-
1 προσεύχομαι
προσεύχομαι impf. προσηυχόμην; fut. προσεύξομαι; 1 aor. προσηυξάμην (on the augment s. W-H., App. 162; Tdf., Prol. 121; B-D-F §67, 1; Mlt-H. 191f) mid. dep. to petition deity, pray (Aeschyl., Hdt.+; PEdg 7 [=Sb 6713], 10 [257 B.C.]; Sb 3740 [I A.D.] Ἄττηος προσεύχεται τοῖς ἐν Ἀβύδῳ θεοῖς; LXX; pseudepigr.; Philo, Joseph.; Ar. [Milne 76, 37f]; Ath. 11, 2) abs. (Demochares [300 B.C.]: 75 Fgm. 2 Jac.; Dio Chrys. 35 [52], 1) Mt 6:5–7; 14:23; 26:36; Mk 1:35; 6:46; Lk 1:10; 5:16; Ac 1:24; 6:6; 1 Cor 11:4f (on the topic of head covering s. PTomson, Paul and the Jewish Law [CRINT III/1] ’90); 14:14b; 1 Ti 2:8 (on the topic of prayer for gentiles s. Schürer II 311f); Js 5:13, 18; MPol 5:2; 7:3; 12:3; Hv 1, 1, 4; 3, 1, 6; 5:1; Hs 9, 11, 7a; D 8:2. AcPl Ha 1, 32; 2, 12; 4, 23; 7, 19; 11, 14 (restored) and 22; AcPlCor 2:30. Followed by a prayer introduced by λέγων (Is 44:17; cp. Did., Gen. 223, 28) Mt 26:42; Lk 22:41; cp. Mt 26:39; Lk 11:2 (on the Lord’s Prayer see TManson, The Sayings of Jesus ’54, 165–71; EGrässer, D. Problem der Parusieverzögerung, ’57, 95–113; HBetz, Essays on the Sermon on the Mount ’85, SM 370–86 [lit.]). W. dat. of pers. to whom the prayer is addressed (so predom. outside our lit.; see B-D-F §187, 4; cp. Rob. 538) πρ. τῷ θεῷ pray to God (Diod S 13, 16, 7 τοῖς θεοῖς; Chariton 3, 10, 6 θεῷ; Athen. 13, 32, 573d τῇ θεῷ; Philostrat., Vi. Apollon. 5, 28 p. 186, 9 τοῖς θεοῖς; Jos., Ant. 10, 252; cp. 256; τῷ ἐπὶ πᾶσι θεῷ Orig., C. Cels. 8, 26, 17) 1 Cor 11:13; τῷ κυρίῳ πρ. (TestJos 3:3; 7:4) Hv 1, 1, 3; 2, 1, 2; τῷ πατρὶ πρ. Mt 6:6b. Also πρὸς τὸν θεόν (LXX; ParJer 6:1) Hv 1, 1, 9. πρὸς κύριον GJs 20:2 (pap, not codd.; but 2:4 codd., not pap). W. dat. of manner πρ. γλώσσῃ, τῷ πνεύματι, τῷ νοί̈ pray in a tongue, in the spirit, with understanding 1 Cor 14:14a, 15; ἐν πνεύματι πρ. Eph 6:18; cp. Jd 20 (s. Borger, GGA 140); προσευχῇ πρ. pray earnestly Js 5:17. ἀδιαλείπτως 1 Th 5:17; IEph 10:1; Hs 9, 11, 7b. ἀδεῶς MPol 7:2a. πρ. ὑπέρ τινος pray for someone or someth. (Philostrat., Vi. Apoll. 8, 26 p. 340, 5; LXX; ApcMos 36; Ath.; Hippol., Ref. 9, 23, 3) Mt 5:44 (cp. Ro 12:14 and Plut., Mor. 275d); Col 1:9; IEph 10:1; 21:2; ISm 4:1; D 1:3. Also πρ. περί τινος (LXX; s. περί 1f) Lk 6:28; Col 1:3; 1 Th 5:25; Hb 13:18; ITr 12:3; MPol 5:1; D 2:7; GJs 8:2. Foll. by ἵνα (B-D-F §392, 1c) Mt 24:20; 26:41; Mk 13:18; 14:38; Lk 22:40, 46. τοῦτο πρ. ἵνα Phil 1:9. περί τινος ἵνα Col 4:3; 2 Th 1:11; 3:1. περί τινος ὅπως Ac 8:15. ὑπέρ τινος ὅπως Js 5:16 v.l. Foll. by gen. of inf. w. art. (B-D-F §400, 7; Rob. 1094) τοῦ μὴ βρέξαι Js 5:17. πρ. ἐπί τινα (ἐπί 1cγ) vs. 14 (cp. Marinus, Vi. Procli 20b: Proclus, on his deathbed, has his friends recite hymns to him). W. acc. foll., which refers to the content or manner of the prayer (Philostrat., Vi. Apoll. 6, 18 p. 229, 32) ταῦτα πρ. Lk 18:11. μακρὰ πρ. make long prayers Mk 12:40; Lk 20:47.—W. acc. of the thing prayed for πρ. τι pray for someth. (X., Hell. 3, 2, 22 νίκην) Mk 11:24; Ro 8:26 (on the ability of the ordinary person to pray see Philosoph. Max. p. 497, 7 μόνος ὁ σοφὸς εἰδὼς εὔχεσθαι=only the wise man knows how to pray).—FHeiler, Das Gebet5 1923 (lit.); FDölger, Sol Salutis: Gebet u. Gesang im christl. Altert.2 1925 (material fr. history of religions); JDöller, Das G. im AT in rel.-gesch. Beleuchtung 1914; AGreiff, Das G. im AT 1915; JHempel, G. u. Frömmigkeit im AT 1922, Gott u. Mensch im AT2 ’36; Elbogen2 353ff; 498ff.—EvdGoltz, Das G. in der ältesten Christenheit 1901; IRohr, Das G. im NT 1924; JMarty, La Prière dans le NT: RHPR 10, 1930, 90–98; JNielen, G. u. Gottesdienst im NT ’37; HGreeven, G. u. Eschatologie im NT ’31. LRuppoldt, D. Theol. Grundlage des Bittgebetes im NT, diss. Leipzig ’53; AHamman, La Prière, I (NT), ’59.—JoachJeremias, D. Gebetsleben Jesu: ZNW 25, 1926, 123–40; AJuncker, Das G. bei Pls 1905, Die Ethik des Ap. Pls II 1919, 55–72; CSchneider, Αγγελος IV ’32, 11–47 (Paul); EOrphal, Das Plsgebet ’33; J-AEschlimann, La Prière dans S. Paul ’34; GHarder, Pls u. d. Gebet ’36; AKlawek, Das G. zu Jesus 1921; AFrövig, D. Anbetung Christi im NT: TTK 1, 1930, 26–44; EDelay, A qui s’adresse la prière chr.? RTP 37, ’49, 189–201.—OHoltzmann, Die tägl. Gebetsstunden im Judentum u. Urchristentum: ZNW 12, 1911, 90–107, HWagenvoort, Orare: Precari: Verbum, HWObbink Festschr., ’64, 101–11 (prayer among the Romans); RMerkelbach, MTotti, eds., Abrasax: Ausgewählte Papyri religiösen u. magischen Inhalts, I: Gebete ’90; FHickson, Roman Prayer Language ’93; JCharlesworth, ed., The Lord’s Prayer and Other Prayer Texts fr. the Greco-Roman Era ’94 (lit. 186–201); MKiley, ed., Prayer fr. Alexander to Constantine (tr. only) ’97.—B. 1471. M-M. EDNT. TW. -
2 προ-τατικός
προ-τατικός, ή, όν, zur πρότασις gehörig; ὁ προτ., der Propositionen machen kann, Arist. topic. 8, 12, 15; auch adv., προτατικῶς ἐρωτᾶν, die Frage in Form einer Proposition einrichten, ibid.
-
3 πλεοναχός
-
4 συμ-βαίνω
συμ-βαίνω (s. βαίνω), 1) die Füße zusammenhalten, mit geschlossenen Füßen dastehen, nur im perf., daher διαβαίνοντες μᾶλλον ἢ συμβεβηκότες, Xen. Eq. 1, 14; ἀνδριὰς συμβεβηκώς, eine Bildsäule mit zusammenstehenden, nicht getrennten Füßen. – 2) zusammentreten, -kommen, hingehen, Τίρυνϑι συμβέβηκεν, Soph. Trach. 1142; ὃν οὐδαμοῠ φῂς οὐδὲ συμβῆναι ποδί, Ai. 1260; bes. um sich mit Einem zu besprechen, um mit ihm zu unterhandeln; sich aussöhnen, ἐκ τοῠ πολέμου καὶ τοῠ νείκους, Ar. Vesp. 867; Her. 1, 13. 82; dah. übereinkommen, δοκέοντες πάντα συμβεβάναι, 3, 146; πολλὰ ἐν ἀλλήλοις εἰπόντων καὶ οὐδὲν ξυμβάντων, Thuc. 5, 36; sich aussöhnen, μετεμέλοντο ὅτι μετὰ τὰ ἐν Πύλῳ καλῶς παρασχὸν οὐ ξυνέβησαν, 5, 14, dah. ξυμβήσεσϑαι im Ggstz von πολεμήσειν, 5, 38. 81, auch π ρός τινα, 1, 103; übereinstimmen, εἰς ταὐτὸ συμβαίνουσι τοῖς ἐμοῖς στίβοις, Aesch. Ch. 208; ὅπως ἂν ἀρτίκολλα συμβαίνῃ τάδε, 573; φανῶ δ' ἐγὼ τούτοισι συμβαίνοντ' ἴσα μαντεῖα καινά, Soph. Tr. 1154; λόγοις συμβάς, Eur. Med. 737, vgl. Andr. 232; χρησμοὶ συμβαίνουσι, Ar. Equ. 220; auch = in Erfüllung gehen, von Orakeln, καὶ δοκεῖ τὸ μαντεῖον τοὐναντίον ξυμβῆναι ἢ προςεδέχοντο, Thuc. 2, 17; Ἀϑηναίοισιν οὐ συνέβαιν' Αἰσχύλος, er ging nicht mit ihnen um, od. fand keinen Gefallen an ihnen, Ar. Ran. 806; ἐὰν ξυμβῶ τί σοι, 175; im Aeußern einander entsprechen, ähneln, gleich sein, Her. 1, 116. 2, 3; vgl. M. Ant. 5, 8, οὕτως γὰρ συμβαίνειν ποτὲ ἡμῖν λέγομεν, ὡς καὶ τοὺς τετραγώνους λίϑους ἐν τοῖς τείχεσιν ἢ ταῖς πυραμίσι συμβαίνειν (passen) οἱ τεχνῖται λέγουσι, συναρμόζοντες ἀλλήλοις ἐν ποιᾷ συνϑέσει. Bei Poll. 8, 140 ist τὰ συμβαϑέντα der Vertrag. – Bes. sich ereignen, zutreffen; Aesch. Pers. 788; ᾗ πρῶτα μὲν τὰ μητρὸς ἔχϑιστα συμβέβηκεν, Soph. El. 254; αἵ μοι συμβαίνουσ' ἆται, Eur. I. T. 148; ἴσως ἅπαντα συμβαίη καλῶς, 1055. So von Her. an häufig in Prosa, gew. c. inf., Her. 6, 103. 9, 101, συνέβη μοι πορεύεσϑαι, es traf sich, daß ich auf der Reise war, ich war eben auf der Reise; auch mit acc. c. inf., 7, 166 u. oft; bei Flgdn bes. vom Unglück, ἐάν τι συμβῇ, falls sich Etwas ereignen sollte, Dem. Lpt. 51, ein sehr gewöhnlicher Euphemismus, um nicht zu sagen, falls es schlecht gehen sollte. Selten im guten Sinne, von Statten gehen, Fortgang haben, Thuc. 3, 3, vgl. Poppo; u. Plat. εἴ μοι συμβαίνει τοῦτο ἢ καὶ ἀποτυγχάνω τοῦ σκοποῦ, Legg. V, 744 a; καλῶς συμβῆναι, Xen. Cyr. 5, 4, 7; κακῶς, Mem. 1, 2, 63; πῶς χρήσιμον ἂν ξυμβαίη ἡμῖν δουλεῦσαι, Thuc. 5, 92; auch σκοποῠντί μοι συμβαίνει πιστεῦσαι, 1, 1, ich finde mich veranlaßt zu glauben; τὰ συμβάντα, Xen. An. 3, 1, 13; φοβοῠμαι, μή τι μεῖζον κακὸν τῇ πόλει συμβῇ, Mem. 3, 5, 17; πολέμου κακῶς συμβάντος, da er einen üblen Ausgang genommen, 1, 2, 63; oft ist es wie τυγχάνω eine Umschreibung für εἶναι, nur die Behauptung milder ausdrückend, als zufälliges Ergebniß, ἆρ' οὖν συμβαίνει μέγιστον κακὸν ἡ ἀδικία καὶ τὸ ἀδικεῖν, Plat. Gorg. 479 c, u. oft, bes. mit εἶναι u. γίγνεσϑαι oder ὄν u. γιγνόμενον, u. oft bei Pol.; τὸ συμβεβηκός, zufälliger Umstand, der nicht nothwendig zum Wesen des Dings gehört, aber an ihm sich ereignet, eintritt, Arist. oft, vgl. topic. 1, 3; – zusammentreffen, von Summen beim Rechnen, Dem. 19, 60; und in der Dialektik von Schlußfolgen, die sich aus den Vordersätzen ergeben, τί ἡμῖν συμβαίνει ἐκ τῶν ὡμολογημένων, Plat. Gorg. 498; Theaet. 170 c u. oft. Bei Arist. gewöhnlich, wenn er aus den Sätzen anderer Philosophen widerlegende Consequenzen zieht.
-
5 κρυπτικός
κρυπτικός, zum Verbergen, Verstecken geschickt, geeignet, Sp., auch adv., κρυπτικῶς πυνϑάνεσϑαι, hinterlistig, Arist. topic. 8, 1.
-
6 δυς-επι-χείρητος
δυς-επι-χείρητος, schwer anzugreifen, zu unternehmen, Arist. Topic. 8, 2, öfter, u. Sp.
-
7 μέλᾱς
μέλᾱς, αινα, αν, gen. μέλανος, äol. μέλαις, Greg. Cor. p. 599, ep. μείλας, μείλανι, Il. 24, 79, s. auch μέλανος u. κελαινός, – schwarz, dunkel; νύξ, Il. 18, 486, ἕσπερος, Od. 1, 423, εὐφρόνα, Pind. N. 7, 3, wie Soph. El. 19; νύξ, Aesch. Pers. 349; καπνός, λιγνύς, Suppl. 760 Spt. 476; auch αἴγλα, Eur. Troad. 549; γαῖα, Il. 2, 699; ἤπει-ρος, Od. 14, 97; σποδιά, 5, 488; τέφρη, Il. 18, 25; ἄρουρα, Pind. N. 11, 39; auch ὕδωρ, Il. 2, 825, wie κῦμα, 23, 693; πόντος, Eur. I. T. 107, wie Ap. Rh. 1, 922; αἷμα, Aesch. Eum. 935, Soph. Trach. 714, vgl. Ai. 1391, Eur. Hec. 536, wobei an verschiedene Abstufungen der dunklen Farbe zu denken; οἶνος μ., Od. 5, 265, ist dunkelrother Wein; ναῦς μέλαινα bei Hom. das schwarze, dunkle Schiff, denn alle Schiffe, welche eine Zeitlang im Wasser gewesen sind, sehen schwarz aus, so daß man weder an die schwarz gepichte Außenseite, noch an den tiefen, dunklen Schiffsraum zu denken hat. – Uebertr. vom Tode, den alle Menschen mit der schwarzen Nacht u. Tiefe zusammenbringen, ohne daß man darum μέλας in dieser Vrbdg »verdunkelnd« zu übersetzen hätte, ϑάνατος, Il. 2, 834 Od. 12, 92; Pind. P. 11, 56; φόνος, I. 7, 50; häufig bei Hom. Κήρ u. Κῆρες, z. B. Il. 2, 859 Od. 2, 283; eben so μέλαν νέφος ϑανάτοιο; ἄχεος νεφέλη μέλαινα, Il. 16, 350. 18, 22, u. ähnl. μέλαιναι ὀδύναι, die schwarzen, finsteren Schmerzen, oder wobei es Einem schwarz vor den Augen wird, Il. 4, 117. 191. So bes. bei den Tragg., ὦ μέλαινα καὶ τελεία γένεος Οἰδίπου τ' Ἄρα, Aesch. Spt. 814, Ἐρινύς, 977, auch Ἄρης, die finstre, wilde, grausame, Ag. 1492, τύχα, Suppl. 83, ὄναρ, 865; Ἅιδης, Soph. O. R. 29; Ἅιδου μέλαινα νύκτερός τ' ἀνάγκα, Eur. Hipp. 1388, der auch das Schwert so nennt, Gr. 1472 u. öfter. Im bestimmten Ggstz von λευκός, ἄρν' ἕτερον λευκόν, ἑτέρην δὲ μελαίνην, Il. 3, 103; βότρυες, Hes. Sc. 294; Soph. ἐξ ὅτου λευκὴν ἐγὼ τήνδ' ἐκ μελαίνης ἀμφιβάλλομαι τρίχα, Ant. 1080; πέπλοι, Eur. I. A. 1439; ἐάν τε λευκὸς ἐάν τε μέλας, Plat. Rep. VII, 523 d, öfter. – Auch auf andere Sinne übertr., von der Stimme, dumpf, heiser, Ggstz λαμπρός, Arist. Topic. 1, 15 u. Sp., wie Philostr.; φώνημα, D. C. 61, 20; – φρένες, dunkler, tiefliegender Sinn (vgl. ἀμφιμέλας u. λευκός), und von Schriftwerken, dunkel, schwer zu verstehen, ἱστορίη, Philip. 44 (XI, 347), im Ggstz von λευκὸς στίχος; – μέλανες ἄνϑρωποι, schwarze, ruchlose Menschen, Plut. educ. lib. 14; u. so auch wohl φρένες μέλαιναι, im scol. des Sol. bei D. L. 1, 61. Von einem Pankratiasten sagt Dem. 21, 71 ἰσχυρός τις ἦν, μέλας. – Τὸ μέλαν, die Tinte (s. oben), das Schwarze im Auge, s. Arist. sens. 2. – Compar. μελάντερος, schwärzer, Il. 24, 94; νέφος μελάντερον ἠΰτε πίσσα, wie wir auch »pechschwarz« sagen, 4, 277; μελανώ τερος, s. oben. Den superl. μελάντατος haben Sp.
-
8 αὐτο-δόξα
αὐτο-δόξα, ἡ, die Meinung an sich, Arist. topic. 8, 9, 18.
-
9 ὀστεο-γενής
ὀστεο-γενής, ές, von Knochen erzeugt, τὸ ὀστεογενές nannte Plato das Rückenmark, nach Arist. topic. 6, 2.
-
10 ὀξυ-γώνιος
ὀξυ-γώνιος, spitzwinkelig; μάχαιρα ὀξεῖα, Arist. topic., 15, öfter; τρίγωνον, Euclid.
-
11 ἐπι-χείρημα
ἐπι-χείρημα, τό, das Unternehmen, Beginnen, Isocr. 2, 3; Xen. u. A.; kriegerische Unternehmung, Thuc. 7, 47; Xen. Hell. 1, 2, 6; das Betreiben einer Sache, καὶ σπουδή Plat. Gorg. 502 b; plur., Men. 88 c. – Auch der Punkt, von wo aus man Etwas unternehmen kann, Operationspunkt, κατά τινος, App. Syr. 52. – Die Schlußfolge, Folgerung, Arist. πρὸς τὴν ϑέσιν, topic. 2, 4; Plut. u. Sext. Emp. oft; von Kunstgriffen in den Schlüssen, Rhett.
-
12 ὑπό
ὑπό, p. u. bes. ep. ὑπαί, wenn die letzte Sylbe lang sein soll (s. oben besonders), sub.
I. Adv., – a) unten, unterhalb; ἐπεὶ μάλα πῖαρ ὑπ' οὖδας Od. 9, 135, wo man es = ὕπεστι erklären kann; τρομέει δ' ὑπὸ φαίδιμα γυῖα Il. 10, 95; ἵπποι ϑήλειαι, ὑπὸ δ' ἡμίονοι, unter ihnen, am Euter, Od. 4, 636. 21, 23. – b) hinter, dahinter, Her. 7, 61. – In vielen Stellen bei Hom. u. den Tragg. kann eine Tmesis angenommen werden, wie man auch Od. 9, 17 φυγὼν ὕπο νηλεὲς ἦμαρ erklärt, indem man deshalb ὕπο anastrophirt.
II. Praeposit. A. mit dem genit., unter; – 1) örtlich, u. zwar zunächst – a) eine Bewegung unten aus der Tiefe hervor, darunterweg, darunter her bedeutend; ῥέει κρήνη ὑπὸ σπείους Od. 9, 140; αὖτις ἀναστήσονται ὑπὸ ζόφου, sie werden wieder unter dem Dunkel hervorkommen, Il. 21, 56; so auch ὄσσε δεινὸν ὑπὸ βλεφάρων ἐξεφάανϑεν, die Augen leuchteten furchtbar unter den Augenlidern hervor, Il. 19, 17; ὑπὸ χϑονὸς ἧκε φόωςδε, er kam unter der Erde hervor an das Licht, Hes. Th. 669; ähnlich σπλάγχνων ὕπο ματέρος ἐς αἴγλαν μόλεν Pind. N. 1, 35; ἐς φάος O. 6, 43. – Dah. νεκρὸν ὑπ' Αἴαντος ἐρύειν Il. 17, 235, unter den Händen des Aias fortziehen; und übh. ἁρπάζειν, ῥύεσϑαι u. ähnl. ὑπό τινος, aus Jemandes Gewalt reißen; ἵν' αὐτοὺς ῥύοισϑε ὑπ' Ἀχαιῶν Il. 17, 224; ῥῦσαι ὑπ' ἠέρος υἷας Ἀχαιῶν ib. 645; vgl. 13, 198. 19, 73. 21, 553; aus einer Gefahr, 23, 86; woran sich leicht reiht ὑφ' Ἕκτορος φεύγοντες, Il. 19, 149, wie 21, 22, was eigtl. ist = unter Hektors Händen wegfliehen, wir aber übersetzen »vor Hektor fliehen«; so φοβεῖσϑαι ὑπό τινος, 16, 303. – Auch ἵππους μὲν λῠσαν ὑπὸ ζυγοῦ, Il. 8, 543. 24, 576 u. öfter, unter dem Joche losspannen, so daß sie darunter fortgehen; ὑπ' ἀρνειοῦ λυόμην, ich machte mich unter dem Bocke los, Od. 9, 463. Aehnlich ist βοῦς ὑφ' ἁμάξης πριάμενοι Xen. An. 7, 2, 25, wo wir nach unserer Auffassungsweise »vor dem Wagen weg« sagen. – b) Bewegung nach unten hin, die darauffolgende Ruhe, darunter, unter einem Gegenstande, mit einbegreifend; ὑπὸ χϑονὸς ἐτέϑαπτο Od. 11, 52; τόδε κρήδεμνον ὑπὸ στέρνοιο τανύσσαι, unter die Brust breite dir den Schleier, 5, 346; τὸν δ' ὑπ' οὔατος ἔγχεϊ νύξε Il. 13, 177. 671. 17, 617; δεξιτερῇ δ' ἄρ' ὑπ' ἀνϑερεῶνος ἑλοῠσα 1, 501; παῖσον ἐμᾶς ὑπὸ κλῇδος Soph. Tr. 1027; ὑφ' εἵματος κρυφείς Ai. 1024; λαβὼν ὑπὸ μάλης ἐγχειρίδιον Plat. Gorg. 469 d (vgl. μάλη); κεκευϑὼς πολεμίας ὑπὸ χϑονός Aesch. Spt. 570. Auch ἡ πηγὴ ὑπὸ τῆς πλατάνου ῥεῖ, fließt unter der Platane, Plat. Phaedr. 230 b; u. dah. – c) unter, ohne daß weiter an die Bewegung gedacht wird; ὑπὸ χϑὼν σμερδαλέον κονάβιζε ποδοῖν Il. 2, 465; οἱ ὑπὸ χϑονὸς φίλοι, die unter der Erde, die Todten, Aesch. Ch. 820; αἰτοῦσα τοὺς ὑπὸ χϑονός Soph. Ant. 65; nach Thom. Mag. 868 ist der gen. bei ὑπό attischer als der dat. – Uebertr. d) unterworfen, ἀρετῶσι δὲ λαοὶ ὑπ' αὐτοῦ, Od. 19, 114, unter ihm, unter seiner Regierung; σοῦ διοίσεται μόνος ὑπ' ὀρφανιστῶν μὴ φίλων Soph. Ai. 507. – Daran reiht sich 2) die causale Bedeutung, durch Etwas veranlaßt; zunächst noch örtlich zu fassen, wie bei Hom. in vielen Fällen einleuchtet, z. B. κείσεϑ' ὑπ' ἰλύος κεκαλυμμένα Il. 21, 318, unter dem Schlamme bedeckt; u. so ist δαμεὶς ὑπ' Αἴαντος, 4, 479, unter dem Aias, unter seinen Händen überwältigt, getödtet; πεσὼν ὑφ' Ἕκτορος 17, 428; ὤλεσε ϑυμὸν ὑφ' Ἕκτορος 6, 6, vgl. 1, 242; μήπως τάχ' ὑπ' αὐ-τοῦ δουρὶ δαμείης 3, 436, wie 4, 479; und da bei jedem Passivum das Subject als ein dem einwirkenden Subjecte untergeordnetes erscheint, sehr gewöhnlich – a) bei pass. von, durch, Hom. u. Folgde überall, die gewöhnlichste Ausdrucksweise, von der keine besondern Beispiele angeführt zu werden brauchen. – Eben so b) bei verbis intr., oder solchen, die bei aktiver Form passive Bedeutung haben, ἁλοὺς ὑπ' ἄλλων, Aesch. Ag. 460; ὑφ' ἧς ϑανών, von der getödtet, Soph. El. 436; δίκην διδόναι ὑπὸ ϑεῶν, bestraft werden durch die Götter, Plat. Gorg. 525 b; Xen. An. 4, 4, 14; ἀπολέσϑαι Cyr. 7, 1, 41; ὑπὸ λιμοῦ An. 1, 5, 5; – πέλεκυς, ὅςτ' εἶσιν διὰ δου ρὸς ὑπ' ἀνέρος, ὀφέλλει δ' ἀνδρὸς ἐρωήν Il. 3, 61, durch den Mann geschwungen; πολλὰ δ' ὑπ' αὐτοῦ ἔργα κατήριπε κάλ' αἰζηῶν (sc. χειμάῤῥου), von seiner Gewalt, 5, 92; ἔνϑα κεν αὖτε Τρῶες Ἀρηϊφίλων ὑπ' Ἀχαιῶν Ἴλιον εἰςανέβησαν, von den Achäern gedrängt, 6, 73; πάσχειν κακῶς ἐχϑρὸν ὑπ' ἐχϑρῶν Aesch. Prom. 1044; Plat. Conv. 222 e; χαλεπῶς ἔχει ὑπὸ τραυμάτων τινῶν Theaet. 142 b; εὖ ἀκούειν ὑπό τινος Xen. An. 7, 7, 23; αἰτίαν ἔχειν ὑπό τινος 7, 6, 11. – Auch c) bei nominibus, ἄτιμον εἶναι δ' ἐκφορᾶς φίλων ὕπο, Aesch. Spt. 1015, Bestattung von den Freunden, wie ἐκφέρεσϑαι ὑπὸ φίλων; so ἡ ὑπὸ πάντων τιμή, die von Allen erzeigte Ehre, Xen. Cyr. 3, 3, 2; Ἥρας δεσμοὺς ὑπὸ υἱέος καὶ Ἡφαίστου ῥίψεις ὑπὸ πατρός Plat. Rep. II, 378 d; ὅ τι φυλάξομεν οὐ-δέν ἐστιν ὑπὸ τοῦ πολέμου λοιπόν Dem. 2, 26, es ist Nichts vom Kriege übrig gelassen. – Uebh. d) Ursache u. Veranlassung, sowohl äußere als innere u. geistige, wo wir durch, aus, vor, wegen gebrauchen, οὔ τοι δικάζει ταῦτα μαρτύρων ὕποἌρης Aesch. Suppl. 912; δόμοις δὲ τοῖςδε παγκάκως ἔχει φήμης ὑφ' ᾑς ἤγγειλαν οἱ ξένοι Ch. 741; wie man auch Hom. ὑπὸ λιγέων ἀνέμων σπέρχωσιν ἄελλαι Il. 13, 334 auffassen kann, von den Stürmen getrieben; γέλασσε χϑὼν χαλκοῦ ὑπὸ στεροπῆς 19, 363, mehr örtlich, unter dem Glanze, wie μελάνει δέ τε πόντος ὑπ' αὐτῆς (Ζεφύροιο φρικός) 7, 64, u. öfter; ὑπὸ τῆς παρεούσης συμφορῆς Her. 1, 85; ὑπ' ἀνέμων καὶ ἀπλοίας ένδιέτριψεν, wegen der Winde, Thuc. 2, 55; ὑπὸ δέους, aus Furcht, Her. 1, 85; ὑπ' ἀνάγκης, aus Zwang, Od. 2, 110; Aesch. Suppl. 1013; Soph. Phil. 215 u. sonst; μεγάλου ὑπὸ κύματος ὁρμῆς Od. 5, 320; Ζηνὸς ὑπ' ἀγγελίης 7, 263; εἰπεῖν μνήμης ὕπο Soph. O. R. 1131; ὑπ' ἐλπίδων ἄνδρας τὸ κέρδος πολλάκις διώλεσεν, wegen der Hoffnungen, Ant. 221; ὑπό τινος ἄλλου ἐπελαϑόμην, wegen eines Andern, oder über etwas Anderm vergaß ich es, Plat. Prot. 310 c; ὑπὸ ταύτης τῆς αἰτίας Conv. 184 a; ὑπὸ πενίας, vor, aus Armuth, Soph. 251 c; ὑπὸ κάλλους Xen. Cyr. 8, 7, 22; – ὥςτ' ἐνδακρύω γ' ὄμμασιν χαρᾶς ὕπο, aus Freude, Aesch. Ag. 527, vgl. 573; τοσαῦτ' ἔλεξε κάρτ' ὑπ' εὐϑύμου φρενός Pers. 364, vgl. 476; καὶ δὴ φίλον τις ἔκταν' ἀγνοίας ὕπο Suppl. 494, wie Soph. Tr. 418; ὑπ' ἀγρίας ᾄξασα λύπης O. R. 1073; ἀπορίας ὕπο Eur. Or. 232; ὀργῆς ὕπο I. A. 335; μή νυν τὰς φρένας ὑφ' ἡδονῆς γυναικὸς οὕνεκ' έκβάλῃς Soph. Ant. 644, aus Lust, der Lust wegen, vgl. Ai. 375 El. 1142; Eur. Med. 1142; Xen. Cyr. 8, 3, 42; ὑπὸ λύπης 6, 1, 351 ὑπ' αἰσχύνης Plat. Phaedr. 237 a; ὑπ' εὐηϑείας 275 b; ὑπὸ τῆς ὀδύνης Conv. 218 b; ὑπὸ τοῦ ἐκπεπλῆχϑαι, vor Schreck, Xen. Cyr. 7, 5, 21; πράττειν τι ὑπ' ἀρετῆς, aus Tapferkeit, von Tapferkeit getrieben, Her. 8, 1; ὑπ' ἀπιστίης 1, 24; ὑπὸ τῆς ἐμῆς δυνάμεως οὐδεὶς ἐϑέλει σοι μαρτυρεῖν Lys. 7, 21; ὑπὸ τοῦ ϑυμοῦ καὶ τῆς ἀλογιστίας εἰκῆ προςπίπτοντες Pol. 2, 30, 4, u. sonst; – Her. sagt auch ὑπὸ κήρυκος προηγόρευε, durch einen Herold, 9, 98; – ὑφ' ἑαυτοῦ, von sich selbst, auf eigenen Antrieb, eben so ὑφ' ὑμῶν, Thuc. 4, 64. – 3) wie unser unter eine Begleitung ausdrückend, miteinwirkende, gleichzeitige Nebenumstände, ἀϋσάντων ὑπ' Ἀχαιῶν, ll. 2, 334. 16, 277, unter dem Geschrei der Achäer, während die Achäer schrieen; ὑπὸ Ζεφύροιο ἰωῆς, unter dem Wehen des Zephyrs, 4, 276; δαΐδων ὑπὸ λαμπομενάων 18, 492 Od. 19, 48. 23, 290; bes. von jeder musikalischen od. übh. taktmäßigen Begleitung einer Handlung, κωμάζειν ὑπ' αὐλοῦ, nach einer Flöte, unter Flötenbegleitung einen Komos aufführen, Hes. Sc. 281, wie ὑπαὶ λιγυρῶν συρίγγων ἵεσαν αὐδήν 279, sie sfangen nach Syringenbegleitung; ὑπὸ φορμίγγων ἄναγον χορόν 280; ὑπ' αὐλητῆρος ἀείδειν, unter der Begleitung eines Flötenspielers singen, Theogn. 545. 803; Archil. frg. 106; χωρεῖν ὑπ' αὐλητῶν Thuc. 5, 70; ὑπ' αὐλητρίδων Xen. Hell. 2, 2, 23; βαρυβρόμων ὑπὸ τυμπάνων Eur. Bacch. 156; πίνειν ὑπὸ σάλπιγγος Ar. Ach. 987; ὑπὸ συρίγγων στρατεύεσϑαι Her. 1, 17. So auch καταϑάψομεν οὐχ ὑπὸ κλαυϑμῶν τῶν ἐξ οἴκων Aesch. Ag. 1533; οὔκουν ἐάσεις οὐδ' ὑπ' εὐφήμου βοῆς ϑῦσαί με Soph. El. 620; οὐχ ὑπὸ ϑυσιῶν οὐδ' ὑπὸ εὐχῶν φύς Plat. Rep. V, 461 a; dah. ὑπὸ μαστίγ ων ὀρύσσειν, unter Peitschenhieben graben, d. i. von Peitschenhieben angetrieben, Her. 7, 22, wie διαβαίνειν ὑπὸ μαστίγων 7, 56; vgl. Xen. An. 2, 4, 25; ὑπὸ φανοῦ πορεύεσϑαι, unter dem Geleite einer Leuchte gehen, Lac. 5, 7; ὑπὸ πομπῆς ἐξάγειν τινά, unter, mit feierlichem Geleite, Her. 2, 45. Aehnlich οὐδὲ κηρύκων ὕπο ἀπρόξενοί τε μολεῖν Aesch. Suppl. 235, unter dem Geleite von Herolden; vgl. Eur. Alc. 743; τυπτέσϑω πληγὰς ὑπὸ κήρυκος ἐν ἀγορᾷ κηρύξαντος Plat. Legg. XI, 917 c, während ein Herold ausruft; so sind auch συνϑῆκαι ὑφ' ὁρκίων mit Schwüren verbundene Verträge, D. Hal. 1, 59; auch ὑπ' εὐκλείας ϑανεῖν Eur. Hipp. 1313 hat eine ähnliche Bedeutung.
B. Mit dem dativ., den Gegenstand bezeichnend, unter dem sich Etwas befindet; zunächst – 1) örtlich, u. zwar – a) ein Verweilen unter Etwas ausdrückend; αἳ γὰρ ὑπ' ἠελίῳ ναιετάουσι πόληες Il. 4, 44; ὑπὸ Τμώλῳ, unten am Fuße des Tmolos, Il. 2, 866. 20, 385, vgl. Od. 1, 186; vgl. κατοικημένους γὰρ τοὺς Πελασγοὺς ὑπὸ τῷ Ὑμησσῷ Her. 6, 137; ὑπὸ τῇ ἀκροπόλει, 6, 105; u. so ist auch εἰ γὰρ ὑπ' Ἰλίῳ κατηναρίσϑης = unter den Mauern von Ilios, Aesch. Ch. 341, wie ὑπὸ Τροίας τείχεσσι φϑίμενος Ch. 358; τόν ϑ' ὑπ' Ἰλίῳ σέϑεν κίνδυνον Ag. 856, vgl. 1414; Soph. ἐῤῥέτω Ἴλιον οἵ ϑ' ὑπ' ἐκείνῳ πάντες Phil. 1185; ὑπὸ τείχεσιν Eur. Suppl. 274; ὑπὸ τῇ ἀκροπόλει Her. 6, 105; – ἔρδομεν ἑκατόμβας καλῇ ὑπὸ πλατανίστῳ Il. 2, 307; ὑπὸ φηγῷ, δρυΐ; 5, 693. 18, 558; ἰπούμενος ῥίζῃσιν Αἰτναίαις ὕπο Aesch. Prom. 365; ὑπὸ στέγῃ Soph. Phil. 286; auch εἷρξαι Αἴανϑ' ὑπὸ σκηναῖσιν Ai. 741; τί ἔχεις ὑπὸ τῷ ἱματίῳ; was hast du unter dem Mantel? Plat. Phaedr. 228 d; εἶχε μάχαιραν ὑφ' αὑτῷ παρεσκευασμένος, Pol. 8, 22, 6. So ist auch aufzufassen ὑπ' ὀφρύσι δάκρυα λεῖβον Il. 13, 88, κοίμησόν μοι Ζηνὸς ὑπ' ὀφρύσιν ὄσσε 14, 236. – b) bei Verbis der Bewegung ist dah. die vorangehende oder folgende Ruhe unter Etwas dadurch besonders hervorgehoben, wie γυιώσω μὲν σφῶϊν ὑφ' ἅρμασιν ὠκέας ἱππους Il. 8, 402, die unter dem Joch des Wagens sich befinden, nach unserer Auffassung vor den Wagen gespannt sind; vgl. ὑπὸ τοῖς ἅρμασιν εἶναι, angespannt sein, Xen. Cyr. 6, 4, 1; u. ὑπὸ ζυγῷ λόφον ἔχειν Soph. Ant. 291. – So wird auch bei An- und Abspannen der Rosse dieselbe Construction beibehalten, ἔζευξαν ὑφ' ἅρμασιν ὠκέας ἵππους Od. 3, 478, ἔλυσαν ὑφ' ἅρμασιν ὠκέας ἵππους Il. 18, 214, ὑπ' ἀμάξῃσιν βόας ἡμιόνους τε ζεύγνυσαν 24, 782; ἅρμασιν δ' ὕπο ζεύγνυσιν αὐτώ Aesch. Pers. 186; Xen. vrbdt auch ὑπὸ τῷ ἵππῳ πίπτειν, Cyr. 7, 1, 37. – 2) causal die Einwirkung durch einen Andern bezeichnend, nur poet. u. bei Hom. meist noch wirklich örtlich zu fassen, τῶν ὑπὸ ποσσὶ μέγα στεναχίζετο γαῖα Il. 2, 784, unter ihren Füßen (und durch sie gestampft); τῶν ὑπὸ ποσσὶ κονίσσαλος ὤρνυτ' ἀελλής 3, 13, vgl. 8, 443; τρέμε δ' οὔρεα ποσσὶν ὑπ' ἀϑανά-τοισι 13, 19, u. sonst; πόλις χερσὶν ὑφ' ἡμετέρῃσιν ἁλοῦσα, unter unsern Händen, durch diese eingenommen, Il. 2, 374. 4, 291, was noch anschaulicher ist in der geläufigen Vrbdg ἐδάμη ὑπὸ χερσὶν ποδώκεος Αἰακίδαο, 2, 860. 5, 559 u. sonst; u. so ὤλετο ὑπὸ γαμφηλῇσι λέοντος 16, 419; u. danach ὑπὸ δουρὶ δαμῆναι, τυπῆναι, πέρϑαι, 5, 653. 11, 433. 444. 16, 708; νούσῳ ὑπ' ἀργαλέῃ φϑί. σϑαι 13, 667; auch beim act., ἐμῇς ὑπὸ χερσὶ δάμασσον, bändige ihn, laß ihn erliegen unter meinen Händen, 3, 352. 6, 159; vgl. Soph. τόν, ὦ Ζεῦ, ὑπὸ σῷ φϑίσον κεραυνῷ O. R. 202; – αὐτοὶ ὑπ' Ἀργείοισι φέβοντο Il. 11, 121, vgl. 15, 637, u. sonst; ἐτελεύτασαν ὑπ' ἀλλαλοφόνοις χερσίν Aesch. Spt. 914; φλέγονϑ' ὑπ' ἄστροις οὐρανόν 370; πέπωκεν αἷμα γαῖ' ὑπ' ἀλλήλων φόνῳ, unter dem Morde, durch den Mord, 803. Einzelne Fälle bieten sich dar, wo das pass. mit ὑπό τινι verbunden ganz gleich dem ὑπό τινος zu sein scheint, wie ὁρμηϑέντες ὑπὸ πληγῇσιν ἱμάσϑλης Od. 13, 82, wo man doch aber die Peitsche immer über dem Pferde schwebend denken soll; Luc. vrbdt ὑπὸ ϑριξὶν ἱππείαις ἀνοίγουσα τὸ στόμα, Alex. 12, vermittelst. – Auch von einer sinnlichen Auffassung geht aus τόν ῥ' ὑπ' Ἀδμήτῳ τέκε δῖα γυναικῶν, Il. 2, 714. 728. 820 u. öfter, wo wir sagen »von dem Admet«; τίκτεσϑαι ὑπό τινι 2, 742; vgl. Pind. Ἀπόλλωνι γλυκείας πρῶτον ἔψαυσ' Ἀφροδίτας, Ol. 6, 35; aber ὅσσαι νῦν γε γυναῖκες ὑπ' ἀνδράσιν οἶκον ἔχουσιν Od. 7, 68 geht in die Bdtg – 3) der Unterwürfigkeit über, unter Jemandem, unter Jemandes Botmäßigkeit oder Gewalt, vgl. δέδμητο δὲ λαὸς ὑπ' αὐτῷ Od. 3, 304; mehr örtlich ist noch λέοντε τραφέτην ὑπὸ μητρί Il. 5, 555; woran sich reihen: ὑπὸ τῷ πατρὶ τεϑραμμένος ἐν τοῖς ἐκεί. νου ἤϑεσιν Plat. Rep. VIII, 558 d; ὑπὸ παιδοτρίβῃ ἀγαϑῷ πεπαιδευμένος Lach. 184 e, d. i. unter dessen Anleitung, ihm untergeordnet; τραφέντες ὑπὸ τούτοις Pol. 6, 7, 2; dah. γίγνεσϑαι ὑπό τινι, unter Jemandes Gewalt kommen, Xen. An. 7, 2, 2; οἱ ὑπό τινι, die Einem Untergebenen, die Unterthanen; ὑφ' ἑαυτῷ, Her. 7, 11, sein eigener Herr, nach eigener Willkühr; βουλόμενος ὑπὸ βαρβάροισιν εἶναι Ἀϑηναίους 6, 127; ὑφ' ἑαυτοῖς ἔχειν, in Unterwürfigkeit halten, Xen. Cyr. 2, 1, 26, wie πολλὰς πόλεις ὑφ' ἑαυτῇ ἔχειν δουλωσαμένην Plat. Rep. I, 351 b; ἁπάσας τὰς δυνάμεις συλλαβοῦσα ὑφ' ἑαυτῇ ἔχει Gorg. 456 a. Auch ὑφ' ἑαυτῷ ἔχειν, unter sich haben, zu befehligen haben, übh. in seiner Gewalt haben, Her. 7, 157; ὑπὸ πόλεσι καὶ νόμοις οἰκεῖν Isocr. 5, 14; τοὺς ἐχϑροὺς οὓς οὐκ ἔστιν ὑπὸ τοῖς νόμοις λαβεῖν Dem. 8, 29. – Dah. τὰ ὑπὸ τῇ μουσικῇ Plat. Phaed. 110 b, Alles was unter die Musik fällt od. gehört, wie αἱ ὑπὸ πάσαις ταῖς τέχναις ἐργασίαι Conv. 205 b, vgl. Rep. VI, 511 a. – 4) auch, wie ὑπὸ c. gen., eine Begleitung, ὑπ' αὐλητῆρι πρόσϑ' ἔκιον, unter dem Spiele des Flötenspielers gingen sie vorwärts, Hes. Sc. 283, vgl. 299; βῆ ϑεῶν ὑπ' ἀμύμονι πομπῇ, unter dem Geleite, Il. 6, 171; Od. 7, 193; ὑπὸ εὐχαῖς, unter Gebeten, Pind. I. 5, 44; u. so bes. bei Sp. ὑπ' αὐλῷ, unter Flötenspiel, ὑπὸ κήρυκι, unter Heroldsruf, Luc. Alex. 19, ὑπὸ δᾳδί, λαμπάδι u. dgl., Hemsterh. Luc. D. Mort. 6, 5.
C. Mit dem accus., den Gegenstand bezeichnend, unter welchen od. unter welchem hin Etwas sich bewegt; also – 1) örtlich; – a) von der Bewegung nach einem Orte hin, unt er; ὑπό τε σπέος ἤλασε μῆλα Il. 4, 279, er trieb sie unter die Höhle; ἀντικρὺ ὑπ' ὀστέον ἤλυϑ' ἀκωκή 5, 67; εἶμι ὑπὸ γαῖαν 18, 333, unter die Erde gehen, d. i. sterben; vgl. Od. 20, 81; ὑπὸ ζυγὸν ἤγαγεν ἵππους Il. 5, 731, u. öfter; u. ähnlich ὑφ' ἅρματ' ἤγαγον ἵππους Aesch. Prom. 463; αἱ δ' ὑπὸ κῦμα ϑαλάσσης αὐτίκ' ἔδυσαν Il. 18, 145; ὑπὸ ζόφον ἐλϑεῖν Od. 11, 57 ll. 23, 51; ὑπὸ πόντον ἐδύσατο Od. 11, 253; κρύψαν ὑπὸ γᾶν Pind. P. 9, 81; παίσασ' ὑφ' ἧπαρ Soph. Ant. 1299; Tr. 927; φοιτᾷ γὰρ ὑπ' ἀγρίαν ὕλαν O. R. 477; εἰ γάρ μ' ὑπὸ γῆν ἧκεν Aesch. Prom. 152; ἄπειμι γῆς ὑπὸ ζόφον κάτω Pers. 825; u. Eur. oft; ἀλλ' ὅτε δὴ τάχ' ἔμελλεν ὑπὸ πτόλιν αἰπύ τε τεῖχος ἵξεσϑαι Il. 11, 181, vgl. 18, 281, unter die Stadt und die Mauern, die Annäherung ausdrückend; ἕπεσϑαι ὑπὸ Ἴλιον Il. 23, 297; λαὸν ἀγαγόνϑ' ὑπὸ τεῖχος 4, 407; 12, 264; ὑπὸ Τροίην Od. 4, 146. 14, 469, wo überall aber an hochliegende Städte und hohe Mauern zu denken ist, unter welche sich der begiebt, der sich ihnen nähert; so ὑπὸ τὰ τείχη ἄγειν Xen. Cyr. 5, 4, 43, u. ähnlich, auch die Annäherung bezeichnend, Soph. κεῖνος δ' ὑπ' αὐτὴν ἐσχάτην στήλην ἔχων ἔχριμπτ' ἀεὶ σύριγγας, El. 710; ὑπὸ τειχίον ἀποστάς Plat. Rep. VI, 496 d; ὑπὸ τὸ τεῖχος IV, 439 e; ὑπὸ τὴν σκοπἡν ἐλαύνειν Xen. Cyr. 6, 3, 13. So ist auch ὑπὸ τὸ δικαστήριον ἄγειν, ἀπάγειν, Her. 6, 72. 104. 9, 93, eigtl. vor den höher sitzenden Richter, unter das Tribunal des Richters führen; wonach dann aber auch gesagt wurde ὑπάγειν ὑπὸ τὸν δῆμον, ὑπὸ τοὺς ἐφόρους, Her. 6, 136. 82; ὑπὸ τὴν ψῆφον ἔρχεσϑαι Aesch. 3, 19; vgl. Dem. 59, 126; auch ἄγετε αὐτοὺς ὑπὸ τοὺς νόμους, 24, 131. – b) bei Verbis der Ruhe u. übh. die Verbreitung unter Etwas hin ausdrückend, was am anschaulichsten ist in ὄρνιϑες δέ τε πολλοὶ ὑπ' αὐγὰς ἠελίοιο φοιτῶσι, Od. 2, 181, vgl. 11, 498. 619; εἴ που ζώουσιν ὑπ' αὐγὰς ἠελίοιο 15, 349; ὅσσοι ἔασιν ὑπ' ἠῶ τ' ἠέλιόν τε Il. 5, 267, so viele unter der Sonne hin verbreitet, d. i. überall leben; vgl. Jac. A. P. p. 24. 271, Eur. Hec. 1144 u. Tim. lex.; wie noch Plat. sagt ὁπόσων ὑπὸ οὐρανὸν ἡμεῖς ἀκοὴν παρεδεξάμεϑα, Tim. 23 d, u. Aesch. 2, 41 Φίλιππον τῶν ὑπὸ τὸν ἥλιον ἀνϑρώπων πάντων εἶναι δεινότατον. Aehnlich sind zu fassen: οἳ δ' ἔχον Ἀρκαδίην, ὑπὸ Κυλλήνης ὄρος αἰπύ, II. 2, 603, vgl. 824, u. αἱ ὑπὸ τὸ ὄρος κῶμαι Xen. An. 7, 4, 5; Ἐρινύες, αἵϑ' ὑπὸ γαῖαν ἀνϑρώπους τίνυνται Il. 19, 259; πεπτηὼς γὰρ ἔκειτο ὑπὸ ϑρόνον Od. 22, 362; στὰς ὑπὸ ὄγχνην 24, 234, wo man überdies an die vorhergegangene Bewegung denken muß; ὑπὸ τὴν ἄρκτον Her. 5, 10; sogar ὕπεστι ὑπὸ γῆν, 2, 127. – Damit verbindet sich c) oft der Begriff des Schutzes, wo wir unter oder hinter sagen, ὑπὸ τἡν ϑύρην Her. 1, 12; ὑπὸ τὸν στρατὸν καταφυγεῖν, hinter das Heer oder unter seinen Schutz flüchten, 9, 96; vgl. ὑπὸ τὰ ϑηρία τεταγμένοι Pol. 5, 85, 3, wie ὑποστείλας αὐτὸν ὑπὸ τὸ τῆς φάλαγγος κέρας (s. ὑποστέλλειν), u. öfter bei Pol. – 2) von der Zeit, sowohl während, also eine Verbreitung über eine Zeit hin, πάνϑ' ὑπὸ μηνιϑμόν Il. 16, 202, ὑπὸ τὸν ϑυμόν Pol. 2, 19, 10, – als gewöhnlicher eine Annäherung an einen bestimmten Zeitpunkt bezeichnend, gegen, um, wie das lateinische sub, ὑπὸ νύκτα, gegen die Nacht, mit Einbruch der Nacht, Il. 22, 102; ὑπὸ τὴν νύκτα Her. 6, 2. 9, 51. 60; ὑπὸ τὴν ἕω, gegen Morgen, ὑπὸ ταῦτα, um diese Zeit, 2, 142; ὑπὸ τοὺς αὐτοὺς χρόνους, um dieselbe Zeit, Thuc. 2, 27. 4, 56; ὑπὸ τὴν εἰρήνην Isocr. Paneg. 4, 47. 177; Sp., ὑπ' αὐτοὺς τούς και ροὺς Pol. 16, 15, 8; auch mit hinzugefügtem partic., ὑπὸ τὸν νηὸν κατακαέντα, um die Zeit, als der Tempel verbrannt wurde, Her. 1, 51. – 3) die Unterwürfigkeit ausdrückend, an 1a sich annähernd; ὅσον νῦν ὑπὸ χέρα ναίεις Soph. El. 1081; Αἴγυπτος ἐγένετο πάλιν ὑπὸ βασιλέα Thuc. 1, 110; ὑφ' ἑαυτὸν ποιεῖσϑαι 4, 60; οἱ ὑπ' αὐτούς, die Unterthanen, Xen. Cyr. 8, 8, 5, τοὺς ὑφ' ἑαυτόν 1, 5, 3; τραφεὶς καὶ παιδευϑεὶς ὑπὸ Κλέανδρον Pol. 10, 25, 1; ὑπ' ἐμαυτὸν ἔχω Matth. 8, 9; ὑπ' ἐξουσίαν τεταγμένος u. ä.; mehr noch ein Zusammenfassen unter einen allgemeinen Begriff in eine Klasse auszudrücken, ὅσα ὑπὸ ταὐτὸ εἶδος Arist. topic. 1, 7, u. oft; τὸ ὑπὸ τὸν ὁρισμόν ib. 1, 6; – ὑπό τι, in gewisser Beziehung, einigermaßen, beinahe, Plat. Phaedr. 242 d; εὐήϑη καὶ ὑπό τι ἀσεβῆ Gorg. 493 c, eine Annäherung andeutend.
Seinem Casus kann ὑπό in allen Verbindungen nachgesetzt werden und zieht dann den Ton zurück, ὕπο. – Auch wird die Präposition durch mehrere Wörter von ihrem Casus getrennt, vgl. Il. 2, 465. 18, 390. 19, 363 Od. 1, 131. 5, 320, u. sonst.
In der Zusammensetzung bedeutet ὑπό – 1) darunter, sowohl von der Ruhe, als von der Bewegung, unterhalb, von unten auf, darunter hin, darunter hervor. – 2) eine Mischung, einer Masse unter eine andere. – 3) Unterordnung und Abhängigkeit, unter. – 4) die Annäherung an den Begriff des Simplex, etwas, ziemlich, allmälig, unvermerkt, nach und nach, wie das lat. sub.
-
13 διασκευή
διασκευ-ή, ἡ,A construction, Aristeas 64, al.II equipment,δ. νομαδική Plb.8.29.7
;δ. πολεμική D.S.4.38
; furniture or vessels,τῆς σκηνῆς LXXEx.31.7
, cf. Plb.30.26.3, Agatharch.8(pl.).V = ἀνασκευή, δ. καὶ χλευασμὸς τοῦ διδασκαλείου Porph.VP53.VI theatrical performance,κωμῳδίαι καὶ δ. D.Chr.32.94
.Greek-English dictionary (Αγγλικά Ελληνικά-λεξικό) > διασκευή
-
14 κεφάλαιος
A of the head: metaph., principal, chief, ῥῆμα κ. (with a play on κεφαλίτης λίθος) Ar.Ra. 854;τὸ κ. μέρος PMasp.151.16
(vi A.D.): [comp] Sup. - ότατος v.l. in Pl.Grg. 494e.II mostly Subst. κεφάλαιον, τό, = κεφαλή, head, parts about the head, esp. of fish, θύννου κ. τοδί Callias Com.3: in pl., Amphis 35, Sotad. Com.1.5; alsoκ. ῥαφανῖδος Ar.Nu. 981
; of an infant, Leonid. ap. Aët.6.1.2 chief or main point,κ. δὴ παιδείας λέγομεν τὴν ὀρθὴν τροφήν Pl.Lg. 643c
; esp. in speaking or writing, sum, gist of the matter,κεφάλαια λόγων Pi.P.4.116
;κ. τοῦ παντὸς λόγου Men.Georg. 75
, cf. Cic.Att.5.18.1; τὰ κ. συγγράφων Εὐριπίδῃ drawing up the heads of the play, Antiph.113.5: freq. in Prose, Th.4.50, Pl.Grg. 453a, etc.;κ. τῶν εἰρημένων Isoc.3.62
, cf. 5.154;κ. τῆς οἰκονομίας Phld.Rh.1.68
S. (pl.); ἐν κεφαλαίῳ, or ὡς ἐν κ., εἰπεῖν to speak summarily, X.Cyr.6.3.18, Pl.Smp. 186c, al.; ἐν κεφαλαίοις ὑπομνῆσαι, ἀποδείξειν, περιλαβεῖν τι, Th.6.87, Lys.13.33, Isoc.2.9;βραχυτάτῳ κ. μαθεῖν Th.1.36
; τύπῳ καὶ ἐπὶ κεφαλαίου (v.l. - αίῳ), opp. ἀκριβέστερον, Arist.EN 1107b14;ἐπὶ κ. Plb.1.65.5
, 3.5.9;ἐπὶ κεφαλαίων D.19.315
, etc.; esp. in an argument, summing up,ἐν κεφαλαίοις Pl.Ti. 26c
; κεφαλαίῳ δέ .., Lat. denique, Decr. ap. D.18.164; τὸ δ' οὖν κ. ib.213;τὸ δὲ κ. τῶν λόγων, ἄνθρωπος εἶ Men.531.10
; συναγαγεῖν τὸ κ. to sum up, Arist.Metaph. 1042a4.3 metaph., of persons, the head or chief, ὅ τι περ κ. τῶν κάτωθεν, of Pericles, Eup.93;τὸ κ. οὐδέπω λογίζομαι, τὸν δεσπότην Men.Pk. 173
;ὅ τι περ τὸ κ. Luc.Harm. 3
, Gall.24, Philops.6; τὰ κ. τῶν μαθημάτων, of philosophers, Id.Pisc. 14;τὸ κ. τοῦ πολέμου App.BC5.50
; οἳ τὸ τῆς στάσεως κ. ἦσαν ib.43;τὸν Θαλῆν τῶν σοφῶν τὸ κ. Jul.Or.3.125d
: hence, of qualities, etc., σχεδόν τι τὸ κ. τῶν κακῶν (sc. avarice) Apollod. Gel.4;τὸ κ. τῆς εὐδαιμονίας ἡ διάθεσις Diog.Oen.57
.4 Rhet., head, topic of argument, D.H.Comp.1, Rh.10.5, Str.1.2.31.b sum total, IG12.91.23, al., Lys.19.40, D.27.10; πολλοῦ κ. for a large sum, Act. Ap.22.28, cf. Aristeas 24, Plu.Fab.4, etc.;κ. ἀργυρικά PRyl.133.15
(i A.D.); alsoσιτικὰ καὶ ἀργυρικὰ κ. PSI4.281.31
(ii A.D.).6 crown, completion of a thing, τὸ μὲν κ. τῶν ἀδικημάτων the crowning act of wrong, D.27.7;δύο ταῦτα ὡσπερεὶ κ. ἐφ' ἅπασι.. ἐπέθηκε Id.21.18
.Greek-English dictionary (Αγγλικά Ελληνικά-λεξικό) > κεφάλαιος
-
15 μεταχείρημα
A treatment, handling of a topic, Sch.AristId.p.288 D. (s. v. l.).Greek-English dictionary (Αγγλικά Ελληνικά-λεξικό) > μεταχείρημα
-
16 τόπος
τόπος, ὁ (fem. by attractionAτόπον τὰν καλειμέναν Δαματρείαν IG 9(1).32.80
(Stiris, ii B.C.)), place, region, first in A. (v. infr.), afterwds. freq. in all writers; periphr., χθονὸς πᾶς τ., i.e. the whole earth, A. Eu. 249;ἐς τὸν Ἑλλήνων τ. Id.Pers. 790
; ἐν Ἑλλάδος τόποις in Greece, ib. 796;ἐν Αὐλίδοστ. Id.Ag. 191
(lyr.);Πέλοπος ἐντ. Id.Eu. 703
, cf. 292; πρὸς ἑσπέρους τ. towards the West, Id.Pr. 350; πρόσθε Σαλαμῖνος τόπων before Salamis, Id.Pers. 447;Θρῄκης ἐκ τόπων E.Alc.67
;Διρκαίων ἐκ τ. Id.Ph. 1027
(lyr.): so in Prose, district,ὁ τ. ὁ Ἑλληνικός Isoc. 5.107
, cf. Ep.1.8;ὁ περὶ Θρᾴκην τ. D.20.59
;ὁ ἐπὶ Θρᾴκης τ. Aeschin. 2.9
, 3.73; ὁ τ. οὗτος, ἐν τούτοις τοῖς τ., X.An.4.4.4, Cyr.2.4.20; ὅλος τ. a whole region, D.19.230;κατὰ τόπους καὶ κώμας Pl.Criti. 119a
; οἱ τῆς χώρας τ. the places of a country, Id.Lg. 760c, etc. (but ὁ τ. τῆς χώρας the geographical position, D.4.31; region, Pl.Lg. 705c); ὁ ἅγιοστ., of Jerusalem, LXX 2 Ma.2.18 (cf. infr. 5); the universe divided into three τόποι, Arist.IA 706b3, Cael. 312a8 (contrast PA 666a15, etc.); οἱ κοινοὶ τ. public sites or buildings, IG42(1).65.8 (Epid.); (i B. C.), PTeb.5.83 (pl., ii B. C.); οἰκίαι καὶ τόποι houses and sites, ib.281.12 (ii B.C.); so ψιλοὶ τ. sites not built upon, OGI52.2 (Ptolemais, iii/ii B. C.).2 place, position,οὐ τὸν τρόπον, ἀλλὰ τὸν τ. μόνον μεταλλάξαι Aeschin.3.78
; ὑπολιποῦ τ. leave a space (in a document), PCair.Zen.327.83 (iii B.C.); περικήπῳ τ. καταλιπεῖν ib.193.8 (iii B.C.); τ. ἔχειν have a place, D.H.Dem.23, Plu.2.646a; φίλου τ. ἔχειν hold the place of.., Arr.Epict.2.4.5;Μερόλας ὁ αἱρεθεὶς ὕπατος εἰς τὸν τοῦ Κίννα τ. D.S.38
/39.3;ἐνεγράφη εἰς τὴν ἱερωσύνην εἰς τὸν Αευκίου Δομιτίου τ. τετελευτηκότος Nic.
Dam.Fr. 127.4J., cf. D.H.2.73;ἀναπληροῦν τὸν τ. τοῦ ἰδιώτου 1 Ep.Cor.14.16
; τ. ἔχειν also = have room (to grow), Thphr.HP1.7.1; τόπῳ c. gen., in place of, instead of, Hdn.2.14.5; ἀνὰ τόπον on the spot, immediately, E.Supp. 604 (lyr., dub.l.); soἐν τόπῳ IG12(7).515.63
([place name] Amorgos);ἐπὶ τόπου Plb.4.73.8
;ἐπὶ τῶν τ. PEnteux.55.5
(iii B. C.), UPZ70.16 (ii B.C.), CIL3.567.3 (Delph., ii B. C.), POxy.2106.23 (iv A. D.), etc.;κατὰ τὸν αὐτὸν τ. S.E.P.3.1
; παρὰ τόπον at a wrong place, Str.10.2.21, Arr.Epict.3.21.16 (but παρὰ τ. καὶ παρὰ καιρόν by virtue of the place and the time, ib.3.21.14).3 place or part of the body, Hp.Aph. 2.46, Loc.Hom.tit., Sor.2.40, al., Gal. in titles of works, e.g. περὶ τῶν πεπονθότων τόπων, περὶ συνθέσεως φαρμάκων τῶν κατὰ τόπους; esp. ὁ τόπος, pudendum muliebre, Arist.HA 572b28, 583a15, cf. Sor.2.62 (pl.).4 place, passage in an author,κατὰ τόπους τινὰς τῆς ἱστορίας Plb.12.25f
.1, cf. Ph.2.63, Ev.Luc.4.17, Sor.2.57,58, etc.; the word is prob. interpolated in X.Mem.2.1.20.5 burial-place, IG12(7).401 ([place name] Amorgos), al., Ev.Marc. 16.6; also in codd. of E.Heracl. 1041 (fort. leg. τάφον); later ὁ ἅγιος τ. is freq. of the grave of a martyr, or of a monastery associated with it, PMasp.94.18 (vi A.D.), etc.6 in Egypt, district, department, a sub-division of the νομός, = τοπαρχία, PMich.Zen.43.8 (iii B. C.), Theb.Ostr.27.2 (ii B. C.): but most freq. in pl., ὁ ἐπὶ τῶν τ. στρατηγός, πράκτωρ, etc., PEnteux.27.9 (iii B. C.), PRein.7.17,35 (ii B. C.), etc.; οἱ ἔξω τ. dub. sens. in PEnteux.87.2 (iii B. C.), BGU1114.6 (i B. C.), etc.7 a room in a house, τόπον ἕνα ἄνευ ἐνοικίου ib.896.4 (ii A. D.);δύο τόπους ἤτοι συμπόσια POxy. 1129.10
(V A. D.), cf. 502.34 (ii A. D.), 912.13 (iii A. D.).8 position on the zodiac, Vett.Val.139.13; esp. the twelve regions of 300, Ptol. Tetr. 128, Heph.Astr.1.12.9αὐτὸς ὁ θεὸς καλεῖται τόπος, τῷ περιέχειν τὰ ὅλα Ph.1.630
, cf. Corp.Herm.2.12, Hippol. Haer.6.32.II topic, Isoc.5.109, 10.38, Aeschin.3.216, Plb.21.19.2, Phld. Rh.1.119S., etc.2 common-place or element in Rhetoric,ὁ τοῦ μᾶλλον καὶ ἧττον τ. Arist.Rh. 1358a14
, cf. 1396b30, 1397a7; τὸ αὐτὸ λέγω στοιχεῖον καὶ τ. ib. 1403a18: pl., Phld.Rh.1.226S.b = ὁμολογουμένου πράγματος αὔξησις, Hermog Prog.11; κοινὸς τ. ib.6.c generally, sphere,ὁ πραγματικὸς τ. D.H.Comp.1
.III metaph., opening, occasion, opportunity,ἐν τ. τινὶ ἀφανεῖ Th.6.54
(but τρόπῳ is prob. cj.);ὀργῇ διδόναι τ. Plu.2.462b
;μὴ δίδοτε τ. τῷ διαβόλῳ Ep.Eph.4.27
; δότε τ. τῇ ὀργῇ leave room for the wrath (of God), i.e. let God punish, Ep.Rom.12.19;μὴ καταλείπεσθαί σφισι τ. ἐλέους Plb.1.88.2
;μετανοίας τ. οὐχ εὗρε Ep.Hebr.12.17
;οὐδὲ φυγῆς τόπον εὐμοιρήσαντες Hld.6.13
; τ. διδόναι τινί c. inf., give occasion to.., LXX Si.4.5. -
17 ἐπιχειρέω
2 put one's hand to a work, set to work at, attempt,τῇ διώρυχι Hdt.2.158
; δρησμῷ ἐ. attempt an escape, Id.6.70 ;τῇ ὁδῷ Id.7.43
, cf. E.Ba. 819 ;τοῖσι βασιληΐοισι Hdt.3.61
;τυραννίδι Id.5.46
;ἔργῳ τοσούτῳ Id.9.27
; λόγοις, τέχνῃ, Pl.Phdr. 279a, Grg. 521d, etc.;τοῖς ἀδυνάτοις X.Mem.2.3.5
, cf. Isoc. 5.41, etc.3 less freq. c. acc.,μεγάλα ἔργα Thgn.75
;δίκαιον πρᾶγμα Pl.Cri. 45c
, Phlb. 57b:—[voice] Pass., to be attempted, Th.4.55, 6.31, X.Cyr.6.1.41, etc.; the thing attempted,Pl.
Lg. 746b.4 c. inf., endeavour, attempt to do, Hdt.3.38,65,9.42, Ar. Ra.81, Th.2.40, etc.: c. [tense] fut. inf., J.BJ6.7.3:—[voice] Pass., , cf. Id.Ti. 53a,al.5 ἐπειχειρήθη c. dat., an operation was performed,τῇσιν αἱμορροΐσι Hp.Epid.5.20
.II make an attempt on, attack, τινι Hdt.1.11,26, 190, Th.3.94, Ar.V. 1030, etc.;πρός τινα Th.7.21
; (but ἐπὶ τὴν τοῦ σώματος διαφθοράν with a view to.., Arist.Pol. 1315a24);εἰς τὰς σατραπείας D.S.14.80
: abs., Hdt.5.72, 8.108, etc.; κτείνων ἢ ἐπιχειρῶν Lexap.And.1.98:—[voice] Pass., Th.2.11.b sens. obsc.,ἐ. μειρακίοις Jul.Mis. 359d
.Greek-English dictionary (Αγγλικά Ελληνικά-λεξικό) > ἐπιχειρέω
-
18 ἐργασία
A work, business,ἐργασίην φεύγουσα h.Merc. 486
, etc.; opp. ἀργία, X.Mem.2.7.7; ἐ. ἀγαθή productive labour, Id.Vect.4.29 ; ἐργασίᾳ ἐγχειρεῖν, of bees, Arist. HA 625b24 ; ἡ περὶ τὴν θάλατταν ἐ., of seamen, Pl.R. 371b ; μὴ γενομένης ἐργασίας if no work was done, D.27.20 ; δὸς ἐργασίαν, c. inf., Lat. da operam ut.., Ev.Luc.12.58, cf. OGI441.109 (SC. de Stratonicensibus, i B. C.): pl.,τὰς ἐν ὑπαίθρῳ ἐ. ἐργάζεσθαι X.Oec.7.20
;ἐ. ἀνελεύθεροι Arist.EN 1121b33
, cf. Epicur.Fr. 196 (dub.).II working at, making, manufacture, ἱματίων, ὑποδημάτων, etc., Pl.Grg. 449d, Tht. 146d, etc. ;ἡ τῆς ἐσθῆτος ἐκ τῶν ἐρίων ἐ. X.Oec.7.21
; making up of a prescription, Hp.Ulc.14 : metaph., Πέργαμος ἀμφὶ τεαῖς χερὸς ἐργασίαις ἁλίσκεται Troy is (i.e. is doomed to be) taken in the part wrought by thy hands, Pi.O.8.42 ; ἐ. ἡδονῆς production of pleasure, Pl.Prt. 353d ; ἐ. χρημάτων money-making, Arist.EN 1160a16 (but administration of property, Leg.Gort. l.c.).2 working of a material,ἡ ἐ. τοῦ σιδήρου Hdt.1.68
; χαλκοῦ, ἐρίων, ξύλων, Pl.Chrm. 173e ;τῶν χρυσείων μετάλλων Th.4.105
, cf. Hyp.Eux.36 ;πίττης Thphr.HP9.2.6
: most commonly, tillage of the ground, ἐ. γῆς, χώρας, Ar.Ra. 1034(pl.), Isoc.7.30, etc.;ἐ. κήπων Pl. Min. 316b
; ἐ. περὶ τὴν τροφήν preparation (i.e. mastication and digestion) of food, Arist.Juv. 469a3 ; treatment of silphium, Thphr.HP6.3.23 generally, trade, business, X.Mem.3.10.1 ; ἐπὶ τῆς ἐργασίας ὢν τῆς κατὰ θάλατταν engaged in trade by sea, D.33.4 ; ἡ ἐ. τῆς τραπέζης the banking business, Id.36.6 ; ἐ. χρυσοχοϊκή, ἀρωματική, PLond.3.906.6 (ii A.D.), PFay.93.7 (ii A.D.) ; βαφεῖς τὴν ἐ. dyers by trade, PTeb.287.3(ii A.D.); esp. of a courtesan's trade, Hdt.2.135, D.18.129 ; of sexual intercourse, Arist.Pr. 876a39.b ἐὰν ἐργασίαν εὕρῃ ὁ οἰκέτης if a slave brings in earnings, Hyp.Ath.22.4 practising, exercising,τῶν τεχνῶν Pl.Grg. 450c
;Κύπριδος AP5.218
(Paul. Sil.);ἀκαθαρσίας Ep.Eph.4.19
.5 work of art, production, τετράγωνος ἐ., of the Hermae, Th.6.27 (non legit Sch.); τῶν τειχῶν αἱ ἐργασίαι the fortification works, Id.7.6.6 literary execution,ἐ. ποιητική Phld. Po.5.11
; elaboration of a topic, Sch.Pi.P.2.24.III guild or company of workmen, ἡ ἐ. τῶν βαφέων Judeich Altertümer von Hierapolis50 ; ἐριοπλυτῶν ib. 40 ; ἐ. θρεμματική dub. sens., ib.227.Greek-English dictionary (Αγγλικά Ελληνικά-λεξικό) > ἐργασία
-
19 βασιλεύς
βασιλεύς, έως, ὁ (Hom. +; loanw. in rabb.)① one who rules as possessor of the highest office in a political realm, king, gener. of a male ruler who has unquestioned authority (exceptions are client rulers who owe their power to the grace of Rome) in a specific area ποιεῖν τινα β. make someone king J 6:15. βασιλεῖς τῆς γῆς earthly kings Mt 17:25; Rv. 1:5; 6:15 (Ps 2:2; 88:28) al.; Ac 4:26 (Ps 2:2); β. τῶν ἐθνῶν Lk 22:25; (w. ἡγεμόνες; cp. ἡγούμενοι ἐθνῶν καὶ β. Orig., C. Cels. 2, 32, 22) Mt 10:18; Mk 13:9; Lk 21:12. Of kings gener. (w. προφῆται; 2 Macc 2:13; Boll 139) Lk 10:24. Of Pharaoh Ac 7:10 (Tat. 38, 1); David Mt 1:6; Ac 13:22 (Just., A I, 35, 6); Herod I (Jos., Ant. 14, 382; 385; OGI 414, 2; 415, 1; 416, 2; 417, 3; Just., A I, 40, 6; D. 78, 1]) Mt 2:1, 3; Lk 1:5; Herod Antipas (not really a king [Jos., Ant. 17, 188; OGI 414, 2; 415, 1; 416, 2; 417, 3], but occasionally given that title: Cicero, Verr. 4, 27) Mt 14:9; Mk 6:14; GPt 1:2 (ASyn. 341, 20); Herod Agrippa I (Jos., Ant. 18, 237; 19, 274; OGI 418, 1; 419, 1; 428, 4) Ac 12:1; Agrippa II (Jos., Bell. 2, 223; OGI 419, 2; 423, 1; 425, 3; 426, 2) 25:13, 24, 26; Aretas, king of the Nabataeans 2 Cor 11:32; Melchizedek, king of Salem Hb 7:1f (Gen 14:18). Of the Rom. emperor (Appian, Iber. 102 §444, Bell. Civ. 2, 86 §362 Ῥωμαίων β. Ἁδριανός al.; Herodian 2, 4, 4; IG III, 12, 18; CIG II, 2721, 11; POxy 33 II, 6; 35 verso, 1; BGU 588, 10; PGM 4, 2448 Ἁδριανὸς β.; 2452; Jos., Bell. 3, 351; 4, 596; 5, 563, Vi. 34; Magie 62; βασιλεῦ Ar. 1, 1 al. Tat. 4, 1; 19, 1; Mel., HE 4, 26, 6) 1 Ti 2:2 (the pl. is generic as Appian, Prooem. 15 §62; Jos., Ant. 2, 71; PEg2 48; on the topic s. LBiehl, D. liturg. Gebet für Kaiser u. Reich ’37); 1 Pt 2:13, 17 (s. Pr 24:21 and esp. Vi. Aesopi I c. 26 p. 288, 17 Eberh.: τέκνον, πρὸ πάντων σέβου τὸ θεῖον, τὸν βασιλέα δὲ τίμα); Rv 17:9; 1 Cl 37:3.② one who possesses unusual or transcendent power, ext. of mng. 1 (Ael. Aristid. 46 p. 285 D.: β. Θεμιστοκλῆς) esp.ⓐ of the Messianic king β. τῶν Ἰουδαίων (so Alex. Jannaeus: Jos., Ant. 14, 36; Herod 16, 311; Aristobolus: Diod S 40, 2) Mt 2:2; 27:11, 29, 37; Mk 15:2, 9, 12, 18, 26; Lk 23:3, 37f; J 18:33 al.; β. (τοῦ) Ἰσραήλ Mt 27:42; Mk 15:32; J 1:49; 12:13; GPt 3:7 (ASyn. 341, 20); 4:11 (ASyn. 344, 74). Hence of Jesus as king of the Christians (Orig., C. Cels. 1, 61, 27; Did., Gen. 215, 10) MPol 9:3; 17:3; AcPl BMM verso 37 (difft. AcPl Ha 8, 29). He is also the κύριος referred to D 14:3, which quotes β. μέγας fr. Mal 1:14; for the latter phrase s. also AcPl Ha 9:1f (cp. 9:7). Cp. Mt 21:5 (Zech 9:9); 25:34, 40; J 18:37 (for the judge’s question: βασιλεὺς εἶ σύ; cp. Μαρτύριον Κάρπου 24, in: Musurillo, Ac. Chr. M. p. 24: βουλευτὴς εἶ;). β. βασιλέων (as 2 Macc 13:4; Philo, Spec. Leg. 1:18, Decal. 41; cp. PGM 13, 605.—Of Zeus: Dio Chrys. 2, 75) Rv 17:14; 19:16 (GBeale, NTS 31, ’85, 618–20, w. ref. to Da 4:37; in support TSlater, ibid. 39, ’93, 159f); this title is still current for kings in the early Christian era (Dssm., LO 310f [LAE 367f]; Diod S 1, 47, 4 an ancient royal inscr. β. βασιλέων; 1, 55, 7 β. βασιλέων καὶ δεσπότης δεσποτῶν Σεσόωσις; Memnon [I B.C./I A.D.] 434 Fgm. 1, 31, 3 Jac. βας. βας. of Tigranes; Appian, Bell. Civ. 2, 67 §278; Ezk 26:7; Da 2:37; 2 Esdr 7:12; Mussies 96f; WHuss, Der ‘König der Könige’ und der ‘Herr der Könige’: ZDPV 93, ’77, 131–40) and purposely reserved by the Christians for their Lord, in strong contrast to earthly kings (cp. Pass. Scilit. 6 p. 24 vGebh.).—B 11:5 (Is 33:17). ὁ β. τῶν οὐρανῶν AcPl Ha 7, 29.ⓑ of God (Pla., Ep. 2, 312e ὁ πάντων βασιλεύς; Plut., Mor. 383a: ἡγεμών ἐστι κ. βασιλεὺς ὁ θεός of human souls who have entered eternal bliss) μέγας β. (SEG VIII, 32, 3 [III A.D.] of Zeus; Tob 13:16; Philo, Migr. Abr. 146 al.; SibOr 3, 499 and 616; of human kings since Hdt. 1, 188, 1; Jdth 2:5; 3:2; EpArist; Philo) Mt 5:35 (cp. Ps 47:3); Hv 3, 9, 8; β. τῶν ἐθνῶν (Jer 10:7; s. ed. HSwete v.l.) Rv 15:3; β. τῶν αἰώνων (Tob 13:7, 11; En 9:4; cp. Ps 144:13; Ex 15:18; Jos., Ant. 1, 272 δέσποτα παντὸς αἰῶνος, also 14:24 β. τῶν ὅλων [β. τῶν ὅλων is also a designation of the god Uranus in Diod S 3, 56, 5]; PGM 12, 247 αἰώνων βασιλεῦ καὶ κύριε) 1 Ti 1:17; Rv 15:3 v.l.; ἐπουράνιος β. τῶν αἰ. 1 Cl 61:2; β. τῶν βασιλευόντων 1 Ti 6:15 (as 3 Macc 5:35 v.l.; Pel.-Leg. 21, 8; 24, 21). β. τῆς δόξης AcPl BMM verso 24; 26. WGrafBaudissin, Kyrios III 1929, 70–76.ⓒ of a king of spirits in the nether world, Abaddon Rv 9:11.—WSchubart, Das hell. Königsideal nach Inschr. u. Pap., APF 12, ’37, 1–26; PCarlier, La royauté en Grèce avant Alexandre ’84 (for summary and ins reff. s. SEG XXXIX, 1792).—B. 1321; 1324. M-M. TW. Sv. -
20 βιάζω
βιάζω (Hom.+) nearly always as a mid. dep. βιάζομαι; aor. mid. ἐβιασάμην, pass. 2 sg. ἐβιάσθης Sir 31:21. Apart fr. Dg. 7:4; 10:15 most of this entry concerns probabilities relating to β. in Mt 11:12 and par. Lk 16:16. The principal semantic problem is whether β. is used negatively (‘in malam partem’) or positively (‘in bonam partem’), a problem compounded by the question of the function of these vss. in their literary context. In Gk. lit. β. is most often used in the unfavorable sense of attack or forcible constraint (s. L-S-J-M).① to inflict violence on, dominate, constrain w. acc. (Herodas 2, 71; Menand., Dyscolus 253 [opp. πείθειν use of persuasion]; 371; Appian, Bell. Civ. 5, 35 §139; PAmh 35, 17 [213 B.C.] βιασάμενος αὐτούς; PGiss 19, 13; LGötzeler, Quaestiones in Appiani et Polybii dicendi genus 1890, 63; Esth 7:8 [rape]; En 103:14; 104:3) mistreat the poor people β. τοὺς ὑποδεεστέρους Dg 10:5.—With β. taken as pass., Mt 11:12 ἡ βασιλεία τ. οὐρανῶν βιάζεται is frequently understood in the unfavorable sense the reign/kingdom of heaven is violently treated, is oppressed (so the pass. e.g. Thu. 1, 77, 4; POxy 294, 16 [22 A.D.]; Sir 31:21. On the topic of violence to the divine, cp. Paus. 2, 1, 5 τὰ θεῖα βιάσασθαι=(it is difficult for a mere human) to coerce things in the realm of the divine.—GSchrenk, TW I 608ff; NRSV ‘has suffered violence’; its mng., w. β. understood as mid.: ‘has been coming violently’, s. 2 end); var. ways by which the violence is suffered have been suggested—(a) through hindrances raised against it (βιάζομαι=be hindered, be obstructed: cp. the use of the mid. in this sense: Synes., Provid. 1, 1, 89c of the evil man’s power, which strives εἴ πῃ τὸν θεῖον νόμον βιάσαιτο=[to see] whether it could perhaps ‘hinder’ the divine law; Jos., Ant. 1, 261). For the pass. in this sense, s. the versions: It., Vulg., Syr. Sin. and Cur. S. also Dalman, Worte 113–16; MDibelius, Joh. d. T. 1911, 26ff: hostile spirits.—(b) through the efforts of unauthorized pers. to compel its coming (s. HScholander, ZNW 13, 1912, 172–75)—(c) through attempts to occupy (an area) by force (a territory, Appian, Bell. Civ. 3, 24 §91).② to gain an objective by force, use force, intr. (X., Mem. 3, 9, 10; Diod S 4, 12, 5 οἱ βιαζόμενοι=the ones who use force, the intruders; Plut., Mor. 203c; Epict. 4, 8, 40; Lucian, Necyom. 20, Hermot. 22; SIG 1042, 8 [Dssm., NB 85f (BS 258)]; 888, 24; 1243, 4f; PTebt 6, 31; PFlor 382, 54; Dt 22:25, 28; Philo, Mos. 1, 215; Jos., Bell. 3, 493; 518) of compulsion οὐ βιαζόμενος without using force (opp. πείθειν) Dg 7:4.—Of forcing one’s way (Demosth. 55, 17; Appian, Hann. 24 §106) w. εἴς τι enter forcibly into someth. (Thu. 1, 63, 1; 7, 69, 4; Polyb. 1, 74, 5; Plut., Otho 1072 [12, 10]; Philo, Mos. 1, 108 of a gnat forcing its way into bodily orifices εἰς τἀντὸς βιάζεται; Jos., Bell. 3, 423) ἡ βασιλεία τοῦ θεοῦ εὐαγγελίζεται καὶ πᾶς εἰς αὐτὴν βιάζεται the reign of God is being proclaimed and everyone takes (or tries to take [cp. Polemo Soph. B 11 Reader, s. p. 266f]) it by force Lk 16:16 (hyperbolic usage; on the question whether this is a perspective attributed to Jesus or to his opposition concerning moral miscalculation, s. FDanker, JBL 77, ’58, 234–36).— Makes its way w. triumphant force is preferred for Mt 11:12 by FBaur; TZahn; AHarnack, SBBerlAk 1907, 947–57; WBrandt, ZNW 11, 1910, 247f; ROtto, Reich Gottes u. Menschensohn ’34, 84–88; cp. NRSV mg. ‘has been coming violently’.—EGraesser, D. Problem der Parusieverzögerung, ZNW Beih. 22, ’57, 180ff; OBetz, Jesu heiliger Krieg, NovT 2, ’57, 116–37.③ go after someth. w. enthusiasm, seek fervently, try hard, the sense is sought w. burning zeal is preferred by HHoltzmann; FDibelius, StKr 86, 1913, 285–88; et al. for Mt 11:12. A variation of this interpretation is the sense try hard, but the support sought in Epict. 4, 7, 20f is questionable, for this latter pass. rather refers to attempts at forced entry when one is not welcome.④ constrain (warmly) if βιάζεται Lk 16:16 is to be understood as a passive, as POxy 294, 16 (22 A.D.), or in the same sense as the mid. in Gen 33:11; Judg 13:15, the sense would be invite urgently of the ‘genteel constraint imposed on a reluctant guest’ (so vHoffmann et al.; s. FDibelius [s. 3 above]; cp. the sense of Lk 14:23 ἀνάγκασον εἰσελθεῖν ‘compel them to come in’).—On usage at Qumran s. BThiering, NovT 21, ’79, 293–97.—DELG s.v. βία. M-M. TW. Spicq. Sv.
См. также в других словарях:
Topić — Topic (englisch) bezeichnet: Topic (Jugendmagazin), das Jugendmagazin des Österreichischen Jugendrotkreuzes allgemein für „Inhalt“ oder „Thema“, siehe auch Topik (Linguistik) davon abgeleitet Off Topic für „abseits des eigentlichen Themas“ in der … Deutsch Wikipedia
Topic — can refer to: * An area of interest, also called a subject ** The focus of an article in a publication ** The focus of a discussion or debate; see On topic * Topic (or theme) in linguistics, the part of a proposition that is being talked about… … Wikipedia
Topic — (englisch für „Thema“) bezeichnet: ein in sich abgeschlossenes Thema einer Hilfedatei, siehe Darwin Information Typing Architecture das Jugendmagazin des Österreichischen Jugendrotkreuzes, siehe Topic (Jugendmagazin) eine evangelikale… … Deutsch Wikipedia
topic — TÓPIC, Ă, topici, ce, s.f., s.n., adj. I. s.f. 1. (lingv.) Ordinea cuvintelor în propoziţie sau a propoziţiilor în frază. ♦ Parte a sintaxei sau a stilisticii care se ocupă cu studiul ordinii cuvintelor în propoziţie şi a propoziţiilor în frază.… … Dicționar Român
topić — I {{/stl 13}}{{stl 8}}cz. ndk VIIb, topićpię, topićpi, topićpiony {{/stl 8}}– utopić {{/stl 13}}{{stl 8}}dk VIIb {{/stl 8}}{{stl 7}} zanurzać w wodzie człowieka lub zwierzę z zamiarem pozbawienia życia : {{/stl 7}}{{stl 10}}Topić człowieka.… … Langenscheidt Polski wyjaśnień
TOPIC — [ˈtɒpɪk ǁ ˈtɑː ] noun FINANCE COMPUTING Teletext Output of Price Information on Computer a computer system used on the London Stock Exchange which gives information on share prices, currency exchange rates etc: • When a bargain has been struck… … Financial and business terms
Topic — Top ic, n. [F. topiques, pl., L. topica the title of a work of Aristotle, Gr. topika , fr. topiko s of or for place, concerning to poi, or commonplaces, fr. to pos a place.] (a) One of the various general forms of argument employed in probable as … The Collaborative International Dictionary of English
topić — coś we krwi «zabić lub bardzo zranić wiele osób»: Próżno oskarżali Sienkiewicza pozytywiści, że idealizował szlachetczyznę, nawet w tym momencie, gdy topiła we krwi bunty kozackie. Autor odpowiedział w zamknięciu swego dzieła, że pisał je „dla… … Słownik frazeologiczny
Topic — Top ic, a. Topical. Drayton. Holland. [1913 Webster] … The Collaborative International Dictionary of English
topic — index caption, context, heading, matter (subject), question (issue), thesis Burton s Legal Thesaurus … Law dictionary
tòpić — m dem. od top … Veliki rječnik hrvatskoga jezika