-
1 dō
dō (old subj. duis, duit, duint, etc.), dedī, datus, are [1 DA-], to hand over, deliver, give up, render, furnish, pay, surrender: dic quid vis dari tibi, T.: pretium: Apronio quod poposcerit: pecuniam praetori: pecuniam ob ius dicendum: pecunias eis faenori: abrotonum aegro, administer, H.: obsides, Cs.: ad sepulturam corpus: manibus lilia plenis, by handfuls, V.: ne servi in quaestionem dentur: catenis monstrum, H.: obsidibus quos dabant acceptis, offered, L.: cui Apollo citharam dabat, was ready to give, V.: Da noctis mediae, da, etc. (sc. cyathos), i. e. wine in honor of, H. — Of letters, to intrust (for delivery), send: litteras ad te numquam habui cui darem, by whom to send: ut ad illum det litteras, may write: tum datae sunt (epistulae), cum, etc., was written: ad quas (litteras) ipso eo die dederam, answered.—To give, bestow, present, grant, confer, make a present of: dat nemo largius, T.: vasa legatis muneri data, Ta.: multis beneficia, S.: Os homini sublime, O.: cratera, quem dat Dido, a present from, V.: divis Tura, offer, H.: munus inritamen amoris, O.: pretium dabitur tibi femina, O.— To give up, surrender, yield, abandon, devote, leave: diripiendam urbem: (filiam) altaribus, Iu.: Siculos eorum legibus: summam certaminis uni, O.: dant tela locum, let pass, V.: dat euntibus silva locum, makes way, V.: ut spatium pila coiciendi non daretur, left, Cs.: tribus horis exercitui ad quietem datis, Cs.: amori ludum, H.: unum pro multis dabitur caput, V.: Mille ovium morti, H.: se rei familiari: sese in cruciatum: se vento, Cs.: da te populo.—With manūs, to offer (for fetters), i. e. to surrender, yield: qui det manūs vincique se patiatur: donicum victi manūs dedissent, N.: dat permotus manūs, yields, Cs.: do manūs scientiae, H.— To grant, give, concede, yield, resign, furnish, afford, present, award, render, confer: des veniam oro, H.: Si das hoc, admit, H.: plurīs sibi auras ad reprehendendum: facultatem per provinciam itineris faciundi, Cs.: hostibus occasionem pugnandi, S.: imperium Caesari: mihi honorem: datus tibi plausus, H.: dextram iuveni (as a pledge), V.: senatus utrique datur, a hearing, S.: si verbis audacia detur, O.: peditibus suis hostīs paene victos, turn over, S.: unam ei cenam, entertain at dinner, T.: Dat somnos adimitque, V.: Dat veniam somnumque dies, i. e. leave to rest, H.: Quā data porta, V.: Das aliquid famae, make a concession, H.— To permit, suffer, allow, let, grant: Da mihi contingere, etc., O.: Di tibi dent classem reducere, H.: cur Non datur audire, etc., V.: da, femina ne sim, O.: date volnera lymphis Abluam, V.: ille dedit quod non... et ut, etc., it was of his bounty, O.: omnibus nobis ut res dant sese, ita, etc., just as circumstances permit, T.: Multa melius se nocte dedere, succeed, V. — To spare, give up, concede, surrender, forgive: da hunc populo, spare for the sake of: non id petulantiae suae, sed Verginio datum, L.: sanguini id dari, that concession is made, L.— To release, let go, give out, relax, spread: curru lora, V.: frena, O.: in altum Vela, set sail, V.: retrorsum Vela, turn back, H.: conversa domum lintea, H. — Meton., to set, put, place, bring, cause: ipsum gestio Dari mi in conspectum, T.: ad eundem numerum (milites), Cs.: corpora in rogos, O.: collo bracchia circum, V.: bracchia Cervici, H.: multum cruoris, shed, O.: in laqueum vestigia, Iu.: te me dextera Defensum dabit, V. — With se, to present oneself, plunge, rush: In medias sese acies, V.: saltu sese in fluvium, V. — To bring forward, cause, produce, yield, present, make, display (poet.): quas turbas dedit, T.: omnes Dant cuneum, form, V.: terga, turn, V.: aetas Terga dedit, passed away, O.: Vina dabant animos, O.: ex fumo lucem, H.: partu prolem, V.: liberos, Ct.: segetes frumenta daturae, H.: ore colores, V.: patientiae documentum, Ta.: Ludentis speciem, H.: spectacula Marti, H.: Da mihi te talem, O. — To represent (on the stage), produce, bring out: Menandri Phasma, T.: fabulam. — To impose, assign, apportion, allot, appoint, inflict: sibi damnum: finem laborum, grant, V.: Nomina ponto, H.: Volnera ferro, O.: genti meae data moenia, fated, V.: dat negotium Gallis, uti, etc., Cs.: quae legatis in mandatis dederat, Cs.: hospitibus te dare iura, are the lawgiver, V.: detur nobis locus, assigned, H.: volnera hosti, O.: Haec data poena diu viventibus, imposed, Iu.: dat (auribus) posse moveri, makes movable, O.— To excite, awaken, produce: sibi minus dubitationis, Cs.: risūsque iocosque, H.: ignīs (amoris), O.—Fig., of expression, to give expression to, give, utter, announce: in me iudicium: legem, enact: ei consilium: dabitur ius iurandum, Te esse, etc., I'll take my oath, T.: fidem, O.: signum recipiendi, Cs.: responsa, V.: cantūs, V.: Undis iura, O.: requiemque modumque remis, O. — Esp.: nomen, to give in, i. e. enlist, Cs.— To tell, communicate, relate, inform (poet.): quam ob rem has partīs didicerim, paucis dabo, T.: iste deus qui sit, da nobis, V.: Seu Aeneas eripuisse datur, O.— To apply, bestow, exercise, devote: paululum da mi operae, attend, T.: imperatori operam date, Cs.: virtuti opera danda est.—Of a penalty, to give, undergo, suffer, endure: consules poenas dederant, S.: Teucris det sanguine poenas, atone with his life, V. — With verba, to give (mere) words, attempt to deceive, pretend, mislead, cheat: Quoi verba dare difficilest, T.: verba dedimus, decepimus. — With dat, predic., to ascribe, impute, attribute, reckon, regard: quam rem vitio dent, T.: laudem Roscio culpae: quae tu commisisti Verri crimini daturus sum.* * *dare, dedi, datus V TRANSgive; dedicate; sell; pay; grant/bestow/impart/offer/lend; devote; allow; make; surrender/give over; send to die; ascribe/attribute; give birth/produce; utter -
2 causa (caussa)
causa (caussa) ae, f [1 CAV-], a cause, reason, motive, inducement, occasion, opportunity: te causae inpellebant leves, T.: obscura: accedit illa quoque causa: causa, quam ob rem, etc., T.: satis esse causa, quā re, etc., Cs.: si causa nulla est, cur, etc.: causa quod, etc.: ea est causa, ut cloacae subeant, etc., L.: quid causae est quin: nulla causa est quin: causa quo minus, S.: is, qui causa mortis fuit: morbi, V.: nos causa belli sumus, L.: rerum cognoscere causas, V.: Vera obiurgandi causa, T.—Poet.: Bacchus et ad culpam causas dedit (i. e. culparum causa fuit), V.: consurgere in arma, V.: quae rebus sit causa novandis, V.: meo subscribi causa sepulchro, i. e. of my death, O. — In phrases: cum causā, with good reason: sine causā, without good reason: sine ullā apertā causā: his de causis, Cs.: quā de causā: quā ex causa: eā causā, S.: ob eam causam, Cs.: ob eam ipsam causam: quam ob causam, N.: propter eam quam dixi causam: in causā haec sunt, are responsible: vim morbi in causā esse, quo, etc., L.: non paucitatem... causae fuisse cogitabant, to have been the cause, Cs.—Esp., abl. with gen. or possess. adj., on account of, for the sake of: alqm honoris causā nominare, with due respect: omnium nostrum causā: vitandae suspitionis causā: meā causā, T.: meāpte causā, T.: vestrā reique p. causā: vestrarum sedum templorumque causā; cf. quod illi semper sui causā fecerant: additur illius hoc iam causā, quicum agitur.—Meton., an apology, excuse: non causam dico quin ferat, etc., T.: causas nequiquam nectis inanīs, V.—Poet.: Et geminas, causam lacrimis, sacraverat aras, i. e. a place to weep, V.—A feigned cause, pretext, pretence: fingit causas ne det, T.: morae causas facere, reasons for the delay, S.: causas innecte morandi, V.: inferre causam, Cs.: bellandi, N.: per causam exercendorum remigum, under the pretext, Cs.: per causam renovati belli, L.: gratiam per hanc causam conciliare.—In law, a cause, judicial process, lawsuit: causam agere: publicam dicere: proferre: perdere: tenere, O.: causae actor accessi: causam dicere, to defend (oneself or as advocate): linguam causis acuere, for pleading, H.: extra causam esse, not to the point: plura extra causam dixisse: atque peracta est causa prior, i. e. the hearing before the decision, O.—A side, party, faction, cause: condemnare causam illam: et causam et hominem probare, Cs.: publica, the common weal, O.—A relation of friendship, connection: omnes causae et necessitudines veteres: quae mihi sit causa cum Caesare. —A condition, state, situation, relation, position: num enim aliā in causā M. Cato fuit, aliā ceteri, etc.: in eādem causā fuerunt, Cs.: in meliore causā. — A commission, business undertaken, employment: cui senatus dederat publice causam, ut mihi gratias ageret: super tali causā eodem missi, N.—In rhet., a concrete question, case for discussion. -
3 dum
dum conj. [1 dum], while, whilst, at the time that, during the time in which, where: dum conantur, annus est, T.: dum de his disputo iudiciis: dum ea conquiruntur, ad Rhenum contenderunt, Cs.: Haec canebam, Caesar dum Fulminat, V.: haec dum geruntur: dum ea parant, L.: dum tempus teritur, repente, etc., L.: dum Appium orno, subito, etc.: ne bellum differretur, dum aeger conlega erat, L.: dum is in aliis rebus erat occupatus: qui, dum ascendere conatus est, vēnit in periculum: dum oculos hostium certamen averterat, capitur murus, L.: dum ad se omnia trahant, nihil relictum esse, L.: ut, dum sine periculo liceret, excederet, Cs.: dum intentus in eum se rex totus averteret, etc., L.: Illa, dum te fugeret, non vidit, V.—Of a period of time, while, all the time that, as long as: vixit, dum vixit, bene, T.: dum ego in Siciliā sum, nulla statua deiecta est: haec civitas dum erit laetabitur: causas innecte morandi, Dum desaevit hiemps, V.: dum longius aberant Galli, posteaquam, etc., Cs.: dum auxilia sperastis, postquam, etc., L.: se duces, usque dum per me licuerit, retinuisse.—Of immediate succession, to the time when, all the time till, until: ut me maneat, dum argentum aufero, T.: Tityre, dum redeo, pasce capellas, V.: mansit usque ad eum finem, dum iudices reiecti sunt: non exspectandum sibi, dum pervenirent, Cs.: Multa passus, dum conderet urbem, V.: differant in tempus aliud, dum defervescat ira.—In restrictive clauses, as long as, if so be that, provided that, if only: dum res maneant, verba fingant: oderint, dum metuant: laborem pati, dum poenas caperent, S.—With modo (often written dummodo): mea nil re fert, dum patiar modo, T.: feram libenter, dum modo vobis salus pariatur: quālibet, dum modo tolerabili, condicione transigere.—With tamen: firmissimum quodque sit primum, dum illud tamen teneatur, etc.—With ne, so long as not, provided that not, if only not: dum arator ne plus decumā det: peccate, dum ego ne imiter tribunos, L.* * *while, as long as, until; provided that -
4 ex-ōrō
ex-ōrō āvī, ātus, āre, to move, prevail upon, persuade by entreaty, induce, appease: Qui mihi exorandus est, T.: alquem ut peieret: deos, O.: Lares farre, Iu.: populum, H.: gnatam ut det, oro, vixque id exoro, T.: quae vicinos concidere loris Exorata solet, in spite of entreaties, Iu.: non exoratae arae, inexorable, O.—To obtain by prayer: pacem divōm, V. -
5 fingō
fingō finxī, fictus, ere [FIG-], to touch, handle, stroke, touch gently: corpora linguā, V.: manūs manibus, O.— To form, fashion, frame, shape, mould, model, make: hominem: ab aliquo deo <*>cti: alqd e cerā: homullus ex argillā fictus: pocula de humo, O.: fingendi ars, statuary: imagines marmore, Ta.— To set to rights, arrange, adorn, dress, trim: crinem, V.: fingi curā mulierum, Ph.: vitem putando, V.—Of the countenance, to alter, change, put on, feign: voltum, Cs.: voltūs hominum fingit scelus, i. e. makes men change countenance, T.—Fig., to form, fashion, make, mould, give character to, compose: animos: ex alquā re me, shape my course: ea (verba) sicut ceram ad nostrum arbitrium: voltum, compose, O.: lingua wocem fingit, forms: Carmina, H.: finxit te natura ad virtutes magnum hominem: me pusilli animi, H.: mea minora, i. e. disparage, H.— To form by instruction, instruct, teach, train: mire filium, i. e. cause to play his part, T.: voce paternā Fingeris ad rectum, H.: equum docilem Ire viam, H.— To form mentally, represent in thought, imagine, conceive, think, suppose, express, sketch out: animis imaginem condicionis meae: ex suā naturā ceteros, conceive: utilitatum causā amicitias: in summo oratore fingendo, depicting: ex suā naturā ceteros, judge: me astutiorem: ne finge, do not think it, V.: finge, aliquem nunc fieri sapientem, suppose: interfecti aliqui sunt, finge a nobis, assume, L.— To contrive, devise, invent, feign, pretend: fallacias, T.: causas ne det, T.: verba, i. e. talk deceitfully, S.: (crimina) in istum: non visa, H.: dolorem in hoc casu, Iu.: malum civem Roscium fuisse.* * *Ifingere, finxi, fictus V TRANSmold, form, shape; create, invent; produce; imagine; compose; devise, contrive; adapt, transform into; modify (appearence/character/behavior); groom; make up (story/excuse); pretend, pose; forge, counterfeit; act insincerelyIIfingere, fixi, finctus V TRANSmold, form, shape; create, invent; produce; imagine; compose; devise, contrive; adapt, transform into; modify (appearence/character/behavior); groom; make up (story/excuse); pretend, pose; forge, counterfeit; act insincerely -
6 īnfectus
īnfectus adj. [2 in+factus], not done, unwrought, unmade, undone, unaccomplished, unfinished: pro infecto haberi: omnia pro infecto sint, be regarded, L.: infectum reddet quod, etc., undo, H.: infectā pace dimissi, without obtaining, L.: satis det damni infecti ei, qui, etc., anticipated: infectis iis, quae agere destinaverat, Cs.: infectā re abire, their work undone, L.: infecto negotio revorti, disappointed, S.: argentum, uncoined, L.: facta atque infecta, i. e. true and false, V.: infecta pensa reponunt, unfinished, O.— Impossible: nihil iam infectum Metello credens, S.* * *infecta, infectum ADJunfinished, undone, incomplete; infecta re = without having accomplished it -
7 quīn
quīn conj. [2 qui+-ne]. I. In a principal clause, interrog., why not? wherefore not? (only in exhortation or remonstrance; not in asking for information): quid stas, lapis? Quin accipis? T.: quin taces? T.: quin continetis vocem?: quin potius pacem aeternam Exercemus? V.: quin conscendimus equos? why not mount our horses? L.: Quin uno verbo dic, quid est, quod me velis, just say in one word! T.: quin tu hoc crimen obice ubi licet agere, i. e. you had better: quin illi congrederentur acie inclinandamque semel fortunae rem darent, L.—Corroborative, but, indeed, really, verily, of a truth, nay, in fact: credo; neque id iniuriā; quin Mihi molestum est, T.: nihil ea res animum militaris viri imminuit, quin contra plus spei nactus, L.: non potest dici satis quantum in illo sceleris fuerit, Quin sic attendite, iudices, etc, nay, rather, etc.—In a climax, with etiam or et, yea indeed, nay even: quin etiam necesse erit cupere et optare, ut, etc.: quin etiam voces iactare, V.: quin et Atridas Priamus fefellit, H.— II. In a dependent clause, so that... not, but that, but, without: ut nullo modo Introire possem, quin viderent me, T.: facere non possum, quin ad te mittam, I cannot forbear sending to you: nihil abest, quin sim miserrimus: repertus est nemo quin mori diceret satius esse: nihil praetermisi, quin enucleate ad te perscriberem: nulli ex itinere excedere licebat quin ab equitatu Caesaris exciperetur, without being cut off, Cs.: qui recusare potest, quin et socii sibi consulant? L.: non quin ipse dissentiam, sed quod, etc., not but that.—Esp., representing the nom. of a pron relat. with a negative, who... not, but: nulla fuit civitas quin partem senatūs Cordubam mitteret, Cs.: nulla (natura), quin suam vim retineat: quis templum adspexit, quin testis esset?: Nihil tam difficilest quin investigari possiet, T.: Messanam nemo venit, quin viserit.—After words expressing hesitation, doubt or uncertainty, but that, that: non dubitaturum, quin cederet: et vos non dubitatis, quin: hoc non dubium est, quin Chremes non det, etc., T.: cave dubites, quin: non esse dubium, quin... possent, no doubt that, Cs.: neque abest suspicio, quin, a suspicion that, Cs.* * *Iwhy not, in factIIso that not, without; that not; but that; that -
8 rēctor
rēctor ōris, m [REG-], a guide, leader, director, ruler, master, helmsman, pilot: navium rectores: navis, V.: ut in curru det rector Lora, driver, O.: exterriti sine rectoribus equi, Ta.: elephanti ab rectoribus interfecti, L.—Fig., a ruler, leader, guide, governor: civitatis: rei p., L.: Thebarum, H.: populorum, O.: summi rectoris ac domini numen: pelagi, Neptune, O.: milites, qui ad tra<*> dendam disciplinam, exemplum et rectores habebantur, officers, Ta.: Rectores iuvenum, V.* * *guide, director, helmsman; horseman; driver; leader, ruler, governor -
9 satis
satis adj. (for comp. see satius), n indecl. [2 SA-].—Only nom. and acc, enough, sufficient, satisfactory, ample, adequate: cui satis una Farris libra foret, H.: Duo talenta pro re nostrā ego esse decrevi satis, T.: si ad arcendum Italiā Poenum consul satis esset, L.: animo istuc satis est, auribus non satis: qui non sentirent, quid esset satis: avidior, quam satis est, gloriae: poenas dedit usque superque Quam satis est, H.: ut ea modo exercitui satis superque foret, S.: satis una excidia, V.: satis erat respondere ‘magnas’; ‘ingentīs,’ inquit: nunc libertatem repeti satis est, L.: Fabio satis visum, ut ovans urbem iniret, L.: vos satis habebitis animam retinere, will be content, S.: si non satis habet avaritiam explere, is not satisfied: non satis habitum est quaeri quid... verum etiam, etc., it was not thought sufficient: ut Lacedaemonii satis haberent, si salvi esse possent, were content, N.: senatus censuit satis habendum, quod praetor ius iurandum polliceretur, must be accepted as satisfactory, L.—As subst n., enough, a sufficiency: satis superque dictum est: Satis mihi id habeam supplici, T.: ea amicitia non satis habet firmitatis: satis est tibi in te praesidi: Iam satis terris nivis misit pater, H.: satis superque esse sibi suarum cuique rerum.—In law, satisfaction, security, guaranty, in phrases with do (less correctly as one word, satisdo) and accipio: quibus a me verbis satis accipiet, isdem ipse satis det, in the same form in which he takes security from me, let him give it: iudicatum solvi satis daturos esse dicebant, for the payment of the judgment: de satis dando vero te rogo... tu ut satis des, give bonds. —As adv., enough, sufficiently, adequately, amply, fully: ego istuc satis scio, T.: satis esse arbitror demonstratum: Satis superque me benignitas tua ditavit, H.: pugnatur acriter, agitur tamen satis, i. e. it goes on satisfactorily: existimasti satis cautum tibi ad defensionem fore, si, etc., that you would have secured your defence well enough: mulier satis locuples: satis superque humilis est, qui, etc., L.: Satis scite, T.: satis opportune accidisse, Cs.— Enough, just, tolerably, moderately, somewhat: Sy. (mulier) formā luculentā. Ch. sic satis, T.: satis litteratus: satis bene pascere, pretty well ; see also satisdato, satis facio.* * *Ienough, adequately; sufficiently; well enough, quite; fairly, prettyIIenough, adequate, sufficient; satisfactory -
10 trāns-versus or trāversus (-vorsus)
trāns-versus or trāversus (-vorsus) adj., turned across, lying across, thwart, crosswise, transverse: viae, cross-streets: tramites, L.: fossas transversas viis praeducit, Cs.: transverso ambulans foro, across the forum: ab hac non transversum digitum discedere, a finger's-breath: (versibus) incomptis adlinet atrum Transverso calamo signum, H.—Fig., at cross purposes, inopportune: cuius in adulescentiam transversa incurrit misera fortuna rei p.—As subst n., only with praepp.: ecce tibi e transverso Lampsacenus Strato, qui det, etc., i. e. in contradiction: ecce autem de traverso Caesar, i. e. unexpectedly.Latin-English dictionary > trāns-versus or trāversus (-vorsus)
-
11 arbiter
arbĭter, tri, m. [ar = ad (v. ad init.) and bito = eo], orig., one that goes to something in order to see or hear it; hence, a spectator, beholder, hearer, an eye-witness, a witness (class. through all periods; used several times by Plaut., but only twice by Ter.; syn.: testis, speculator, conscius).I.In gen.:II.aequi et justi hic eritis omnes arbitri,
Plaut. Am. prol. 16:mi quidem jam arbitri vicini sunt, meae quid fiat domi, Ita per impluvium introspectant,
id. Mil. 2, 2, 3:ne arbitri dicta nostra arbitrari (i. e. speculari, v. arbitror) queant,
id. Capt. 2, 1, 28; so id. ib. 2, 1, 34; id. Cas. 1, 1, 2; 1, 1, 55; id. Mil. 4, 4, 1; id. Merc. 5, 4, 46; id. Poen. 1, 1, 50; 3, 3, 50; id. Trin. 1, 2, 109:aut desine aut cedo quemvis arbitrum,
Ter. Ad. 1, 2, 43:quis est decisionis arbiter?
Cic. Fl. 36:ab arbitris remoto loco,
id. Verr. 2, 5, 31:remotis arbitris,
after the removal of, id. Off. 3, 31, 112:omnibus arbitris procul amotis,
Sall. C. 20, 1 Corte:arbitros eicit,
Liv. 1, 41:remotis arbitris,
id. 2, 4:sine arbitro,
id. 27, 28:absque arbitris,
Vulg. Gen. 39, 11:loca abdita et ab arbitris libera,
Cic. Att. 15, 16 B; Just. 21, 4:secretorum omnium arbiter, i. e. conscius,
Curt. 3, 12, 9:procul est, ait, arbiter omnis,
Ov. M. 2, 458 (cf. id. ib. 4, 63: conscius omnis abest).—Esp.A.In judic. lang., t. t., prop., he that is appointed to inquire into a cause (cf. adire hiberna, Tac. H. 1, 52, and intervenio) and settle it; hence, an umpire, arbiter, a judge, in an actio bonae fidei (i. e. who decides acc. to equity, while the judex decides acc. to laws), Sen. Ben. 3, 7 (cf. Zimmern, Rechtsgesch. 3 B, § 8; 3 B, § 42; 3 B, § 60 sq., and the jurists there cited).— So in the fragments of the Twelve Tables: JVDICI. ARBITROVE. REOVE. DIES. DIFFISVS. ESTO., ap. Paul. ex Fest. s. v. reus, p. 227 Müll.: Prae TOR. ARBITROS. TRES. DATO. ap. Fest. s. v. vindiciae, p. 376 Müll., and the ancient judicial formula:B.P. J. A. V. P. V. D., i. e. PRAETOREM JVDICEM ARBITRVMVE POSTVLO VTI DET,
Val. Prob. p. 1539 P.:ibo ad arbitrum,
Plaut. Rud. 4, 3, 101; so id. ib. 4, 3, 104:Vicini nostri hic ambigunt de finibus: Me cepere arbitrum,
Ter. Heaut. 3, 1, 90 (arbiter dabatur his, qui de finibus regendis ambigerent, Don.); so,arbiter Nolanis de finibus a senatu datus,
Cic. Off. 1, 10, 33.—Of the Hebrew judges:subjacebit damno, quantum arbitri judicaverint,
Vulg. Exod. 21, 22.—Hence, trop.:Taurus immensus ipse et innumerarum gentium arbiter,
that sets boundaries to numerous tribes, Plin. 5, 27, 27, § 97:arbitrum familiae herciscundae postulavit,
Cic. Caecin. 7: arbitrum illum adegit (i. e. ad arbitrum illum egit; cf.adigo),
id. Off. 3, 16, 66:quis in hanc rem fuit arbiter?
id. Rosc. Com. 4, 12.—In the time of Cicero, when, acc. to the Lex Aebutia, the decisions were given in definite formulae of the praetor, the formal distinction between judex and arbiter disappeared, Cic. Mur. 12 fin. —Transf. from the sphere of judicial proceedings, a judge, an arbitrator, umpire, in gen.: arbiter inter antiquam Academiam et Zenonem. Cic. Leg. 1, 20, 53:C.Judicet Dominus, arbiter hujus diei, inter etc.,
Vulg. Jud. 11, 27.—So of Paris:arbiter formae,
Ov. H. 16, 69: pugnae, the judge, umpire of the contest, ho brabeutês, Hor. C. 3, 20, 11:favor arbiter coronae,
which adjudged the prize of victory, Mart. 7, 72, 10.—He that rules over, governs, or manages something, a lord, ruler, master (mostly poet. or in post-Aug. prose; syn.: rex, dominus): arbiter imperii (Augustus), Ov. Tr. 5, 2, 47:armorum (Mars),
id. F. 3, 73:bibendi,
Hor. C. 2, 7, 25 (cf. id. ib. 1, 4, 18: nec regna vini sortiere talis, and in Gr. basileus tou sumposiou):quo (sc. Noto) non arbiter Hadriae Major,
who rules over the sea, id. ib. 1, 3, 15:arbiter Eurystheus irae Junonis iniquae,
i. e. the executor, fulfiller of her wrath, Ov. H. 9, 45 al. —In prose, Tac. A. 1, 26:regni,
id. ib. 13, 14, where Halm reads arbitrium:rerum,
id. ib. 2, 73:di potentium populorum arbitri,
id. ib. 15, 24:(JOVI) RERVM RECTORI FATORVMQVE ARBITRO,
Inscr. Orell. 1269 et saep. -
12 beneficium
bĕnĕfĭcĭum (better than bĕnĭfĭcĭ-um), ii, n. [beneficus].I.A benefaction, kindness, favor, benefit, service, euergetêma (sunt qui ita distinguunt, quaedam beneficia esse, quaedam officia, quaedam ministeria. Beneficium esse, quod alienus det:A.alienus est, qui potuit sine reprehensione cessare: officium esse filii, uxoris et earum personarum, quas necessitudo suscitat et ferre opem jubet: ministerium esse servi, quem condicio sua eo loco posuit, ut nihil eorum, quae praestat, imputet superiori,
Sen. Ben.3, 18, 1);—(in prose freq.; in poetry, for metrical reasons, only in play-writers; most freq. in Ter.).In gen.:B.nullum beneficium esse duco id, quod, quoi facias, non placet,
Plaut. Trin. 3, 2, 12:beneficium accipere,
Ter. Ad. 2, 3, 1:pro maleficio beneficium reddere,
id. Phorm. 2, 2, 22:immemor beneficii,
id. And. 1, 1, 17:cupio aliquos parere amicos beneficio meo,
id. Eun. 1, 2, 69:beneficium verbis initum re comprobare,
id. And. 5, 1, 5:nec enim si tuam ob causam cuiquam commodes, beneficium illud habendum est, sed feneratio,
Cic. Fin. 2, 35, 117; id. Off. 2. 20, 70:beneficio adligari: beneficio victus esse,
Cic. Planc. 33, 81; cf.:Jugurtham beneficiis vincere,
Sall. J. 9, 3:collocare,
Cic. Off. 1, 15, 49 al.; 2, 20, 69:dare,
id. ib. 1, 15, 48; id. Fam. 13, 8, 3' deferre, id. Off. 1, 15, 49: conferre in aliquem, [p. 232] id. ib. 1, 14, 45: quia magna mihi debebat beneficia, Cael. ap. Cic. Fam. 8, 12, 1:in republicā multo praestat benefici quam malefici immemorem esse,
Sall. J. 31, 28:senatus et populus Romanus benefici et injuriae memor esse solet,
id. ib. 104, 5; Petr. 126, 4:in iis (hominibus) beneficio ac maleficio abstineri aecum censent,
Liv. 5, 3, 8:immortali memoriā retinere beneficia,
Nep. Att. 11, 5 al. —Of the favor of the people in giving their vote:quidquid hoc beneficio populi Romani atque hac potestate praetoriā possum,
Cic. Imp. Pomp. 24, 69, and 71.—Esp.1.Beneficio, through favor, by the help, aid, support, mediation:(β).beneficio tuo salvus,
thanks to you, Cic. Fam. 11, 22, 1; 13, 35, 1:nostri consulatūs beneficio,
by means of, id. Q. Fr. 1, 1, 1, § 6:servari beneficio Caesaris,
Vell. 2, 71, 1:hoc beneficio,
by this means, Ter. Heaut. 2, 4, 14:sortium beneficio,
by the lucky turn of, Caes. B. G. 1, 53 Herz.:longissimae aetatis,
Quint. 3, 1, 9:ingenii,
id. 2, 11, 2; 5, 10, 121:eloquentiae,
Tac. Or. 8 al.; cf.: fortunae beneficium, Planc. ap. Cic. Fam. 10, 4, 2.—In gen., by the agency of:2.quod beneficio ejus contingit,
Dig. 39, 2, 40, § 1:beneficio furis,
ib. 47, 2, 46 pr.—Alicujus beneficii facere (habere, etc.), to make dependent on one ' s bounty or favor (post-Aug.):II.commeatus a senatu peti solitos benefici sui fecit,
Suet. Claud. 23:ut munus imperii beneficii sui faceret,
Just. 13, 4, 9; cf.:adeo quidem dominis servi beneficia possunt dare, ut ipsos saepe beneficii sui fecerint,
Sen. Ben. 3, 18, 4:sed nihil habebimus nisi beneficii alieni?
Quint. 10, 4, 6.—Transf. to political life.A.A distinction, support, favor, promotion (esp. freq. after the Aug. per.):2.coöptatio collegiorum ad populi beneficium transferebatur,
Cic. Lael. 25, 96; id. Phil. 2, 36, 91:quibus omnia populi Romani beneficia dormientibus deferuntur,
id. Verr. 2, 5, 70, § 180:in beneficiis ad aerarium delatus,
among those recommended to favor, id. Arch. 5, 11 Halm. ad loc.; id. Fam. 7, 5, 3:cum suo magno beneficio esset,
under great obligation to his recommendation, id. Phil. 8, 6 Wernsd.; Flor. 4, 2, 92; cf. Suet. Tit. 8.—So,Esp. freq. of military promotions (whence beneficiarius, q. v.):B.quod scribis de beneficiis, scito a me et tribunos militaris et praefectos... delatos esse,
Cic. Fam. 5, 20, 7:ut tribuni militum... quae antea dictatorum et consulum ferme fuerant beneficia,
Liv. 9, 30, 3:beneficia gratuita esse populi Romani,
id. 45, 42, 11; Hirt. B. Afr. 54, 5:per beneficia Nymphidii,
promoted, advanced through the favor of Nymphidius, Tac. H. 1, 25; 4, 48 Lips.:beneficii sui centuriones,
i. e. his creatures, Suet. Tib. 12:Liber beneficiorum or Beneficium,
the book in which the public lands that were bestowed were designated, Hyg. Limit. Const. p. 193 Goes.; Arcad. ib. p. 260.—So, SERVVS. A. COMMENTARIIS. BENEFICIORVM., Inscr. Grut. 578, 1.—A privilege, right (post-Aug.):C.anulorum,
Dig. 48, 7, 42:religionis,
ib. 3, 3, 18:militaris,
ib. 29, 1, 3.—Hence, liberorum, a release from the office of judge, received in consequence of having a certain number of children, Suet. Claud. 15; Dig. 49, 8, 1, § 2.—Personified, as a god:duos omnino (deos credere), Poenam et Beneficium,
Plin. 2, 7, 5, § 14. -
13 benificium
bĕnĕfĭcĭum (better than bĕnĭfĭcĭ-um), ii, n. [beneficus].I.A benefaction, kindness, favor, benefit, service, euergetêma (sunt qui ita distinguunt, quaedam beneficia esse, quaedam officia, quaedam ministeria. Beneficium esse, quod alienus det:A.alienus est, qui potuit sine reprehensione cessare: officium esse filii, uxoris et earum personarum, quas necessitudo suscitat et ferre opem jubet: ministerium esse servi, quem condicio sua eo loco posuit, ut nihil eorum, quae praestat, imputet superiori,
Sen. Ben.3, 18, 1);—(in prose freq.; in poetry, for metrical reasons, only in play-writers; most freq. in Ter.).In gen.:B.nullum beneficium esse duco id, quod, quoi facias, non placet,
Plaut. Trin. 3, 2, 12:beneficium accipere,
Ter. Ad. 2, 3, 1:pro maleficio beneficium reddere,
id. Phorm. 2, 2, 22:immemor beneficii,
id. And. 1, 1, 17:cupio aliquos parere amicos beneficio meo,
id. Eun. 1, 2, 69:beneficium verbis initum re comprobare,
id. And. 5, 1, 5:nec enim si tuam ob causam cuiquam commodes, beneficium illud habendum est, sed feneratio,
Cic. Fin. 2, 35, 117; id. Off. 2. 20, 70:beneficio adligari: beneficio victus esse,
Cic. Planc. 33, 81; cf.:Jugurtham beneficiis vincere,
Sall. J. 9, 3:collocare,
Cic. Off. 1, 15, 49 al.; 2, 20, 69:dare,
id. ib. 1, 15, 48; id. Fam. 13, 8, 3' deferre, id. Off. 1, 15, 49: conferre in aliquem, [p. 232] id. ib. 1, 14, 45: quia magna mihi debebat beneficia, Cael. ap. Cic. Fam. 8, 12, 1:in republicā multo praestat benefici quam malefici immemorem esse,
Sall. J. 31, 28:senatus et populus Romanus benefici et injuriae memor esse solet,
id. ib. 104, 5; Petr. 126, 4:in iis (hominibus) beneficio ac maleficio abstineri aecum censent,
Liv. 5, 3, 8:immortali memoriā retinere beneficia,
Nep. Att. 11, 5 al. —Of the favor of the people in giving their vote:quidquid hoc beneficio populi Romani atque hac potestate praetoriā possum,
Cic. Imp. Pomp. 24, 69, and 71.—Esp.1.Beneficio, through favor, by the help, aid, support, mediation:(β).beneficio tuo salvus,
thanks to you, Cic. Fam. 11, 22, 1; 13, 35, 1:nostri consulatūs beneficio,
by means of, id. Q. Fr. 1, 1, 1, § 6:servari beneficio Caesaris,
Vell. 2, 71, 1:hoc beneficio,
by this means, Ter. Heaut. 2, 4, 14:sortium beneficio,
by the lucky turn of, Caes. B. G. 1, 53 Herz.:longissimae aetatis,
Quint. 3, 1, 9:ingenii,
id. 2, 11, 2; 5, 10, 121:eloquentiae,
Tac. Or. 8 al.; cf.: fortunae beneficium, Planc. ap. Cic. Fam. 10, 4, 2.—In gen., by the agency of:2.quod beneficio ejus contingit,
Dig. 39, 2, 40, § 1:beneficio furis,
ib. 47, 2, 46 pr.—Alicujus beneficii facere (habere, etc.), to make dependent on one ' s bounty or favor (post-Aug.):II.commeatus a senatu peti solitos benefici sui fecit,
Suet. Claud. 23:ut munus imperii beneficii sui faceret,
Just. 13, 4, 9; cf.:adeo quidem dominis servi beneficia possunt dare, ut ipsos saepe beneficii sui fecerint,
Sen. Ben. 3, 18, 4:sed nihil habebimus nisi beneficii alieni?
Quint. 10, 4, 6.—Transf. to political life.A.A distinction, support, favor, promotion (esp. freq. after the Aug. per.):2.coöptatio collegiorum ad populi beneficium transferebatur,
Cic. Lael. 25, 96; id. Phil. 2, 36, 91:quibus omnia populi Romani beneficia dormientibus deferuntur,
id. Verr. 2, 5, 70, § 180:in beneficiis ad aerarium delatus,
among those recommended to favor, id. Arch. 5, 11 Halm. ad loc.; id. Fam. 7, 5, 3:cum suo magno beneficio esset,
under great obligation to his recommendation, id. Phil. 8, 6 Wernsd.; Flor. 4, 2, 92; cf. Suet. Tit. 8.—So,Esp. freq. of military promotions (whence beneficiarius, q. v.):B.quod scribis de beneficiis, scito a me et tribunos militaris et praefectos... delatos esse,
Cic. Fam. 5, 20, 7:ut tribuni militum... quae antea dictatorum et consulum ferme fuerant beneficia,
Liv. 9, 30, 3:beneficia gratuita esse populi Romani,
id. 45, 42, 11; Hirt. B. Afr. 54, 5:per beneficia Nymphidii,
promoted, advanced through the favor of Nymphidius, Tac. H. 1, 25; 4, 48 Lips.:beneficii sui centuriones,
i. e. his creatures, Suet. Tib. 12:Liber beneficiorum or Beneficium,
the book in which the public lands that were bestowed were designated, Hyg. Limit. Const. p. 193 Goes.; Arcad. ib. p. 260.—So, SERVVS. A. COMMENTARIIS. BENEFICIORVM., Inscr. Grut. 578, 1.—A privilege, right (post-Aug.):C.anulorum,
Dig. 48, 7, 42:religionis,
ib. 3, 3, 18:militaris,
ib. 29, 1, 3.—Hence, liberorum, a release from the office of judge, received in consequence of having a certain number of children, Suet. Claud. 15; Dig. 49, 8, 1, § 2.—Personified, as a god:duos omnino (deos credere), Poenam et Beneficium,
Plin. 2, 7, 5, § 14. -
14 causa
causa (by Cicero, and also a little after him, caussa, Quint. 1, 7, 20; so Fast. Praenest. pp. 321, 322; Inscr. Orell. 3681; 4077; 4698 al.; in Mon. Ancyr. 3, 1 dub.), ae, f. [perh. root cav- of caveo, prop. that which is defended or protected; cf. cura], that by, on account of, or through which any thing takes place or is done; a cause, reason, motive, inducement; also, in gen., an occasion, opportunity (opp. effectis, Quint. 6, 3, 66; 7, 3, 29:I.factis,
id. 4, 2, 52; 12, 1, 36 al.; very freq. in all periods, and in all kinds of discourse. In its different meanings syn. with ratio, principium, fons, origo, caput; excusatio, defensio; judicium, controversia, lis; partes, actio; condicio, negotium, commodum, al.).In gen.: causa ea est, quae id efficit, cujus est causa; ut vulnus mortis; cruditas morbi;b.ignis ardoris. Itaque non sic causa intellegi debet, ut quod cuique antecedat, id ei causa sit, sed quod cuique efficienter antecedat,
Cic. Fat. 15, 34:justa et magna et perspicua,
id. Rosc. Am. 14, 40: id. Phil. 2, 22, 53; id. Att. 16, 7, 6:sontica causa, v. sonticus.—Followed by a particle of cause: causa, quamobrem, etc.,
Ter. And. 5, 1, 18; id. Eun. 1, 2, 65; id. [p. 304] Heaut. 2, 3, 95; id. Hec. 3, 3, 22; 3, 5, 2; 4, 4, 73; Cic. Fin. 4, 16, 44:causa, quare, etc.,
Cic. Inv. 2, 20, 60:causa, cur, etc.,
id. Ac. 1, 3, 10; Quint. 11, 3, 16; 2, 3, 11; Hor. C. 1, 16, 19 al.:causa quod, etc.,
Cic. Verr. 2, 3, 46, § 109; id. Phil. 6, 1, 1; Quint. 2, 1, 1; 5, 10, 30 al.:ut, etc.,
Plaut. Capt. 2, 2, 7; Ter. Eun. 3, 3, 6; Cic. Fam. 1, 8, 4 al.:haud causa quin, etc.,
Plaut. Most. 2, 2, 4:quae causa est quin,
id. Capt. 2, 2, 103:quid causae est quin,
Ter. And. 3, 4, 21; Cic. Tusc. 5, 11, 32; Hor. S. 1, 1, 20:nulla causa est quin,
Cic. Fam. 2, 17, 1:causa quominus,
Sall. C. 51, 41; Liv. 34, 56, 9:causa ne,
id. 34, 39, 9:nihil causae est cur non, etc.,
Quint. 11, 3, 59:causae propter quas, etc.,
id. 4, 2, 12; 5, 7, 24; 8, 6, 23.—With gen. obj.:is, qui causa mortis fuit,
Cic. Phil. 9, 3, 7; Liv. 21, 21, 1; Quint. 7, 3, 18; 7, 4, 42:salutis,
Lucr. 3, 349:morbi,
id. 3, 502; Verg. G. 4, 397; Hor. C. 2, 2, 14:nos causa belli sumus,
Liv. 1, 13, 3:causa mortis fuistis,
Quint. 7, 3, 32; Sen. Ira, 2, 27, 3:explicandae philosophiae,
Cic. Div. 2, 2, 6:nec vero umquam bellorum civilium semen et causa deerit,
id. Off. 2, 8, 29; so,belli,
Sall. C. 2, 2; Verg. A. 7, 553; Hor. C. 2, 1, 2; id. S. 1, 3, 108; id. Ep. 1, 2, 9:felix qui potuit rerum cognoscere causas,
Verg. G. 2, 490:vera objurgandi causa,
Ter. And. 1, 1, 131; cf. with ad:causa ad objurgandum,
id. ib. 1, 1, 123; id. Hec. 4, 4, 71; and poet. with inf.:consurgere in arma,
Verg. A. 10, 90:perire,
Tib. 3, 2, 30:gestare carinas,
Luc. 5, 464.— With prepp.:cum causā,
with good reason, Cic. Verr. 2, 1, 8, § 21; id. de Or. 2, 60, 247; Varr. R. R. 1, 17, 4:sine causā,
without good reason, Cic. Div. 2, 28, 61; id. Fat. 9, 18; id. de Or. 2, 60, 246; id. Att. 13, 22, 1; Caes. B. G. 1, 14; Nep. Alcib. 6, 2; Quint. 1, 10, 35; 1, 12, 9:his de causis,
Cic. Att. 6, 1, 6:id nisi gravi de causā non fecisset,
id. ib. 7, 7, 3:justis de causis,
id. Fam. 5, 20, 2:quā de causā,
id. Off. 1, 41, 147; id. Ac. 1, 12, 43; Caes. B. G. 1, 1:quibus de causis,
Quint. 4, 2, 15;less freq. in ante-Aug. prose: quā ex causa,
Cic. Rep. 2, 7, 13; id. Mur. 17, 36; but very freq. in Quint., Sen., and the younger Plin.; so,nullā aliā ex causā,
Sen. Ep. 29, 1:multis ex causis,
Quint. 5, 12, 3:quibus ex causis,
id. 4, 2, 15; Plin. Ep. 6, 6, 8:ex plurimis causis,
id. ib. 1, 3, 6:ex his (causis),
id. ib. 5, 8, 6:—ob eam causam scribo, ut, etc., Cic. Fam. 1, 8, 4:illa festinatio fuit ob illam causam, ne, etc.,
id. Verr. 2, 2, 40, § 99; Nep. Milt. 6, 2:ob eam causam, quia, etc.,
Cic. N. D. 3, 20, 51:ob eas causas,
Caes. B. G. 1, 10:ob eam ipsam causam,
Cic. Brut. 7, 29:quam ob causam,
Nep. Paus. 2, 6:propter eam quam dixi causam,
Cic. Verr. 2, 3, 46, § 110:causae propter quas,
Quint. 4, 2, 12.—In causā esse, to be the cause of, responsible for, etc. (rare):in causā haec sunt,
Cic. Fam. 1, 1, 1:vim morbi in causā esse, quo serius perficeretur,
Liv. 40, 26, 5:verecundiam multis in causā fuisse, ut, etc.,
Quint. 12, 5, 2; Plin. Ep. 6, 10, 3; 7, 5, 1; Plin. 9, 30, 49, § 94; cf.:tarditatis causa in senatu fuit,
Liv. 4, 58, 4.—Causā, in abl. with gen. or possess. adj. (usu. put after the noun), as patris causā, meā causā, on account of, for the sake of (in the best prose, almost always referring to the future, and implying a purpose; cf. propter with acc. of the pre-existing cause or motive):II.honoris tui causā huc ad te venimus,
Plaut. Poen. 3, 3, 25; Ter. Phorm. 5, 7, 35; Cic. Fam. 13, 26, 2 al.:animi causa, v. animus, II., etc.: exempli causā, v. exemplum: causā meā,
Plaut. Most. 5, 2, 47; id. Poen. 1, 2, 160; id. Am. 1, 3, 42 al.; Ter. Heaut. prol. 41; 5, 5, 23 al.;causā meāpte,
id. ib. 4, 3, 8:nostra causa,
id. Phorm. 4, 4, 14; Cic. Ac. 2, 38, 120; Quint. 7, 4, 9:vestrā magis hoc causā volebam quam meā,
Cic. de Or. 1, 35. 162:aliena potius causa quam sua,
Quint. 3, 7, 16.—Put before the noun:rastros capsit causă potiendi agri,
Enn. Ann. 324 Vahl.:quidquid hujus feci, causā virginis Feci,
Ter. Eun. 1, 2, 122; so Liv. 26, 32, 6; 31, 12, 4; 39, 14, 8; 40, 41 fin.; 40, 44, 10.—Rarely with propter in the same sense:vestrarum sedum templorumque causā, propter salutem meorum civium,
Cic. Sest. 20, 45.—With gen. of pers. or reflex. pron. instead of possess. very rare (v. Lahmeyer ad Cic. Lael. 16, 57):quod illi semper sui causā fecerant,
Cic. Verr. 2, 3, 52, § 121.Esp.A.= justa causa, good reason, just cause, full right:B.cum causā accedere ad accusandum,
with good reason, Cic. Verr. 2, 1, 8, § 21; so,cum causā,
id. de Or. 2, 60, 247; Varr. R. R. 1, 17, 4; 3, 16, 7;and the contrary: sine causā,
without good reason, Cic. Div. 2, 28, 61; id. de Or. 2, 60, 246; Caes. B. G. 1, 14; Nep. Alcib. 6, 2 al.—An apology, excuse, Cato, R. R. 2, 2; Plaut. Capt. 3, 4, 92; Ter. Phorm. 2, 1, 42; Cic. Fam. 16, 19 fin.; Verg. A. 9, 219 al.—C.Causam alicui dare alicujus rei, occasion:D.qui (Nebatius) mihi dedit causam harum litterarum,
Cic. Fam. 11, 27, 8;for which poët.: Bacchus et ad culpam causas dedit,
Verg. G. 2, 455 Forbig. ad loc.—A feigned cause, a pretext, pretence, = praetextus, prophasis:E.habere causam,
Plaut. As. 4, 1, 44:fingere falsas causas,
Ter. Hec. 4, 4, 71; id. And. 1, 3, 8 Ruhnk.; 4, 1, 18; id. Phorm. 2, 1, 4:fingit causas ne det,
id. Eun. 1, 2, 58; cf. Tib. 1, 6, 11:morae facere,
to pretend reasons for the delay, Sall. J. 36, 2:inferre causam,
Caes. B. G. 1, 39, 2:causam interponere,
Nep. Them. 7, 1; cf. id. Milt. 4, 1:bellandi,
id. Ham. 3, 1:belli,
Tac. A. 12, 45:jurgii,
Phaedr. 1, 1, 4 al. (On the other hand, causa, a true cause, is opp. to praetextus, a pretext, Suet. Caes. 30.)—So freq. per causam, under the pretext, Caes. B. C. 3, 24; 3, 76; 3, 87; Liv. 2, 32, 1 Drak.; 22, 61, 8; Suet. Caes. 2; id. Oth. 3; id. Vesp. 1; Tib. 1, 6, 26; Ov. H. 20, 140; id. Tr. 2, 452.—In judic. lang. t. t., a cause, judicial process, lawsuit:2.privatae,
Cic. Inv. 1, 3, 4:publicae,
id. de Or. 3, 20, 74; id. Rosc. Am. 21, 59:capitis aut famae,
id. Fam. 9, 21, 1:causam agere,
id. de Or. 2, 48, 199; Quint. 6, 1, 54; 7, 2, 55; 10, 7, 30;11, 1, 67 et saep.: constituere,
Cic. Verr. 2, 5, 1, § 1:perorare,
id. Quint. 24, 77:defendere,
Quint. 3, 6, 9; 12, 1, 24; 12, 1, 37; Suet. Caes. 49:exponere,
Quint. 2, 5, 7:perdere,
Cic. Rosc. Com. 4, 10:obtinere,
id. Fam. 1, 4, 1:tenere (= obticere),
Ov. M. 13, 190: causā cadere, v. cado, II.: causam dicere, to defend one ' s self, or to make a defence (as an advocate), Cic. Rosc. Am. 5, 12 and 13; 21, 54; id. Sest. 8, 18; id. Quint. 8, 31; Liv. 29, 19, 5; Quint. 5, 11, 39; 8, 2, 24; Suet. Caes. 30 et saep.— Poet.: causa prior, the first part of the process, i. e. the trial, Ov. M. 15, 37.—Hence,Out of the sphere of judicial proceedings, the party, faction, cause that one defends:b.ne condemnare causam illam, quam secutus esset, videretur, etc.,
Cic. Lig. 9, 27 sq.:suarum partium causa,
Quint. 3, 8, 57:causa Caesaris melior,
id. 5, 11, 42; Tac. A. 1, 36 al. —Hence,Meton.(α).A relation of friendship, connection:(β).quīcum tibi adfininitas, societas, omnes denique causae et necessitudines veteres intercedebant,
Cic. Quint. 15, 48:explicare breviter, quae mihi sit ratio et causa cum Caesare,
id. Prov. Cons. 17, 40; id. Fam. 13, 19, 1.—In gen., = condicio, a condition, state, situation, relation, position:(γ).ut nonnumquam mortem sibi ipse consciscere aliquis debeat, alius in eādem causā non debeat: num enim aliā in causā M. Cato fuit, alia ceteri, qui se in Africā Caesari tradiderunt?
Cic. Off. 1, 31, 112; so Caes. B. G. 4, 4 Herz.:(Regulus) erat in meliore causā quam, etc.,
Cic. Off. 3, 27, 100; id. Agr. 3, 2, 9 (where for causa in the foll. clause is condicio):atque in hoc genere mea causa est, ut, etc.,
id. Fam. 2, 4, 1; cf. id. ib. 9, 13, 1.—= negotium, a cause, business undertaken for any one, an employment:F.cui senatus dederat publice causam, ut mihi gratias ageret,
Cic. Verr. 2, 3, 73, § 170:quod nemo eorum rediisset, qui super tali causā eodem missi erant,
Nep. Paus. 4, 1.—In medic. lang., a cause for disease:G.causam metuere,
Cels. 3, 3; so Sen. Cons. ad Marc. 11 fin.; Plin. 28, 15, 61, § 218.—Hence in late Lat. for disease, Cael. Aur. Tard. 5, 10, 95; id. Acut. 2, 29, 157; Veg. 1, 25, 1; 3, 6, 11; 3, 45, 5; 4, 4, 2 al.—That which lies at the basis of a rhetorical representation, matter, subject, hupothesis, Cic. Top. 21, 79; id. Inv. 1, 6, 8; Auct. Her. 1, 11, 18; Quint. 3, 5, 7 sq. -
15 data
1.do, dĕdi, dătum, dăre (also in a longer form, dănunt = dant, Pac., Naev., and Caecil. ap. Non. 97, 14 sq.; Plaut. Most. 1, 2, 48; id. Ps. 3, 1, 1 et saep.; cf. Paul. ex Fest. p. 68, 12 Müll.— Subj.:I.duim = dem,
Plaut. Aul. 4, 6, 6; Ter. Heaut. 1, 1, 38:duis,
Plaut. Capt. 2, 2, 81; id. Men. 2, 1, 42:duas = des,
id. Merc. 2, 3, 67; id. Rud. 5, 3, 12; an old formula in Liv. 10, 19:duit,
Plaut. As. 2, 4, 54; id. Aul. 1, 1, 23; an old formula in Liv. 22, 10 init.:duint,
Plaut. Most. 3, 1, 126; id. Ps. 4, 1, 25; id. Trin. 2, 4, 35; Ter. And. 4, 1, 43; id. Phorm. 3, 2, 34 al.— Imper.: DVITOR, XII. Tab. ap. Plin. 21, 3, 5 ex conject.—Inf.: DASI = dari, acc. to Paul. ex Fest. p. 68, 13 Müll.:dane = dasne,
Plaut. Truc. 2, 4, 22.—The pres. pass., first pers., dor, does not occur), v. a. [Sanscr. dā, da-dā-mi, give; Gr. di-dô-mi, dôtêr, dosis; cf.: dos, donum, damnum], to give; and hence, with the greatest variety of application, passing over into the senses of its compounds, derivatives, and synonyms (edere, tradere, dedere; reddere, donare, largiri, concedere, exhibere, porrigere, praestare, impertire, suppeditare, ministrare, subministrare, praebere, tribuere, offerre, etc.), as, to give away, grant, concede, allow, permit; give up, yield, resign; bestow, present, confer, furnish, afford; offer, etc. (very freq.).In gen.:(β).eam carnem victoribus danunt, Naev. ap. Non. l. l.: ea dona, quae illic Amphitruoni sunt data,
Plaut. Am. prol. 138; cf.:patera, quae dono mi illic data'st,
id. ib. 1, 3, 36:dandis recipiendisque meritis,
Cic. Lael. 8; cf.:ut par sit ratio acceptorum et datorum,
id. ib. 16, 58: ut obsides accipere non dare consuerint, Caes. B. G. 1, 4 fin.:obsides,
id. ib. 1, 19, 1;1, 31, 7 et saep.: patriam (sc. mundum) dii nobis communem secum dederunt,
Cic. Rep. 1, 13:hominibus animus datus est ex illis sempiternis ignibus,
id. ib. 6, 15; cf. ib. 6, 17:ea dant magistratus magis, quae etiamsi nolint, danda sint,
id. ib. 1, 31; cf.imperia,
id. ib. 1, 44:centuria, ad summum usum urbis fabris tignariis data,
id. ib. 2, 22:Lycurgus agros locupletium plebi, ut servitio, colendos dedit,
id. ib. 3, 9 fin.:ei filiam suam in matrimonium dat,
Caes. B. G. 1, 3, 5:litteras ad te numquam habui cui darem, quin dederim,
Cic. Fam. 12, 19: litteras (ad aliquem), to write to one, saep.; cf. id. Att. 5, 11;and in the same signif.: aliquid ad aliquem,
id. ib. 10, 8 fin.:litteras alicui, said of the writer,
to give one a letter to deliver, id. ib. 5, 15 fin.;of the bearer, rarely,
to deliver a letter to one, id. ib. 5, 4 init.: colloquium dare, to join in a conference, converse ( poet.), Lucr. 4, 598 (Lachm.;al. videmus): colloquiumque sua fretus ab urbe dedit,
parley, challenge, Prop. 5, 10, 32:dare poenas,
to give satisfaction, to suffer punishment, Sall. C. 18:alicui poenas dare,
to make atonement to any one; to suffer for any thing, Ov. M. 6, 544; Sall. C. 51, 31;v. poena: decus sibi datum esse justitia regis existimabant,
Cic. Rep. 1, 41:quoniam me quodammodo invitas et tui spem das,
id. ib. 1, 10:dabant hae feriae tibi opportunam sane facultatem ad explicandas tuas litteras,
id. ib. 1, 9; cf.:ansas alicui ad reprehendendum,
id. Lael. 16, 59:multas causas suspicionum offensionumque,
id. ib. 24:facultatem per provinciam itineris faciundi,
Caes. B. G. 1, 7, 5;for which: iter alicui per provinciam,
id. ib. 1, 8, 3; Liv. 8, 5; 21, 20 al.:modicam libertatem populo,
Cic. Rep. 2, 31:consilium,
id. Lael. 13:praecepta,
id. ib. 4 fin.:tempus alicui, ut, etc.,
id. Rep. 1, 3:inter se fidem et jusjurandum,
Caes. B. G. 1, 3 fin.:operam,
to bestow labor and pains on any thing, Cic. de Or. 1, 55:operam virtuti,
id. Lael. 22, 84;also: operam, ne,
id. ib. 21, 78:veniam amicitiae,
id. ib. 17:vela (ventis),
to set sail, id. de Or. 2, 44, 187:dextra vela dare,
to steer towards the right, Ov. 3, 640:me librum L. Cossinio ad te perferendum dedisse,
Cic. Att. 2, 1:sin homo amens diripiendam urbem daturus est,
id. Fam. 14, 14 et saep.: ita dat se res, so it is circumstanced, so it is, Poëta ap. Cic. N. D. 2, 26; cf.:prout tempus ac res se daret,
Liv. 28, 5 et saep.— Impers.: sic datur, so it goes, such is fate, i. e. you have your reward, Plaut. Truc. 4, 8, 4; id. Ps. 1, 2, 22; id. Men. 4, 2, 40; 64; id. Stich. 5, 6, 5.— Part. perf. sometimes (mostly in poets) subst.: dăta, ōrum, n., gifts, presents, Plaut. Ps. 1, 3, 72; Prop. 3, 15, 6 (4, 14, 6 M.); Ov. M. 6, 363 (but not in Cic. Clu. 24, 66, where dona data belong together, as in the archaic formula in Liv. 22, 10 init.:DATVM DONVM DVIT, P. R. Q.).— Prov.: dantur opes nulli nunc nisi divitibus,
Mart. 5, 81, 2; cf.:dat census honores,
Ov. F. 1, 217.—Poet. with inf.:(γ).da mihi frui perpetuā virginitate,
allow me, Ov. M. 1, 486; id. ib. 8, 350:di tibi dent captā classem reducere Trojā,
Hor. S. 2, 3, 191; so id. ib. 1, 4, 39; id. Ep. 1, 16, 61; id. A. P. 323 et saep.—With ne:II.da, femina ne sim,
Ov. M. 12, 202.In partic.A.In milit. lang.1.Nomina, to enroll one's self for military service, to enlist, Cic. Phil. 7, 4, 13; Liv. 2, 24; 5, 10; cf.2.transf. beyond the military sphere,
Plaut. Ps. 4, 6, 38.—Manus (lit., as a prisoner of war, to stretch forth the hands to be fettered; cf. Cic. Lael. 26, 99;3.hence),
to yield, surrender, Nep. Ham. 1, 4;and more freq. transf. beyond the milit. sphere,
to yield, acquiesce, Plaut. Pers. 5, 2, 72; Cic. Lael. 26, 99; id. Att. 2, 22, 2; Caes. B. G. 5, 31, 3; Ov. H. 4, 14; id. F. 3, 688; Verg. A. 11, 568; Hor. Epod. 17, 1 al.—Terga, for the usual vertere terga; v. tergum.—B. 1.Esp. in jurid. lang.: DO, DICO, ADDICO, the words employed by the praetor in the execution of his office; viz. DO in the granting of judges, actions, exceptions, etc.; DICO in pronouncing sentence of judgment; ADDICO in adjudging the property in dispute to one or the other party; cf. Varr. L. L. 6, § 30 Müll.;2.hence called tria verba,
Ov. F. 1, 47.—Datur, it is permitted, allowed, granted; with subj. clause: quaesitis diu terris, ubi sistere detur, Ov. M. 1, 307:C.interim tamen recedere sensim datur,
Quint. 11, 3, 127:ex quo intellegi datur, etc.,
Lact. 5, 20, 11.—In philos. lang., to grant a proposition:D.in geometria prima si dederis, danda sunt omnia: dato hoc, dandum erit illud (followed by concede, etc.),
Cic. Fin. 5, 28, 83; id. Tusc. 1, 11, 25; id. Inv. 1, 31 fin. —Designating the limit, to put, place, carry somewhere; and with se, to betake one's self somewhere:E.tum genu ad terram dabo,
to throw, Plaut. Capt. 4, 2, 17; cf.:aliquem ad terram,
Liv. 31, 37; Flor. 4, 2 fin.:me haec deambulatio ad languorem dedit!
has fatigued me, Ter. Heaut. 4, 6, 3:hanc mihi in manum dat,
id. And. 1, 5, 62:praecipitem me in pistrinum dabit,
id. ib. 1, 3, 9:hostes in fugam,
Caes. B. G. 5, 51 fin.:hostem in conspectum,
to bring to view, Liv. 3, 69 fin.:aliquem in vincula,
to cast into prison, Flor. 3, 10, 18; cf.:arma in profluentes,
id. 4, 12, 9:aliquem usque Sicanium fretum,
Val. Fl. 2, 28:aliquem leto,
to put to death, to kill, Phaedr. 1, 22, 9:se in viam,
to set out on a journey, Cic. Fam. 14, 12:sese in fugam,
id. Verr. 2, 4, 43 fin.; cf.:se fugae,
id. Att. 7, 23, 2:Socrates, quam se cumque in partem dedisset, omnium fuit facile princeps,
id. de Or. 3, 16, 60 et saep.—Designating the effect, to cause, make, bring about, inflict, impose:F.qui dederit damnum aut malum,
Ter. And. 1, 1, 116:nec consulto alteri damnum dari sine dolo malo potest,
Cic. Tull. 14, 34; 16, 39; cf.:malum dare,
id. N. D. 1, 44, 122:hoc quī occultari facilius credas dabo,
Ter. Hec. 5, 4, 29:inania duro vulnera dat ferro,
Ov. M. 3, 84:morsus,
Prop. 5, 5, 39; cf.:motus dare,
to impart motion, Lucr. 1, 819 al. (but motus dare, to make motion, to move, be moved, id. 2, 311):stragem,
id. 1, 288:equitum ruinas,
to overthrow, id. 5, 1329.—With part. fut. pass.:pectora tristitiae dissolvenda dedit,
caused to be delivered from sadness, Tib. 1, 7, 40.—Prov.: dant animos vina,
Ov. M. 12, 242. —Aliquid alicui, to do any thing for the sake of another; to please or humor another; to give up, sacrifice any thing to another (for the more usual condonare): da hoc illi mortuae, da ceteris amicis ac familiaribus, da patriae, Sulp. ap. Cic. Fam. 4, 5 fin.: aliquid auribus alicujus, Trebon. ib. 12, 16:b.Caere hospitio Vestalium cultisque diis,
Liv. 7, 20:plus stomacho quam consilio,
Quint. 10, 1, 117 et saep.:ut concessisti illum senatui, sic da hunc populo,
i. e. forgive him, for the sake of the people, Cic. Lig. 12, 37:dabat et famae, ut, etc.,
Tac. A. 1, 7.—Hence,Se alicui, to give one's self up wholly, to devote, dedicate one's self to a person or thing, to serve:G.dedit se etiam regibus,
Cic. Rab. Post. 2, 4; so Ter. Eun. 3, 3, 10; id. Heaut. 4, 3, 10; Poëta ap. Cic. Fam. 2, 8, 2; Cic. Att. 7, 12, 3; Nep. Att. 9; Tac. A. 1, 31:mihi si large volantis ungula se det equi,
Stat. Silv, 2, 2, 38; 1, 1, 42; 5, 3, 71 al.; Aus. Mosel. 5, 448; cf. Ov. H. 16, 161:se et hominibus Pythagoreis et studiis illis,
Cic. Rep. 1, 111:se sermonibus vulgi,
id. ib. 6, 23:se jucunditati,
id. Off. 1, 34 al.:se populo ac coronae,
to present one's self, appear, id. Verr. 2, 3, 19; cf.:se convivio,
Suet. Caes. 31 et saep.:si se dant (judices) et sua sponte quo impellimus inclinant,
Cic. de Or. 2, 44, 187.—Of discourse, to announce, tell, relate, communicate (like accipere, for to learn, to hear, v. accipio, II.; mostly ante-class. and poet.):H.erili filio hanc fabricam dabo,
Plaut. Bacch. 2, 3, 132:quam ob rem has partes didicerim, paucis dabo,
Ter. Heaut. prol. 10; cf. Verg. E. 1, 19:imo etiam dabo, quo magis credas,
Ter. Phorm. 5, 6, 37:da mihi nunc, satisne probas?
Cic. Ac. 1, 3, 10:Thessalici da bella ducis,
Val. Fl. 5, 219:is datus erat locus colloquio,
appointed, Liv. 33, 13:fixa canens... Saepe dedit sedem notas mutantibus urbes,
i. e. foretold, promised, Luc. 5, 107.—In pass., poet. i. q.: narratur, dicitur, fertur, etc., is said:seu pius Aeneas eripuisse datur,
Ov. F. 6, 434; Stat. Th. 7, 315; Claud. Rapt. Pros. 3, 337.—Fabulam, to exhibit, produce a play (said of the author; cf.:I.docere fabulam, agere fabulam),
Cic. Brut. 18 fin.; id. Tusc. 1, 1 fin.; Ter. Eun. prol. 9; 23; id. Heaut. prol. 33; id. Hec. prol. 1 Don.;and transf.,
Cic. Clu. 31, 84; cf.also: dare foras librum = edere,
Cic. Att. 13, 22, 3.—Verba (alicui), to give [p. 605] empty words, i. e. to deceive, cheat, Plaut. Capt. 5, 1, 25; id. Ps. 4, 5, 7; id. Rud. 2, 2, 19; Ter. And. 1, 3, 6 Ruhnk.; Quadrig. ap. Gell. 17, 2, 24; Cic. Phil. 13, 16 fin.; id. Att. 15, 16 A.; Hor. S. 1, 3, 22; Pers. 4, 45; Mart. 2, 76 et saep.—K.Alicui aliquid (laudi, crimini, vitio, etc.), to impute, assign, ascribe, attribute a thing to any one, as a merit, a crime, a fault, etc.:L.nunc quam rem vitio dent, quaeso animum attendite,
Ter. And. prol. 8:hoc vitio datur,
id. Ad. 3, 3, 64:inopiā criminum summam laudem Sex. Roscio vitio et culpae dedisse,
Cic. Rosc. Am. 16, 48; id. Off. 1, 21, 71; 2, 17, 58; id. Div. in Caecil. 10; id. Brut. 80, 277 et saep.—Alicui cenam, epulas, etc., to give one a dinner, entertain at table (freq.):M.qui cenam parasitis dabit,
Plaut. Capt. 4, 4, 2; 3, 1, 35; id. Stich. 4, 1, 8; Ter. Heaut. 3, 1, 45; Cic. Fam. 9, 20, 2; id. Mur. 36, 75:prandium dare,
id. ib. 32, 67; cf. Sen. Ben. 1, 14, 1; Tac. A. 2, 57 al.—To grant, allow, in gen. (rare, but freq. as impers.; v. B. 2. supra):2.dari sibi diem postulabat,
a respite, Plin. Ep. 3, 9, 32.- do, -dāre ( obsol., found only in the compounds, abdo, condo, abscondo, indo, etc.), 1, v. a. [Sanscr. root dhā-, da-dhāmi, set, put, place; Gr. the-, tithêmi; Ger. thun, thue, that; Eng. do, deed, etc.]. This root is distinct from 1. do, Sanscr. dā, in most of the Arian langg.; cf. Pott. Etym. Forsch. 2, 484; Corss. Ausspr. 2, 410;3.but in Italy the two seem to have been confounded, at least in compounds,
Curt. Gr. Etym. p. 254 sq.; cf. Max Müller, Science of Lang. Ser. 2, p. 220, N. Y. ed.; Fick, Vergl. Wört. p. 100.do, acc. of domus, v. domus init. -
16 do
1.do, dĕdi, dătum, dăre (also in a longer form, dănunt = dant, Pac., Naev., and Caecil. ap. Non. 97, 14 sq.; Plaut. Most. 1, 2, 48; id. Ps. 3, 1, 1 et saep.; cf. Paul. ex Fest. p. 68, 12 Müll.— Subj.:I.duim = dem,
Plaut. Aul. 4, 6, 6; Ter. Heaut. 1, 1, 38:duis,
Plaut. Capt. 2, 2, 81; id. Men. 2, 1, 42:duas = des,
id. Merc. 2, 3, 67; id. Rud. 5, 3, 12; an old formula in Liv. 10, 19:duit,
Plaut. As. 2, 4, 54; id. Aul. 1, 1, 23; an old formula in Liv. 22, 10 init.:duint,
Plaut. Most. 3, 1, 126; id. Ps. 4, 1, 25; id. Trin. 2, 4, 35; Ter. And. 4, 1, 43; id. Phorm. 3, 2, 34 al.— Imper.: DVITOR, XII. Tab. ap. Plin. 21, 3, 5 ex conject.—Inf.: DASI = dari, acc. to Paul. ex Fest. p. 68, 13 Müll.:dane = dasne,
Plaut. Truc. 2, 4, 22.—The pres. pass., first pers., dor, does not occur), v. a. [Sanscr. dā, da-dā-mi, give; Gr. di-dô-mi, dôtêr, dosis; cf.: dos, donum, damnum], to give; and hence, with the greatest variety of application, passing over into the senses of its compounds, derivatives, and synonyms (edere, tradere, dedere; reddere, donare, largiri, concedere, exhibere, porrigere, praestare, impertire, suppeditare, ministrare, subministrare, praebere, tribuere, offerre, etc.), as, to give away, grant, concede, allow, permit; give up, yield, resign; bestow, present, confer, furnish, afford; offer, etc. (very freq.).In gen.:(β).eam carnem victoribus danunt, Naev. ap. Non. l. l.: ea dona, quae illic Amphitruoni sunt data,
Plaut. Am. prol. 138; cf.:patera, quae dono mi illic data'st,
id. ib. 1, 3, 36:dandis recipiendisque meritis,
Cic. Lael. 8; cf.:ut par sit ratio acceptorum et datorum,
id. ib. 16, 58: ut obsides accipere non dare consuerint, Caes. B. G. 1, 4 fin.:obsides,
id. ib. 1, 19, 1;1, 31, 7 et saep.: patriam (sc. mundum) dii nobis communem secum dederunt,
Cic. Rep. 1, 13:hominibus animus datus est ex illis sempiternis ignibus,
id. ib. 6, 15; cf. ib. 6, 17:ea dant magistratus magis, quae etiamsi nolint, danda sint,
id. ib. 1, 31; cf.imperia,
id. ib. 1, 44:centuria, ad summum usum urbis fabris tignariis data,
id. ib. 2, 22:Lycurgus agros locupletium plebi, ut servitio, colendos dedit,
id. ib. 3, 9 fin.:ei filiam suam in matrimonium dat,
Caes. B. G. 1, 3, 5:litteras ad te numquam habui cui darem, quin dederim,
Cic. Fam. 12, 19: litteras (ad aliquem), to write to one, saep.; cf. id. Att. 5, 11;and in the same signif.: aliquid ad aliquem,
id. ib. 10, 8 fin.:litteras alicui, said of the writer,
to give one a letter to deliver, id. ib. 5, 15 fin.;of the bearer, rarely,
to deliver a letter to one, id. ib. 5, 4 init.: colloquium dare, to join in a conference, converse ( poet.), Lucr. 4, 598 (Lachm.;al. videmus): colloquiumque sua fretus ab urbe dedit,
parley, challenge, Prop. 5, 10, 32:dare poenas,
to give satisfaction, to suffer punishment, Sall. C. 18:alicui poenas dare,
to make atonement to any one; to suffer for any thing, Ov. M. 6, 544; Sall. C. 51, 31;v. poena: decus sibi datum esse justitia regis existimabant,
Cic. Rep. 1, 41:quoniam me quodammodo invitas et tui spem das,
id. ib. 1, 10:dabant hae feriae tibi opportunam sane facultatem ad explicandas tuas litteras,
id. ib. 1, 9; cf.:ansas alicui ad reprehendendum,
id. Lael. 16, 59:multas causas suspicionum offensionumque,
id. ib. 24:facultatem per provinciam itineris faciundi,
Caes. B. G. 1, 7, 5;for which: iter alicui per provinciam,
id. ib. 1, 8, 3; Liv. 8, 5; 21, 20 al.:modicam libertatem populo,
Cic. Rep. 2, 31:consilium,
id. Lael. 13:praecepta,
id. ib. 4 fin.:tempus alicui, ut, etc.,
id. Rep. 1, 3:inter se fidem et jusjurandum,
Caes. B. G. 1, 3 fin.:operam,
to bestow labor and pains on any thing, Cic. de Or. 1, 55:operam virtuti,
id. Lael. 22, 84;also: operam, ne,
id. ib. 21, 78:veniam amicitiae,
id. ib. 17:vela (ventis),
to set sail, id. de Or. 2, 44, 187:dextra vela dare,
to steer towards the right, Ov. 3, 640:me librum L. Cossinio ad te perferendum dedisse,
Cic. Att. 2, 1:sin homo amens diripiendam urbem daturus est,
id. Fam. 14, 14 et saep.: ita dat se res, so it is circumstanced, so it is, Poëta ap. Cic. N. D. 2, 26; cf.:prout tempus ac res se daret,
Liv. 28, 5 et saep.— Impers.: sic datur, so it goes, such is fate, i. e. you have your reward, Plaut. Truc. 4, 8, 4; id. Ps. 1, 2, 22; id. Men. 4, 2, 40; 64; id. Stich. 5, 6, 5.— Part. perf. sometimes (mostly in poets) subst.: dăta, ōrum, n., gifts, presents, Plaut. Ps. 1, 3, 72; Prop. 3, 15, 6 (4, 14, 6 M.); Ov. M. 6, 363 (but not in Cic. Clu. 24, 66, where dona data belong together, as in the archaic formula in Liv. 22, 10 init.:DATVM DONVM DVIT, P. R. Q.).— Prov.: dantur opes nulli nunc nisi divitibus,
Mart. 5, 81, 2; cf.:dat census honores,
Ov. F. 1, 217.—Poet. with inf.:(γ).da mihi frui perpetuā virginitate,
allow me, Ov. M. 1, 486; id. ib. 8, 350:di tibi dent captā classem reducere Trojā,
Hor. S. 2, 3, 191; so id. ib. 1, 4, 39; id. Ep. 1, 16, 61; id. A. P. 323 et saep.—With ne:II.da, femina ne sim,
Ov. M. 12, 202.In partic.A.In milit. lang.1.Nomina, to enroll one's self for military service, to enlist, Cic. Phil. 7, 4, 13; Liv. 2, 24; 5, 10; cf.2.transf. beyond the military sphere,
Plaut. Ps. 4, 6, 38.—Manus (lit., as a prisoner of war, to stretch forth the hands to be fettered; cf. Cic. Lael. 26, 99;3.hence),
to yield, surrender, Nep. Ham. 1, 4;and more freq. transf. beyond the milit. sphere,
to yield, acquiesce, Plaut. Pers. 5, 2, 72; Cic. Lael. 26, 99; id. Att. 2, 22, 2; Caes. B. G. 5, 31, 3; Ov. H. 4, 14; id. F. 3, 688; Verg. A. 11, 568; Hor. Epod. 17, 1 al.—Terga, for the usual vertere terga; v. tergum.—B. 1.Esp. in jurid. lang.: DO, DICO, ADDICO, the words employed by the praetor in the execution of his office; viz. DO in the granting of judges, actions, exceptions, etc.; DICO in pronouncing sentence of judgment; ADDICO in adjudging the property in dispute to one or the other party; cf. Varr. L. L. 6, § 30 Müll.;2.hence called tria verba,
Ov. F. 1, 47.—Datur, it is permitted, allowed, granted; with subj. clause: quaesitis diu terris, ubi sistere detur, Ov. M. 1, 307:C.interim tamen recedere sensim datur,
Quint. 11, 3, 127:ex quo intellegi datur, etc.,
Lact. 5, 20, 11.—In philos. lang., to grant a proposition:D.in geometria prima si dederis, danda sunt omnia: dato hoc, dandum erit illud (followed by concede, etc.),
Cic. Fin. 5, 28, 83; id. Tusc. 1, 11, 25; id. Inv. 1, 31 fin. —Designating the limit, to put, place, carry somewhere; and with se, to betake one's self somewhere:E.tum genu ad terram dabo,
to throw, Plaut. Capt. 4, 2, 17; cf.:aliquem ad terram,
Liv. 31, 37; Flor. 4, 2 fin.:me haec deambulatio ad languorem dedit!
has fatigued me, Ter. Heaut. 4, 6, 3:hanc mihi in manum dat,
id. And. 1, 5, 62:praecipitem me in pistrinum dabit,
id. ib. 1, 3, 9:hostes in fugam,
Caes. B. G. 5, 51 fin.:hostem in conspectum,
to bring to view, Liv. 3, 69 fin.:aliquem in vincula,
to cast into prison, Flor. 3, 10, 18; cf.:arma in profluentes,
id. 4, 12, 9:aliquem usque Sicanium fretum,
Val. Fl. 2, 28:aliquem leto,
to put to death, to kill, Phaedr. 1, 22, 9:se in viam,
to set out on a journey, Cic. Fam. 14, 12:sese in fugam,
id. Verr. 2, 4, 43 fin.; cf.:se fugae,
id. Att. 7, 23, 2:Socrates, quam se cumque in partem dedisset, omnium fuit facile princeps,
id. de Or. 3, 16, 60 et saep.—Designating the effect, to cause, make, bring about, inflict, impose:F.qui dederit damnum aut malum,
Ter. And. 1, 1, 116:nec consulto alteri damnum dari sine dolo malo potest,
Cic. Tull. 14, 34; 16, 39; cf.:malum dare,
id. N. D. 1, 44, 122:hoc quī occultari facilius credas dabo,
Ter. Hec. 5, 4, 29:inania duro vulnera dat ferro,
Ov. M. 3, 84:morsus,
Prop. 5, 5, 39; cf.:motus dare,
to impart motion, Lucr. 1, 819 al. (but motus dare, to make motion, to move, be moved, id. 2, 311):stragem,
id. 1, 288:equitum ruinas,
to overthrow, id. 5, 1329.—With part. fut. pass.:pectora tristitiae dissolvenda dedit,
caused to be delivered from sadness, Tib. 1, 7, 40.—Prov.: dant animos vina,
Ov. M. 12, 242. —Aliquid alicui, to do any thing for the sake of another; to please or humor another; to give up, sacrifice any thing to another (for the more usual condonare): da hoc illi mortuae, da ceteris amicis ac familiaribus, da patriae, Sulp. ap. Cic. Fam. 4, 5 fin.: aliquid auribus alicujus, Trebon. ib. 12, 16:b.Caere hospitio Vestalium cultisque diis,
Liv. 7, 20:plus stomacho quam consilio,
Quint. 10, 1, 117 et saep.:ut concessisti illum senatui, sic da hunc populo,
i. e. forgive him, for the sake of the people, Cic. Lig. 12, 37:dabat et famae, ut, etc.,
Tac. A. 1, 7.—Hence,Se alicui, to give one's self up wholly, to devote, dedicate one's self to a person or thing, to serve:G.dedit se etiam regibus,
Cic. Rab. Post. 2, 4; so Ter. Eun. 3, 3, 10; id. Heaut. 4, 3, 10; Poëta ap. Cic. Fam. 2, 8, 2; Cic. Att. 7, 12, 3; Nep. Att. 9; Tac. A. 1, 31:mihi si large volantis ungula se det equi,
Stat. Silv, 2, 2, 38; 1, 1, 42; 5, 3, 71 al.; Aus. Mosel. 5, 448; cf. Ov. H. 16, 161:se et hominibus Pythagoreis et studiis illis,
Cic. Rep. 1, 111:se sermonibus vulgi,
id. ib. 6, 23:se jucunditati,
id. Off. 1, 34 al.:se populo ac coronae,
to present one's self, appear, id. Verr. 2, 3, 19; cf.:se convivio,
Suet. Caes. 31 et saep.:si se dant (judices) et sua sponte quo impellimus inclinant,
Cic. de Or. 2, 44, 187.—Of discourse, to announce, tell, relate, communicate (like accipere, for to learn, to hear, v. accipio, II.; mostly ante-class. and poet.):H.erili filio hanc fabricam dabo,
Plaut. Bacch. 2, 3, 132:quam ob rem has partes didicerim, paucis dabo,
Ter. Heaut. prol. 10; cf. Verg. E. 1, 19:imo etiam dabo, quo magis credas,
Ter. Phorm. 5, 6, 37:da mihi nunc, satisne probas?
Cic. Ac. 1, 3, 10:Thessalici da bella ducis,
Val. Fl. 5, 219:is datus erat locus colloquio,
appointed, Liv. 33, 13:fixa canens... Saepe dedit sedem notas mutantibus urbes,
i. e. foretold, promised, Luc. 5, 107.—In pass., poet. i. q.: narratur, dicitur, fertur, etc., is said:seu pius Aeneas eripuisse datur,
Ov. F. 6, 434; Stat. Th. 7, 315; Claud. Rapt. Pros. 3, 337.—Fabulam, to exhibit, produce a play (said of the author; cf.:I.docere fabulam, agere fabulam),
Cic. Brut. 18 fin.; id. Tusc. 1, 1 fin.; Ter. Eun. prol. 9; 23; id. Heaut. prol. 33; id. Hec. prol. 1 Don.;and transf.,
Cic. Clu. 31, 84; cf.also: dare foras librum = edere,
Cic. Att. 13, 22, 3.—Verba (alicui), to give [p. 605] empty words, i. e. to deceive, cheat, Plaut. Capt. 5, 1, 25; id. Ps. 4, 5, 7; id. Rud. 2, 2, 19; Ter. And. 1, 3, 6 Ruhnk.; Quadrig. ap. Gell. 17, 2, 24; Cic. Phil. 13, 16 fin.; id. Att. 15, 16 A.; Hor. S. 1, 3, 22; Pers. 4, 45; Mart. 2, 76 et saep.—K.Alicui aliquid (laudi, crimini, vitio, etc.), to impute, assign, ascribe, attribute a thing to any one, as a merit, a crime, a fault, etc.:L.nunc quam rem vitio dent, quaeso animum attendite,
Ter. And. prol. 8:hoc vitio datur,
id. Ad. 3, 3, 64:inopiā criminum summam laudem Sex. Roscio vitio et culpae dedisse,
Cic. Rosc. Am. 16, 48; id. Off. 1, 21, 71; 2, 17, 58; id. Div. in Caecil. 10; id. Brut. 80, 277 et saep.—Alicui cenam, epulas, etc., to give one a dinner, entertain at table (freq.):M.qui cenam parasitis dabit,
Plaut. Capt. 4, 4, 2; 3, 1, 35; id. Stich. 4, 1, 8; Ter. Heaut. 3, 1, 45; Cic. Fam. 9, 20, 2; id. Mur. 36, 75:prandium dare,
id. ib. 32, 67; cf. Sen. Ben. 1, 14, 1; Tac. A. 2, 57 al.—To grant, allow, in gen. (rare, but freq. as impers.; v. B. 2. supra):2.dari sibi diem postulabat,
a respite, Plin. Ep. 3, 9, 32.- do, -dāre ( obsol., found only in the compounds, abdo, condo, abscondo, indo, etc.), 1, v. a. [Sanscr. root dhā-, da-dhāmi, set, put, place; Gr. the-, tithêmi; Ger. thun, thue, that; Eng. do, deed, etc.]. This root is distinct from 1. do, Sanscr. dā, in most of the Arian langg.; cf. Pott. Etym. Forsch. 2, 484; Corss. Ausspr. 2, 410;3.but in Italy the two seem to have been confounded, at least in compounds,
Curt. Gr. Etym. p. 254 sq.; cf. Max Müller, Science of Lang. Ser. 2, p. 220, N. Y. ed.; Fick, Vergl. Wört. p. 100.do, acc. of domus, v. domus init. -
17 exoro
ex-ōro, āvi, ātum, 1 (archaic inf. praes. pass. exorarier, Plaut. Poen. 1, 2, 167), v. a., to move, prevail upon, persuade by entreaty; to gain or obtain by entreaty (class.): quem ego, ut mentiatur, inducere possum;ut pejeret, exorare facile potero,
Cic. Rosc. Com. 16, 46; cf.:nunc te exoremus necesse est, ut, etc.,
id. de Or. 1, 29, 132: Brutus et Cassius utinam... per te exorentur, ne, etc., Hirt. ap. Cic. Att. 15, 6, 2:ego patrem exoravi... tibi ne noceat,
Plaut. Bacch. 4, 4, 39:restat Chremes, qui mihi exorandus est,
Ter. And. 1, 1, 140: Ba. Sine te exorem. Ni. Exores tu me? So. Ego quidem ab hoc certe exorabo, Plaut. Bacch. 5, 2, 57; Ter. Heaut. 5, 5, 6; cf.:sine te exorarier,
Plaut. Poen. 1, 2, 167:exorant magnos carmina saepe deos,
i. e. soften, appease, Ov. Tr. 2, 22:divos (tura),
id. ib. 3, 13, 23:Lares farre,
Juv. 9, 138:populum toties,
Hor. Ep. 1, 1, 6; cf.:filiae patrem frequentibus litteris,
to reconcile the father to the daughter, Suet. Tib. 11:aliquem a filii caede precibus,
to dissuade, Just. 9, 7, 4:gnatam ut det, oro, vixque id exoro,
I obtain it, prevail, Ter. And. 3, 4, 13; cf.:res quaedam'st, quam volo Ego me abs te exorare,
Plaut. Trin. 2, 2, 44:quae vicinos concidere loris exorata solet,
i. e. although implored, in spite of entreaties, Juv. 6, 415:pacem divum,
Verg. A. 3, 370:amorem,
Ov. Am. 3, 11, 43:exoratae arae,
id. M. 7, 591.—With quin:numquam edepol quisquam me exorabit, quin eloquar, etc.,
Plaut. Men. 3, 2, 51.—With double acc.:hanc veniam illis sine te exorem,
Plaut. Bacch. 5, 2, 82; cf.:unum exorare vos sinite nos,
id. Capt. 2, 1, 17:unum diem deos,
Stat. S. 2, 5, 122; cf. in the pass.:opem exorata fero,
Ov. M. 9, 700.— Absol.:exorando, haud advorsando sumendam operam censeo,
Plaut. Stich. 1, 2, 22; Tac. H. 1, 66. -
18 fictum
fingo, finxi, fictum, 3, v. a. [Sanscr. dih-, dēhmi, smear; Gr. thig, thinganô, touch; whence figulus, figura, etc.; prop., to handle].I.Lit.A.To touch, handle, stroke, touch gently (rare):B.mulcere alternos, et corpora fingere lingua,
Verg. A. 8, 634:saepe manus aegras manibus fingebat amicis,
Ov. F. 5, 409.—Esp., to form, shape, fashion, frame, make (class.), whence also figulus:C.esse aliquam vim, quae finxerit, vel, ut tuo verbo utar, quae fabricata sit hominem,
Cic. Ac. 2, 27, 87; cf.:ab aliquo deo ficti esse videantur,
id. de Or. 1, 25, 115:fingere et construere nidos,
build, id. ib. 2, 6, 23:favos,
id. Off. 1, 44, 157:ut illa bestia fetum ederet informem, lambendo postgea fingeret, etc.,
Gell. 17, 10, 3.—In partic.1.Of the plastic art, to form or fashion by art (in wax, clay, stone, etc.), to mould or model, as a statuary:2.quorum alterum fingere opinor e cera solitum esse, alterum esse pictorem,
Cic. Verr. 2, 4, 13, § 30; cf.:in ceris aut fictilibus figuris,
id. N. D. 1, 26, 71:similitudines ex argilla,
Plin. 35, 12, 43, § 151; cf., sarcastically: hic homullus, ex argilla et luto fictus Epicurus,
Cic. Pis. 25, 59:pocula de humo,
Ov. Tr. 2, 489:Alexander ab Apelle potissimum pingi et a Lysippo fingi volebat... qui neque pictam neque fictam imaginem suam passus est esse, etc.,
Cic. Fam. 5, 12, 7; cf.:fingendi ars,
of making statues, statuary, id. de Or. 3, 7, 26:corpora fingendo pingendove efficere,
Quint. 5, 12, 21.—With the access. notion of arranging, adorning, etc., to set to rights, arrange; to adorn, dress, trim ( poet. syn.:3.componere, excolere, ornare): Bene cum lauta est (mulier), tersa, ornata, ficta est: infecta est tamen,
Plaut. Stich. 5, 5, 4:cum se non finxerit ulli,
Ov. R. Am. 341:isti ficti, compositi, crispi cincinni,
Plaut. Truc. 2, 2, 32; cf.:canas fingere comas,
Tib. 1, 2, 92:comas presso pollice,
Prop. 3, 10 (4, 9), 14; Ov. A. A. 1, 306; Mart. 6, 57; cf.:comas auro,
Stat. Th. 5, 228:crinem,
Verg. A. 4, 148; cf. also Phaedr. 2, 2, 9:vitem putando,
Verg. G. 2, 407 Forbig.—With the access. notion of untruth, to alter, change, for the purpose of dissembling:II.hi neque vultum fingere, neque interdum lacrimas tenere poterant,
Caes. B. G. 1, 39, 4; cf.:vultus quoque hominum fingit scelus,
i. e. makes men change countenance, Ter. Heaut. 5, 1, 14.Trop.A.In gen., to form, fashion, make: Ly. multa eveniunt homini quae [p. 751] volt, quae nevolt. Ph. Mentire, gnate, nam sapiens quidem pol ipsus fingit fortunam sibi, Plaut. Trin. 2, 2, 84; cf.B.the vv. foll.: natura fingit homines et creat imitatores et narratores facetos,
Cic. de Or. 2, 54, 219:animos fingere, formare,
id. Brut. 38, 142: cf.:moderari et fingere mentem ac voluntates,
id. Leg. 3, 18, 40:ea quae nobis non possumus fingere, vultus, facies, sonus,
id. de Or. 1, 28, 127: formam totius rei publicae velim mittas, ex qua me fingere possim, regulate myself, i. e. proceed, act, id. Att. 6, 3, 4; cf.:ad eorum (qui audiunt) arbitrium et nutum totos se fingunt et accommodant,
id. Or. 8, 24:ea (verba) nos sicut mollissimam ceram ad nostrum arbitrium formamus et fingimus,
id. de Or. 3, 45, 177; cf.also: arbitrio fingere,
id. Brut. 79, 274:fortuna humana fingit artatque ut lubet,
Plaut. Capt. 2, 2, 54; cf.:vitam subito flecti fingique posse,
shaped, directed, Cic. Sull. 28, 79; cf. id. ib. 25, 69:jure erat semper idem voltus, cum mentis, a qua is fingitur, nulla fieret mutatio,
id. Tusc. 3, 15, 31; cf.:circumspexit amictus et finxit vultum,
composed, Ov. M. 4, 318:lingua vocem immoderate profusam fingit et terminat,
forms, Cic. N. D. 2, 59, 149; cf.:Peripateticorum institutis commodius fingeretur oratio,
id. Brut. 31, 119: ego apis Matinae more modoque operosa parvus carmina fingo (like the Gr. plattô), make, compose, Hor. C. 4, 2, 32:carmina,
id. Ep. 2, 1, 227; id. A. P. 331; 240:versus,
id. ib. 382:poëmata,
Suet. Tit. 3:opprobria in quemvis,
Hor. Ep. 1, 15, 30.—In partic.1.With a double predicate, to form, make into something or in a certain manner:2.finxit te ipsa natura ad honestatem, gravitatem... ad omnes denique virtutes magnum hominem et excelsum,
Cic. Mur. 29, 60:nec, si miserum fortuna Sinonem Finxit, vanum etiam mendacemque improba finget,
Verg. A. 2, 79:(illum) spissae nemorum comae Fingent Aeolio carmine nobilem,
Hor. C. 4, 3, 12:di bene fecerunt, inopis me quodque pusilli Finxerunt animi,
id. S. 1, 4, 18: timui, mea me finxisse minora putarer Dissimulator opis propriae, to have lessened, i. e. purposely disparaged it, id. Ep. 1, 9, 8.—To form by instruction, to instruct, teach, train:3.idem mire finxit filium,
i. e. caused him to play his part, Ter. Heaut. 5, 1, 25; cf.:voce paterna Fingeris ad rectum,
Hor. A. P. 367:fingitur artibus,
id. C. 3, 6, 22:fingit equum tenera docilem cervice magister Ire viam, qua monstret eques,
id. Ep. 1, 2, 64.—To form mentally or in speech, to represent in thought, to imagine, conceive, think, suppose; to sketch out:(β).fingite animis... fingite cogitatione imaginem hujus condicionis meae, etc.,
Cic. Mil. 29, 79; cf.:omnia quae cogitatione nobismet ipsi possumus fingere,
id. N. D. 3, 18, 47:fingere animo,
id. de Sen. 12, 41: cf.also: animo et cogitatione,
id. Tusc. 5, 24, 68:ex sua natura ceteros,
to conceive of, id. Rosc. Am. 9, 26:quid magis exercitum dici aut fingi potest?
id. Mil. 2, 5:maleficium,
id. Rosc. Am. 40, 116:tu, stulta, deos, tu fingis inania vera,
Prop. 3, 20 (4, 19), 5:qui utilitatum causa fingunt amicitias,
suppose, Cic. Lael. 14, 51:principatum sibi ipse opinionis errore finxerat,
had imagined to himself, id. Off. 1, 8, 26:in summo oratore fingendo,
in representing, sketching out, id. Or. 2, 7:finge tamen te improbulum,
Juv. 5, 72.—With double acc.:(γ).quod si qui me astutiorem fingit,
Cic. Fam. 3, 8, 6:Tiresiam sapientem fingunt poetae... at vero Polyphemum Homerus immanem finxit,
id. Tusc. 5, 39, 115.—With an object-clause, and in pass., with a subject-clause:b.finge, aliquem nunc fierisapientem, nondum esse,
suppose, Cic. Ac. 2, 36, 117:finge solum natum nothum,
Quint. 3, 6, 100.—Ellipt.: interfecti aliqui sunt;finge a nobis,
assume, grant, Liv. 39, 37, 11:fingamus Alexandrum dari nobis,
Quint. 1, 1, 24:non omnia corpora fingunt in medium niti,
Lucr. 1, 1083; cf. id. 2, 175:qui naufragus fingitur se suspendisse,
Quint. 8, 5, 22:qui suos artus morsu lacerasset, fingitur in scholis supra se cubasse,
id. 8, 2, 20.—Pregn., with the access. notion of creating by thinking, to contrive, devise, invent, feign something (esp. untrue):argento comparando fingere fallaciam,
Plaut. As. 2, 1, 2; 4:fallacias,
Ter. Heaut. 3, 2, 22:fallaciam,
id. And. 1, 3, 15; cf.: nonne ad senem aliquam fabricam fingit? id. Heaut. 3, 2, 34:fingit causas, ne det, sedulo,
id. Eun. 1, 2, 58:falsas causas ad discordiam,
id. Hec. 4, 4, 71:si mihi aliquam (rem publicam), ut apud Platonem Socrates, ipse finxero,
Cic. Rep. 2, 1 fin.; cf. id. ib. 2, 11:ex eventis fingere,
id. Fam. 6, 6, 4:(crimina) in istum fingere,
id. Verr. 1, 5, 15:ea quae sunt in usu vitaque communi, non ea, quae finguntur aut optantur,
id. Lael. 5, 18:in faciem moresque meos nova crimina fingis,
Ov. H. 12, 177:fingere qui non visa potest, commissa tacere Qui nequit,
Hor. S. 1, 4, 84:quaelibet in quemvis opprobria fingere,
id. Ep. 1, 15, 30:finguntur et testamenta,
Quint. 7, 4, 39:nemo dolorem fingit in hoc casu,
Juv. 13, 132: qui sub obtentu monituum deorum scientes eos fingunt, Mos. et Rom. Leg. Coll. 15, 2, 6. —With double acc.:bonois se ac liberales,
Sen. Ben. 4, 17, 3.—With inf.:ignorare fingit,
Claud. in Eutrop. 2, 306.—Hence, fic-tus, a, um, P. a., feigned, fictitious, false:in amicitia nihil fictum est, nihil simulatum,
Cic. Lael. 8, 26; cf. id. ib. 18, 65:ficto officio et simulata sedultiate conjunctus,
id. Caecin. 5, 14:in re ficta (opp. in vera),
id. Lael. 7, 24:falsum est id totum neque solum fictum, sed etiam imperite absurdeque fictum,
id. Rep. 2, 15:commenticii et ficti dii,
id. N. D. 2, 28, 70:fabula,
id. Off. 3, 9, 39:in rebus fictis et adumbratis,
id. Lael. 26, 97:amor,
Lucr. 4, 1192:gemitus,
Ov. M. 6, 565:cunctatio,
Tac. A. 1, 46:ficto pectore fatur,
Verg. A. 2, 107.— Poet. and in post-Aug. prose also, of persons:pro bene sano Ac non incauto fictum astutumque vocamus,
dissembling, false, Hor. S. 1, 3, 62:alii fictum (eum), ingratum, immemorem loquuntur,
Plin. Ep. 8, 18, 3;but: ficta pellice plorat,
imaginary, Juv. 6, 272.— Poet., subst.: fictum, i, n., deception, fiction:ficti pravique tenax,
Verg. A. 4, 188:jam consumpserat omnem Materiam ficti,
Ov. M. 9, 767.—Adverb.:fictumque in colla minatus, Crura subit,
Stat. Th. 6, 876.— Adv.: ficte, feignedly, fictitiously:ficte et simulate quaestus causa insusurrare,
Cic. Q. Fr. 1, 1, 4, § 13:ficte reconciliata gratia,
id. Fam. 3, 12, 4. -
19 fingo
fingo, finxi, fictum, 3, v. a. [Sanscr. dih-, dēhmi, smear; Gr. thig, thinganô, touch; whence figulus, figura, etc.; prop., to handle].I.Lit.A.To touch, handle, stroke, touch gently (rare):B.mulcere alternos, et corpora fingere lingua,
Verg. A. 8, 634:saepe manus aegras manibus fingebat amicis,
Ov. F. 5, 409.—Esp., to form, shape, fashion, frame, make (class.), whence also figulus:C.esse aliquam vim, quae finxerit, vel, ut tuo verbo utar, quae fabricata sit hominem,
Cic. Ac. 2, 27, 87; cf.:ab aliquo deo ficti esse videantur,
id. de Or. 1, 25, 115:fingere et construere nidos,
build, id. ib. 2, 6, 23:favos,
id. Off. 1, 44, 157:ut illa bestia fetum ederet informem, lambendo postgea fingeret, etc.,
Gell. 17, 10, 3.—In partic.1.Of the plastic art, to form or fashion by art (in wax, clay, stone, etc.), to mould or model, as a statuary:2.quorum alterum fingere opinor e cera solitum esse, alterum esse pictorem,
Cic. Verr. 2, 4, 13, § 30; cf.:in ceris aut fictilibus figuris,
id. N. D. 1, 26, 71:similitudines ex argilla,
Plin. 35, 12, 43, § 151; cf., sarcastically: hic homullus, ex argilla et luto fictus Epicurus,
Cic. Pis. 25, 59:pocula de humo,
Ov. Tr. 2, 489:Alexander ab Apelle potissimum pingi et a Lysippo fingi volebat... qui neque pictam neque fictam imaginem suam passus est esse, etc.,
Cic. Fam. 5, 12, 7; cf.:fingendi ars,
of making statues, statuary, id. de Or. 3, 7, 26:corpora fingendo pingendove efficere,
Quint. 5, 12, 21.—With the access. notion of arranging, adorning, etc., to set to rights, arrange; to adorn, dress, trim ( poet. syn.:3.componere, excolere, ornare): Bene cum lauta est (mulier), tersa, ornata, ficta est: infecta est tamen,
Plaut. Stich. 5, 5, 4:cum se non finxerit ulli,
Ov. R. Am. 341:isti ficti, compositi, crispi cincinni,
Plaut. Truc. 2, 2, 32; cf.:canas fingere comas,
Tib. 1, 2, 92:comas presso pollice,
Prop. 3, 10 (4, 9), 14; Ov. A. A. 1, 306; Mart. 6, 57; cf.:comas auro,
Stat. Th. 5, 228:crinem,
Verg. A. 4, 148; cf. also Phaedr. 2, 2, 9:vitem putando,
Verg. G. 2, 407 Forbig.—With the access. notion of untruth, to alter, change, for the purpose of dissembling:II.hi neque vultum fingere, neque interdum lacrimas tenere poterant,
Caes. B. G. 1, 39, 4; cf.:vultus quoque hominum fingit scelus,
i. e. makes men change countenance, Ter. Heaut. 5, 1, 14.Trop.A.In gen., to form, fashion, make: Ly. multa eveniunt homini quae [p. 751] volt, quae nevolt. Ph. Mentire, gnate, nam sapiens quidem pol ipsus fingit fortunam sibi, Plaut. Trin. 2, 2, 84; cf.B.the vv. foll.: natura fingit homines et creat imitatores et narratores facetos,
Cic. de Or. 2, 54, 219:animos fingere, formare,
id. Brut. 38, 142: cf.:moderari et fingere mentem ac voluntates,
id. Leg. 3, 18, 40:ea quae nobis non possumus fingere, vultus, facies, sonus,
id. de Or. 1, 28, 127: formam totius rei publicae velim mittas, ex qua me fingere possim, regulate myself, i. e. proceed, act, id. Att. 6, 3, 4; cf.:ad eorum (qui audiunt) arbitrium et nutum totos se fingunt et accommodant,
id. Or. 8, 24:ea (verba) nos sicut mollissimam ceram ad nostrum arbitrium formamus et fingimus,
id. de Or. 3, 45, 177; cf.also: arbitrio fingere,
id. Brut. 79, 274:fortuna humana fingit artatque ut lubet,
Plaut. Capt. 2, 2, 54; cf.:vitam subito flecti fingique posse,
shaped, directed, Cic. Sull. 28, 79; cf. id. ib. 25, 69:jure erat semper idem voltus, cum mentis, a qua is fingitur, nulla fieret mutatio,
id. Tusc. 3, 15, 31; cf.:circumspexit amictus et finxit vultum,
composed, Ov. M. 4, 318:lingua vocem immoderate profusam fingit et terminat,
forms, Cic. N. D. 2, 59, 149; cf.:Peripateticorum institutis commodius fingeretur oratio,
id. Brut. 31, 119: ego apis Matinae more modoque operosa parvus carmina fingo (like the Gr. plattô), make, compose, Hor. C. 4, 2, 32:carmina,
id. Ep. 2, 1, 227; id. A. P. 331; 240:versus,
id. ib. 382:poëmata,
Suet. Tit. 3:opprobria in quemvis,
Hor. Ep. 1, 15, 30.—In partic.1.With a double predicate, to form, make into something or in a certain manner:2.finxit te ipsa natura ad honestatem, gravitatem... ad omnes denique virtutes magnum hominem et excelsum,
Cic. Mur. 29, 60:nec, si miserum fortuna Sinonem Finxit, vanum etiam mendacemque improba finget,
Verg. A. 2, 79:(illum) spissae nemorum comae Fingent Aeolio carmine nobilem,
Hor. C. 4, 3, 12:di bene fecerunt, inopis me quodque pusilli Finxerunt animi,
id. S. 1, 4, 18: timui, mea me finxisse minora putarer Dissimulator opis propriae, to have lessened, i. e. purposely disparaged it, id. Ep. 1, 9, 8.—To form by instruction, to instruct, teach, train:3.idem mire finxit filium,
i. e. caused him to play his part, Ter. Heaut. 5, 1, 25; cf.:voce paterna Fingeris ad rectum,
Hor. A. P. 367:fingitur artibus,
id. C. 3, 6, 22:fingit equum tenera docilem cervice magister Ire viam, qua monstret eques,
id. Ep. 1, 2, 64.—To form mentally or in speech, to represent in thought, to imagine, conceive, think, suppose; to sketch out:(β).fingite animis... fingite cogitatione imaginem hujus condicionis meae, etc.,
Cic. Mil. 29, 79; cf.:omnia quae cogitatione nobismet ipsi possumus fingere,
id. N. D. 3, 18, 47:fingere animo,
id. de Sen. 12, 41: cf.also: animo et cogitatione,
id. Tusc. 5, 24, 68:ex sua natura ceteros,
to conceive of, id. Rosc. Am. 9, 26:quid magis exercitum dici aut fingi potest?
id. Mil. 2, 5:maleficium,
id. Rosc. Am. 40, 116:tu, stulta, deos, tu fingis inania vera,
Prop. 3, 20 (4, 19), 5:qui utilitatum causa fingunt amicitias,
suppose, Cic. Lael. 14, 51:principatum sibi ipse opinionis errore finxerat,
had imagined to himself, id. Off. 1, 8, 26:in summo oratore fingendo,
in representing, sketching out, id. Or. 2, 7:finge tamen te improbulum,
Juv. 5, 72.—With double acc.:(γ).quod si qui me astutiorem fingit,
Cic. Fam. 3, 8, 6:Tiresiam sapientem fingunt poetae... at vero Polyphemum Homerus immanem finxit,
id. Tusc. 5, 39, 115.—With an object-clause, and in pass., with a subject-clause:b.finge, aliquem nunc fierisapientem, nondum esse,
suppose, Cic. Ac. 2, 36, 117:finge solum natum nothum,
Quint. 3, 6, 100.—Ellipt.: interfecti aliqui sunt;finge a nobis,
assume, grant, Liv. 39, 37, 11:fingamus Alexandrum dari nobis,
Quint. 1, 1, 24:non omnia corpora fingunt in medium niti,
Lucr. 1, 1083; cf. id. 2, 175:qui naufragus fingitur se suspendisse,
Quint. 8, 5, 22:qui suos artus morsu lacerasset, fingitur in scholis supra se cubasse,
id. 8, 2, 20.—Pregn., with the access. notion of creating by thinking, to contrive, devise, invent, feign something (esp. untrue):argento comparando fingere fallaciam,
Plaut. As. 2, 1, 2; 4:fallacias,
Ter. Heaut. 3, 2, 22:fallaciam,
id. And. 1, 3, 15; cf.: nonne ad senem aliquam fabricam fingit? id. Heaut. 3, 2, 34:fingit causas, ne det, sedulo,
id. Eun. 1, 2, 58:falsas causas ad discordiam,
id. Hec. 4, 4, 71:si mihi aliquam (rem publicam), ut apud Platonem Socrates, ipse finxero,
Cic. Rep. 2, 1 fin.; cf. id. ib. 2, 11:ex eventis fingere,
id. Fam. 6, 6, 4:(crimina) in istum fingere,
id. Verr. 1, 5, 15:ea quae sunt in usu vitaque communi, non ea, quae finguntur aut optantur,
id. Lael. 5, 18:in faciem moresque meos nova crimina fingis,
Ov. H. 12, 177:fingere qui non visa potest, commissa tacere Qui nequit,
Hor. S. 1, 4, 84:quaelibet in quemvis opprobria fingere,
id. Ep. 1, 15, 30:finguntur et testamenta,
Quint. 7, 4, 39:nemo dolorem fingit in hoc casu,
Juv. 13, 132: qui sub obtentu monituum deorum scientes eos fingunt, Mos. et Rom. Leg. Coll. 15, 2, 6. —With double acc.:bonois se ac liberales,
Sen. Ben. 4, 17, 3.—With inf.:ignorare fingit,
Claud. in Eutrop. 2, 306.—Hence, fic-tus, a, um, P. a., feigned, fictitious, false:in amicitia nihil fictum est, nihil simulatum,
Cic. Lael. 8, 26; cf. id. ib. 18, 65:ficto officio et simulata sedultiate conjunctus,
id. Caecin. 5, 14:in re ficta (opp. in vera),
id. Lael. 7, 24:falsum est id totum neque solum fictum, sed etiam imperite absurdeque fictum,
id. Rep. 2, 15:commenticii et ficti dii,
id. N. D. 2, 28, 70:fabula,
id. Off. 3, 9, 39:in rebus fictis et adumbratis,
id. Lael. 26, 97:amor,
Lucr. 4, 1192:gemitus,
Ov. M. 6, 565:cunctatio,
Tac. A. 1, 46:ficto pectore fatur,
Verg. A. 2, 107.— Poet. and in post-Aug. prose also, of persons:pro bene sano Ac non incauto fictum astutumque vocamus,
dissembling, false, Hor. S. 1, 3, 62:alii fictum (eum), ingratum, immemorem loquuntur,
Plin. Ep. 8, 18, 3;but: ficta pellice plorat,
imaginary, Juv. 6, 272.— Poet., subst.: fictum, i, n., deception, fiction:ficti pravique tenax,
Verg. A. 4, 188:jam consumpserat omnem Materiam ficti,
Ov. M. 9, 767.—Adverb.:fictumque in colla minatus, Crura subit,
Stat. Th. 6, 876.— Adv.: ficte, feignedly, fictitiously:ficte et simulate quaestus causa insusurrare,
Cic. Q. Fr. 1, 1, 4, § 13:ficte reconciliata gratia,
id. Fam. 3, 12, 4. -
20 flatus
flātus, ūs, m. [flo], a blowing, breathing, snorting (mostly poet.; syn.: flamen, flabra, ventus, aura).I.Lit.:B.nondum spissa nimis complere sedilia flatu (sc. tibiae),
Hor. A. P. 205; Phaedr. 5, 7, 14:flatuque secundo, Carbasa mota sonant,
Ov. M. 13, 418;so of the wind,
id. ib. 14, 226; Hor. C. 4, 5, 10; also in plur., Ov. M. 15, 302; Verg. G. 2, 339:ipsa sui flatus ne sonet aura, cavet,
of his breath, Ov. F. 1, 428:(equi) humescunt spumis flatuque sequentum,
with the snorting, Verg. G. 3, 111; in plur.:aestiferi,
Cic. Arat. 111:ventris (with crepitus),
a breaking wind, Suet. Claud. 32:flatu figuratur vitrum,
Plin. 36, 26, 66, § 193.—Transf., concr., the breath of life, the soul, Prud. steph. 3, 168.—II.Trop.A.A breath, breeze (the fig. being taken from wind):B.cum prospero flatu fortunae utimur, ad exitus pervehimur optatos,
Cic. Off. 2, 6, 19:ad id, unde aliquis flatus ostenditur, vela do,
id. de Or. 2, 44, 187. —Pride, haughtiness (mostly in plur.):det libertatem fandi flatusque remittat,
Verg. A. 11, 346; Ov. A. A. 1, 715; Val. Fl. 3, 699; Stat. Th. 1, 321; 3, 192.
См. также в других словарях:
det — doigt. Lo gròs det : le pouce. Chausir au det : trier sur le volet. Mostrar au det : montrer du doigt. Un travèrs de det d òli : un doigt d huile l épaisseur d un doigt. Det d un gant : doigt d un gant. Det de l anèu : annulaire. Dins tot lo país … Diccionari Personau e Evolutiu
DET — or Det may refer to: Detroit, Michigan The Detroit Tigers, a baseball team in the MLB The Detroit Lions, a football team in the NFL The Detroit Red Wings, a hockey team in the NHL The Detroit Pistons, a basketball team in the NBA Detroit (Amtrak… … Wikipedia
Det — ist als det die Determinante, eine spezielle Funktion in der Linearen Algebra eines der Mainzelmännchen in angelsächsischen Ländern ein Kurzform der Funktionsbezeichnung Detective bei den Polizeibehörden In der Form det. die Abkürzung für… … Deutsch Wikipedia
Det. — Det. also Det BrE the written abbreviation of detective … Dictionary of contemporary English
det — itk. af den, I og den, II … Dansk ordbog
det — ● det Désigne le déterminant d une matrice … Encyclopédie Universelle
det — abbrev. 1. detachment 2. detail … English World dictionary
det|en|ee — «DEHT uh NEE», noun. a person confined in a detention camp. ╂[perhaps Anglicized form of French détenu] … Useful english dictionary
Det — Déterminant (mathématiques) Pour les articles homonymes, voir Déterminant. En mathématiques, initialement introduit en algèbre pour déterminer le nombre de solutions d un système d équations linéaires, le déterminant se révèle un outil très… … Wikipédia en Français
det — am·phi·det·ic; an·ti·det·o·nant; bi·det; ca·det·ship; co·det·ta; det; det·i·net; det·i·nue; det·o·na·bil·i·ty; det·o·na·ble; det·o·nat·abil·i·ty; det·o·nat·able; det·o·na·tion; det·o·na·tive; det·o·na·tor; det·ri·ment; det·ri·men·tal·ness;… … English syllables
det — abbreviation 1. detached; detachment 2. detail 3. detective 4. determine; determiner * * * 1. Also, Det Ling. determiner. 2 … Useful english dictionary