computer-sensitive

— abort control

— abrupt control

— acceleration control

— active control

— adaptive control

— adjustable gain control

— aerial control

— aerodynamic control

— afterburner flow control

— afterburner fuel control

— aileron control

— air conditioning controls

— air inlet control

— air intake control

— air supply control

— air support control

— air traffic control

— air-actuated control

— airborne armament control

— airbrake control

— aircraft control

— airdrome control

— airfield control

— airflow control

— air-fuel ratio control

— air-jet nozzle control

— airlift control

— air-operated control

— airscrew control

— airspeed control

— airways control

— all-movable control

— all-moving control

— all-rigid control

— altitude control

— altitude mixture control

— angular rate control

— anticipatory control

— anti-ice control

— antiskid control

— antispin controls

— applied optimal control

— approach control

— approach/tower control

— area control

— armament-release control

— arresting hook control

— arrival-time control

— assisted control

— at the controls

— atmosphere contaminant control

— atmosphere-entry control

— atmospheric composition control

— atmospheric control

— attitude control

— attitude rate control

— automatic acceleration control

— automatic boost control

— automatic control

— automatic following control

— automatic load control

— automatic mixture-ratio control

— automatic power control

— automatic pressure control

— automatic starting control

— automatic temperature control

— automatic throttle control

— autopilot control

— autopitch control

— auxiliary controls

— azimuth control

— backup control

— ballistic flight control

— bang-bang control

— bank attitude control

— barometric pressure control

— barometric vertical-rate control

— beam-rider control

— beta control

— black-box control

— black-white control

— blade pitch control

— bleed air control

— blowing-boundary-Iayer control

— bomb release control

— bomb-bay door control

— boost control

— booster control

— boundary-layer control

— brake control

— brightness control

— burning control

— button-type control

— cabin air control

— cabin atmosphere control

— cabin conditioning control

— cabin heat control

— cabin pressure control

— cabin temperature control

— cable-operated control

— caging control

— canard control

— canopy jettison control

— carburettor heat control

— cartesian control

— cascade control

— centering control

— center-of-gravity control

— central control

— centralized control

— charging control

— chart light control

— circulation control

— climate control

— closed-cycle control

— closed-loop control

— coarse control

— cockpit flight controls

— cockpit pressure control

— collective pitch control

— combustion mixture control

— command control

— compass light control

— compressed-air control

— computer control

— constant airspeed control

— constant altitude control

— constant-datum boost control

— constant-speed control

— constant-velocity control

— continuous control

— control in transition

— control of airspace

— control of heading

— control of impulse

— conversion control

— coordinating control

— corridor control

— countdown control

— cowling gill control

— crisp control

— cross controls

— cross the controls

— crossfeed control

— crossrange control

— cross-wind control

— cruciform controls

— cruise altitude control

— cruise control

— cycle flight controls

— cyclic pitch control

— damage control

— deceleration control

— decrab control

— defog flow control

— delayed recovery controls

— delta-shaped control

— digital computer control

— digital control

— direct control

— direct lift control

— directional control

— dispatch control

— displacement control

— distance control

— distant control

— diverter valve control

— dosimetric control

— double control

— drag chute control

— drone flight controls

— dual control

— dump-door control

— duplicated control

— dynamic control

— earth-pointing attitude control

— ejection control

— electric control

— electrohydraulic control

— electromagnetic control

— electromechanical control

— electronic temperature control

— electropneumatic control

— elevating control

— elevator control

— elevon control

— emergency control

— emergency escape control

— energy-balance adaptive control

— engage control

— engine controls

— engine fuel control

— engine inlet control

— engine power control

— engine rpm control

— engine speed control

— environmental control

— erivative control

— exhaust deflection control

— exhaust nozzle control

— exoatmospheric control

— exponential control

— external control

— fail-safe control

— fail-soft control

— failure-survival control

— failure-surviving control

— fan control

— fan louver control

— feathering control

— feedback control

— feedline control

— fight the controls

— fire control

— fixed control

— fixed-path control

— flap boundary-layer control

— flap control

— flare computer control

— flareout control

— flettner control

— flexible nozzle control

— flicker control

— flight control

— flight director control

— flight path control

— flip-flop control

— floating control

— flow control

— flow scheduling control

— fluid flow control

— fluid shutoff control

— flying control

— flying servo control

— flywheel control

— foot control

— fore-and-aft control

— free control

— frequency control

— friction control

— fuel control

— fuel cutoff control

— fuel pressure control

— fuel-flow control

— fuel-metering control

— full-span control

— fully boosted control

— fully crossed controls

— fully powered control

— gain control

— gas-flow control

— gimbaling control

— glidepath control

— glideslope control

— gravitational control

— gravity control

— ground-based control

— ground rollout control

— ground vectoring control

— guidance control

— gyrorudder control

— hand control

— hands-off control

— harmonic rotor control

— heading control

— heat transfer control

— height control

— height-lock control

— high-altitude control

— high-level control

— high-speed control

— homing control

— horse the controls

— hover control

— human control

— human flight control

— hydraulic power control

— hydraulic rotor control

— hypersonic speed control

— hypervelocity control

— ice control

— identification-friend-or-foe control

— IFF control

— ignition-system controls

— incremental control

— independent control

— indirect control

— inertial control

— in-flight control

— initial control

— inlet control

— in-orbit control

— Instrumental control

— intake control

— integrated controls

— intensity control

— interceptor control

— interlocked control

— internal control

— irreversible control

— isodromic control

— jammed controls

— jetevator control

— jet-nozzle control

— jet-vane control

— joystick control

— knob control

— laminar flow control

— landing control

— landing gear control

— landing lights control

— lateral control

— lateral-directional control

— launching control

— lead control

— lead-homing control

— level control

— lift control

— linear control

— local control

— localizer control

— longitudinal control

— long-ranged control

— louver control

— low-altitude control

— low-level control

— low-power control

— low-speed control

— Mach number control

— main fuel control

— maintain control

— maneuvering control

— man-in-the-loop control

— manned control

— manned spacecraft control

— manual control

— manual flying control

— manual override control

— marginal control

— mass-expulsion attitude control

— mass-flow control

— mass-motion attitude control

— mechanical control

— midcourse control

— minimax control

— misapply controls

— missile flying control

— missile-launching controls

— missile-operation control

— mission control

— mixed weapons control

— mixture-ratio control

— mobile runway control

— model control

— modulating control

— moisture control

— moving-wing control

— negative control

— neutralized controls

— noise abatement control

— noise control

— nonatmospheric control

— non-computerized control

— nonlinear control

— nose control

— nosewheel steering control

— nozzle area control

— nozzle-spike control

— numerical control

— off-line control

— one-hand control

— one-motion ejection control

— on-line control

— on-off control

— open-cycle control

— open-ended control

— open-loop control

— operations control

— orbital control

— overheat control

— override control

— overriding control

— over-sensitive control

— overspeed control

— overtemperature control

— oxygen flow control

— partial aileron control

— partial-span controls

— passive control

— path control

— pedal control

— period control

— periodic control

— phase control

— phugoid control

— pilot control

— pilot-operated control

— pinpoint control

— pitch control

— pitch-axis control

— pitch-position control

— pitch-rate control

— pitot heater controls

— pneumatic control

— polar control

— position control

— positive control

— power control

— power outlet controls

— power-assisted control

— power-boosted control

— powered control

— powerful control

— power-operated control

— powerplant control

— precise control

— preprogramed control

— preselected control

— preset control

— pressure control

— pressurization control

— primary control

— process control

— programed control

— proinverted spin controls

— propeller pitch control

— propeller reversal control

— proportional-type control

— propulsive control

— pro-spin controls

— puff-pipe control

— pulse control

— push-pull rod control

— radar control

— radio control

— radio cooling control

— ramjet engine control

— ramp control

— range control

— range-safety control

— rate control

— rate-of-climb control

— rate-of-descent control

— rate-plus-displacement control

— RCS manual controls

— reaction control

— real-time control

— rear control

— recontact approach control

— recovery control

— reentry control

— regain the control

— release control

— removable controls

— rescue hoist control

— rescue winch control

— responsive control

— retarded control

— reticle depression control

— reticle intensity control

— reversible control

— ride the controls

— rocket control

— rocket-engine control

— rocket-motor control

— rod control

— roll control

— roll-axis control

— roll-out control

— roll-position control

— roll-rate control

— rotational control

— rotational speed control

— rotor control

— rpm control

— rudder control

— rudder steering control

— rudder trim-tab control

— run out of control

— runway control

— satellite landing control

— secondary flight control

— self-adaptive control

— selsyn control

— sensitive control

— sensitivity control

— sequence control

— servo control

— servo-flap control

— servo-loop control

— servomechanism control

— set the controls

— shift control

— shock-interference control

— side-to-side control

— single-axis control

— single-lever master control

— skewed wing-tip control

— skid control

— slap the controls

— slow-speed control

— sluggish control

— smoke control

— smooth control

— solar-pointing control

— solid-propellant engine control

— sonic burning control

— sonic combustion control

— space attitude control

— space control

— space shuttle control

— space vehicle control

— spacecraft control

— spacecraft-geometry control

— space-suit thermal control

— spatial attitude control

— speed control

— spike control

— spike-deflection control

— spin control

— spin-rate control

— spin-recovery controls

— split axis control

— spoiler control

— spotlight control

— spring-tab control

— stability augmentation control

— stagnation temperature control

— stall prevention controls

— stall recovery controls

— star-pointing attitude control

— starting control

— starting-fuel control

— static control

— stator-blade control

— steering control

— step-by-step control

— stepless control

— stepped control

— stick control

— stick-and-pedal control

— strain control

— suboptimal control

— subsonic speed control

— suit temperature control

— supercharger control

— supersonic speed control

— surge-free control

— swash-plate control

— sweep control

— synchro control

— tactical air control

— tail control

— tailless control

— tailplane control

— tail-rotor pitch control

— take over control

— take the controls

— takeoff control

— taxying control

— television control

— temperature control

— terminal control

— terminal-velocity control

— terrestrial control

— thermal comfort control

— thermal control

— thermostatic control

— three-axis control

— three-dimensional control

— throttle control

— throttle friction control

— thrust augmentation control

— thrust control

— thrust deflector control

— thrust level control

— thrust reversal control

— thrust-direction control

— thrust-vector control

— tight control

— tilt angle control

— timed control

— time-optimal control

— toe-operated control

— touchdown control

— towing control

— toxicological control

— tracking mode control

— traffic control

— trailing-edge control

— trajectory control

— translational control

— transonic speed control

— transponder set control

— trim control

— trimming-tab control

— turbine speed control

— turbojet engine control

— turbopump control

— turn control

— turn-rate control

— twin controls

— twin-wire control

— twist-and-steer control

— two-hand control

— under control

— undercarriage control

— undersensitive control

— unpowered control

— variable inlet control

— variable stator controls

— variable-datum boost control

— vector control

— vectoring control

— velocity control

— vernier control

— vernier-engine control

— vertical control

— vertical rate control

— visual control

— voltage control

— warm air control

— water injection control

— weapons fire control

— weather control

— wheel control

— windshield wiper control

— wing control

— wing sweep control

— wire control

— wireless control

— with dual controls

— yaw control

— yaw-axis control

— yaw-position control

— yaw-rate control

— zero boundary-layer control

1) система || системный

2) система; установка; устройство; комплекс

3) программа

•

- accounting system

- high-availability system

- homogeneous system

- legacy operating system

- level-signal system

- multiagent system

- multichannel system

- rewrite system

- right-handed coordinate system

Abort - ndërprerje e operacionit, procesit ose procedures gjatë kryerjes së tij.

Accept - pranon.

Access time - koha e arritjes së të dhënave.

Accessories - veglat ndihmëse në Windows.

Adapter - kartelë për zgjerim e cila instalohet në kompjuter.

Adress register - numër hemksadecimal i cili e tregon adresën e lokacionit të caktuar të memorjes.

Algorithm - zgjidhja e një problemi hap pas hapi.

allocate - ndarje të resurseve të kompjuterit, si për shembull në disk, shtypës ose memorje të çdo skedari, shfrytëzuesi ose procesi.

alpha numeric characters - shenja alfanu-merike. Të gjitha shenjat që i shfrytëzon kompjuteri, përfshirë këtu edhe shkronjat, shifrat, shenjat për interpunksion dhe shenjat speciale, siç janë: \$, \@ i \#

ANSI (American National Standar Institute) - Instituti Nacional Amerikan për Standarde.

ASCII ( American Standard Code for Information Interchange) - Kodi amerikan për këmbim të informacioneve. Renditje standarde e shtatë shifrave binare (shifra e shtatë mund të jepet për kontroll të çiftësisë) e cila aplikohet për paraqitjen e shenjave në kompjuter.

Animation - animacion - Iluzion i lëvizjes me paraqitje të shpejtë të fotografive të njëpasnjëshme, e cila arrihet me përdorim të harduerit dhe softuerit përkatës. Programet më të njohura për animacion janë: 3 D Studio, Autodesk Chaos, Imagine etj.

Application - program i cili është i dedikuar për shfrytëzuesit e rëndomtë, i cili është i projektuar për kryerje të ndonjë pune të caktuar. Për shembull aplikacioni për kontabilitet financiar.

Application development tools - vegla për krijim të programeve aplikative.

ALU ( Arithmetic-Logic Unit) - njësi aritmetiko-logjike. Është pjesë e njësisë qendrore (çip i mikroprocesorit) e cila kryen operacione kryesore aritmetike dhe logjike me të dhënat.

Artificial Intelligence - intelegjencë artificiale. Emër i sistemeve të kompjuterit që duhet të shfaqin inteligjencë njerëzore, si kuptim për fjalën e thënë, si reagim ndaj ambientit të tyre fizik dhe adaptimit ndaj kushteve të tilla.

Ascending order - rendi i radhitjes së elementeve sipas rendit të rritjes, prej vlerave më të vogla kah më të mëdhatë (a, b, c...)

Assembler - përkthyes programor. Program i projektuar që t'i transformojë instruksionet simbolike në formë më të qëlluar për t'i kryer në kompjuter.

Assign - dhënie vlerë diçkaje që është shfrytëzuar në programim.

Asterisk - shenja * (yll). Përdoret si shenjë xhoker që mundëson specifikim të disa skedarëve përnjëherë.

Auto CAD - program aplikativ për projektim kompjuterik dhe disenjim.

Backbone - niveli më i lartë në një rrjet kierarkik kompjuterik.

Backslash - shenja \\ ( ASCII kodi 92). Përdoret në specifikimin e rrugës së diskut ku gjendet skedari i kërkuar.

Backspace - zhvendosje e kursorit për një vend prapa.

Backup - kopje rezerve. Bëhet kopje e përmbajtjes së diskut të kompjuterit dhe atë në mënyrë periodike, ndërsa vendoset në shirit magnetik ose në CD.

Bad sector - sektori jo në rregull. Pjesë e disketës ose diskut ku nuk nuk mund dhe ku nuk është e sigurt të shkruhen informacione

Bad trac table - tabelë e shtigjeve që nuk janë në rregull. Listë e pjesëve të çrregulluara fabrikisht dhe të pasigurta për shkruarje, e cila është e ngjitur në pjesën e prapme të diksut.

Bandwidth - njësi matëse për sasinë e të dhënave të cilat mund të transmetohen përmes ndonjë rrjeti të komunikimit në një sekondë.

Bar chart - diagram në formë të shiritave.

Bar code - paraqitje e shenjave alfanu-merike me ndihmën e vijave vertikale me gjatësi të ndryshme. Përdoret si mënyrë për shifrim universal të prodhimeve.

Bar code reader - lexues bar cod. Pajisje optike për lexim të shenjave bar cod.

BIOS (Basic Input Output System) - grup i programeve më të vogla detyra e të cilave është të shfaqë test rutinor kur kyçet kompjuteri, si dhe ta startojë sistemin operativ të kompjuterit.

BASIC - gjuhë programore e cila është e lehtë për mësim.

Batch - pako. Bashkësi e elementeve ose dokumeneteve të cilat përpunohen si tërësi.

Batch processing - përpunim paketor. Teknikë që përdor vetëm një inkuadrim të programit në memorjen kryesore për shkak të përpunimit të më tepër detyrave të veçanta njëra pas tjetrës.

Baud - bod. Kapacitet maksimal për transmetim të informacioneve në një kanal të komunikimit, i cili është njësi matëse e numrit të ndryshimeve të niveleve në sekondë.

Benchmark - krahasim. Program standard i cili shërben për përcaktimin e performansave të kompjuterëve të ndryshëm.

Beta version - version prove i softuerit para daljes së tij zyrtare në treg.

BIT ( Binary digiT) - shifra binare janë 0 dhe 1. Kompjuterët digjital procesojnë informacione në formë digjitale, ndërsa zbatojnë vetëm shifra të sistemit binar. Ato zakonisht paraqiten me tension prej 5 V për numrin 1, gjegjësisht 0 V për numrin O.

Binary file - skedar binar i cili përbëhet prej disa bitave, por i cili nuk është skedar tekstual. Zakonisht ato janë programe me fotografi.

Binary system - sistem binar. Sistem numërimi për shkruarje të numrave në kompjuter. Aty ka vetëm dy shifra 0 dhe 1.

Bps (Bits per second) - bit në sekondë. Masë për shpejtësinë e transmetimit të rrjetave kompjuterike

Blank - i zbrazët, i pashkruar. Shenjë që i përdoret për paraqitjen e vendit të zbrazët ndërmjet shenjave të shtypura.

Bold - shkronja me kontura më të trasha dhe më të errëta

Bookmark - reference e cila na drejton kah ndonjë dokument i caktuar hipertekstual i Internetit.

Boot - startimi i kompjuterit, gjatë së cilës fillon puna e sistemit operativ.

Boot block - pjesë e diskut ku gjendet softueri i cili i mundëson kompjuterit ta fillojë punën.

Boot disk - disk ose disketë prej së cilës startohet sistemi operativ.

Break - ndërpren. Sinjal special i cili e ndërpet punën e ndonjë programi. Shpesh fitohet me shtypje të tasteve Ctrl dhe C përnjëherë.

Browser - fletëkërkues. Program i cili është i dedikuar për shikimin e dokumenteve hipertekstuale të Internetit. Me ndihmën e tij shrytëzohet servisi më i dobishëm i Internetit WWW (W orld W ide W eb). Fletëkërkuesit më të njohur janë Microsoft Internet Explorer dhe Netscape Navigator.

Buffer - bafer. Vend në kujtesën kryesore të kompjuterit për ruajtje të përkohshme të të dhënave.

Bug - gabim, defekt. Gabim i paqëllimtë në program, për shkak të të cilit programi nuk punon si duhet. Në përkthimin më tekstual nënkupton bubë dhe mendohet se rrjedh prej ngjarjes kur mola është kapur për ndonjë relej të kompjuterëve të parë dhe e ka pamundësuar punën e tij.

Bullet - shenjë për renditje e cila përdoret në programet për përpunim të tekstit.

BBS (Bulletin Board System) - tabelë elektronike për shpallje. Shërbim telekomunikues përmes të të cilit konsumatorët komunikojnë, këmbejnë informata etj.

Bus - mbledhëse. E lidh pllakën amë të kompjuterit me procesorin, kujtesën, diskun dhe elementet tjera kompjuterike.

Byte - bajt. Tetë bita. Shpesh është numër binar tetëshifror i cili paraqet një shkronjë.

Cache - kesh. Pjesë e kujtesën e rezervuar për ruajtje të të dhënave që përdoren shpesh, te të cilat procesori ka qasje shumë më të shpejtë sesa në hard disk. Kujtesën kesh mund të gjendet në memorjen RAM ose në hard disk.

Cancel button - tast për shfuqizimin e funksionit të zgjedhur. Te numri më i madh i programeve tasti për shfuqizim aktivizohet me shtypjen e tastit Esc.

Case sensitive - dallimi i shkronjave të mëdha dhe të vogla. Me shpesh gjatë krahasimit të dy fjalëve apo teksteve.

CRT (cathode ray tube) - gypi katodik i ekranit.

CPU (C entral P rocessing U nit) - njësi qendrore e procesuimit. Zemër e kompju­terit personal. Udhëheq dhe drejton me të gjitha operacionet për përpunim të të dhënave.

Centronics port - portë e kompjuterit në të cilën shpesh lidhet shtypësi.

Chanel - kanal. Rrugë në të cilën transmetohet informacioni digjital në kompjuter.

Character - shenjë; karakter. Cilado shkronjë, shenjë e interpunksionit, ose ndonjë nga njëqind shenjat tjera që mund të vërehen në ekran, gjegjësisht të cilat mund të shtypen.

CPI (character per inch) - numër i shenjave në një inç. Njësi matëse për matjen e dendësisë së shkrimit. Shprehet me numër të shenjave në një inç.

Check box - kuti katrore për dialog e cila mund të jetë e kyçur ose e çkyçur, gjegjësisht të jetë e zgjedhur ose jo, ndonjë opcion në kornizën për dialog.

Checksum - shumë për kontroll. Shuma e numrave që përdoren për kontrollim të mbledhjes.

Click - klik. Shtypje dhe lëshim i tastit të minakut, pa mos e lëvizur.

Client - klient. Sistem i cili mund të punojë i pavarur, edhe pse në një masë edhe ky është i varur prej ndonjë sisitemi tjetër. Për kompjuterin që është i lidhur në rrjet kompjuterik shpesh thuhet se është klient.

Client-server network - rrjet i tipit klient-server.

Clip art - bashkësi e vizatimeve grafike dhe fotografive të shkruara në skedar të veçantë i cili është i arritshëm për përdorim të ndonjë aplikacioni, për shembull, për përpunim të tekstit ose të grafikës.

Clipboard - kohësisht, skladim i fshehur për tekst ose fotografi të cilat priten ose kopjohen.

Clock speed - shpejtësi e ores. Shpejtësia e punës së procesorit në kompjuter matet me megahercë (MHz) ose me gigahercë (GHz).Sa më e shpejtë është shpejtësia e procesorit, aq më tepër urdhëra mund të kryejë kompjuteri.

Clone - klon. Kompjuter i cili paraqet kopje të suksesshme të kompjuterit tjetër të (standardizuar). Më shpesh kjo u dedikohet atyre kompjuterëve të cilët janë kompatibil me kompjuterët e kompanisë IBM.

Cod - kod. Diçka që është shkruar me gjuhën kompjuterike, në letër ose në kompjuter.

Code page - faqe e koduar. Tabelë e cila tregon se cili karakter i përgjigjet shenjës në ekran dhe me shtypjen e tasterit a përfitohet e njëjta shenjë.

CGA (Color Graphics Adapter) -videokartelë e cila është më e vjetëruar.

COM port - portë seriale. Më shpesh në kompjuterët ekzistojnë dy porta seriale të shënuara si C0M1 dhe COM2.

Command interperter - program i cili i integron dhe i përpunon urdhërat e dhënë në kompjuter. Në sistemin operativ DOS është programi C0MAND.COM, ndërsa në WINDOWS është WIN.INI

COBOL (Common Business Orientated Language) - gjuhë progamore nga gjeneratat më të vjetra të cilat përdoren për aplikacione financiare.

Communication protocol - përmbledhje e programeve e cila mundëson transmetim dhe këmbim të të dhënave ndërmjet dy ose më tepër kompjuterëve.

CD (Compact Disc) - kompakt disk. Medium për memorim të të dhënave digjitale dhe audio. Në kompakt disk mund të vendoset muzikë prej 72 minutave ose të dhëna prej 650 MB.

CD ROM (Comapct Disc Read Only Memory) - njësi harduerike për leximin e kompakt disqeve. Me këtë njësi mund vetëm të lexojmë e jo edhe të shlyejmë ose të regjistrojmë të dhëna të reja.

COMPAQ (COMPAtibility Quality) - shenjë e prodhimeve cilësore të kompjuterëve desktop dhe laptop.

Compiler - kompajler; përkthyes. Program i cili i përkthen disa gjuhë të larta programesh në ndonjë gjuhë makinerike.

CompuServe - njëra ndër rrjetat më të mëdha të Internetit në botë. Klientëve të tyre ju ofron këmbim të skedarëve, të të dhënave, të postës elektronike etj.

CAD (Computer Aided Design) - shfrytëzim i kompjuterit për krijime të vizatimeve ose për projektime të ndonjë objekti ose sistemi. Programet më të njohura nga kjo sferë janë Auto Cad, Auto Sketch, Design CAD, Lab View etj.

CAM (Computer Aided Manifacture) - prodhim me ndihmën e kompjuterit.

CASE (Computer Aided Software Engineering) - vegël softuerike për programerët. Shfrytëzohen për planifikim, analizim si dhe projektim të dokumentacionit në softuerin kompjuterik.

Computer analyst - analitik kompjuteristik. Person i cili i definon problemet dhe saktësisht i pëcakton hapat për zgjidhjen e tyre me anë të kompjuterit.

Configuration - konfiguracion. Mënyrë e lidhshmërisë së kompjuterit me njësitë tjera periferike në një sistem të përbashkët.

Controller - vegël teknike e cila i mundëson veglës tjetër të komunikojë me kompjuterin.

Conversion - konverzion. Proces i transformimit të të dhënave (tekst, grafik) nga një format në tjetër.

Cooki file - skedar në të cilin ruhen skedarët e shfrytëzuar (cookies). Zakonisht gjendet në emërtuesin bashk me fletëkërkuesin (shembull në emërtuesin Internet Explorer).

Corel DRAW- Pako programore e dedikuar për vizatim dhe punim me fotografi.

Corrupted file - skedar i dëmtuar. Dëmtimi mund të jetë për shkak të ektorëve të diskut që nuk janë në rregull, prishjes fizike ose gabimeve të shkaktuara nga programi.

Crash - gjendje kur kompjuteri bie prej funksionimit të tij dhe më tutje nuk mund të përdoret. Pas kësaj kompjuteri zakonisht përseri startohet.

Current drive - disk me të cilin shfrytëzuesi punon momentalisht.

Cursor - kursori. Tregues i pozicionimit. Vijë vertikale e lëvizshme që dridhet dhe vezullon e që paraqitet në ekran si indikator vizuel e cila mund të dislokohet edhe vertikalisht edhe horizontalisht me anë të urdhërave prej tastierës.

Cyberphobia - kiberfobia. Frikë nga kompjuteri.

CRC (Cyclic Redundancy Check) - metodë e testimit për të dhënat dalëse nga disku për shkak të sigurisë prej gabimeve.

Data - të dhënat. Nocion i përgjithshëm për numrat, simbolet dhe madhësitë analoge të cilat shfrytëzohen si madhësi dalëse për përpunimin e kompjuterit.

Database - baza e të dhënave. Bashkësi e të dhënave të lidhura ndërmjet vete dhe të organizuara paraprakisht. Programet më të njohura për udhëheqjen e bazave të të dhënave janë: Oracle, MS SQL Server, Informix, Sybase etj.

Data security - mbrojtje e të dhënave nga ndërhyrjet e qëllimta ose të rastësishme nga njerëz jo të autorizuar.

Data type - tip i të dhënave. Mund të jenë: tekstuale, numerike, logjike, dhe të dhëna të datave.

Dead lock - ndërprerje; bllokim. Situatë kur ndonjë program nuk mund të realizohet në kompjuter, për shkak se e pret rastin që faktikisht kurrë nuk do të ndodh.

Debug - testim i programit të kompjuterit me korrigjim të gabimeve të paraqitura në te.

Default value - ndonjë vlerë që nënkuptohet. Vlerë që programi automatikisht e zgjedh po qe se shfrytëzuesi nuk jep ndonjë vlerë tjetër. Për shembull ngjyrat që i jep WIND0WS-i janë default vetëm po qe se shfrytëzuesi nuk i përdor.

Defragmentation - defragmentim. Proces i bashkangjitjes i të dhënave të një programi në disk, që të mund të shpejtohet puna e tij. Është e preferueshme që defragmenting të bëhet një herë në javë, për të shpejtuar punën e diskut.

Density - dendësi. Njësi matëse për numrin e të dhënave të cilat mund të shkruhen në ndonjë medium (disketë, shirit magnetik etj).

Decsending sort - renditje me radhitje të kundërt.

Desktop - sipërfaqja aktive e ekranit gjatë punës me Windows, e cila përmban dritare dhe ikona.

Desktop computer - kompjuter i cili pozicionohet horizontalisht në tavolinën punës.

DTP (Desktop Publishing) - Pako e softuerit me të cilën kompjuteri mund të përdoret për disenj të dokumenteve, duke përfshirë fotografi, tekst dhe kontroll të pamjes së dokumenteve dhe shtypjen e tyre.

Destination file - skedar që pranon.

Device - vegël, mjet, përbërje, njësi. Nocion i përgjithshëm i cili shfrytëzohet për të identifikuar ndonjë komponentë të kompjuterit (disk, tastaturë, minak, etj).

Device driver - softuer i cili i mundëson kompjuterit të komunikojë me njësitë periferike.

DAT (Digital Audio Tape) - shirit magnetik në të cilin memorizohen të dhënat me sasi shumë të mëdha.

DVD (Digital Video Disk) - teknologji e harduerit e cila mundëson shiqimin e filmave, spoteve muzikore etj.

DMA (Direct Memory Access) - proces i transmetimit të një sasie të madhe të të dhënave ndërmjet diskut dhe kujtesës punuese të kompjuterit.

DirectX - varg i programeve standarde për aplikacione të Microsfti-t, i dedikuar për lojra dhe aplikacione multimediale.

Disk controller - kartelë e cila e lidh kompjuterin me diskun; zakonisht gjendet në pjesën e poshtme të diskut.

Disk drive - njësi fizike e cila e pranon dhe e kthen diskun magnetik dhe mundëson lexim dhe shkrim të të dhënave.

DOS (Disk Operating System) - njëri ndër sistemet më të njohura operative i cili është shumë përfshirës dhe shfrytëzohet nga kompjuterët personal. I prodhuar nga kompania Microsft në vitin 1982.

Domain - grup i kompjuterëve emrat e të cilëve e ndajnë të njëjtën prapashtesë. Shembull: com (firmë komerciale), org (organizatë pa përfitim), gov (qeveri), edu (institucion arsimor), net (provajder i Internetit). Njësoj ekzistojnë edhe prapashtesa të cilat i identifikojnë shtetet p.sh. mk prapashtesë për Maqedoninë.

Dpi (dots per inch) - pika në inç. Njësi për matjen e rezolutës së shtypjes në shtypës. Rezoluta te shtypësit amë sillet rreth 300 dpi, ndërsa te shtypësit lezër arrin deri në 1200 dpi.

Double click - klikim; shtypje e dyfishtë. Klikim i shpejtë dhe lëshim i tastit të minakut dy here pa lëvizjen e minakut ndërmjet dy klikimeve.

Double precision - precizitet i dyfishtë. Teknikë me të cilën paraqiten numrat me gjatësi të dyfishuar.

Download - kopjim i ndonjë programi ose skedari prej ndonjë kompjuteri kryesor në kompjuterin personal.

Draft quality - kualitet i shtypit, i cili është i lexueshëm, por nuk duket aq mirë për përdorim që ai dokument të botohet në ndonjë revistë ose libër. Zakonisht shfrytëzohet për nxjerrjen e kopjeve që të shkojë në korrekturë.

Drag-and-drop - tërheqje dhe lëshim i tastit të minakut.

Drop-down meni - Lista e urdhërave të menysë së aktivizuar, të radhitura njëra pas tjetrës.

DLL (Dynamic Link Library) - grup e funksioneve të cilat shfrytëzohen gjatë programimit në Windows.

EPROM (E lectrically P rogrammable R ead O nly M emory) - çip memorizues përmbajtja e të cilit nuk mund të ndryshohet.

E-mail (electronic mail) - postë elektron­ike. Njëri nga shërbimet më të njohura të Internetit me të cilin porositë dërgohen prej një kompjuteri në kompjuter tjetër.

Embedded object - objekt i ndërvënë.

EMM386.EXE - program i cili mundëson vendosjen e drajverave dhe programeve në hapësirën e lartë të memories.

Emulator - emulator. Program cili i mundëson kompjuterit të zbatojë programe të shkruara për kompjuter tjetër.

Encryption - shifrim. Kodim i porosisë me çka nuk mundësohet hyrje e palejuar deri te ajo.

EOF (end of file) - fund i skedarit. Shenjë për fundin e skedarit, e cila shfrytëzohet si indikator se këtu kryhen të dhënat.

Ethernet - rrjet lokal kompjuterik i konstruktuar prej llojit të kabllove me mundësi të bartjes deri më 10 Mbit/sec.

Event - rast; paraqitje. Moment kur paraqitet ndryshimi specifik i ndonjë gjendjeje.

Exchange - këmbim i informatave ndërmjet dy lokacioneve.

Exchengeable disk - disk transmetues. Tip i diskut i cili montohet në shtëpizë të posaçme dhe është i transmetueshëm.

Executable file - program zbatues. Skedar i cili mund të aplikohet në kompjuter.

Expression - shprehje matematikore ose logjike e shkruar në gjuhën programore

EBCDIC (Extended Binary Decimal Interchange Code) - kod i cili i përdorë tetë shifra binare të krijuara nga IBM, ndërsa i paraqet shenjat (shkronjat, numrat etj.) nga kompjuteri i cili i proceson.

External modem - modem i jashtëm. Modem në kuti të veçantë, kabllo dhe mbushës i cili më së shpeshti aktivizohet në portën seriale të kompjuterit.

Extranet - intranet i cili u është lënë në disponim klientëve dhe blerësve të jashtëm me qëllim që t'i shohin të dhënat. Më shpesh ata janë të siguruara me shifra që të ruhet siguria e blerësve.

Fan ventilator - ventilator i cili mundëson cirkulimin e ajrit nëpërmjet pjesëve kompjuterike dhe e pamundëson nxehjen e tyre.

Fatal error - gabim në programin kom­pjuterik i cili e ndalon funksionimin e tij.

Fault tolerance - tolerim i gabimeve. Aftësi e ndonjë sisitemi që ta vazhdojë funksionimin normal edhe pse ekziston problem në harduer ose softuer.

Fax modem - faks modem. Modem i aftësuar të pranojë dhe të dërgojë fakse. Në këtë rast fakset janë elektronike.

Fiber optics - fije optike. Mundëson shpejtësi të madhe të bartjes së të dhënave në rrjetat kompjuterike.

File - skedar; fajll; datotekë. Pa marrë parasysh çfarë informate, të grumbulluar dhe të inçizuar nën një emër. Skedari mund të përmban tekst, grafikon, program etj.

FAT (File Allocation Table) - tabelë e cila shërben për renditjen e skedarëve e cila gjendet në fillim të diskut dhe përmban informata për ata pjesë të diskut të cilat shfrytëzohen, pjesë të diskut të cilat nuk shfrytëzohen dhe ato të cilat nuk mund të shfrytëzohen për shkak të dëmtimit të blloqeve në disk.

File control system - program i cili udhëheq me bartjen e të dhënave nga ciladoqoftë pajisje deri në ndonjë pajisje tjetër.

File locking - përmbyllje e skedarit. Ndalesë që më tepër se një shfrytëzues ta ndërrojë përmbajtjen e skedarit.

File protection - mbrojtje e skedarit. Komandë e kompjuterit e cila e ndalon shkruarjen dhe fshirjen e të dhënave në skedar, por e lejon leximin e tyre.

Firewall - sistem rrjetor për sigurim i cili ndihmon në ndërprerjen e hyrjes së paautorizuar në sistemin kompjuterik; thjesht ky është kompjuter i lidhur në Internet dhe me të cilin zhvillohet i gjith komunikimi në Internet.

Floppy disk - disk i butë, disketë

Footer - tekst i cili paraqitet në pjesën e poshtme në secilën faqe.

FF (Form Feed) - urdhër i cili shfrytëzohet i që ta lëviz letrën në printer në faqe të re. Zakonisht në tabelën kontrolluese të printerit gjendet një tast i cili mundëson kryerjen e funksionit përkatës.

FORTRAN (FORmula TRANslation) - gjuhë programore e krijuar në kompaninë IBM e cila shfrytëzohej për programimin e aplikacioneve tekniko shkencore.

Freeware - programe pa pagesë, por të mbrojtura me ligj për autorizim

FAQ (Frequently Asked Question) - pyetje ose lista me pyetje dhe përgjigje të cilat janë shumë të shpeshta dhe shumë shfrytëzues ballafaqohen me këto të dhëna. Këto lista janë shumë frytdhënëse për shkak të këmbimit të informatave.

GIGO (Garbage In, Garbage Out) - princip në të cilën po qe se hyjnë të dhëna jokor-rekte dhe jovalide në kompjuter, ai do të japë rezultate jokorrekte dhe të pakuptimta.

GUI (graphical user interface) - interfejs grafik i shfrytëzuar për sisteme opera­tive. Komunikimi ndërmjet shfrytëzuesit dhe programit zhviliohet me anë të shfrytëzimit të ikonave, dritareve dhe të ngjashme. Një shembull për një iterfejs të tillë që e shfrytëzojmë është Windows-i.

Guru - Njeri me kapacitet të lartë i cili dëshiron t'u ndihmojë të tjerëve në zgjedhjen e problemeve të tyre.

Hacker - haker. Person për të cilin kompjuteri është hobi. Sot shumë njerëz termin haker e identifikojnë me person i cili në mënyrë të paligjshme hy në kompjuter të huaj.

Halt - ndalesë. Ndalje e realizimit të operacioneve të renditura në programet kompjuterike.

Hand-held computer - kompjuter i vogël që mund të mbahet edhe në dorë.

Hang - rri varur. Mosfunksionim i kompjuterit. Kur kompjuteri rinë varur, i ekrani duket normal, por çfarëdo pune tjetër është e pamundur të futet në funksion.

Hard copy - rezultatet e shtypura në letër.

Hardware - hardueri, gjërat fizike apo të prekshme të kompjuterit.

Help - ndihmë. Funksion i cili është i pranishëm në shumë programe, i cili shërben si ndihmë e shfrytëzuesit për përdorimin e programit.

Hertz (Hz) - herc. Cikël në sekondë me të cilin matet shpejtësia e procesorit në kompjuter.

HEX (Hexadecimal) - Sisitem numëror në matematik, në të cilin si bazë e numërimit është numri 16. Për shfaqjen e numrave përdoren shifrat 0-9 dhe shkronjat A-F. Është shumë i qëlluar për përdorimin e kalkulimeve kompjuterike.

Hidden file - skedar i fshehur. Skedar i cili përmban atribute të cilat nuk lejojnë që emri i skedarit të kopjohet, të fshihet ose të shfletohet.

High tech - teknologji e lartë

Host computer - kompjuter kryesor me të cilin lidhen kompjuterët tjerë.

Hot key - tast ose kombinim i tasteve i cili zbaton instruksion të përcaktuar pa marrë parasysh se çka punon procesori në momentin e dhënë.

HTML (Hyper Text Markup Language) - format hipertekstual për punë me dokumente. Shërben për krijimin e dokumenteve WEB në internet.

Hub - hab. Paisje në të cilën kyçen kompjuterët të cilët janë të lidhur në rrjet.

Hyphenation - ndarje e fjalëve

Illegal - jolegal. Parametra hyrëse të cilët janë të papranuara, për shkak se nuk i përmbushin specifikacionet e vendosura në programe.

Image processing - përpunim i grafikonëve

Imaging - proces i shkrimit të grafikës në ndonjë medium, për shembull në shirit.

Implementation - implementim. Instalim i sitemit kompjuterik.

Infrared - teknologji e cila shfrytëzon ndriçimin për lidhjen të kompjuterëve pa kabëll.

Initialization - inicializim. Operacion për formatim të diskut ose disketës, si dhe përgatitje për shkruarjen dhe përdorimin e të dhënave.

Ink-jet printer - shtypës pështyes që hedh ngjyrën në letër.

Input data - të dhënat hyrëse.

Insert mod - rregull për futjen e të dhënave.

Install - instalim, futja fillestare e ndonjë programi në kompjuter.

Instruction - instruksion. Urdhër i destinuar për mikroprocesorin.

Integer - numër i plotë pa presje decimale

Line printer - shtypës i cili shtyp përnjëherë një rresht tekst.

Link- lidhje; lidhshmëri.

Load - mbushje, futje e programit në memorje.

LAN (Local Area Network) - rrjet lokal në kuadër të një hapësire ose ndërtese. Lidhje e dy ose më tepër kompjuterëve me kabllo me qëllim të këmbimit të informatave.

Local printer - shtypës i cili është i lidhur drejtpërdrejt me një stacion punues, i cili nuk është në disponim të shfrytëzuesve tjerë të rrjetit.

Login - Paraqitje në kompjuter. Në këtë rast kompjuteri kërkon nga shfrytëzuesi që të identifikohet me emrin dhe shifrën.

Logoff- çlajmërim. Largim nga puna me kompjuter.

Loop - cikël. Renditje të instruksioneve kompjuterike të cilat praktikohen me anë të përsëritjeve, gjersa nuk përmbushet ndonjë kusht.

Machine code - kod makine. Përmbledhje e instruksioneve kompjuterike në ndonjë kompjuter të posaçëm i cili niund ta kryejë urdhërin.

Macro - makro. Serial i urdhërave të cilat kryhen me shtypjen e një tasti ose me ndonjë urdhër. Në të shumtën e rasteve i shkruan vetë shfrytëzuesi për ta lehtësuar punën gjatë përsëritjeve të një morie urdhërash.

Mailbox - sandëku postar.

Main program - pjesë kryesore e pro­gramit e cila i kontrollon nënprogramet.

Mass storage - pajisje në të cilën mund të vendoset një numër i madh i të dhënave.

Medium - medium. Bartës i të dhënave, shpesh mendohet në disketë, CD-ROM dhe të ngjashme.

MMU (Memory Management Unit) - pajisje e cila udhëheq kujtesën.

Merge - bashkim, kombinim i dy ose më tepër skedarëve.

Message - porosi nga kompjuteri e cila informon për diçka.

MIDI file - skedarë me përshkrime muzikore.

MIPS (Million Instruction Per Second) -milion instuksione në sekondë. Njësi matëse për shpejtësinë me të cilën procesori i kryen instruksionet. Për shembull, procesori Pentium i cili punon në 100 MHz kryen 100 milionë instruksione në sekondë, pra 100 MIPS-a.

Millisecond (ms) - milisekondë. Kohë e barabartë me pjesën e njëmijtë të sekondës. Shfrytëzohet për shprehjen e shpejtësisë te hard disqet.

Mode - regjim i punës; mënyrë e punës. Njëra nga gjendjet alternative të punës së kompjuterit.

MODEM (MOdulator/DEModulator) - modem. Regullator i cili të dhënat e dërguara i shndërron në sinjal telefonik, të qëlluara për lidhje të drejtpërdrejtë telefonike.

Motherboard - pllaka amë e kompjuterit në të cilën janë të lidhura të gjitha elementet e harduerit.

Multimedia - kombinim i tekstit me fotografi dhe zë, videoanimacion.

MIME (Multipurpose Internet Mail Extensions) - standard për bashkangjitjen e skedarëve në porositë elektronike.

Multitasking - aftësi e sistemit operativ që njëkohësisht të ushtrojë më shumë programe.

Network - rrjet i kompjuterit.

NetWare - sistem operativ rrjetor i shpikur nga kompania Novell.

Network adapter - adapter i rrjetit. Kartelë e cila instalohet në kompjuter përmes të cilës ai lidhet në rrjet.

Network administrator - njeriu i cili e mbikëqyrë punën e rrjetit kompjuterik dhe që udhëheqë me të.

Network protocol - protokoll rrjetor. Bashkësi e standardeve kompjuterike në një rrjet.

Node - nyje, pika ngjitëse në rrjein kompjuterik

Non-interlaced - sa i përket disa monitorëve te të cilët topi elektronik pas një kohe e kalon ekranin pa mos lëshuar asnjë vijë.

Notebook computer - kompjuter i vogël me format sa një faqe e letrës.

Numeric keypad - tastierë numerike.

OLE (Object Linking and Embedding) -mënyrë e këmbimit të informatave ndërmjet dy skedarëve me aplikim të njëjtë ose të ndryshëm në Windows.

Off-line - i çkyçur

On-line - i kyçur

ODBC (Open Data Base Connectivity) - standard i cili mundëson hyrje në sisteme të ndryshme të bazave të të dhënave.

Operating System - sistem operativ. Softuer i cili është lidhje ndërmjet shfrytëzuesit dhe kompjuterit.

Optical cable - kabëll optik për lidhje rrjetore të kompjuterëve me të cilin arihet shpejtësi e madhe në përcjelljen e të dhënave.

OCR (Optical Character Recognition) - njohje e simboleve optike. Program i cili identifikon shenjat e shkruara dhe ato të shtypura dhe pastaj krijon skedar tekstual.

OEM (Original Equipment Manifacturer) - prodhues i komponenteve të ndryshëm, të cilët pastaj lidhen me klientin, e emri i tij figuron në kompjuter.

Overflow - tejkalim. Gjendje e cila paraqitet si rezultat i operacionit aritmetik; e tejkalon kapacitetin e kujtesës për ruajtjen e rezultatit.

Overload - ngarkim i tepërt. Ngarkim më i j madh sesa pajisja; mund ta mban atë për të cilën është konstruktuar.

Overstrike - nënvizim.

Overtype - shkrim përmbi tekst.

Overwrite - mbulim i informatës e cila më parë ka qenë në atë vend.

Page break - ndërprerje e faqes. Vend ku mbaron një faqe dhe fillon faqja tjetër.

Page layout - pamje e faqes

Ppm (pages per minute) - faqe në minute. Njësi matëse e shpejtësisë së shtypësit gjatë shtypjes.

Pagination - operacion automatik te programet për përpunimin e tekstit, i cili shërben për renditjen e tekstit nëpër faqe me numerimin e tyre.

Palmtop computer - kompjuter i vogël i cili mund të mbahet në një dorë.

PASCAL - Paskali. Gjuhë kompjuterike.

Password - Fjalë e fshehur e cila përdoret për hyrje në sistemin kompjuterik.

Patch - arnim. Ndryshim i kodit programor, i cili zakonisht bëhet pas mbarimit të softuerit me qëllim që të përmirësohen disa gabime.

Path name - emri i datotekës së bashku me rrugën me të cilën arihet deti tek ajo.

Pause - pauzë. Tast ose urdhër i cili përkohësisht e ndërpren punën e ndonjë programi.

Peer-to-peer - rrjet lokal ku çdo kompjuter i kyçur është i barabartë. Në rrjet nuk ekziston server.

Peripheral device - pajisje e harduerit e cila kyçet në kompjuter.

Permanent SWAP file - skedar i përhershëm në Windows me të cilin shtresohen të dhënat dhe instruksionet programore kur nuk mund të vendosen në kujtesën RAM.

PCMCIA (Personal Computer Memory Card International Association) - komitet i cili krijoj standarde për memorje me kapacitet më të madh e aplikuar te kompjuterët laptop.

PIXEL (Picture Element) - Element më i vogël i monitorit kompjuterik i cili mundë të kontroliohet. Sa më i madh të jetë numri i pikselave, aq më e mirë është rezoluta.

Pirate - person i cili merret me formën ilegale të kopjimit të softuerave.

Plasma display - teknologji e përdorur për konstruimin e ekranit te kompjuterët laptop.

Plotter - vizatues. Pajisje e cila shërben për vizatimin e rezultateve të përfituara nga kompjuteri.

Plug and play - kyçe dhe puno. Pajisje të cilat kompjuteri automatikisht i detekton dhe i instalon drajverat e nevojshëm në të.

Pointer - tregues. Fotografi e vogël në ekran, zakonisht në formë të shigjetës; lëvizjet e saja kontrollohen nëpërmjet minakut.

Port - portë; lidhje; hyrje.

Portability - përcjellshmëri. Cilësi e programave kompjuterike që të mund të adaptohen në lloj-lloj tipash të kompjuterëve.

Power supply - furnizues i rrymes te kompjuteri.

Print queue - pritje, rend për shtyp.

Print server - zakonisht njëri prej kompjuterëve në rrjet i cili dirigjon me të gjitha kërkesat për shtyp dhe me të gjithë shtypësit që janë të lidhura në rrjet.

Printer driver - softuer i cili i mundëson kompjuterit që të punojë me shtypësin.

Procedure - rradhitje e instruksioneve kompjuterike të cilat bashkarisht veprojnë për një nevojë dhe detyrë të caktuar.

Processing - përpunim i të dhënave.

Programming language - gjuhë programore me të cilën programeri e shkruan programin kompjuterik.

Prompt - shenjë për thirrje; shërben për shkruarjen e urdhërave.

Purge - shlyerje pas së cilës të dhënat e shlyera nuk mund të kthehen më.

Query - pyetje. Instruksion kompjuterik i cili i parashtron pyejte bazës së të dhënave.

Quit - ndalje. Urdhër me të cilën para kohe ndalet ekzekutimi i programit.

QWERTY - tastier në të cilën rreshti më i lartë i saj fillon me shkronjat Q, W, E, R, T, Y. Ekzistojnë edhe lloje tjera të tastierëve si per shembull QWERTZ.

Radio button - radio sustë. Mund të zgjedhim vetëm një sustë të këtij lloji në program.

RAM (Random Access Memory) - kujtesa kryesore kompjuterike në të cilën janë të vendosura të dhënat të cilat përpunohen.

Read-only - vetëm lexim. Të dhënat mund të lexohen, por jo edhe të ndryshohen.

ROM (Read Only Memory) - kujtesa e pashlyeshme nga e cila mund të lexohen të dhënat.

RTC (Real Time Clock) - Çip kompjuterik i cili ka funksion të orës që ta informojë kompjuterin për kohën e saktë, datën dhe vitin.

Reboot - përsëri startim të kompjuterit, zakonisht për shkak të rënies së sistemit.

Record - grup i të dhënave të cilat i takojnë një grupacioni. Për shembull, emri i ndonjërit, mbiemri, adresa dhe numri i telefonit.

Recover - kthim në gjendjen normale të punës pas paraqitjes së gabimit në sistem.

RAID (Redundant Array of Inexpensive Drives) - kombinim i më shumë disqeve me qëllim që të rritet siguria e të dhënave nga ndonjë humbje e paparashikuar.

Refresh rate - shpejtësi për freski. Numër maksimal i fotografive që mund të shfaqen në ndonjë monitor për një sekondë. Paraqitet me herc.

RDBMS (Relational Data Base Management System) - sistem për udhëheqjen e bazave të të dhënave.

Remote computer - kompjuter i larguar.

Remote control program - program me komandim prej së largu.

Repeat delay - koha e nevojshme që të shtypet një tast e që të paraqitet karakteri i cli përgatitet që të dale në ekran.

Reset button - sustë për resetim. Sustë në pjesën e përparme të shtëpizës së kompjuterit e cila shërben për vënien e sistemit në gjendjen fillestare të saj.

Resolution - qartësi e përshkruarjes në ekran apo në shtypës.

Response time - kohë për përgjigje nga ana e kompjuterit për ndonjë kërkesë përkatëse.

Restart - startim i përsëritur i kompjuterit.

Retreive - gjetje dhe ndarje në veçanti e ndonjë informate të përcaktuar.

Retry - orvatje e sërishme për të kryer ndonjë instruksion të programit.

Ring network - rrjet unazor.

RJ-45 - konektor i cili i ngjan lidhjes telefonike, por ka 8 tela në vend që të ketë 4.

Root directory - direktoriumi kryesor i një disku.

Router - udhërëfyes. Pajisje rrjetore e cila i dërgon të dhënat në rrjet duke e zgjedhur rrugën më të mirë.

Safe mode - gjendje në të cilën startohet Windows-i kur paraqitet ndonjë konflikt në harduer.

Save - shkrim i të dhënave në disk, ku nuk mund të humben pas mbylljes së kompjuterit.

Scanner - skener. Mjet i cili në mënyrë optike lexon ndonjë dokument dhe e shndërron në skedar grafiko-digjital.

Screen - ekran.

Scroll - lëvizje e tekstit lart-poshtë.

Search engine - program për kërkimin e të dhënave. Makina më të njohura për kërkim në internet janë: Yahoo, Altavista, Google etj.

Server - kompjuter në rrjet i cili disa nga resurset e veta i vë në disponim të ndonjë kompjuteri tjetër.

Session - koha në të cilën një shfrytëzues e kalon në rrjet.

Set up - një sistem të vihet në gjendje pune.

Shared file - skedar i përbashkët.

Shut down - kryerje e punës së një sistemi operativ të kompjuterit ose çkyçje e kompjuterit.

SMTP (Simple Mail Transfer Protocol) - protokoll i cili shfrytëzohet për udhëheqjen e këmbimit të postës elektronike ndërmjet dy kompjuterëve.

Slave - i nënshtruar. Kompjuter i cili është i kontrolluar nga një kompjuter tjetër.

Software - të gjitha programet të cilat mund të shfrytëzohen në një kompjuter.

Software development tool - vegla për zhvillimin e programeve.

Sort - renditje e të dhënave me radhitje të re.

Sound card - kartë për zërim.

Storage - kujtesë.

String - varg i shenjave.

SQL (Structured Query Language) - pako e programeve për udhëheqjen e bazave të të dhënave.

Switch - ndërprerës.

System software - softuer sistemor (p.sh. MS-DOS, Windows etj).

1) управление; регулирование; регулировка || управлять; регулировать; задавать

2) контроль; проверка || контролировать; проверять

3) орган управления; орган регулировки, регулятор; орган настройки

4) устройство управления; блок управления

5) система управления

6) рукоятка или рычаг управления

7) профилактические мероприятия, надзор

1) гибкий производственный модуль, ГПМ

2) гибкая производственная ячейка, ГПЯ

3) станочный участок

4) камера; секция; ячейка

5) элемент, гальванический элемент

•

- assembly cell

1) проектирование; разработка; конструирование; синтез || проектировать; разрабатывать; конструировать; синтезировать

2) проект; конструкция; схема; чертёж

3) расчёт

4) план; планирование || планировать

5) дизайн || заниматься дизайном

•

- design for assembly

- design for manufacturability

- design of experiments

- computer-aided design

- computer-aided control system design

- conceptual design

- electronic computer-aided design

- engineering design

- in-situ testability design

- instructional design

- level-sensitive scan design

- logic design

- mechanical computer-aided design

- microcomputer-based design

- object-oriented design

- on-line design

- space structure computer-aided design

- structural design

1) проектирование; разработка; конструирование; синтез || проектировать; разрабатывать; конструировать; синтезировать

2) проект; конструкция; схема; чертёж

3) расчёт

4) план; планирование || планировать

5) дизайн || заниматься дизайном

•

- ad hoc design

[ˈsɪstɪm]

accept system система акцептования accounting information system вчт. бухгалтерская информационная система accounting system система бухгалтерского учета accounting system система счетов adaptive system вчт. адаптивная система administrative system административная система alarm system система сигнализации analysis system система анализа application visualization system вчт. прикладная система изображения asset quality rating system система квалификации активов asymptotically stable system асимптотически устойчивая система automated control system асу, автоматизированная система управления axiomatic system аксиоматическая система backup system вчт. дублирующая система banking system банковская система belief system система доверия bicameral system двухпалатная система bicameral system парл. двухпалатная система bipartite system парл. двухпартийная система block system =blocking bonus system премиальная система buddy system метод близнецов bulk-service system система с групповым обслуживанием business system экономическая система cad system вчт. система автоматизированного проектирования call-reply system вчт. запрсно-ответная система certification system система сертификации closed queueing system замкнутая система массового обслуживания closed system замкнутая система code-dependent system вчт. система зависящая от данных code-independent system вчт. система не зависящая от данных code-insensitive system вчт. система не зависящая от данных code-sensitive system вчт. система зависящая от данных code-transparent system вчт. система не зависящая от данных coinage system монетная система column system система бухгалтерского учета по колонкам commission system система комиссионных вознаграждений computer system вычислительная система computer system вчт. вычислительная система computer system вычислительный комплекс computer system система вычислительных машин computer-aided control system автоматизированная система управления computer-to-plate system система создания печатных форм на компьютере computerized information system информационная система на базе ЭВМ concealment system система маскировки concession system система концессий constrained system вчт. система с ограничениями consulting system вчт. консультирующая система control system система управления control system вчт. система управления cooperative system система кооперации cooptation system система кооптации costing system система калькуляции себестоимости court system судебная система, система судопроизводства credit system кредитная система criminal reestablishment system система восстановления личности преступника crisis alert system система предупреждения о кризисе cross system вчт. кросс-система cyclical response system вчт. система циклических реакций data base management system вчт. система управления базой данных data handling system вчт. система обработки данных data processing system вчт. система обработки данных data system вчт. информационная система database system вчт. система баз данных decimal system десятичная система dedicated system специализированная система deductive system дедуктивная система delay system система с ожиданием desktop system система непосредственного взаимодействия direct debit system система прямого дебета direct system целевая система directional system система управления disk operating system вчт. дисковая операционная система, ДОС distributed file system вчт. распределенная файловая система distributed system вчт. распределенная система distribution system система распределения distributive system распределительная система DP system (data processing system) система обработки данных dynamic system динамическая система educational system система образования educational system система обучения election system избирательная система electronic book-entry system вчт. электронная система бухгалтерского учета electronic full-page makeup system вчт. электронная система верстки полос enclave system анклавная группа; полузащищенная группа (работающих под специальным наблюдением в обычных рабочих условиях инвалидов) equilibrium system равновесная система evolutionary system развиваемая система executive system вчт. операционная система expand a system вчт. расширять комплект оборудования системы expert system вчт. экспертная система explanatory system вчт. система объяснений fail-soft system вчт. система с амортизацией отказов federal system федеральная система fee system система вознаграждений feedback system система с обратной связью file system вчт. файловая система filing system система регистрации документов filing system система хранения документов financial system финансовая система fiscal system система финансов fixed price system система с фиксированной ценой flat-rate guarantee system система гарантий с фиксированной ставкой formal system формальная система fractional reserve system система частичных резервов frame system вчт. система фреймов functional information system вчт. функциональный информационная система giro system система жиросчетов governmental system правительственная система grading system система сортировки guarantee system система гарантий guidance system вчт. система -путеводитель hard disk system вчт. система с жестким диском help system вчт. справочник hire system =hire-purchase historical cost system выч. калькуляция на основе фактических издержек производства homogeneous system однородная система host system вчт. базисная система host system вчт. централизованная система imprest system система авансирования imputation system система условного начисления indexing system система индексации inductive system вчт. индуктивная система information system вчт. информационная система instruction system вчт. обучающая система integrated system вчт. интегрированная система intelligent system вчт. интеллектуальная система interactive system вчт. диалоговая система interactive system вчт. интерактивная система interest system система ставок процента international monetary system международная валютная система judicial system система судебных органов judicial system судебная система, система судебных органов judicial system судебная система jury system система суда присяжных knowledge base management system вчт. система управления базой знаний knowledge representation system вчт. система представления знаний land registration system система регистрации земельного участка learning system вчт. самообучаемая система licensing system система лицензирования linear programming system система линейного программирования linear system линейная система loadable system вчт. загружаемая система loan limit system система предельных размеров кредита loose-leaf system полигр. издание с отрывными или вкладными листами loss system система с потерями mail system вчт. электронная почта management information system (MIS) управленческая информационная система manual system система ручного управления many-server system вчт. многоканальная система mapped system вчт. система с управлением памятью market system рыночная система market system рыночная экономика market system страна с рыночной экономикой marketing information system система маркетинговой информации markov system марковская система markovian system марковская система master-slave system несимметричная система match system система выравнивания курсов militia system система милиции minimum price system система минимальных цен minimum wage system система минимальной заработной платы ministerial system правительственная система mixed price system смешанная ценовая система mixed system смешанная система modeless system вчт. система с однородным интерфейсом monetary system денежная система monetary system финансовая система monitoring system система мониторинга monitoring system система текущего контроля multi-user system вчт. многопользовательская система multiprocessing system вчт. многопроцессорная система multiprogramming system вчт. система, работающая в мультипрограммном режиме multiserver system вчт. многоканальная система multistation system вчт. многопунктовая система multitasking system вчт. многозадачная система multiuser system система коллективного пользования multivariable system вчт. многомерная система municipal system муниципальная система non-markovian system вчт. немарковская система nonstop system вчт. безостановочный компьютер normative system нормативная система number system система счисления numeration system система счисления off-line system вчт. автономная система on-demand system вчт. система без ожидания on-line system вчт. неавтономная система on-line system вчт. система, работающая в реальном масштабе времени on-line system вчт. система реального времени one-party system однопартийная система open learning system гибкая система обучения open system вчт. открытая система open-item system система с незакрытыми статьями баланса operating system действующая система operating system вчт. операционная система organized banking system организованная банковская система page system вчт. страничная система parliamentary system парламентская система partial cost system система калькуляции издержек производства с использованием нормативов party system партийная система patent system система патентования pay-as-you-go system система выплаты выходных пособий при увольнении payments system система платежей penal system пенитенциарная система periodic reordering system вчт. система с периодической подачей заказов pilot system вчт. прототип системы system система, устройство; political system государственный строй portable system вчт. мобильная система preferential system система преференций premium system премиальная система price control system система регулирования цен price support system система гарантирования цен price system система цен priority system вчт. система приоритетов priority system вчт. система с приоритетами probabilistic system вероятностная система process cost system система исчисления производственных издержек production system продукционная система productions system система продукций program development system вчт. система разработки программ programming system вчт. система программирования progressive taxation system система прогрессивного налогообложения proportional taxation system система пропорционального налогообложения protection system вчт. система защиты prototyping system макет системы public health system система здравоохранения quality system система критериев качества quality system система проверки качества quata system система квот question-answering system вчт. вопросно-ответная система queueing system система массового обслуживания queueing system вчт. система массового обслуживания quota system система иммиграционных квот quota system система квот quota system система контингентов real time system вчт. система реального времени reasoning system вчт. разумная система redundant system вчт. избыточная система reliable system надежная система report system система отчетности reporting system система отчетности reporting system система сбора информации reporting system система учета representation system система представления reservation system система резервирования resident system вчт. резидентная система retrieval system док. система внесения исправлений retrieval system вчт. система поиска revision control system вчт. система управления версиями risk control system система контроля рисков salary adjustment system система регулирования заработной платы salary system система заработной платы scalable system вчт. расширяемая система school system школьная система segment system вчт. система с сегментной организацией self-assessment tax system система самообложения налогом self-contained system замкнутая система serving system вчт. система обслуживания setting up the system вчт. начальная установка системы short-term support system система краткосрочной поддержки simulation system имитационная система single-channel system вчт. одноканальная система single-server system вчт. одноканальная система slave system подчиненная система stable system устойчивая система standard pay system система нормативной заработной платы standby system резервная система static-priority system вчт. система со статическими приоритетами stationary system стационарная система stochastic system стохастическая система support system вчт. исполняющая система system метод system мир, вселенная system организм system сеть (дорог и т. п.) system геол. система, формация system система, устройство; political system государственный строй system система, устройство system система, метод system система; метод; system of axes система координат; what system do you go on? какому методу вы следуете? system comp. система system устройство system for medium-term financial assistance программа среднесрочной финансовой помощи system система; метод; system of axes система координат; what system do you go on? какому методу вы следуете? system of commands система команд system of deductions система выводов system of financial contributions система финансовых взносов system of import control система контроля за импортом system of monitoring balance sheet growth система контроля за ростом статей баланса system of reimbursement система возмещения расходов system of remuneration система вознаграждения system of state государственное устройство system of taxation система налогообложения target system вчт. целевая система tax system налоговая система tax-at-source system система удержания налога из общей суммы доходов taxation system система налогообложения tender system система торгов terminal system вчт. система терминалов test system вчт. испытательная система text-retrieval system вчт. документальная информационная система thin-route system вчт. малоканальная система tightly-coupled system вчт. система с сильной связью time sharing system вчт. система разделения времени time-sharing system вчт. система разделения времени time-sharing system вчт. система с разделением времени timecard system система табельного учета totting-up system система зачетов trade support system система поддержки торговли trading system система торговли transaction-oriented system вчт. диалоговая система обработки запросов truck system система оплаты труда натурой truck system система оплаты труда товарами truck: truck = truck system system attr.: system system оплата труда товарами вместо денег; Truck Acts ист. законы, ограничивающие систему оплаты труда товарами turnkey system вчт. готовая система two-channel system вчт. двухканальная система two-party system двухпартийная система unicameral system однопалатная система unitary tax system единая система налогообложения unmapped system вчт. система без управления памятью up system исправная система virgin system вчт. исходная система voluntary labelling system система добровольного снабжения продукта этикеткой wage system система оплаты труда waiting system вчт. система с ожиданием watch system бирж. система наблюдения weighting system система весов system система; метод; system of axes система координат; what system do you go on? какому методу вы следуете? windowing system вчт. система управления окнами word processing system вчт. система обработки текстов work-space system вчт. система с рабочим состоянием

1) элемент