 13:decidere de caelo,
Plaut. Pers. 2, 3, 6 al.: caelum ac terras miscere, to confound every thing, overturn all, raise chaos, Liv 4, 3, 6; cf. Verg. A. 1, 133; 5, 790; Juv. 2, 25: findere caelum aratro, of an impossibility, Ov Tr 1, 8, 3: toto caelo errare, to err very much, be much or entirely mistaken, Macr. S. 3, 12, 10.—Gen. caeli in a pun with Caeli, gen. of Caelius, Serv. et Philarg. ad Verg. E. 3, 105.—6.In eccl. Lat. the plur caeli, ōrum, m., is very freq., the heavens, Tert. de Fuga, 12; id. adv. Marc. 4, 22; 5, 15; Lact. Epit. 1, 3; Cypr. Ep. 3, 3; 4, 5; Vulg. Psa. 32, 6; 21, 32; id. Isa. 1, 2.—II.Meton.A.Heaven, in a more restricted sense; the region of heaven, a climate, zone, region:B.cuicumque particulae caeli officeretur, quamvis esset procul, mutari lumina putabat,
to whatever part of the horizon, however distant, the view was obstructed, Cic. de Or. 1, 39, 179; cf. Quint. 1, 10, 45:hoc caelum, sub quo natus educatusque essem,
Liv. 5, 54, 3; so Plin. 8, 54, 80, § 216; 17, 2, 2, §§ 16 and 19 sq.; Flor. 4, 12, 62:caelum non animum mutant, qui trans mare currunt,
Hor. Ep. 1, 11, 27.—The air, sky, atmosphere, temperature, climate, weather (very freq.):C.in hoc caelo, qui dicitur aër,
Lucr. 4, 132; Plin. 2, 38, 38, § 102:caelum hoc, in quo nubes, imbres ventique coguntur,
Cic. Tusc. 1, 19, 43:pingue et concretum caelum,
id. Div. 1, 57, 130: commoda, quae percipiuntur caeli temperatione, id. N. D. 2, 5, 13; cf.:caell intemperies,
Liv. 8, 18, 1; Quint. 7, 2, 3;Col. prooem. 1' intemperantia,
id. ib. 3:spiritus,
Cic. Cat. 1, 6, 15:gravitas,
id. Att. 11, 22, 2; Tac. A. 2, 85:varium caeli morem praediscere,
Verg. G. 1, 51:varietas et mutatio,
Col. 11, 2, 1:qualitas,
Quint. 5, 9, 15:caeli solique clementia,
Flor. 3, 3, 13:subita mutatio,
id. 4, 10, 9 al. —With adj.:bonum,
Cato, R. R. 1, 2:tenue,
Cic. Fat. 4, 7:salubre,
id. Div. 1, 57, 130:serenum,
Verg. G. 1, 260:palustre,
Liv. 22, 2, 11:austerum,
Plin. 18, 12, 31, § 123:foedum imbribus ac nebulis,
Tac. Agr. 12:atrox,
Flor. 3, 2, 2 et saep.:hibernum,
Plin. 2, 47, 47, § 122:austrinum,
id. 16, 26, 46, § 109:Italum,
Hor. C. 2, 7, 4:Sabinum,
id. Ep. 1, 7, 77; cf.:quae sit hiems Veliae, quod caelum Salerni,
id. ib. 1, 15, 1. —Daytime, day (very rare): albente caelo, at break of day, Sisenn. ap. Quint. 8, 3, 35; Caes. B. C. 1, 68; Auct. B. Afr. 11; 80; cf.:D.eodem die albescente caelo,
Dig. 28, 2, 25, § 1:vesperascente caelo,
in the evening twilight, Nep. Pelop. 2, 5.—Height:E.mons in caelum attollitur,
toward heaven, heavenwards, Plin. 5, 1, 1, § 6; cf.Verg.: aequata machina caelo,
Verg. A. 4, 89.—So of the earth or upper world in opposition to the lower world:falsa ad caelum mittunt insomnia Manes,
Verg. A. 6, 896.—Heaven, the abode of the happy dead, etc. (eccl. Lat.), Vulg. Apoc. 4, 2; 11, 15 et saep.; cf.:F.cum (animus) exierit et in liberum caelum quasi domum suam venerit,
Cic. Tusc. 1, 22, 51:ut non ad mortem trudi, verum in caelum videretur escendere,
id. ib. 1, 29, 71.—Trop, the summit of prosperity, happiness, honor, etc.:G.Caesar in caelum fertur,
Cic. Phil. 4, 3, 6; cf. id. Att. 14, 18, 1; 6, 2, 9:Pisonem ferebat in caelum,
praised, id. ib. 16, 7, 5:te summis laudibus ad caelum extulerunt,
id. Fam. 9, 14, 1; 12, 25, 7; Hor. Ep 1, 10, 9; Tac. Or. 19.—Of things:omnia, quae etiam tu in caelum ferebas,
extolled, Cic. Att. 7, 1, 5:caelo tenus extollere aliquid,
Just. 12, 6, 2:in caelo ponere aliquem,
id.,4,14; and: exaequare aliquem caelo, Lucr 1, 79; Flor. 2, 19, 3:Catonem caelo aequavit,
Tac. A. 4, 34:caelo Musa beat,
Hor. C. 4, 8, 29; cf.:recludere caelum,
id. ib. 3, 2, 22;the opp.: collegam de caelo detraxisti,
deprived of his exalted honor, Cic. Phil. 2, 42, 107: in caelo sum, I am in heaven, i. e. am very happy, id. Att. 2, 9, 1:digito caelum attingere,
to be extremely fortunate, id. ib. 2, 1, 7:caelum accepisse fatebor,
Ov. M. 14, 844:tunc tangam vertice caelum,
Aus. Idyll. 8 fin.; cf.:caelum merere,
Sen. Suas. 1 init. —In gen., a vault, arch, covering:caelum camerarum,
the interior surface of a vault, Vitr. 7, 3, 3; Flor. 3, 5, 30 dub.:capitis,
Plin. 11, 37, 49, § 134. -
11 caeli
1.caelum ( cēlum, Serv. ad Verg. A. 1, 640), i, n. [caedo], the chisel or burin of the sculptor or engraver, a graver:2.caelata vasa... a caelo vocata, quod est genus ferramenti, quem vulgo cilionem vocant,
Isid. Orig. 20, 4, 7; Quint. 2, 21, 24; Varr. ap. Non. p. 99, 18; Stat. S. 4, 6, 26; Mart. 6, 13, 1.— Plur., Aus. Epigr. 57, 6.caelum ( coelum; cf. Aelius ap. Varr. L. L. 5, § 18 Müll.; Plin. 2, 4, 3, § 9; Cic. Verr. 2, 2, 52, § 129), i, n. (old form cae-lus, i, m., Enn. ap. Non. p. 197, 9; and ap. Charis. p. 55 P.; Petr. 39, 5 sq.; 45, 3; Arn. 1, 59; cf. the foll. I. 2.; plur. caeli, only poet., Lucr. 2, 1097, caelos, cf. Serv. ad Verg. A. 1, 331; and in eccl. writers freq. for the Heb., v. infra, cf. Caes. ap Gell. 19, 8, 3 sq., and Charis. p. 21 P., who consider the plur. in gen. as not in use, v. Rudd. I. p. 109. From Cic. Fam. 9, 26, 3: unum caelum esset an innumerabilia, nothing can be positively inferred.—Form cael: divum domus altisonum cael, Enn. ap. Aus. Technop. 13, 17, or Ann. v. 561 Vahl.) [for cavilum, root in cavus; cf. Sanscr. çva-, to swell, be hollow; Gr. kuô, koilos], the sky, heaven, the heavens, the vault of heaven (in Lucr alone more than 150 times): hoc inde circum supraque, quod complexu continet terram, id quod nostri caelum memorant, Pac. ap. Varr. L. L. 5, § 17 Müll.:2.ante mare et terras et quod tegit omnia caelum,
Ov. M. 1, 5; cf.:quis pariter (potis est) caelos omnīs convortere,
Lucr. 2, 1097:boat caelum fremitu virum,
Plaut. Am. 1, 1, 78; cf. Tib. 2, 5, 73; Cic. Rep. 6, 18, 1; cf. Cat. 62, 26:quicquid deorum in caelo regit,
Hor. Epod. 5, 1 et saep.:lapides pluere, fulmina jaci de caelo,
Liv. 28, 27, 16.—Hence the phrase de caelo tangi, to be struck with lightning, Cato, R. R. 14, 3; Liv. 26, 23, 5 Drak.; 29, 14, 3; Verg. E. 1, 17; Suet. Aug. 94; id. Galb. 1; Tac. A. 13, 24; 14, 12;so also, e caelo ictus,
Cic. Div. 1, 10, 16.—Personified: Caelus (Caelum, Hyg. Fab. praef.), son of Aether and Dies, Cic. N. D. 3, 17, 44; father of Saturn, Enn. ap. Non. p. 197, 9; Cic. N. D. 2, 23, 63; of Vulcan, id. ib. 3, 21, 55; of Mercury and the first Venus, id. ib. 3, 23, 59, Serv ad Verg. A. 1, 297 al.—3.In the lang. of augury:4.de caelo servare,
to observe the signs of heaven, Cic. Att. 4, 3, 3; so,de caelo fieri, of celestial signs,
to appear, occur, id. Div. 1, 42, 93.—Prov.:5.quid si nunc caelum ruat? of a vain fear,
Ter. Heaut. 4, 3, 41 Don.; cf. Varr ap. Non. p. 499, 24: delabi caelo, to drop down from the sky, of sudden or unexpected good fortune, Cic. Imp. Pomp. 14, 41; cf.. caelo missus, Tib 1, 3, 90; Liv. 10, 8, 10; Plin. 26, 3, 7, § 13:decidere de caelo,
Plaut. Pers. 2, 3, 6 al.: caelum ac terras miscere, to confound every thing, overturn all, raise chaos, Liv 4, 3, 6; cf. Verg. A. 1, 133; 5, 790; Juv. 2, 25: findere caelum aratro, of an impossibility, Ov Tr 1, 8, 3: toto caelo errare, to err very much, be much or entirely mistaken, Macr. S. 3, 12, 10.—Gen. caeli in a pun with Caeli, gen. of Caelius, Serv. et Philarg. ad Verg. E. 3, 105.—6.In eccl. Lat. the plur caeli, ōrum, m., is very freq., the heavens, Tert. de Fuga, 12; id. adv. Marc. 4, 22; 5, 15; Lact. Epit. 1, 3; Cypr. Ep. 3, 3; 4, 5; Vulg. Psa. 32, 6; 21, 32; id. Isa. 1, 2.—II.Meton.A.Heaven, in a more restricted sense; the region of heaven, a climate, zone, region:B.cuicumque particulae caeli officeretur, quamvis esset procul, mutari lumina putabat,
to whatever part of the horizon, however distant, the view was obstructed, Cic. de Or. 1, 39, 179; cf. Quint. 1, 10, 45:hoc caelum, sub quo natus educatusque essem,
Liv. 5, 54, 3; so Plin. 8, 54, 80, § 216; 17, 2, 2, §§ 16 and 19 sq.; Flor. 4, 12, 62:caelum non animum mutant, qui trans mare currunt,
Hor. Ep. 1, 11, 27.—The air, sky, atmosphere, temperature, climate, weather (very freq.):C.in hoc caelo, qui dicitur aër,
Lucr. 4, 132; Plin. 2, 38, 38, § 102:caelum hoc, in quo nubes, imbres ventique coguntur,
Cic. Tusc. 1, 19, 43:pingue et concretum caelum,
id. Div. 1, 57, 130: commoda, quae percipiuntur caeli temperatione, id. N. D. 2, 5, 13; cf.:caell intemperies,
Liv. 8, 18, 1; Quint. 7, 2, 3;Col. prooem. 1' intemperantia,
id. ib. 3:spiritus,
Cic. Cat. 1, 6, 15:gravitas,
id. Att. 11, 22, 2; Tac. A. 2, 85:varium caeli morem praediscere,
Verg. G. 1, 51:varietas et mutatio,
Col. 11, 2, 1:qualitas,
Quint. 5, 9, 15:caeli solique clementia,
Flor. 3, 3, 13:subita mutatio,
id. 4, 10, 9 al. —With adj.:bonum,
Cato, R. R. 1, 2:tenue,
Cic. Fat. 4, 7:salubre,
id. Div. 1, 57, 130:serenum,
Verg. G. 1, 260:palustre,
Liv. 22, 2, 11:austerum,
Plin. 18, 12, 31, § 123:foedum imbribus ac nebulis,
Tac. Agr. 12:atrox,
Flor. 3, 2, 2 et saep.:hibernum,
Plin. 2, 47, 47, § 122:austrinum,
id. 16, 26, 46, § 109:Italum,
Hor. C. 2, 7, 4:Sabinum,
id. Ep. 1, 7, 77; cf.:quae sit hiems Veliae, quod caelum Salerni,
id. ib. 1, 15, 1. —Daytime, day (very rare): albente caelo, at break of day, Sisenn. ap. Quint. 8, 3, 35; Caes. B. C. 1, 68; Auct. B. Afr. 11; 80; cf.:D.eodem die albescente caelo,
Dig. 28, 2, 25, § 1:vesperascente caelo,
in the evening twilight, Nep. Pelop. 2, 5.—Height:E.mons in caelum attollitur,
toward heaven, heavenwards, Plin. 5, 1, 1, § 6; cf.Verg.: aequata machina caelo,
Verg. A. 4, 89.—So of the earth or upper world in opposition to the lower world:falsa ad caelum mittunt insomnia Manes,
Verg. A. 6, 896.—Heaven, the abode of the happy dead, etc. (eccl. Lat.), Vulg. Apoc. 4, 2; 11, 15 et saep.; cf.:F.cum (animus) exierit et in liberum caelum quasi domum suam venerit,
Cic. Tusc. 1, 22, 51:ut non ad mortem trudi, verum in caelum videretur escendere,
id. ib. 1, 29, 71.—Trop, the summit of prosperity, happiness, honor, etc.:G.Caesar in caelum fertur,
Cic. Phil. 4, 3, 6; cf. id. Att. 14, 18, 1; 6, 2, 9:Pisonem ferebat in caelum,
praised, id. ib. 16, 7, 5:te summis laudibus ad caelum extulerunt,
id. Fam. 9, 14, 1; 12, 25, 7; Hor. Ep 1, 10, 9; Tac. Or. 19.—Of things:omnia, quae etiam tu in caelum ferebas,
extolled, Cic. Att. 7, 1, 5:caelo tenus extollere aliquid,
Just. 12, 6, 2:in caelo ponere aliquem,
id.,4,14; and: exaequare aliquem caelo, Lucr 1, 79; Flor. 2, 19, 3:Catonem caelo aequavit,
Tac. A. 4, 34:caelo Musa beat,
Hor. C. 4, 8, 29; cf.:recludere caelum,
id. ib. 3, 2, 22;the opp.: collegam de caelo detraxisti,
deprived of his exalted honor, Cic. Phil. 2, 42, 107: in caelo sum, I am in heaven, i. e. am very happy, id. Att. 2, 9, 1:digito caelum attingere,
to be extremely fortunate, id. ib. 2, 1, 7:caelum accepisse fatebor,
Ov. M. 14, 844:tunc tangam vertice caelum,
Aus. Idyll. 8 fin.; cf.:caelum merere,
Sen. Suas. 1 init. —In gen., a vault, arch, covering:caelum camerarum,
the interior surface of a vault, Vitr. 7, 3, 3; Flor. 3, 5, 30 dub.:capitis,
Plin. 11, 37, 49, § 134. -
12 caelum
1.caelum ( cēlum, Serv. ad Verg. A. 1, 640), i, n. [caedo], the chisel or burin of the sculptor or engraver, a graver:2.caelata vasa... a caelo vocata, quod est genus ferramenti, quem vulgo cilionem vocant,
Isid. Orig. 20, 4, 7; Quint. 2, 21, 24; Varr. ap. Non. p. 99, 18; Stat. S. 4, 6, 26; Mart. 6, 13, 1.— Plur., Aus. Epigr. 57, 6.caelum ( coelum; cf. Aelius ap. Varr. L. L. 5, § 18 Müll.; Plin. 2, 4, 3, § 9; Cic. Verr. 2, 2, 52, § 129), i, n. (old form cae-lus, i, m., Enn. ap. Non. p. 197, 9; and ap. Charis. p. 55 P.; Petr. 39, 5 sq.; 45, 3; Arn. 1, 59; cf. the foll. I. 2.; plur. caeli, only poet., Lucr. 2, 1097, caelos, cf. Serv. ad Verg. A. 1, 331; and in eccl. writers freq. for the Heb., v. infra, cf. Caes. ap Gell. 19, 8, 3 sq., and Charis. p. 21 P., who consider the plur. in gen. as not in use, v. Rudd. I. p. 109. From Cic. Fam. 9, 26, 3: unum caelum esset an innumerabilia, nothing can be positively inferred.—Form cael: divum domus altisonum cael, Enn. ap. Aus. Technop. 13, 17, or Ann. v. 561 Vahl.) [for cavilum, root in cavus; cf. Sanscr. çva-, to swell, be hollow; Gr. kuô, koilos], the sky, heaven, the heavens, the vault of heaven (in Lucr alone more than 150 times): hoc inde circum supraque, quod complexu continet terram, id quod nostri caelum memorant, Pac. ap. Varr. L. L. 5, § 17 Müll.:2.ante mare et terras et quod tegit omnia caelum,
Ov. M. 1, 5; cf.:quis pariter (potis est) caelos omnīs convortere,
Lucr. 2, 1097:boat caelum fremitu virum,
Plaut. Am. 1, 1, 78; cf. Tib. 2, 5, 73; Cic. Rep. 6, 18, 1; cf. Cat. 62, 26:quicquid deorum in caelo regit,
Hor. Epod. 5, 1 et saep.:lapides pluere, fulmina jaci de caelo,
Liv. 28, 27, 16.—Hence the phrase de caelo tangi, to be struck with lightning, Cato, R. R. 14, 3; Liv. 26, 23, 5 Drak.; 29, 14, 3; Verg. E. 1, 17; Suet. Aug. 94; id. Galb. 1; Tac. A. 13, 24; 14, 12;so also, e caelo ictus,
Cic. Div. 1, 10, 16.—Personified: Caelus (Caelum, Hyg. Fab. praef.), son of Aether and Dies, Cic. N. D. 3, 17, 44; father of Saturn, Enn. ap. Non. p. 197, 9; Cic. N. D. 2, 23, 63; of Vulcan, id. ib. 3, 21, 55; of Mercury and the first Venus, id. ib. 3, 23, 59, Serv ad Verg. A. 1, 297 al.—3.In the lang. of augury:4.de caelo servare,
to observe the signs of heaven, Cic. Att. 4, 3, 3; so,de caelo fieri, of celestial signs,
to appear, occur, id. Div. 1, 42, 93.—Prov.:5.quid si nunc caelum ruat? of a vain fear,
Ter. Heaut. 4, 3, 41 Don.; cf. Varr ap. Non. p. 499, 24: delabi caelo, to drop down from the sky, of sudden or unexpected good fortune, Cic. Imp. Pomp. 14, 41; cf.. caelo missus, Tib 1, 3, 90; Liv. 10, 8, 10; Plin. 26, 3, 7, § 13:decidere de caelo,
Plaut. Pers. 2, 3, 6 al.: caelum ac terras miscere, to confound every thing, overturn all, raise chaos, Liv 4, 3, 6; cf. Verg. A. 1, 133; 5, 790; Juv. 2, 25: findere caelum aratro, of an impossibility, Ov Tr 1, 8, 3: toto caelo errare, to err very much, be much or entirely mistaken, Macr. S. 3, 12, 10.—Gen. caeli in a pun with Caeli, gen. of Caelius, Serv. et Philarg. ad Verg. E. 3, 105.—6.In eccl. Lat. the plur caeli, ōrum, m., is very freq., the heavens, Tert. de Fuga, 12; id. adv. Marc. 4, 22; 5, 15; Lact. Epit. 1, 3; Cypr. Ep. 3, 3; 4, 5; Vulg. Psa. 32, 6; 21, 32; id. Isa. 1, 2.—II.Meton.A.Heaven, in a more restricted sense; the region of heaven, a climate, zone, region:B.cuicumque particulae caeli officeretur, quamvis esset procul, mutari lumina putabat,
to whatever part of the horizon, however distant, the view was obstructed, Cic. de Or. 1, 39, 179; cf. Quint. 1, 10, 45:hoc caelum, sub quo natus educatusque essem,
Liv. 5, 54, 3; so Plin. 8, 54, 80, § 216; 17, 2, 2, §§ 16 and 19 sq.; Flor. 4, 12, 62:caelum non animum mutant, qui trans mare currunt,
Hor. Ep. 1, 11, 27.—The air, sky, atmosphere, temperature, climate, weather (very freq.):C.in hoc caelo, qui dicitur aër,
Lucr. 4, 132; Plin. 2, 38, 38, § 102:caelum hoc, in quo nubes, imbres ventique coguntur,
Cic. Tusc. 1, 19, 43:pingue et concretum caelum,
id. Div. 1, 57, 130: commoda, quae percipiuntur caeli temperatione, id. N. D. 2, 5, 13; cf.:caell intemperies,
Liv. 8, 18, 1; Quint. 7, 2, 3;Col. prooem. 1' intemperantia,
id. ib. 3:spiritus,
Cic. Cat. 1, 6, 15:gravitas,
id. Att. 11, 22, 2; Tac. A. 2, 85:varium caeli morem praediscere,
Verg. G. 1, 51:varietas et mutatio,
Col. 11, 2, 1:qualitas,
Quint. 5, 9, 15:caeli solique clementia,
Flor. 3, 3, 13:subita mutatio,
id. 4, 10, 9 al. —With adj.:bonum,
Cato, R. R. 1, 2:tenue,
Cic. Fat. 4, 7:salubre,
id. Div. 1, 57, 130:serenum,
Verg. G. 1, 260:palustre,
Liv. 22, 2, 11:austerum,
Plin. 18, 12, 31, § 123:foedum imbribus ac nebulis,
Tac. Agr. 12:atrox,
Flor. 3, 2, 2 et saep.:hibernum,
Plin. 2, 47, 47, § 122:austrinum,
id. 16, 26, 46, § 109:Italum,
Hor. C. 2, 7, 4:Sabinum,
id. Ep. 1, 7, 77; cf.:quae sit hiems Veliae, quod caelum Salerni,
id. ib. 1, 15, 1. —Daytime, day (very rare): albente caelo, at break of day, Sisenn. ap. Quint. 8, 3, 35; Caes. B. C. 1, 68; Auct. B. Afr. 11; 80; cf.:D.eodem die albescente caelo,
Dig. 28, 2, 25, § 1:vesperascente caelo,
in the evening twilight, Nep. Pelop. 2, 5.—Height:E.mons in caelum attollitur,
toward heaven, heavenwards, Plin. 5, 1, 1, § 6; cf.Verg.: aequata machina caelo,
Verg. A. 4, 89.—So of the earth or upper world in opposition to the lower world:falsa ad caelum mittunt insomnia Manes,
Verg. A. 6, 896.—Heaven, the abode of the happy dead, etc. (eccl. Lat.), Vulg. Apoc. 4, 2; 11, 15 et saep.; cf.:F.cum (animus) exierit et in liberum caelum quasi domum suam venerit,
Cic. Tusc. 1, 22, 51:ut non ad mortem trudi, verum in caelum videretur escendere,
id. ib. 1, 29, 71.—Trop, the summit of prosperity, happiness, honor, etc.:G.Caesar in caelum fertur,
Cic. Phil. 4, 3, 6; cf. id. Att. 14, 18, 1; 6, 2, 9:Pisonem ferebat in caelum,
praised, id. ib. 16, 7, 5:te summis laudibus ad caelum extulerunt,
id. Fam. 9, 14, 1; 12, 25, 7; Hor. Ep 1, 10, 9; Tac. Or. 19.—Of things:omnia, quae etiam tu in caelum ferebas,
extolled, Cic. Att. 7, 1, 5:caelo tenus extollere aliquid,
Just. 12, 6, 2:in caelo ponere aliquem,
id.,4,14; and: exaequare aliquem caelo, Lucr 1, 79; Flor. 2, 19, 3:Catonem caelo aequavit,
Tac. A. 4, 34:caelo Musa beat,
Hor. C. 4, 8, 29; cf.:recludere caelum,
id. ib. 3, 2, 22;the opp.: collegam de caelo detraxisti,
deprived of his exalted honor, Cic. Phil. 2, 42, 107: in caelo sum, I am in heaven, i. e. am very happy, id. Att. 2, 9, 1:digito caelum attingere,
to be extremely fortunate, id. ib. 2, 1, 7:caelum accepisse fatebor,
Ov. M. 14, 844:tunc tangam vertice caelum,
Aus. Idyll. 8 fin.; cf.:caelum merere,
Sen. Suas. 1 init. —In gen., a vault, arch, covering:caelum camerarum,
the interior surface of a vault, Vitr. 7, 3, 3; Flor. 3, 5, 30 dub.:capitis,
Plin. 11, 37, 49, § 134. -
13 celum
1.caelum ( cēlum, Serv. ad Verg. A. 1, 640), i, n. [caedo], the chisel or burin of the sculptor or engraver, a graver:2.caelata vasa... a caelo vocata, quod est genus ferramenti, quem vulgo cilionem vocant,
Isid. Orig. 20, 4, 7; Quint. 2, 21, 24; Varr. ap. Non. p. 99, 18; Stat. S. 4, 6, 26; Mart. 6, 13, 1.— Plur., Aus. Epigr. 57, 6.caelum ( coelum; cf. Aelius ap. Varr. L. L. 5, § 18 Müll.; Plin. 2, 4, 3, § 9; Cic. Verr. 2, 2, 52, § 129), i, n. (old form cae-lus, i, m., Enn. ap. Non. p. 197, 9; and ap. Charis. p. 55 P.; Petr. 39, 5 sq.; 45, 3; Arn. 1, 59; cf. the foll. I. 2.; plur. caeli, only poet., Lucr. 2, 1097, caelos, cf. Serv. ad Verg. A. 1, 331; and in eccl. writers freq. for the Heb., v. infra, cf. Caes. ap Gell. 19, 8, 3 sq., and Charis. p. 21 P., who consider the plur. in gen. as not in use, v. Rudd. I. p. 109. From Cic. Fam. 9, 26, 3: unum caelum esset an innumerabilia, nothing can be positively inferred.—Form cael: divum domus altisonum cael, Enn. ap. Aus. Technop. 13, 17, or Ann. v. 561 Vahl.) [for cavilum, root in cavus; cf. Sanscr. çva-, to swell, be hollow; Gr. kuô, koilos], the sky, heaven, the heavens, the vault of heaven (in Lucr alone more than 150 times): hoc inde circum supraque, quod complexu continet terram, id quod nostri caelum memorant, Pac. ap. Varr. L. L. 5, § 17 Müll.:2.ante mare et terras et quod tegit omnia caelum,
Ov. M. 1, 5; cf.:quis pariter (potis est) caelos omnīs convortere,
Lucr. 2, 1097:boat caelum fremitu virum,
Plaut. Am. 1, 1, 78; cf. Tib. 2, 5, 73; Cic. Rep. 6, 18, 1; cf. Cat. 62, 26:quicquid deorum in caelo regit,
Hor. Epod. 5, 1 et saep.:lapides pluere, fulmina jaci de caelo,
Liv. 28, 27, 16.—Hence the phrase de caelo tangi, to be struck with lightning, Cato, R. R. 14, 3; Liv. 26, 23, 5 Drak.; 29, 14, 3; Verg. E. 1, 17; Suet. Aug. 94; id. Galb. 1; Tac. A. 13, 24; 14, 12;so also, e caelo ictus,
Cic. Div. 1, 10, 16.—Personified: Caelus (Caelum, Hyg. Fab. praef.), son of Aether and Dies, Cic. N. D. 3, 17, 44; father of Saturn, Enn. ap. Non. p. 197, 9; Cic. N. D. 2, 23, 63; of Vulcan, id. ib. 3, 21, 55; of Mercury and the first Venus, id. ib. 3, 23, 59, Serv ad Verg. A. 1, 297 al.—3.In the lang. of augury:4.de caelo servare,
to observe the signs of heaven, Cic. Att. 4, 3, 3; so,de caelo fieri, of celestial signs,
to appear, occur, id. Div. 1, 42, 93.—Prov.:5.quid si nunc caelum ruat? of a vain fear,
Ter. Heaut. 4, 3, 41 Don.; cf. Varr ap. Non. p. 499, 24: delabi caelo, to drop down from the sky, of sudden or unexpected good fortune, Cic. Imp. Pomp. 14, 41; cf.. caelo missus, Tib 1, 3, 90; Liv. 10, 8, 10; Plin. 26, 3, 7, § 13:decidere de caelo,
Plaut. Pers. 2, 3, 6 al.: caelum ac terras miscere, to confound every thing, overturn all, raise chaos, Liv 4, 3, 6; cf. Verg. A. 1, 133; 5, 790; Juv. 2, 25: findere caelum aratro, of an impossibility, Ov Tr 1, 8, 3: toto caelo errare, to err very much, be much or entirely mistaken, Macr. S. 3, 12, 10.—Gen. caeli in a pun with Caeli, gen. of Caelius, Serv. et Philarg. ad Verg. E. 3, 105.—6.In eccl. Lat. the plur caeli, ōrum, m., is very freq., the heavens, Tert. de Fuga, 12; id. adv. Marc. 4, 22; 5, 15; Lact. Epit. 1, 3; Cypr. Ep. 3, 3; 4, 5; Vulg. Psa. 32, 6; 21, 32; id. Isa. 1, 2.—II.Meton.A.Heaven, in a more restricted sense; the region of heaven, a climate, zone, region:B.cuicumque particulae caeli officeretur, quamvis esset procul, mutari lumina putabat,
to whatever part of the horizon, however distant, the view was obstructed, Cic. de Or. 1, 39, 179; cf. Quint. 1, 10, 45:hoc caelum, sub quo natus educatusque essem,
Liv. 5, 54, 3; so Plin. 8, 54, 80, § 216; 17, 2, 2, §§ 16 and 19 sq.; Flor. 4, 12, 62:caelum non animum mutant, qui trans mare currunt,
Hor. Ep. 1, 11, 27.—The air, sky, atmosphere, temperature, climate, weather (very freq.):C.in hoc caelo, qui dicitur aër,
Lucr. 4, 132; Plin. 2, 38, 38, § 102:caelum hoc, in quo nubes, imbres ventique coguntur,
Cic. Tusc. 1, 19, 43:pingue et concretum caelum,
id. Div. 1, 57, 130: commoda, quae percipiuntur caeli temperatione, id. N. D. 2, 5, 13; cf.:caell intemperies,
Liv. 8, 18, 1; Quint. 7, 2, 3;Col. prooem. 1' intemperantia,
id. ib. 3:spiritus,
Cic. Cat. 1, 6, 15:gravitas,
id. Att. 11, 22, 2; Tac. A. 2, 85:varium caeli morem praediscere,
Verg. G. 1, 51:varietas et mutatio,
Col. 11, 2, 1:qualitas,
Quint. 5, 9, 15:caeli solique clementia,
Flor. 3, 3, 13:subita mutatio,
id. 4, 10, 9 al. —With adj.:bonum,
Cato, R. R. 1, 2:tenue,
Cic. Fat. 4, 7:salubre,
id. Div. 1, 57, 130:serenum,
Verg. G. 1, 260:palustre,
Liv. 22, 2, 11:austerum,
Plin. 18, 12, 31, § 123:foedum imbribus ac nebulis,
Tac. Agr. 12:atrox,
Flor. 3, 2, 2 et saep.:hibernum,
Plin. 2, 47, 47, § 122:austrinum,
id. 16, 26, 46, § 109:Italum,
Hor. C. 2, 7, 4:Sabinum,
id. Ep. 1, 7, 77; cf.:quae sit hiems Veliae, quod caelum Salerni,
id. ib. 1, 15, 1. —Daytime, day (very rare): albente caelo, at break of day, Sisenn. ap. Quint. 8, 3, 35; Caes. B. C. 1, 68; Auct. B. Afr. 11; 80; cf.:D.eodem die albescente caelo,
Dig. 28, 2, 25, § 1:vesperascente caelo,
in the evening twilight, Nep. Pelop. 2, 5.—Height:E.mons in caelum attollitur,
toward heaven, heavenwards, Plin. 5, 1, 1, § 6; cf.Verg.: aequata machina caelo,
Verg. A. 4, 89.—So of the earth or upper world in opposition to the lower world:falsa ad caelum mittunt insomnia Manes,
Verg. A. 6, 896.—Heaven, the abode of the happy dead, etc. (eccl. Lat.), Vulg. Apoc. 4, 2; 11, 15 et saep.; cf.:F.cum (animus) exierit et in liberum caelum quasi domum suam venerit,
Cic. Tusc. 1, 22, 51:ut non ad mortem trudi, verum in caelum videretur escendere,
id. ib. 1, 29, 71.—Trop, the summit of prosperity, happiness, honor, etc.:G.Caesar in caelum fertur,
Cic. Phil. 4, 3, 6; cf. id. Att. 14, 18, 1; 6, 2, 9:Pisonem ferebat in caelum,
praised, id. ib. 16, 7, 5:te summis laudibus ad caelum extulerunt,
id. Fam. 9, 14, 1; 12, 25, 7; Hor. Ep 1, 10, 9; Tac. Or. 19.—Of things:omnia, quae etiam tu in caelum ferebas,
extolled, Cic. Att. 7, 1, 5:caelo tenus extollere aliquid,
Just. 12, 6, 2:in caelo ponere aliquem,
id.,4,14; and: exaequare aliquem caelo, Lucr 1, 79; Flor. 2, 19, 3:Catonem caelo aequavit,
Tac. A. 4, 34:caelo Musa beat,
Hor. C. 4, 8, 29; cf.:recludere caelum,
id. ib. 3, 2, 22;the opp.: collegam de caelo detraxisti,
deprived of his exalted honor, Cic. Phil. 2, 42, 107: in caelo sum, I am in heaven, i. e. am very happy, id. Att. 2, 9, 1:digito caelum attingere,
to be extremely fortunate, id. ib. 2, 1, 7:caelum accepisse fatebor,
Ov. M. 14, 844:tunc tangam vertice caelum,
Aus. Idyll. 8 fin.; cf.:caelum merere,
Sen. Suas. 1 init. —In gen., a vault, arch, covering:caelum camerarum,
the interior surface of a vault, Vitr. 7, 3, 3; Flor. 3, 5, 30 dub.:capitis,
Plin. 11, 37, 49, § 134. -
14 coelum
1.caelum ( cēlum, Serv. ad Verg. A. 1, 640), i, n. [caedo], the chisel or burin of the sculptor or engraver, a graver:2.caelata vasa... a caelo vocata, quod est genus ferramenti, quem vulgo cilionem vocant,
Isid. Orig. 20, 4, 7; Quint. 2, 21, 24; Varr. ap. Non. p. 99, 18; Stat. S. 4, 6, 26; Mart. 6, 13, 1.— Plur., Aus. Epigr. 57, 6.caelum ( coelum; cf. Aelius ap. Varr. L. L. 5, § 18 Müll.; Plin. 2, 4, 3, § 9; Cic. Verr. 2, 2, 52, § 129), i, n. (old form cae-lus, i, m., Enn. ap. Non. p. 197, 9; and ap. Charis. p. 55 P.; Petr. 39, 5 sq.; 45, 3; Arn. 1, 59; cf. the foll. I. 2.; plur. caeli, only poet., Lucr. 2, 1097, caelos, cf. Serv. ad Verg. A. 1, 331; and in eccl. writers freq. for the Heb., v. infra, cf. Caes. ap Gell. 19, 8, 3 sq., and Charis. p. 21 P., who consider the plur. in gen. as not in use, v. Rudd. I. p. 109. From Cic. Fam. 9, 26, 3: unum caelum esset an innumerabilia, nothing can be positively inferred.—Form cael: divum domus altisonum cael, Enn. ap. Aus. Technop. 13, 17, or Ann. v. 561 Vahl.) [for cavilum, root in cavus; cf. Sanscr. çva-, to swell, be hollow; Gr. kuô, koilos], the sky, heaven, the heavens, the vault of heaven (in Lucr alone more than 150 times): hoc inde circum supraque, quod complexu continet terram, id quod nostri caelum memorant, Pac. ap. Varr. L. L. 5, § 17 Müll.:2.ante mare et terras et quod tegit omnia caelum,
Ov. M. 1, 5; cf.:quis pariter (potis est) caelos omnīs convortere,
Lucr. 2, 1097:boat caelum fremitu virum,
Plaut. Am. 1, 1, 78; cf. Tib. 2, 5, 73; Cic. Rep. 6, 18, 1; cf. Cat. 62, 26:quicquid deorum in caelo regit,
Hor. Epod. 5, 1 et saep.:lapides pluere, fulmina jaci de caelo,
Liv. 28, 27, 16.—Hence the phrase de caelo tangi, to be struck with lightning, Cato, R. R. 14, 3; Liv. 26, 23, 5 Drak.; 29, 14, 3; Verg. E. 1, 17; Suet. Aug. 94; id. Galb. 1; Tac. A. 13, 24; 14, 12;so also, e caelo ictus,
Cic. Div. 1, 10, 16.—Personified: Caelus (Caelum, Hyg. Fab. praef.), son of Aether and Dies, Cic. N. D. 3, 17, 44; father of Saturn, Enn. ap. Non. p. 197, 9; Cic. N. D. 2, 23, 63; of Vulcan, id. ib. 3, 21, 55; of Mercury and the first Venus, id. ib. 3, 23, 59, Serv ad Verg. A. 1, 297 al.—3.In the lang. of augury:4.de caelo servare,
to observe the signs of heaven, Cic. Att. 4, 3, 3; so,de caelo fieri, of celestial signs,
to appear, occur, id. Div. 1, 42, 93.—Prov.:5.quid si nunc caelum ruat? of a vain fear,
Ter. Heaut. 4, 3, 41 Don.; cf. Varr ap. Non. p. 499, 24: delabi caelo, to drop down from the sky, of sudden or unexpected good fortune, Cic. Imp. Pomp. 14, 41; cf.. caelo missus, Tib 1, 3, 90; Liv. 10, 8, 10; Plin. 26, 3, 7, § 13:decidere de caelo,
Plaut. Pers. 2, 3, 6 al.: caelum ac terras miscere, to confound every thing, overturn all, raise chaos, Liv 4, 3, 6; cf. Verg. A. 1, 133; 5, 790; Juv. 2, 25: findere caelum aratro, of an impossibility, Ov Tr 1, 8, 3: toto caelo errare, to err very much, be much or entirely mistaken, Macr. S. 3, 12, 10.—Gen. caeli in a pun with Caeli, gen. of Caelius, Serv. et Philarg. ad Verg. E. 3, 105.—6.In eccl. Lat. the plur caeli, ōrum, m., is very freq., the heavens, Tert. de Fuga, 12; id. adv. Marc. 4, 22; 5, 15; Lact. Epit. 1, 3; Cypr. Ep. 3, 3; 4, 5; Vulg. Psa. 32, 6; 21, 32; id. Isa. 1, 2.—II.Meton.A.Heaven, in a more restricted sense; the region of heaven, a climate, zone, region:B.cuicumque particulae caeli officeretur, quamvis esset procul, mutari lumina putabat,
to whatever part of the horizon, however distant, the view was obstructed, Cic. de Or. 1, 39, 179; cf. Quint. 1, 10, 45:hoc caelum, sub quo natus educatusque essem,
Liv. 5, 54, 3; so Plin. 8, 54, 80, § 216; 17, 2, 2, §§ 16 and 19 sq.; Flor. 4, 12, 62:caelum non animum mutant, qui trans mare currunt,
Hor. Ep. 1, 11, 27.—The air, sky, atmosphere, temperature, climate, weather (very freq.):C.in hoc caelo, qui dicitur aër,
Lucr. 4, 132; Plin. 2, 38, 38, § 102:caelum hoc, in quo nubes, imbres ventique coguntur,
Cic. Tusc. 1, 19, 43:pingue et concretum caelum,
id. Div. 1, 57, 130: commoda, quae percipiuntur caeli temperatione, id. N. D. 2, 5, 13; cf.:caell intemperies,
Liv. 8, 18, 1; Quint. 7, 2, 3;Col. prooem. 1' intemperantia,
id. ib. 3:spiritus,
Cic. Cat. 1, 6, 15:gravitas,
id. Att. 11, 22, 2; Tac. A. 2, 85:varium caeli morem praediscere,
Verg. G. 1, 51:varietas et mutatio,
Col. 11, 2, 1:qualitas,
Quint. 5, 9, 15:caeli solique clementia,
Flor. 3, 3, 13:subita mutatio,
id. 4, 10, 9 al. —With adj.:bonum,
Cato, R. R. 1, 2:tenue,
Cic. Fat. 4, 7:salubre,
id. Div. 1, 57, 130:serenum,
Verg. G. 1, 260:palustre,
Liv. 22, 2, 11:austerum,
Plin. 18, 12, 31, § 123:foedum imbribus ac nebulis,
Tac. Agr. 12:atrox,
Flor. 3, 2, 2 et saep.:hibernum,
Plin. 2, 47, 47, § 122:austrinum,
id. 16, 26, 46, § 109:Italum,
Hor. C. 2, 7, 4:Sabinum,
id. Ep. 1, 7, 77; cf.:quae sit hiems Veliae, quod caelum Salerni,
id. ib. 1, 15, 1. —Daytime, day (very rare): albente caelo, at break of day, Sisenn. ap. Quint. 8, 3, 35; Caes. B. C. 1, 68; Auct. B. Afr. 11; 80; cf.:D.eodem die albescente caelo,
Dig. 28, 2, 25, § 1:vesperascente caelo,
in the evening twilight, Nep. Pelop. 2, 5.—Height:E.mons in caelum attollitur,
toward heaven, heavenwards, Plin. 5, 1, 1, § 6; cf.Verg.: aequata machina caelo,
Verg. A. 4, 89.—So of the earth or upper world in opposition to the lower world:falsa ad caelum mittunt insomnia Manes,
Verg. A. 6, 896.—Heaven, the abode of the happy dead, etc. (eccl. Lat.), Vulg. Apoc. 4, 2; 11, 15 et saep.; cf.:F.cum (animus) exierit et in liberum caelum quasi domum suam venerit,
Cic. Tusc. 1, 22, 51:ut non ad mortem trudi, verum in caelum videretur escendere,
id. ib. 1, 29, 71.—Trop, the summit of prosperity, happiness, honor, etc.:G.Caesar in caelum fertur,
Cic. Phil. 4, 3, 6; cf. id. Att. 14, 18, 1; 6, 2, 9:Pisonem ferebat in caelum,
praised, id. ib. 16, 7, 5:te summis laudibus ad caelum extulerunt,
id. Fam. 9, 14, 1; 12, 25, 7; Hor. Ep 1, 10, 9; Tac. Or. 19.—Of things:omnia, quae etiam tu in caelum ferebas,
extolled, Cic. Att. 7, 1, 5:caelo tenus extollere aliquid,
Just. 12, 6, 2:in caelo ponere aliquem,
id.,4,14; and: exaequare aliquem caelo, Lucr 1, 79; Flor. 2, 19, 3:Catonem caelo aequavit,
Tac. A. 4, 34:caelo Musa beat,
Hor. C. 4, 8, 29; cf.:recludere caelum,
id. ib. 3, 2, 22;the opp.: collegam de caelo detraxisti,
deprived of his exalted honor, Cic. Phil. 2, 42, 107: in caelo sum, I am in heaven, i. e. am very happy, id. Att. 2, 9, 1:digito caelum attingere,
to be extremely fortunate, id. ib. 2, 1, 7:caelum accepisse fatebor,
Ov. M. 14, 844:tunc tangam vertice caelum,
Aus. Idyll. 8 fin.; cf.:caelum merere,
Sen. Suas. 1 init. —In gen., a vault, arch, covering:caelum camerarum,
the interior surface of a vault, Vitr. 7, 3, 3; Flor. 3, 5, 30 dub.:capitis,
Plin. 11, 37, 49, § 134. -
15 dominus
dŏmĭnus (in inscrr. sometimes written by syncop. DOMNVS), i, m. [Sanscr. damanas, he who subdues, root dam-; Gr. damaô, damnêmi, v. domo] Prop., one who has subdued or conquered; hence, a master, possessor, ruler, lord, proprietor, owner (cf. herus).I.Prop.: quam dispari Dominare domino! Poëta ap. Cic. Off. 1, 39, 139:II.nec domo dominus, sed domino domus honestanda est, etc.,
Cic. ib. 39, 139; cf. id. Fin. 1, 18, 58:(vilicus) consideret, quae dominus imperaverit, fiant, etc.,
Cato R. R. 5, 3 sq.;so opp. servus,
Plaut. Am. 2, 2, 227; id. Mil. 3, 1, 149; Ter. Ad. 5, 6, 6; id. Eun. 3, 2, 33; Varr. R. R. 1, 2, 17; id. ap. Non. 355, 19; Cic. Deiot. 11, 30; Sall. J. 31, 11 et saep.;opp. familia,
Ter. Ad. 1, 2, 9;opp. ancilla,
Cic. de Or. 2, 68, 276; and (with herus) Plaut. Capt. 2, 3, 3; cf. id. Ps. 4, 7, 90 sq.; Cic. N. D. 2, 63 et saep.—Also of the master's son, the young master, Plaut. Capt. prol. 18:siet in iis agris, qui non saepe dominos mutant... de domino bono colono melius emetur,
Cato R. R. 1, 4; cf. Cic. Att. 12, 19; id. de Sen. 16, 56; Hor. Ep. 2, 2, 174; so,rerum suarum,
Cic. Tusc. 3, 5, 11: auctionum, id. [p. 609] Quint. 5, 19:insularum,
Suet. Caes. 41:equi,
id. ib. 61 et saep.—In gen., a master, lord, ruler, commander, chief, proprietor, owner (in republican Rome of public men, usually with the accessory notion, unlawful, despotic):b.hujus principis populi et omnium gentium domini atque victoris,
Cic. Planc. 4 fin.; id. Off. 3, 21, 83; cf.:quippe qui (sc. populi) domini sint legum, judiciorum, belli, pacis, foederum, capitis, uniuscujusque, pecuniae,
id. Rep. 1, 32:di domini omnium rerum ac moderatores,
id. Leg. 2, 7; cf. id. Fin. 4, 5; id. Univ. 7:videsne, ut de rege (sc. Tarquinio) dominus exstiterit? hic est enim dominus populi, quem Graeci tyrannum vocant, etc.,
id. Rep. 2, 26; cf. id. 1, 45; Verg. A. 4, 214.— Trop.:liberatos se per eum dicunt gravissimis dominis, terrore sempiterno ac nocturno metu,
Cic. Tusc. 1, 21;of the judge: qui rei dominus futurus est,
id. de Or. 2, 17, 72; poët. of the possessor of an art, Ov. M. 1, 524; 13, 138.—Poet., sometimes as an adj.:B.dominae manus,
Ov. Am. 2, 5, 30:arae,
Stat. Th. 5, 578:praebere caput domina venale sub hasta,
the auction spear, Juv. 3, 33.—In partic.1.With or without convivii or epuli, the master of a feast, the entertainer, host, Cic. Vatin. 13; Lucil., Varr., and Sall. ap. Non. 281, 21 sq.; Varr. ap. Gell. 13, 11, 5; Liv. 23, 8 al.—2.The master of a play or of public games; the employer of players or gladiators:3.quae mihi atque vobis res vortat bene Gregique huic et dominis atque conductoribus,
Plaut. As. prol. 3; Cic. Att. 2, 19, 3.—In the period of the empire (Augustus and Tiberius declined it, Suet. Aug. 53; Tib. 27), a title of the emperors, Suet. Dom. 13; Mart. 5, 8; 10, 72; Phaedr. 2, 5, 14; Inscr. Orell. 1109; 1146 al.—4.A term of endearment in addressing a lover, Ov. Am. 3, 7, 11.—5.In respectful greeting, like our Sir, Sen. Ep. 3; Mart. 6, 88; Suet. Claud. 21.—6. 7.Of Christ, the Lord (eccl. Lat.):Augusti Caesaris temporibus natus est Dominus Christus,
Oros. 6, 17 fin.; Vulg. Johan. 13, 13 et saep. -
16 Muto
1.mūto, āvi, ātum (arch. subj. mutassis, Plaut. Aul. 3, 6, 49; inf. pass. mutarier, id. Men. prol. 74), 1, v. a. and n. freq. [moveo].I.Prop., to move, to move away or from its place, to move to a place (rare):II.neque se luna quoquam mutat,
does not move, does not budge, Plaut. Am. 1, 1, 117: illa tamen se Non habitu mutatve loco, does not quit her dress or her dwelling, Hor. S. 2, 7, 64:ne quis invitus civitate mutetur,
be forced to leave, be driven from, Cic. Balb. 13, 30:hinc dum muter,
if I can only get away from here, Ov. Tr. 5, 2, 73.—Transf.A.Of change in the thing spoken of itself.1.In gen.a.Act., to alter, change a thing (freq. and class.; cf.b.vario): sententiam mutare numquam,
Cic. Mur 29, 61: ego rogatus mutavi consilium meum. id. Fam. 4, 4, 4:consuetudinem dicendi,
id. Brut. 91, 314:mentes vestras voluntatesque,
id. Prov. Cons. 10, 25:cum testamentum mutare cuperet,
id. Clu. 11, 31: propositum. Petr. 116:ne haec mutet fidem,
Plaut. Mil. 4, 1, 36: nequeo exorare [p. 1181] ut me maneat et cum illo ut mutet fidem, Ter. Phorm. 3, 2, 28:tabulas,
to alter one's will, Juv. 14, 55.— Absol.:natura nescia mutari,
incapable of change, Juv. 13, 240. —With ob:mutatum jus ob unius feneratoris libidinem,
Liv. 8, 28, 1:facilem mutatu gentem,
Tac. A. 14, 23.—With ad:gubernatori ad incursus tempestatum... ratio mutanda est,
Quint. 10, 7, 3:ad singulas paene distinctiones vultus mutandus est,
id. 11, 3, 47.—With Gr. acc.:mutata suos flumina cursus,
Verg. E. 8, 4:negat quicquam ex Latinā ratione mutandum,
Quint. 1, 5, 89.—With cum:cum illo fidem,
Ter. Phorm. 3, 2, 28 supra; more freq. cum aliquā re, to change with or under the influence of a thing:facies locorum cum ventis simul mutatur,
Sall. J. 78, 3:qui cum fortunā non animum mutāsset,
Vell. 2, 82, 2:quarum uvarum vini jucunditas cum regione mutatur,
Col. 3, 2, 16; Ambros. in Abrah. 2, 10, 68.—With in and acc.:bona facile mutantur in pejus,
Quint. 1, 1, 5.—With ex:nisi forte non ex Graeco mutantes, etc.,
Quint. 3, 4, 14:ex feminis mutari in mares,
Plin. 7, 4, 3, § 36. —With de:de uxore nihil mutat,
Ter. And. 5, 4, 46.—With ab:quantum mutatus ab illo Hectore,
Verg. A. 2, 274:longe mutatus ab illo Sampsone, qui, etc.,
Ambros. Spir. Sanc. 2, prol. § 13.—Non mutat, with rel.-clause, it makes no difference: nec mutat confestim, an interjecto tempore, fidem suam adstrinxerunt, Pap. Dig. 46, 1, 52, § 2. —With abl. instrum. ( poet.):ut silvae foliis pronos mutantur in annos,
Hor. A. P. 60.—Neutr., = mutari, to alter, change:(β).quantum mores mutaverint argumentum,
Liv. 39, 51, 10:postquam mutabat aestus,
Tac. A. 2, 23; 12, 20:annona ex ante convectā copiā nihil mutavit,
Liv. 5, 13, 1:mox in superbiam mutans,
Tac. A. 12, 29:adeo animi mutaverant, ut clariorem inter Romanos deditio Postumium... faceret,
Liv. 9, 12, 3:tantum mutāsse fortunam, ut, etc.,
id. 29, 3, 10; 39, 51, 10.—To differ, be different:(γ).pastiones hiberno ac verno tempore hoc mutant,
Varr. R. R. 2, 2, 12:quantum mutare a Menandro Caecilius visus est,
Gell. 2, 23, 7.—Of style, to vary:2.an ego... poetis, et maxime tragicis concederem, ut ne omnibus locis eādem contentione uterentur, crebroque mutarent? etc.,
Cic. Or. 31, 109.—In partic.a.To change the color of, to color, dye (cf.:b.inficio, imbuo): aries jam suave rubenti Murice, jam croceo mutabit vellera luto,
Verg. E. 4, 44:nec lanarum colores, quibus simplex ille candor mutatus est, elui possunt,
Quint. 1, 1, 5.—To change for the better, make better, to improve: placet tibi factum, Micio? Mi.:c.non, si queam mutare,
Ter. Ad. 4, 7, 19.—To change for the worse; pass., of wine, to spoil, turn, etc.:B.ac, nisi mutatum, parcit defundere vinum,
Hor. S. 2, 2, 58:melle mutatum (sc. balsamum),
adulterated, Plin. 12, 25, 54, § 122.—Of change in its relation to other things, etc.1.In gen., to change one thing, etc., for another:2.mutatis ad celeritatem jumentis,
Caes. B. C. 3, 11:vestimenta mutanti tunica ardere visa est,
Suet. Tib. 14:calceos et vestimenta,
Cic. Mil. 10, 28.—Esp. freq.: mutare vestem, to change one's dress: An. Muta vestem. Ch. Ubi mutem?... An. Eamus ad me. Ibi proximum'st ubi mutes, Ter. Eun. 3, 5, 61 sqq.:mutando nunc vestem, nunc tegumenta capitis,
Liv. 22, 1, 3; Sen. Ep. 18, 2.—Esp., to put on the garb of mourning, of humility, etc.:pro me praesente senatus hominumque praeterea viginti millia vestem mutaverunt,
Cic. post Red. ad Quir. 3, 8:non modo ut vestem mutaret, aut supplex prensaret homines, sed, etc.,
Liv. 2, 61; 8, 37, 9; Cic. Sest. 11, 26; Hor. C. 1, 35, 23.—Esp.a.Mutata verba, i. e. figurative:b.mutata (verba), in quibus pro verbo proprio subicitur aliud, quod idem significet, sumptum ex re aliquā consequenti,
Cic. Or. 27, 92.—Of style, to vary, alter:c.reliquum est ut dicas de conversā oratione atque mutatā,
Cic. Part. Or. 7, 23:genus eloquendi... mutatum,
id. ib. 5, 16.—Of one's assertion or promise:d.quod dixi semel, hau mutabo,
will not break my word, Plaut. Bacch. 5, 2, 90.—Of place, to change, shift, alter:C.locum ex loco mutans (sc. typhon) rapidā vertigine,
Plin. 2, 48, 49, § 132; cf.: quod nec injussu populi mutari finibus posset, to be removed, Liv. 5, 46, 11:exsules sunt, etiam si solum non mutārunt,
i. e. gone into exile, Cic. Par. 4, 31:jussa pars mutare Lares et urbem Sospite cursu,
Hor. C. Sec. 39.—Of common or reciprocal relations, to interchange, exchange.—With cum:D.cum amplificatione vectigalium nomen Hieronicae legis mutare,
Cic. Verr. 2, 3, 8, § 19:ut vestem cum illo mutem,
Ter. Eun. 3, 5, 24:ne cujus suorum popularium mutatam secum fortunam esse vellent,
Liv. 21, 45, 6.—With pro:C. Hostilio pro Etruriā Tarentum mutaverant (sonatus) provinciam, pro Tarento Capuam mutaverunt,
Liv. 27, 35, 14:non debere eum incerta pro certis mutare,
Sall. J. 83, 1:mutatos pro Macedonibus Romanos dominos,
Liv. 34, 49, 6.—With abl. of that for which the exchange, etc., is made:quid terras alio calentes Sole mutamus (patriā),
Hor. C. 2, 16, 19:victoriae possessionem incertā pace mutāsse,
Liv. 9, 12, 2; also with abl. of that given in exchange, etc.:victrice patriā victam mutari,
id. 5, 30, 3.—So esp. of trading, etc., to exchange, barter, sell, etc.:coepit captivos conmercari Aleos, si quem reperire possit, qui mutet suum,
Plaut. Capt. prol. 28; cf.:homines captivos conmercatur, si queat Aliquem invenire, suum qui mutet filium,
id. ib. 1, 1, 33;1, 2, 68: hic mutat merces surgente a sole, etc.,
Hor. S. 1, 4, 29:mutandi copia,
Sall. J. 18, 5.—With abl.:uvam Furtivā mutat strigili,
Hor. S. 2, 7, 109:suburbanis lactens porcus aere mutandus est,
Col. 7, 9, 4:caetera reponantur, vel aere mutentur,
id. 8, 5, 4:aere mutandi sunt (sc. apri),
id. 9, 1, 7:quamvis Milesia magno Vellera mutentur,
Verg. G. 3, 307; so with cum and pers. with whom the exchange is made:eaque mutare cum mercatoribus vino advecticio,
Sall. J. 44, 5.—With inter:mutare res inter se instituerant,
Sall. J. 18, 9.—To forsake, abandon, leave:2.mutare, derelinquere,
Non. p. 351, 1:expertum jam principem anxii mutabant,
Tac. H. 3, 44: mihi non persuadetur... mutem meos, Lucil. ap. Non. 351, 3: mutataque sidera pondus Quaesivere suum, i. e. forsaken or abandoned by the gods, Petr. poët. 124, 264.—Hence, mūtā-tus, a, um, P. a., changed, i. e. different, successive:quae (facies) mutatis inducitur atque fovetur Tot medicaminibus,
Juv. 6, 472.mūto, ōnis, m., = membrum virile (rare and only poet.), Lucil. ap. Porphyr. ad Hor. S. 1, 2, 68; also id. ib. Orell. (K. and H. muttonis).3.Mūto, a Roman surname, Cic. Fragm. Or. pro Fundan. p. 445 Orell. -
17 muto
1.mūto, āvi, ātum (arch. subj. mutassis, Plaut. Aul. 3, 6, 49; inf. pass. mutarier, id. Men. prol. 74), 1, v. a. and n. freq. [moveo].I.Prop., to move, to move away or from its place, to move to a place (rare):II.neque se luna quoquam mutat,
does not move, does not budge, Plaut. Am. 1, 1, 117: illa tamen se Non habitu mutatve loco, does not quit her dress or her dwelling, Hor. S. 2, 7, 64:ne quis invitus civitate mutetur,
be forced to leave, be driven from, Cic. Balb. 13, 30:hinc dum muter,
if I can only get away from here, Ov. Tr. 5, 2, 73.—Transf.A.Of change in the thing spoken of itself.1.In gen.a.Act., to alter, change a thing (freq. and class.; cf.b.vario): sententiam mutare numquam,
Cic. Mur 29, 61: ego rogatus mutavi consilium meum. id. Fam. 4, 4, 4:consuetudinem dicendi,
id. Brut. 91, 314:mentes vestras voluntatesque,
id. Prov. Cons. 10, 25:cum testamentum mutare cuperet,
id. Clu. 11, 31: propositum. Petr. 116:ne haec mutet fidem,
Plaut. Mil. 4, 1, 36: nequeo exorare [p. 1181] ut me maneat et cum illo ut mutet fidem, Ter. Phorm. 3, 2, 28:tabulas,
to alter one's will, Juv. 14, 55.— Absol.:natura nescia mutari,
incapable of change, Juv. 13, 240. —With ob:mutatum jus ob unius feneratoris libidinem,
Liv. 8, 28, 1:facilem mutatu gentem,
Tac. A. 14, 23.—With ad:gubernatori ad incursus tempestatum... ratio mutanda est,
Quint. 10, 7, 3:ad singulas paene distinctiones vultus mutandus est,
id. 11, 3, 47.—With Gr. acc.:mutata suos flumina cursus,
Verg. E. 8, 4:negat quicquam ex Latinā ratione mutandum,
Quint. 1, 5, 89.—With cum:cum illo fidem,
Ter. Phorm. 3, 2, 28 supra; more freq. cum aliquā re, to change with or under the influence of a thing:facies locorum cum ventis simul mutatur,
Sall. J. 78, 3:qui cum fortunā non animum mutāsset,
Vell. 2, 82, 2:quarum uvarum vini jucunditas cum regione mutatur,
Col. 3, 2, 16; Ambros. in Abrah. 2, 10, 68.—With in and acc.:bona facile mutantur in pejus,
Quint. 1, 1, 5.—With ex:nisi forte non ex Graeco mutantes, etc.,
Quint. 3, 4, 14:ex feminis mutari in mares,
Plin. 7, 4, 3, § 36. —With de:de uxore nihil mutat,
Ter. And. 5, 4, 46.—With ab:quantum mutatus ab illo Hectore,
Verg. A. 2, 274:longe mutatus ab illo Sampsone, qui, etc.,
Ambros. Spir. Sanc. 2, prol. § 13.—Non mutat, with rel.-clause, it makes no difference: nec mutat confestim, an interjecto tempore, fidem suam adstrinxerunt, Pap. Dig. 46, 1, 52, § 2. —With abl. instrum. ( poet.):ut silvae foliis pronos mutantur in annos,
Hor. A. P. 60.—Neutr., = mutari, to alter, change:(β).quantum mores mutaverint argumentum,
Liv. 39, 51, 10:postquam mutabat aestus,
Tac. A. 2, 23; 12, 20:annona ex ante convectā copiā nihil mutavit,
Liv. 5, 13, 1:mox in superbiam mutans,
Tac. A. 12, 29:adeo animi mutaverant, ut clariorem inter Romanos deditio Postumium... faceret,
Liv. 9, 12, 3:tantum mutāsse fortunam, ut, etc.,
id. 29, 3, 10; 39, 51, 10.—To differ, be different:(γ).pastiones hiberno ac verno tempore hoc mutant,
Varr. R. R. 2, 2, 12:quantum mutare a Menandro Caecilius visus est,
Gell. 2, 23, 7.—Of style, to vary:2.an ego... poetis, et maxime tragicis concederem, ut ne omnibus locis eādem contentione uterentur, crebroque mutarent? etc.,
Cic. Or. 31, 109.—In partic.a.To change the color of, to color, dye (cf.:b.inficio, imbuo): aries jam suave rubenti Murice, jam croceo mutabit vellera luto,
Verg. E. 4, 44:nec lanarum colores, quibus simplex ille candor mutatus est, elui possunt,
Quint. 1, 1, 5.—To change for the better, make better, to improve: placet tibi factum, Micio? Mi.:c.non, si queam mutare,
Ter. Ad. 4, 7, 19.—To change for the worse; pass., of wine, to spoil, turn, etc.:B.ac, nisi mutatum, parcit defundere vinum,
Hor. S. 2, 2, 58:melle mutatum (sc. balsamum),
adulterated, Plin. 12, 25, 54, § 122.—Of change in its relation to other things, etc.1.In gen., to change one thing, etc., for another:2.mutatis ad celeritatem jumentis,
Caes. B. C. 3, 11:vestimenta mutanti tunica ardere visa est,
Suet. Tib. 14:calceos et vestimenta,
Cic. Mil. 10, 28.—Esp. freq.: mutare vestem, to change one's dress: An. Muta vestem. Ch. Ubi mutem?... An. Eamus ad me. Ibi proximum'st ubi mutes, Ter. Eun. 3, 5, 61 sqq.:mutando nunc vestem, nunc tegumenta capitis,
Liv. 22, 1, 3; Sen. Ep. 18, 2.—Esp., to put on the garb of mourning, of humility, etc.:pro me praesente senatus hominumque praeterea viginti millia vestem mutaverunt,
Cic. post Red. ad Quir. 3, 8:non modo ut vestem mutaret, aut supplex prensaret homines, sed, etc.,
Liv. 2, 61; 8, 37, 9; Cic. Sest. 11, 26; Hor. C. 1, 35, 23.—Esp.a.Mutata verba, i. e. figurative:b.mutata (verba), in quibus pro verbo proprio subicitur aliud, quod idem significet, sumptum ex re aliquā consequenti,
Cic. Or. 27, 92.—Of style, to vary, alter:c.reliquum est ut dicas de conversā oratione atque mutatā,
Cic. Part. Or. 7, 23:genus eloquendi... mutatum,
id. ib. 5, 16.—Of one's assertion or promise:d.quod dixi semel, hau mutabo,
will not break my word, Plaut. Bacch. 5, 2, 90.—Of place, to change, shift, alter:C.locum ex loco mutans (sc. typhon) rapidā vertigine,
Plin. 2, 48, 49, § 132; cf.: quod nec injussu populi mutari finibus posset, to be removed, Liv. 5, 46, 11:exsules sunt, etiam si solum non mutārunt,
i. e. gone into exile, Cic. Par. 4, 31:jussa pars mutare Lares et urbem Sospite cursu,
Hor. C. Sec. 39.—Of common or reciprocal relations, to interchange, exchange.—With cum:D.cum amplificatione vectigalium nomen Hieronicae legis mutare,
Cic. Verr. 2, 3, 8, § 19:ut vestem cum illo mutem,
Ter. Eun. 3, 5, 24:ne cujus suorum popularium mutatam secum fortunam esse vellent,
Liv. 21, 45, 6.—With pro:C. Hostilio pro Etruriā Tarentum mutaverant (sonatus) provinciam, pro Tarento Capuam mutaverunt,
Liv. 27, 35, 14:non debere eum incerta pro certis mutare,
Sall. J. 83, 1:mutatos pro Macedonibus Romanos dominos,
Liv. 34, 49, 6.—With abl. of that for which the exchange, etc., is made:quid terras alio calentes Sole mutamus (patriā),
Hor. C. 2, 16, 19:victoriae possessionem incertā pace mutāsse,
Liv. 9, 12, 2; also with abl. of that given in exchange, etc.:victrice patriā victam mutari,
id. 5, 30, 3.—So esp. of trading, etc., to exchange, barter, sell, etc.:coepit captivos conmercari Aleos, si quem reperire possit, qui mutet suum,
Plaut. Capt. prol. 28; cf.:homines captivos conmercatur, si queat Aliquem invenire, suum qui mutet filium,
id. ib. 1, 1, 33;1, 2, 68: hic mutat merces surgente a sole, etc.,
Hor. S. 1, 4, 29:mutandi copia,
Sall. J. 18, 5.—With abl.:uvam Furtivā mutat strigili,
Hor. S. 2, 7, 109:suburbanis lactens porcus aere mutandus est,
Col. 7, 9, 4:caetera reponantur, vel aere mutentur,
id. 8, 5, 4:aere mutandi sunt (sc. apri),
id. 9, 1, 7:quamvis Milesia magno Vellera mutentur,
Verg. G. 3, 307; so with cum and pers. with whom the exchange is made:eaque mutare cum mercatoribus vino advecticio,
Sall. J. 44, 5.—With inter:mutare res inter se instituerant,
Sall. J. 18, 9.—To forsake, abandon, leave:2.mutare, derelinquere,
Non. p. 351, 1:expertum jam principem anxii mutabant,
Tac. H. 3, 44: mihi non persuadetur... mutem meos, Lucil. ap. Non. 351, 3: mutataque sidera pondus Quaesivere suum, i. e. forsaken or abandoned by the gods, Petr. poët. 124, 264.—Hence, mūtā-tus, a, um, P. a., changed, i. e. different, successive:quae (facies) mutatis inducitur atque fovetur Tot medicaminibus,
Juv. 6, 472.mūto, ōnis, m., = membrum virile (rare and only poet.), Lucil. ap. Porphyr. ad Hor. S. 1, 2, 68; also id. ib. Orell. (K. and H. muttonis).3.Mūto, a Roman surname, Cic. Fragm. Or. pro Fundan. p. 445 Orell. -
18 papilio
I.Lit.:II.ferali mutant cum papilione figuram,
Ov. M. 15, 374; cf. Plin. 11, 19, 21, § 65; 21, 14, 47, § 81; 28, 10, 45, § 162.—Also of other winged insects, Plin. 11, 32, 37, § 112; 11, 23, 27, § 77.—Transf., a tent, pavilion:in expeditionibus apertis papilionibus prandit atque coenavit,
Lampr. Alex. Sev. 51; Spart. Pescen. 11; Treb. Poll. Trig. Tyr. 16; Tert. ad Mart. 3; Vulg. Exod. 33, 8; id. Num. 16, 27; id. 2 Reg. 11, 11. The Fratres Arvales also made use of such tents when making their offerings in the grove of Dia, Inscr. Marin. Fratr. Arv. n. 41. -
19 solum
1.sŏlum, i, (collat. form sŏlus, ūs, m., acc. to Varr. L. L. 6, 1, 2), n. [root sar-, to guard, make whole; Sanscr. Sarva, entire; cf.: solea, solidus, sollus], the lowest part of a thing, the bottom, ground, base, foundation.I.Lit., the floor or pavement of a room; the bottom of a ditch or trench; the foundation of a building or the ground, site, on which it stands, etc.; ground, earth, land, soil; the sole of the foot or of a shoe, etc.:B.aurata tecta in villis et sola marmorea,
Cic. Par. 6, 3, 49:(templi) Marmoreum solum,
Ov. M. 15, 672; Tib. 3, 3, 16:ut ejus (fossae) solum tantundem pateret, quantum summa labra distabant,
Caes. B. G. 7, 72:imum stagni,
Ov. M. 4, 298:maris,
Sen. Agam. 475.—Of a river-bed:puro solo excipitur,
Curt. 3, 4, 8; 5, 3, 2; cf.:ubi mollius solum reperit, stagnat insulasque molitur,
id. 8, 9, 7:trabes in solo collocantur,
Caes. B. C. 7, 23:super pilas lapide quadrato solum stratum est,
Curt. 5, 1, 33:tecta (porticus) solo jungens,
Lucr. 4, 430:solo aequata omnia,
Liv. 24, 47 fin.:clivus Publicius ad solum exustus est,
id. 30, 26, 5:urbem ad solum diruere,
Curt. 3, 10, 7; Eutr. 4, 17:solo exaequare,
Flor. 1, 13, 4:solo aequare,
Vell. 2, 4, 2:aedificia cuncta solo cohaerentia,
Amm. 22, 11, 6:ISIDI TEMPLVM A SOLO POSVIT,
Inscr. Orell. 457; cf. ib. 467; Inscr. Fabr. 10, 47: domo pignori data et area ejus tenebitur: est enim pars ejus;et contra jus soli sequitur aedificium,
Dig. 13, 7, 21:solum proscindere terrae,
Lucr. 5, 1295; so,terrae,
id. 1, 212; 5, 211; 5, 1289.— Plur.: recente terrae [p. 1724] sola sanguine maculans, Cat. 63, 7:sola dura,
id. 63, 40; Verg. G. 1, 80; Tib. 1, 5, 3; Stat. S. 1, 1, 56; id. Th. 4, 445:sibi praeter agri solum nihil esse reliqui,
Caes. B. G. 1, 11:solum exile et macrum,
Cic. Agr. 2, 25, 67:incultum et derelictum,
id. Brut. 4, 16:densum, siccum, macrum, etc.,
Col. 2, 2, 5 sq.:duratae solo nives,
Hor. C. 3, 24, 39:putre,
Verg. G. 2, 204:cruentum,
Ov. M. 4, 134:foecundum,
id. ib. 7, 417:pulvereum,
id. ib. 7, 113:triste,
id. ib. 8, 789:vivax,
id. ib. 1, 420:pingue,
Verg. G. 1, 64:praepingue,
id. A. 3, 698:mite,
Hor. C. 1, 18, 2:exiguum,
Tib. 1, 1, 22:cultum,
id. 1, 1, 2:nudum,
Curt. 3, 4, 3; 7, 5, 17:viride,
Verg. A. 6, 192:presso exercere solum sub vomere,
id. G. 2, 356:solo inmobilis haeret,
id. A. 7, 250:ingreditur solo,
id. ib. 4, 177:solo recubans,
id. ib. 3, 392:reptans solo,
Stat. S. 5, 5, 83.— Plur.:saturare fimo pingui sola,
Verg. G. 1, 80:ardent sola terrae,
Lucr. 2, 592; Cat. 61, 7; 61, 40; Tib. 1, 5, 3; Stat. S. 1, 1, 56; id. Th. 4, 445; cf. Cic. Balb. 5, 13, B. 1. infra: solum hominis exitium herbae, the sole of the foot, Varr. R. R. 1, 47 fin.:mihi calciamentum solorum (est) callum,
Cic. Tusc. 5, 32, 90:loca nullius ante Trita solo,
Lucr. 1, 927; 4, 2:(canes) unguibus duris, solo nec ut corneo nec nimium duro,
Varr. R. R. 2, 9, 4: qui auro soccis habeat suppactum solum, the sole of a shoe, Plaut. Bacch. 2, 3, 98;of a dog: solum corneum,
Varr. R. R. 2, 9, 4:cereale solum pomis agrestibus augent,
their wheaten board, Verg. A. 7, 111:vastis tremit ictibus aerea puppis, Subtrahiturque solum,
i. e. the sea under the vessel, id. ib. 5, 199:omne ponti,
Val. Fl. 4, 712:astra tenent caeleste solum,
i. e. the vault of heaven, Ov. M. 1, 73: manibusque cruentis Pulsat inane solum, i. e. the sockets of the eyes, Stat. Th. 1, 55.— Prov.: quodcumque or quod in solum venit, whatever falls to the ground, i. e. whatever comes uppermost or occurs to the mind, = quod in buccam venit, Varr. ap. Non. 500, 11; Cic. N. D. 1, 23, 65; Afran. ap. Non. 124, 18 sq. (Com. Fragm. v. 41 Rib.).—Also ellipt. (cf. bucca):convivio delector: ibi loquor, quod in solum ut dicitur,
Cic. Fam. 9, 26, 2.—Transf., in gen.1.Soil, i. e. land, country, region, place (cf.: terra, tellus, humus): sola terrarum, Enn. ap. Fest. p. 301 Müll. (Ann. v. 443 Vahl.):2.solum, in quo tu ortus et procreatus,
Cic. Leg. 2, 2, 4; cf.patriae,
id. Cat. 4, 7, 16; Liv. 5, 49:pro solo, in quo nati essent,
id. 5, 30, 1:patrium,
id. 21, 53:natale,
i. e. native country, natal soil, Ov. M. 7, 52; 8, 184; id. P. 1, 3, 35; Sen. Med. 334; cf.:in gremio regni solique genitalis,
Amm. 17, 12, 21:Miletus, genitale solum,
Vell. 2, 7, 5 (7); Vop. Aur. 3, 2.— Plur.:vos, mutae regiones, imploro, et sola terrarum ultimarum, etc.,
Cic. Balb. 5, 13:sola Romana,
Capitol. Max. 13:vile solum Sparte est,
Ov. M. 15, 428:Romani numen utrumque soli,
id. F. 3, 292:maxima Fundani gloria soli,
id. P. 2, 11, 28.— Hence, solum vertere, to leave one's country (generally said of going into exile):qui volunt poenam aliquam subterfugere, eo solum vertunt, hoc est, sedem ac locum mutant,
Cic. Caecin. 34, 100; cf.:neque exsilii causā solum vertisse diceretur,
id. Quint. 28, 26; id. Phil. 5, 5, 14; Liv. 3, 13; 43, 2 al.; so,solum civitatis mutatione vertere,
Cic. Balb. 11, 28.—Rarely, in this sense:solum mutare: exsules sunt, etiam si solum non mutarint,
Cic. Par. 4, 2, 31; cf.:quo vertendi, hoc est mutandi, soli causā venerant,
id. Dom. 30, 78.—In jurid. lang.: res soli, land, and all that stands upon it, real estate (opp. res mobiles, personal or movable property):II.omnes res, sive mobiles sint, sive soli,
Dig. 13, 3, 1; so,res soli,
ib. 43, 16, 1, § 32:tertia pars de agris, terris, arbustis, satis quaerit, et, ut jurisconsultorum verbo utar, de omnibus quae solo continentur,
Sen. Q. N. 2, 1, 2; Plin. Ep. 6, 19, 4:ut feneratores duas patrimonii partes in solo collocarent,
lay out in land, Suet. Tib. 48:in solo proprio,
Vop. Flor. 2.—Trop., a base, basis, foundation (very rare): auspicio regni stabilita scamna solumque, i. e. throne, Enn. ap. Cic. Div. 1, 48 fin. (Ann. v. 99 Vahl.); cf.: Tarquinio dedit imperium simul et sola regni, Enn. ap. Fest. p. 298 Müll. (Ann. v. 151 Vahl.):2.solum quidem et quasi fundamentum oratoris vides locutionem emendatam et Latinam,
Cic. Brut. 74, 258: solum quoddam atque fundamentum, id. de Or. 3, 37, 151: solo aequandae sunt dictaturae consulatusque, to be levelled with the ground, i. e. to be utterly abolished, Liv. 6, 18, 14; so,ad solum dirutum,
Vulg. Nah. 2, 6.sōlum, adv., v. 1. solus fin.
См. также в других словарях:
mutant — mutant, ante [ mytɑ̃, ɑ̃t ] adj. et n. • 1909; all. ou angl. mutant → mutation ♦ Biol. Qui a subi une mutation. Gène, caractère, type mutant. « Dès lors que la nouvelle espèce naît dans un seul individu mutant » (J. Rostand). N. Organisme dont un … Encyclopédie Universelle
mutant — MUTÁNT, mutanţi, s.m. (biol.) Individ care provine dintr o mutaţie (2). – Din fr. mutant. Trimis de ana zecheru, 13.09.2007. Sursa: DEX 98 mutánt s. m., pl. mutánţi Trimis de siveco, 10.08.2004. Sursa: Dicţionar ortografic MUTÁN//T mutantţi … Dicționar Român
Mutant X — may refer to: Mutant X (comics), a Marvel Comics series Proteus (comics), a Marvel Comics fictional character, originally known as Mutant X but unrelated to the series of the same name and publisher Mutant X (TV series), a television show… … Wikipedia
Mutant X — Titre original Mutant X Genre Série de science fiction Créateur(s) Avi Arad Pays d’origine Canada … Wikipédia en Français
mutant — I {{/stl 13}}{{stl 8}}rz. mż I, Mc. mutantncie {{/stl 8}}{{stl 7}} zwierzę, roślina będąca rezultatem mutacji {{/stl 7}}{{stl 20}} {{/stl 20}} {{stl 20}} {{/stl 20}}mutant II {{/stl 13}}{{stl 8}}rz. mos I a. IIIa, Mc. mutantncie; lm M. mutantnci… … Langenscheidt Polski wyjaśnień
mutant — ► ADJECTIVE ▪ resulting from or showing the effect of mutation. ► NOUN ▪ a mutant form … English terms dictionary
mutant — mutant. См. мутант. (Источник: «Англо русский толковый словарь генетических терминов». Арефьев В.А., Лисовенко Л.А., Москва: Изд во ВНИРО, 1995 г.) … Молекулярная биология и генетика. Толковый словарь.
mùtant — m 〈G mn nātā〉 biol. organizam koji je pretrpio promjenu u nasljednim svojstvima … Veliki rječnik hrvatskoga jezika
mutant — (n.) 1901, in the biological sense, from L. mutantem (nom. mutans) changing, prp. of mutare to change (see MUTABLE (Cf. mutable)). In the science fiction sense, it is attested from 1954. As an adjective from 1903 … Etymology dictionary
mutant — mùtant m <G mn nātā> DEFINICIJA biol. organizam koji je pretrpio promjenu u nasljednim svojstvima ETIMOLOGIJA vidi mutacija … Hrvatski jezični portal
mutant — [n] mutation abnormality, deformity, deviation, freak, freak of nature, monster; concepts 424,580 … New thesaurus