Перевод: с латинского на английский

с английского на латинский

parsimonia

  • 1 parsimonia

    parsĭmōnĭa ( parcĭmōnĭa), ae (collat. form, PARCIMONIVM, Inscr. Donat. 35, 4), f. [parco], sparingness, frugality, thrift, parsimony.
    I.
    Lit.:

    dies noctesque estur, bibitur, neque quisquam parsimoniam adhibet,

    Plaut. Most. 1, 3, 78:

    parsimonia et duritia,

    id. ib. 1, 2, 75; id. Truc. 2, 2, 55; Ter. Heaut. 3, 1, 32; Cic. Verr. 2, 2, 3, § 7:

    res familiaris conservatur diligentiā et parsimoniā,

    id. Off. 2, 24, 87:

    non intellegunt homines, quam magnum vectigal sit parsimonia,

    id. Par. 6, 3, 49:

    instrumenti et supellectilis,

    Suet. Aug. 73.—In plur. (anteand post-class.):

    veteres mores veteresque parsimoniae,

    Plaut. Trin. 4, 3, 21:

    adesto castis, Christe, parsimoniis,

    i. e. at the fasts, Prud. Cath. 7, 3:

    sine parsimoniā,

    lavishly, Amm. 15, 4, 8.—Prov.:

    sera parsimonia in fundo est,

    it is too late to spare when all is spent, Sen. Ep. 1, 5 (cf. the Gr. deinê d eWi puthmeni pheidô, Hesiod. Erg. 369).—
    II.
    Trop.:

    sunt pleraeque aptae hujus ipsius orationis parsimoniae,

    Cic. Or. 25, 84 (v. the passage in connection).

    Lewis & Short latin dictionary > parsimonia

  • 2 parsimonia

    frugality, thrift, parsimony, temperance

    Latin-English dictionary > parsimonia

  • 3 parsimōnia (parci-)

        parsimōnia (parci-) ae, f    [parco], frugality, thrift, parsimony ; opp. largitas, T.: res familiaris conservatur parsimoniā.

    Latin-English dictionary > parsimōnia (parci-)

  • 4 adstringo

    a-stringo ( ads-, Ritschl, Baiter, Halm, Jahn, Keil; as-, Fleck., Merk., Kayser), inxi, ictum, 3, v. a., to draw close, to draw, bind, or tie together, to bind, to tighten, contract (syn.: constringo, stringo, alligo, obligo, vincio).
    I.
    Lit.:

    (hunc) adstringite ad columnam fortiter,

    Plaut. Bacch. 4, 7, 25:

    ad statuam astrictus est,

    Cic. Verr. 2, 4, 42:

    manus,

    Plaut. Capt. 3, 5, 9:

    vinculorum, id est aptissimum... quod ex se atque de iis, quae adstringit quam maxume, unum efficit,

    Cic. Tim. 4 fin.:

    astringit vincula motu,

    Ov. M. 11, 75:

    laqueos,

    Sen. Ira, 3, 16:

    artius atque hederā procera adstringitur ilex,

    is twined around with ivy, Hor. Epod. 15, 5:

    adstringi funibus,

    Vulg. Ezech. 27, 24:

    aliquem adstringere loris,

    ib. Act. 22, 25:

    pavidum in jus Cervice adstrictā dominum trahat,

    with a halter round his neck, Juv. 10, 88 (Jahn, obstrictā): aspice... Quam non adstricto percurrat pulpita socco, not drawn close, loose; poet. for a negligent style of writing, Hor. Ep. 2, 1, 174:

    Ipse rotam adstringit multo sufflamine consul,

    checks, Juv. 8, 148:

    balteus haud fluxos gemmis adstrinxit amictus,

    Luc. 2, 362:

    frontem,

    to contract, knit, Mart. 11, 40; Sen. Ep. 106:

    labra porriguntur et scinduntur et adstringuntur,

    Quint. 11, 3, 81:

    frondem ferro,

    to cut off, clip, Col. 5, 6, 17 al.; so, alvum, to make costive (opp. solvere, q. v.), Cels. 1, 3; 2, 30.—Of the contraction produced by cold:

    nivibus quoque molle rotatis astringi corpus,

    Ov. M. 9, 222; so id. Tr. 3, 4, 48; id. P. 3, 3, 26:

    ventis glacies astricta pependit,

    id. M. 1, 120:

    Sic stat iners Scythicas adstringens Bosporus undas,

    Luc. 5, 436:

    vis frigoris (corpora) ita adstringebat,

    Curt. 7, 3, 13; 8, 4, 6.—Hence, also, to make colder, to cool, refresh:

    ex quo (puteo) possis rursus adstringere,

    Plin. Ep. 5, 6, 25: corpus astringes brevi Salone, Mart. 1, 49, 11 (acc. to Varr. in a pass. sense in the perf., adstrinxi for adstrictus sum, Varr. L. L. Fragm. ap. Gell. 2, 25, 7).—Of colors, to deaden:

    ita permixtis viribus alterum altero excitatur aut adstringitur,

    Plin. 9, 38, 62, § 134 (diff. from alligare, which precedes;

    v. alligo, I. B.).—Also of an astringent, harsh taste: radix gustu adstringit,

    Plin. 27, 10, 60, § 85.—
    II.
    Trop., to draw together, draw closer, circumscribe; to bind, put under obligation, oblige, necessitate:

    ubi adfinitatem inter nos nostram adstrinxeris,

    Plaut. Trin. 3, 2, 73: vellem, suscepisses juvenem regendum;

    pater enim nimis indulgens, quicquid ego adstrinxi, relaxat,

    Cic. Att. 10, 6; so,

    mores disciplinae severitate,

    Quint. 2, 2, 4 Spald.:

    ad adstringendam fidem,

    Cic. Off. 3, 31, 111:

    hac lege tibi meam astringo fidem,

    Ter. Eun. 1, 2, 22:

    quo (jure jurando) se cuncti astrinxerant,

    Suet. Caes. 84:

    hujus tanti officii servitutem astringebam testimonio sempiterno,

    to confirm, secure, Cic. Planc. 30 fin. Wund.:

    religione devinctum astrictumque,

    id. Verr. 2, 4, 42:

    disciplina astricta legibus,

    id. Brut. 10, 40; id. ad Q. Fr. 1, 1, 3:

    lege et quaestione,

    id. Clu. 155:

    suis condicionibus,

    id. Quinct. 5:

    auditor nullā ejus modi adstrictus necessitate,

    id. N. D. 1, 7, 17:

    orationem numeris astringere,

    id. de Or. 3, 44, 173 et saep.:

    adstringi sacris,

    to be bound to maintain, id. Leg. 2, 19:

    inops regio, quae parsimoniā astringeret milites,

    Liv. 39, 1:

    ad temperantiam,

    Plin. Ep. 7, 1:

    ad servitutem juris,

    Quint. 2, 16, 9:

    illa servitus ad certa se verba adstringendi,

    id. 7, 3, 16:

    milites ad certam stipendiorum formulam,

    Suet. Aug. 49; id. Tib. 18:

    me astringam verbis in sacra jura tuis,

    Ov. H. 16, 320; 20, 28:

    magno scelere se astringeret,

    Cic. Phil. 4, 4, 9; id. Sest. 50 fin.; so id. Sull. 29, 82; perh. also id. Pis. 39 fin.; instead of this abl. of class. Latin, we sometimes find in comedy apparently the gen.:

    et ipsum sese et illum furti adstringeret,

    made guilty of, charged himself with, Plaut. Rud. 4, 7, 34:

    Homo furti sese adstringet,

    id. Poen. 3, 4, 27 (cf.:

    Audin tu? hic furti se adligat,

    Ter. Eun. 4, 7, 39; Draeger, Hist. Synt. I. § 209, regards this as a vulgar extension of the use of the gen. with verbs of accusing, convicting, etc., but Klotz, s. v. astringo, regards it as really an old dative, furtoi furti; cf. quoi cui).—Of reasoning or discourse, to compress, abridge, bring into short compass:

    Stoici breviter adstringere solent argumenta,

    Cic. Tusc. 3, 6, 13 (cf. id. ib. 3, 10, 22: Haec sic dicuntur a Stoicis, concludunturque contortius); id. Fat. 14, 32:

    premere tumentia, luxuriantia adstringere,

    Quint. 10, 4, 1 Frotsch., Halm.—Hence, astrictus ( ads-), a, um, P. a., drawn together, tight, narrow, close.
    A.
    Lit.:

    limen astrictum,

    shut, Ov. Am. 3, 1, 50:

    alvus fusior aut astrictior,

    Cels. 1, 3:

    corpus astrictum, i. e. alvus dura,

    id. 3, 6:

    genus morbi astrictum,

    costiveness, id. 1 praef.:

    gustu adstricto,

    of a harsh, astringent taste, Plin. 27, 12, 96, § 121.—
    B.
    Trop.
    1.
    Sparing, parsimonious, covetous (not before the Aug. per.):

    astrictus pater,

    Prop. 3, 17, 18:

    adstricti moris auctor,

    Tac. A. 3, 55:

    parsimonia,

    Just. 44, 2.—
    2.
    Of discourse, compact, brief, concise, short (opp. remissus):

    dialectica quasi contracta et astricta eloquentia putanda est,

    Cic. Brut. 90, 309:

    verborum astricta comprehensio,

    id. ib. 95, 327:

    est enim finitimus oratori poëta, numeris astrictior paulo,

    id. de Or. 1, 16, 70; 1, 16, 60.— Sup. not used.— Adv.: astrictē ( ads-), concisely, briefly (only of discourse):

    astricte numerosa oratio,

    Cic. de Or. 3, 48, 184.— Comp.:

    astrictius dicere,

    Sen. Ep. 8 fin., and Plin. Ep. 1, 20, 20:

    scribere,

    id. ib. 3, 18, 10:

    ille concludit adstrictius, hic latius,

    Quint. 10, 1, 106.— Sup. not used.

    Lewis & Short latin dictionary > adstringo

  • 5 astringo

    a-stringo ( ads-, Ritschl, Baiter, Halm, Jahn, Keil; as-, Fleck., Merk., Kayser), inxi, ictum, 3, v. a., to draw close, to draw, bind, or tie together, to bind, to tighten, contract (syn.: constringo, stringo, alligo, obligo, vincio).
    I.
    Lit.:

    (hunc) adstringite ad columnam fortiter,

    Plaut. Bacch. 4, 7, 25:

    ad statuam astrictus est,

    Cic. Verr. 2, 4, 42:

    manus,

    Plaut. Capt. 3, 5, 9:

    vinculorum, id est aptissimum... quod ex se atque de iis, quae adstringit quam maxume, unum efficit,

    Cic. Tim. 4 fin.:

    astringit vincula motu,

    Ov. M. 11, 75:

    laqueos,

    Sen. Ira, 3, 16:

    artius atque hederā procera adstringitur ilex,

    is twined around with ivy, Hor. Epod. 15, 5:

    adstringi funibus,

    Vulg. Ezech. 27, 24:

    aliquem adstringere loris,

    ib. Act. 22, 25:

    pavidum in jus Cervice adstrictā dominum trahat,

    with a halter round his neck, Juv. 10, 88 (Jahn, obstrictā): aspice... Quam non adstricto percurrat pulpita socco, not drawn close, loose; poet. for a negligent style of writing, Hor. Ep. 2, 1, 174:

    Ipse rotam adstringit multo sufflamine consul,

    checks, Juv. 8, 148:

    balteus haud fluxos gemmis adstrinxit amictus,

    Luc. 2, 362:

    frontem,

    to contract, knit, Mart. 11, 40; Sen. Ep. 106:

    labra porriguntur et scinduntur et adstringuntur,

    Quint. 11, 3, 81:

    frondem ferro,

    to cut off, clip, Col. 5, 6, 17 al.; so, alvum, to make costive (opp. solvere, q. v.), Cels. 1, 3; 2, 30.—Of the contraction produced by cold:

    nivibus quoque molle rotatis astringi corpus,

    Ov. M. 9, 222; so id. Tr. 3, 4, 48; id. P. 3, 3, 26:

    ventis glacies astricta pependit,

    id. M. 1, 120:

    Sic stat iners Scythicas adstringens Bosporus undas,

    Luc. 5, 436:

    vis frigoris (corpora) ita adstringebat,

    Curt. 7, 3, 13; 8, 4, 6.—Hence, also, to make colder, to cool, refresh:

    ex quo (puteo) possis rursus adstringere,

    Plin. Ep. 5, 6, 25: corpus astringes brevi Salone, Mart. 1, 49, 11 (acc. to Varr. in a pass. sense in the perf., adstrinxi for adstrictus sum, Varr. L. L. Fragm. ap. Gell. 2, 25, 7).—Of colors, to deaden:

    ita permixtis viribus alterum altero excitatur aut adstringitur,

    Plin. 9, 38, 62, § 134 (diff. from alligare, which precedes;

    v. alligo, I. B.).—Also of an astringent, harsh taste: radix gustu adstringit,

    Plin. 27, 10, 60, § 85.—
    II.
    Trop., to draw together, draw closer, circumscribe; to bind, put under obligation, oblige, necessitate:

    ubi adfinitatem inter nos nostram adstrinxeris,

    Plaut. Trin. 3, 2, 73: vellem, suscepisses juvenem regendum;

    pater enim nimis indulgens, quicquid ego adstrinxi, relaxat,

    Cic. Att. 10, 6; so,

    mores disciplinae severitate,

    Quint. 2, 2, 4 Spald.:

    ad adstringendam fidem,

    Cic. Off. 3, 31, 111:

    hac lege tibi meam astringo fidem,

    Ter. Eun. 1, 2, 22:

    quo (jure jurando) se cuncti astrinxerant,

    Suet. Caes. 84:

    hujus tanti officii servitutem astringebam testimonio sempiterno,

    to confirm, secure, Cic. Planc. 30 fin. Wund.:

    religione devinctum astrictumque,

    id. Verr. 2, 4, 42:

    disciplina astricta legibus,

    id. Brut. 10, 40; id. ad Q. Fr. 1, 1, 3:

    lege et quaestione,

    id. Clu. 155:

    suis condicionibus,

    id. Quinct. 5:

    auditor nullā ejus modi adstrictus necessitate,

    id. N. D. 1, 7, 17:

    orationem numeris astringere,

    id. de Or. 3, 44, 173 et saep.:

    adstringi sacris,

    to be bound to maintain, id. Leg. 2, 19:

    inops regio, quae parsimoniā astringeret milites,

    Liv. 39, 1:

    ad temperantiam,

    Plin. Ep. 7, 1:

    ad servitutem juris,

    Quint. 2, 16, 9:

    illa servitus ad certa se verba adstringendi,

    id. 7, 3, 16:

    milites ad certam stipendiorum formulam,

    Suet. Aug. 49; id. Tib. 18:

    me astringam verbis in sacra jura tuis,

    Ov. H. 16, 320; 20, 28:

    magno scelere se astringeret,

    Cic. Phil. 4, 4, 9; id. Sest. 50 fin.; so id. Sull. 29, 82; perh. also id. Pis. 39 fin.; instead of this abl. of class. Latin, we sometimes find in comedy apparently the gen.:

    et ipsum sese et illum furti adstringeret,

    made guilty of, charged himself with, Plaut. Rud. 4, 7, 34:

    Homo furti sese adstringet,

    id. Poen. 3, 4, 27 (cf.:

    Audin tu? hic furti se adligat,

    Ter. Eun. 4, 7, 39; Draeger, Hist. Synt. I. § 209, regards this as a vulgar extension of the use of the gen. with verbs of accusing, convicting, etc., but Klotz, s. v. astringo, regards it as really an old dative, furtoi furti; cf. quoi cui).—Of reasoning or discourse, to compress, abridge, bring into short compass:

    Stoici breviter adstringere solent argumenta,

    Cic. Tusc. 3, 6, 13 (cf. id. ib. 3, 10, 22: Haec sic dicuntur a Stoicis, concludunturque contortius); id. Fat. 14, 32:

    premere tumentia, luxuriantia adstringere,

    Quint. 10, 4, 1 Frotsch., Halm.—Hence, astrictus ( ads-), a, um, P. a., drawn together, tight, narrow, close.
    A.
    Lit.:

    limen astrictum,

    shut, Ov. Am. 3, 1, 50:

    alvus fusior aut astrictior,

    Cels. 1, 3:

    corpus astrictum, i. e. alvus dura,

    id. 3, 6:

    genus morbi astrictum,

    costiveness, id. 1 praef.:

    gustu adstricto,

    of a harsh, astringent taste, Plin. 27, 12, 96, § 121.—
    B.
    Trop.
    1.
    Sparing, parsimonious, covetous (not before the Aug. per.):

    astrictus pater,

    Prop. 3, 17, 18:

    adstricti moris auctor,

    Tac. A. 3, 55:

    parsimonia,

    Just. 44, 2.—
    2.
    Of discourse, compact, brief, concise, short (opp. remissus):

    dialectica quasi contracta et astricta eloquentia putanda est,

    Cic. Brut. 90, 309:

    verborum astricta comprehensio,

    id. ib. 95, 327:

    est enim finitimus oratori poëta, numeris astrictior paulo,

    id. de Or. 1, 16, 70; 1, 16, 60.— Sup. not used.— Adv.: astrictē ( ads-), concisely, briefly (only of discourse):

    astricte numerosa oratio,

    Cic. de Or. 3, 48, 184.— Comp.:

    astrictius dicere,

    Sen. Ep. 8 fin., and Plin. Ep. 1, 20, 20:

    scribere,

    id. ib. 3, 18, 10:

    ille concludit adstrictius, hic latius,

    Quint. 10, 1, 106.— Sup. not used.

    Lewis & Short latin dictionary > astringo

  • 6 prōvinciālis

        prōvinciālis e, adj.    [provincia], of a province, provincial: negotia: administratio: scientia, the administration of a province: edictum, relating to a province: molestia, in administering a province: abstinentia, forbearance in governing a province: parsimonia, Ta.: aditūs ad me minime provinciales, not as with other provincial governors: bellum, in the province, Ta.— Plur m. as subst, the people of a province, provincials.
    * * *
    provincialis, provinciale ADJ

    Latin-English dictionary > prōvinciālis

  • 7 uter-que

        uter-que utraque, utrumque    (gen. utrīusque, sometimes utriusque, H., O.; gen plur. utrūmque, C.). pronSing., each, either, each one, one and the other, one as well as the other, both (of two regarded severally): parique fastigio steterit in utrāque fortunā, N.: Docte sermones utriusque linguae, Greek and Latin, H.: sub utroque Phoebo, i. e. the rising and the setting sun, O.: tempus deducendi exercitūs aut utriusque aut certe alterius, L.: sed nterque (sapiens appellatus est) alio quodam modo: uterque cum equitatu veniret, Cs.— In apposition: uterque, mater et pater, domi erant, T.: ego utrumque meum puto esse, et quid sentiam ostendere et quod feceris defendere.—With gen part. (of a pron. or a subst. with a pron demonstr. or relat.; poet. also with a subst. alone): uterque nostrum id sibi suscipiendum putavit: domus utriusque nostrum aedificatur strenue: utriusque harum rerum expers.—Poet.: et haec utinam Viscorum laudet uterque! H.—In the phrase, in utramque partem, in either way, in both directions, on both sides, both ways, for and against: Vemens in utramque partem es nimis, Aut largitate nimiā aut parsimoniā, T.: utramque in partem multa dicuntur, pro and con: suam sententiam in utramque partem esse tutam, on either assumption, Cs.—With plur predic.: uterque eorum ex castris exercitum educunt, Cs.: uterque cum illo gravīs inimicitias exercebant, S.—In reciprocal uses, one... the other, each... the other, either... the other, one another: uterque utrique est cordi, T.: est utraque res sine alterā debilis.—Plur., of two parties or collections, each party, each side, both: quoniam utrique Socratici et Platonici volumus esse: his utrisque (Atrebatis et Viromanduis) persuaserant, Cs.: Aetolorum utraeque manūs Heracleam sese incluserunt, L.: utraque oppida, L.: utraeque nationes Rheno praetexuntur, Ta.— Of two subjects, both together, both at once, both, one as well as the other: binos habebam (scyphos), iubeo promi utrosque: duae fuerunt Ariovisti uxores... utraeque in eā fugā perierunt, Cs.: hi utrique ad urbem imperatores erant (Q. Marcius et Q. Metellus), S.: palmas utrasque tetendit, V.: utrisque consulibus Italia decreta est, L.

    Latin-English dictionary > uter-que

  • 8 vectīgal

        vectīgal ālis, n    [VAG-], a payment to the state, revenue, toll, tax, impost, excise, duty, tribute: neque ex portu vectigal conservari potest: vectigalia parvo pretio redempta, Cs.—A payment to a magistrate, contribution to a governor, honorarium: praetorium: aedilicium, the contribution of a province to the games held by an aedile.—Private income, revenue, rents: ex meo tenui vectigali: parva Vectigalia porrigam, etc., H.—Prov.: quam magnum vectigal sit Parsimonia.
    * * *
    tax, tribute, revenue

    Latin-English dictionary > vectīgal

  • 9 an

    1.
    ăn, conj. [etym. very obscure; v. the various views adduced in Hand, I. p. 296, with which he seems dissatisfied; if it is connected with the Sanscr. anjas, = Germ. ander, = Engl. other, we may comp. the Engl. other and or with the Germ. oder, = or]. It introduces the second part of a disjunctive interrogation, or a phrase implying doubt, and thus unites in itself the signif. of aut and num or -ne, or, or whether (hence the clause with an is entirely parallel with that introduced by num, utrum, -ne, etc., while aut forms only a subdivision in the single disjunctive clause; utrum... aut—an... aut, whether... or, etc.; cf. Ochsn. Eclog. p. 150; v. also aut).
    I.
    In disjunctive interrogations.
    A.
    Direct.
    a.
    Introd. by utrum (in Engl. the introd. particle whether is now obsolete, and the interrogation is denoted simply by the order of the words):

    Utrum hac me feriam an ab laevā latus?

    Plaut. Cist. 3, 10:

    sed utrum tu amicis hodie an inimicis tuis Daturu's cenam?

    id. Ps. 3, 2, 88; id. Pers. 3, 1, 13; id. Trin. 1, 2, 138; id. Cas. 2, 4, 11:

    Utrum sit annon voltis?

    id. Am. prol. 56:

    quid facies? Utrum hoc tantum crimen praetermittes an obicies?

    Cic. Div. in Caecil. 30 sq.:

    in plebem vero Romanam utrum superbiam prius commemorem an crudelitatem?

    id. Verr. 1, 122; id. Deiot. 23; id. Fam. 7, 13:

    Utrum enim defenditis an impugnatis plebem?

    Liv. 5, 3. —And with an twice:

    Utrum hoc signum cupiditatis tuae an tropaeum necessitudinis atque hospitii an amoris indicium esse voluisti?

    Cic. Verr. 2, 115; id. Imp. Pomp. 57 sq.; id. Rab. 21.—With an three times:

    Utrum res ab initio ita ducta est, an ad extremum ita perducta, an ita parva est pecunia, an is (homo) Verres, ut haec quae dixi, gratis facta esse videantur?

    Cic. Verr. 2, 61; 3, 83; id. Clu. 183; Liv. 21, 10; and seven times in Cic. Dom. 56-58.—With -ne pleon. (not to be confounded with cases where utrum precedes as pron.; as Cic. Tusc. 4, 4, 9):

    sed utrum tu masne an femina es, qui illum patrem voces?

    Plaut. Rud. 1, 2, 16; id. Bacch. 1, 1, 42; id. Stich. 5, 4, 26:

    Utrum studione id sibi habet an laudi putat Fore, si etc.,

    Ter. Ad. 3, 3, 28:

    Utrum igitur tandem perspicuisne dubia aperiuntur an dubiis perspicua tolluntur?

    Cic. Fin. 4, 24, 67.—And affixed to utrum, but rarely:

    Utrumne jussi persequemur otium... an hunc laborem etc.,

    Hor. Epod. 1, 7; Plin. 17, 1, 1, § 4; Quint. 12, 1, 40.—
    b.
    Introduced by -ne:

    quid fit? seditio tabetne an numeros augificat suos?

    Enn. Trag. Rel. p. 23 Rib.:

    servos esne an liber?

    Plaut. Am. 1, 1, 186:

    idne agebas, ut tibi cum sceleratis an ut cum bonis civibus conveniret?

    Cic. Lig. 18; 23:

    custosne urbis an direptor et vexator esset Antonius?

    id. Phil. 3, 27; id. Mur. 88; id. Sull. 22.—

    So with an twice,

    Cic. Cat. 1, 28; id. Att. 16, 8;

    and five times,

    id. Balb. 9.—
    c.
    Introduced by nonne:

    Nonne ad servos videtis rem publicam venturam fuisse? An mihi ipsi fuit mors aequo animo oppetenda?

    Cic. Sest. 47; id. Sex. Rosc. 43 sq.; id. Dom. 26; 127.—So with an twice, Cic. Phil. 11, 36.—
    d.
    Introduced by num:

    si quis invidiae metus, num est vehementius severitatis invidia quam inertiae pertimescenda?

    Cic. Cat. 1, 29; id. Mur. 76; id. Sest. 80:

    Num quid duas habetis patrias an est illa patria communis?

    id. Leg. 2, 2.—
    e.
    Without introductory particle:

    quid igitur? haec vera an falsa sunt?

    Cic. Ac. 2, 29, 95:

    quid enim exspectas? bellum an tabulas novas?

    id. Cat. 2, 18:

    ipse percussit an aliis occidendum dedit?

    id. Sex. Rosc. 74; id. Verr. 2, 106; id. Imp. Pomp. 53; id. Phil. 2, 27:

    eloquar an sileam?

    Verg. A. 3, 37:

    auditis an me ludit amabilis Insania?

    Hor. C. 3, 4, 5.—So an twice, Cic. Mil. 54;

    three times,

    Plin. Ep. 2, 8;

    and six times,

    Cic. Rab. 14; id. Pis. 40.—
    B.
    Indirect.
    a.
    Introduced by utrum:

    quid tu, malum, curas, Utrum crudum an coctum edim?

    Plaut. Aul. 3, 2, 16; id. Cist. 4, 2, 11; id. Bacch. 3, 4, 1; id. Mil. 2, 3, 74:

    quaero, si quis... utrum is clemens an inhumanissimus esse videatur,

    Cic. Cat. 4, 12:

    agitur, utrum M. Antonio facultas detur an horum ei facere nihil liceat,

    id. Phil. 5, 6; id. Sex. Rosc. 72; id. Imp. Pomp. 42; id. Verr. 1, 105.
    So once only in Vulg.
    aut for an: Loquimini de me utrum bovem cujusquam tulerim aut asinum, 1 Reg. 12, 3.—And with -ne pleon.:

    res in discrimine versatur, utrum possitne se contra luxuriem parsimonia defendere an deformata cupiditati addicatur,

    Cic. Quinct. 92:

    numquamne intelleges statuendum tibi esse, utrum illi, qui istam rem gesserunt, homicidaene sint an vindices libertatis?

    id. Phil. 2, 30.—
    b.
    Introduced by -ne:

    Fortunāne an forte repertus,

    Att. Trag. Rel. p. 159 Rib. agitur autem liberine vivamus an mortem obeamus, Cic. Phil. 11, 24; id. Verr. 4, 73; id. Mil. 16:

    nunc vero non id agitur, bonisne an malis moribus vivamus etc.,

    Sall. C. 52, 10.—So with an three times, Cic. Or. 61.—
    c.
    Introduced by an:

    haud scio an malim te videri... an amicos tuos plus habuisse,

    Cic. Pis. 39.—
    d.
    Without introd. particle:

    ... vivam an moriar, nulla in me est metus,

    Enn. Trag. Rel. p. 72 Rib.:

    vivat an mortuus sit, quis aut scit aut curat?

    Cic. Phil. 13, 33; 3, 18; id. Sex. Rosc. 88; id. Red. in Sen. 14.—
    C.
    Sometimes the opinion of the speaker or the probability inclines to the second interrogative clause (cf. infra, II. E.). and this is made emphatic, as a corrective of the former, or rather, or on the contrary:

    ea quae dixi ad corpusne refers? an est aliquid, quod te suā sponte delectet?

    Cic. Fin. 2, 33, 107:

    Cur sic agere voluistis? An ignoratis quod etc.,

    Vulg. Gen. 44, 15.—Hence, in the comic poets, an potius:

    cum animo depugnat suo, Utrum itane esse mavelit ut... An ita potius ut etc.,

    Plaut. Trin. 2, 2, 31: id. Stich. 1, 2, 18; id. Trin. 2, 2, 25:

    an id flagitium est, An potius hoc patri aequomst fieri, ut a me ludatur dolis?

    Ter. Eun. 2, 3, 94.—
    D.
    The first part of the interrogation is freq. not expressed, but is to be supplied from the context; in this case, an begins the interrog., or, or rather, or indeed, or perhaps (but it does not begin an absolute, i. e. not disjunctive, interrog.): De. Credam ego istuc, si esse te hilarem videro. Ar. An tu esse me tristem putas? (where nonne me hilarem esse vides? is implied), Plaut. As. 5, 1, 10: Ch. Sed Thaïs multon ante venit? Py. An abiit jam a milite? Ter. Eun. 4, 5, 7:

    An ego Ulixem obliscar umquam?

    Att. Trag. Rel. p. 199 Rib.:

    An parum vobis est quod peccatis?

    Vulg. Josh. 22, 17:

    est igitur aliquid, quod perturbata mens melius possit facere quam constans? an quisquam potest sine perturbatione mentis irasci?

    Cic. Tusc. 4, 24, 54; cf. id. Clu. 22; id. Off. 3, 29: Debes hoc etiam rescribere, sit tibi curae Quantae conveniat Munatius; an male sarta Gratia nequiquam coit...? or is perhaps, etc., Hor. Ep. 1, 3, 31 K. and H. —So esp. in Cic., in order to make the truth of an assertion more certain, by an argumentum a minore ad majus:

    cur (philosophus) pecuniam magno opere desideret vel potius curet omnino? an Scythes Anacharsis potuit pro nihilo pecuniam ducere, nostrates philosophi non potuerunt?

    Cic. Tusc. 5, 32, 89 sq.:

    An vero P. Scipio T. Gracchum privatus interfecit, Catilinam vero nos consules perferemus?

    id. Cat. 1, 1; so id. Rab. Perd. 5; id. Phil. 14, 5, 12 Muret.; id. Fin. 1, 2, 5, ubi v. Madv.—It sometimes introduces a question suggested by the words of another: He. Mane. Non dum audisti, Demea, Quod est gravissimum? De. An quid est etiam anplius? Is there then etc., Ter. Ad. 3, 4, 21:

    sed ad haec, nisi molestum est, habeo quae velim. An me, inquam, nisi te audire vellem censes haec dicturum fuisse?

    Cic. Fin. 1, 8, 28; 2, 22, 74; id. Tusc. 5, 26, 73; 5, 12, 35; id. Brut. 184; id. Fat. 2, 4; v. Madv. ad Cic. Fin. 1, 8, 28.—It sometimes anticipates an answer to something going before: At vero si ad vitem sensus accesserit, ut appetitum quendam habeat et per se ipsa moveatur, quid facturam putas? An ea, quae per vinitorem antea consequebatur, per se ipsa curabit? shall we not say that, must we not think that etc., Cic. Fin. 5, 14, 38, ubi v. Madv.—
    E.
    An non. and in one word, annon (in direct questions more freq. than necne):

    isne est quem quaero an non?

    Ter. Phorm. 5, 6, 12:

    Hocine agis an non?

    id. And. 1, 2, 15:

    Tibi ego dico an non?

    id. ib. 4, 4, 23:

    utrum sit an non voltis?

    Plaut. Am. prol. 56:

    utrum cetera nomina in codicem accepti et expensi digesta habes annon?

    Cic. Rosc. Com. 3 al. —Also in indirect questions = necne, q. v.:

    abi, vise redieritne jam an non dum domum,

    Ter. Phorm. 3, 4, 5:

    videbo utrum clamorem opere conpleverint, an non est ita,

    Vulg. Gen. 18, 21; 24, 21.—
    F.
    An ne, usually written anne, pleon. for an.
    a.
    In direct questions:

    anne tu dicis quā ex causā vindicaveris?

    Cic. Mur. 26. —
    b.
    In indirect questions:

    nec. aequom anne iniquom imperet, cogitabit,

    Plaut. Am. 1, 1, 19; id. Ps. 1, 1, 122:

    percontarier, Utrum aurum reddat anne eat secum simul,

    id. Bacch. 4, 1, 4:

    Nam quid ego de consulato loquar, parto vis, anue gesto?

    Cic. Pis. 1, 3:

    cum interrogetur, tria pauca sint anne multa,

    id. Ac. 2, 29:

    Gabinio dicam anne Pompeio, an utrique,

    id. Imp. Pomp. 19, 57; so id. Or. 61, 206:

    Quid enim interest, divitias, opes, valetudinem bona dicas anne praeposita, cum etc.,

    id. Fin. 4, 9, 23 Madv.; August. ap. Suet. Aug. 69 al. (for the omission of the second disjunctive clause or the particle necne representing it, v. utrum;

    instances of this usage in eccl. Lat. are,

    Vulg. Lev. 13, 36; 14, 36; ib. Num. 11, 23 al.).—
    II.
    In disjunctive clauses that express doubt, or.
    A.
    Utrum stultitiā facere ego hunc an malitiā Dicam, scientem an imprudentem, incertus sum. Ter. Phorm. 4, 3, 54:

    ut nescias, utrum res oratione an verba sententiis illustrentur,

    Cic. de Or. 2, 13, 56:

    honestumne factu sit an turpe, dubitant,

    id. Off. 1, 3, 9:

    nescio, gratulerne tibi an timeam,

    id. Fam. 2, 5; Caes. B. G. 7, 5:

    pecuniae an famae minus parceret, haud facile discerneres,

    Sall. C. 25, 3; so id. ib. 52, 10; Suet. Aug. 19; id. Tib. 10; id. Claud. 15:

    cognoscet de doctrinā, utrum ex Deo sit an ego a me ipso loquar,

    Vulg. Joan. 7, 17; ib. Eccl. 2, 19 al.—
    B.
    An sometimes denotes uncertainty by itself, without a verb of doubting (dubito, dubium or incertum est, etc., vet in such cases the editors are divided between an and aut; cf. Mos. and Orell. ad Cic. Rep. 1, 12): verene hoc memoriae proditum est [p. 115] regem istum Numam Pythagorae ipsius discipulum, an certe Pythagoreum fuisse? Cic. Rep. 2, 15, where B. and K. read aut certe: Cn. Octavius est an Cn. Cornelius quidam tuus familiaris, summo genere natus, terrae filius;

    is etc.,

    id. Fam. 7, 9 B. and K.:

    Themistocles quidem, cum ei Simonides an quis alius artem memoriae polliceretur, Oblivionis, inquit, mallem,

    Simonides or some other person, id. Fin. 2, 32, 104; id. Fam. 7, 9, 3; id. Att. 1, 3, 2; 2, 7, 3; v. Madv. ad Cic. Fin. 2, 32, 104.—
    C.
    It often stands for sive (so esp. in and after the Aug. per.):

    quod sit an non, nihil commovet analogiam,

    whether this be so or not, Varr. L. L. 9, § 105 Müll.; Att. ap. Prisc. p. 677 P.; Ov. R. Am. 797:

    saucius an sanus, numquid tua signa reliqui,

    id. F. 4, 7:

    Illa mihi referet, si nostri mutua curast, An minor, an toto pectore deciderim,

    Tib. 3, 1, 20; Tac. A. 11, 26:

    sive nullam opem praevidebat inermis atque exul, seu taedio ambiguae spei an amore conjugis et liberorum,

    id. ib. 14, 59.—
    D.
    The first disjunctive clause is freq. to be supplied from the gen. idea or an may stand for utrum—necne (cf. supra, I. D.):

    qui scis, an, quae jubeam, sine vi faciat? (vine coactus is to be supplied),

    how knowest thou whether or not he will do it without compulsion? Ter. Eun. 4, 7, 20:

    An dolo malo factum sit, ambigitur,

    Cic. Tull. 23:

    quaesivi an misisset (periplasmata),

    id. Verr. 4, 27:

    Vide an facile fieri tu potueris, cum etc.,

    id. Fragm. B. 13, 2, 1:

    praebete aurem et videte an mentiar,

    Vulg. Job, 6, 28: de L. Bruto fortasse dubitaverim an propter infinitum odium tyranni effrenatius in Aruntem invaserit, I might doubt whether or not, etc., Cic. Tusc. 4, 22, 50; id. Verr. 3, 76:

    Quis scit an adiciant hodiernae crastina summae Tempora di superi?

    Hor. C. 4, 7, 17; Plin. Ep. 6, 21, 3; Quint. 2, 17, 38:

    Sine videamus an veniat Elias,

    Vulg. Matt. 27, 49:

    tria sine dubio rursus spectanda sunt, an sit, quid sit, quale sit,

    Quint. 5, 10, 53:

    dubium an quaesitā morte,

    Tac. A. 1, 5; 6, 50; 4, 74:

    Multitudo an vindicatura Bessum fuerit, incertum est,

    Curt. 7, 5:

    diu Lacedaemonii, an eum summae rei praeponerent, deliberaverunt,

    Just. 6, 2, 4 et saep.—
    E.
    Since in such distrib. sentences expressive of doubt, the opinion of the speaker or the probability usually inclines to the second, i. e. to the clause beginning with an, the expressions haud scio an, nescio an, dubito an (the latter through all pers. and tenses), incline to an affirmative signification, I almost know, I am inclined to think, I almost think, I might say, I might assert that, etc., for perhaps, probably (hence the opinion is incorrect that an, in this situation, stands for an non; for by an non a negation of the objective clause is expressed, e. g. nescio an non beatus sit, I am almost of the opinion that he is not happy, v. infra, and cf. Beier ad Cic. Off. 1, Exc. XI. p. 335 sq.; Cic. uses haud scio an eleven times in his Orations;

    nescio an, four times): atque haud scio an, quae dixit sint vera omnia,

    Ter. And. 3, 2, 45:

    crudele gladiatorum spectaculum et inhumanum non nullis videri solet: et haud scio an ita sit, ut nunc fit,

    Cic. Tusc. 2, 17, 41; id. Fl. 26:

    testem non mediocrem, sed haud scio an gravissimum,

    perhaps, id. Off. 3, 29:

    constantiam dico? nescio an melius patientiam possim dicere,

    id. Lig. 9; id. Fam. 9, 19:

    ingens eo die res, ac nescio an maxima illo bello gesta sit,

    Liv. 23, 16; Quint. 12, 11, 7 al.:

    si per se virtus sine fortunā ponderanda sit, dubito an Thrasybulum primum omuium ponam,

    I am not certain whether I should not prefer Thrasybulus to all others, Nep. Thras. 1 Dähne:

    dicitur acinace stricto Darius dubitāsse an fugae dedecus honestā morte vitaret,

    i. e. was almost resolved upon, Curt. 4, 5, 30:

    ego dubito an id improprium potius appellem,

    Quint. 1, 5, 46; Gell. 1, 3 al.—Hence, a neg. objective clause must contain in this connection the words non, nemo, nullus, nihil, numquam, nusquam, etc.:

    dubitet an turpe non sit,

    he is inclined to believe that it is not bad, Cic. Off. 3, 12, 50:

    haud scio an ne opus quidem sit, nihil umquam deesse amicis,

    id. Am. 14, 51:

    eloquentiā quidem nescio an habuisset parem neminem,

    id. Brut. 33: quod cum omnibus est faciendum tum haud scio an nemini potius quam tibi, to no one perhaps more, id. Off. 3, 2, 6:

    meā sententiā haud scio an nulla beatior esse possit,

    id. Sen. 16; id. Leg. 1, 21:

    non saepe atque haud scio an numquam,

    id. Or. 2, 7 al. —
    F.
    Sometimes the distributive clause beginning with an designates directly the opposite, the more improbable, the negative; in which case nescio an, haud scio an, etc., like the Engl. I know not whether, signify I think that not, I believe that not, etc.; hence, in the object. clause, aliquis, quisquam, ullus, etc., must stand instead of nemo, nullus, etc. (so for the most part only after Cic.): an profecturus sim, nescio, I know not (i. e. I doubt, I am not confident) whether I shall effect any thing, Sen. Ep. 25:

    opus nescio an superabile, magnum certe tractemus,

    id. Q. N. 3, praef. 4; Caecil. ap. Cic. Fam. 6, 7, 6: haud scio an vivere nobis liceret, I know not whether we, etc., Cic. Har. Resp. 11, 22: doleo enim maximam feminam eripi oculis civitatis, nescio an aliquid simile visuris, for I know not whether they will ever see any thing of this kind, Plin. Ep. 7, 19; Val. Max. 5, 2, 9:

    nescio an ullum tempus jucundius exegerim,

    I do not know whether I have ever passed time more pleasantly, id. 3, 1:

    namque huic uni contigit, quod nescio an ulli,

    Nep. Timol. 1, 1; Sen. Contr. 3 praef.; Quint. 9, 4, 1:

    nostri quoque soloecum, soloecismum nescio an umquam dixerint,

    Gell. 5, 20 al. Cf. upon this word Hand, Turs. I. pp. 296-361, and Beier, Exc. ad Cic. Am. pp. 202-238.
    2.
    an-, v. ambi.
    3.
    - ăn. This word appears in forsan, forsitan, and fortasse an (Att. Trag. Rel. p. 151 Rib.) or fortassan, seeming to enhance the idea of uncertainty and doubt belonging to fors, etc., and is regarded by some as the Greek conditional particle an, and indeed one of these compounds, forsitan, sometimes in the Vulgate, translates an; as, Joan. 4, 10; 5, 46; 8, 19; and in 3, Joan. 9, it still represents the various reading, an.

    Lewis & Short latin dictionary > an

  • 10 certo

    1.
    certō, adv., v. certus, adv. A.
    2.
    certo, āvi, ātum, 1, v. freq. a. [cerno], to decide something by a contest (cf. cerno, II. C. b.); hence, to fight, struggle, contend, combat, implying great exertion, and usually a measuring of strength (class. in prose and poetry; most freq. in a trop. signif.; syn.: decerto, contendo).
    I.
    Of a physical contest of strength;

    mostly of battle: utrum igitur utilius Fabricio... armis cum hoste certare, an venenis?

    Cic. Off. 3, 22, 87:

    adulescentium greges Lacedaemone videmus ipsi incredibili contentione certantis pugnis, calcibus, unguibus, morsu denique,

    id. Tusc. 5, 27, 77:

    manu,

    Sall. H. 2, 41, 6 Dietsch:

    proelio,

    id. J. 81, 3:

    cum Gallis pro salute,

    id. ib. 114, 2; cf. Tac. Agr. 5:

    de ambiguo agro bello,

    Liv. 3, 71, 2:

    de imperio cum populo Romano,

    Cic. de Or. 2, 18, 76:

    de principatu armis,

    Tac. H. 2, 47; cf. Suet. Vesp. 5:

    odiis etiam prope majoribus certarunt quam viribus,

    Liv. 21, 1, 3:

    acie,

    Verg. A. 2, 30 et saep.— Impers.: dignus quicum certetur, Pac. ap. Non. p. 473, 16: certatur limine in ipso Ausoniae, Verg. A. 10, 355; 11, 313:

    die quo Bedriaci certabatur,

    Tac. H. 2, 50:

    quā in parte rex pugnae affuit, ibi aliquamdiu certatum,

    Sall. J. 74, 3:

    in cujus (amnis) transgressu multum certato pervicit Vardanes,

    Tac. A. 11, 10; id. H. 4, 61.—Mostly poet. in pass.:

    certata lite deorum Ambracia (for the possession of which Apollo. Diana, and Hercules contended),

    Ov. M. 13, 713:

    certatus nobis orbis (i. e. de quo certavimus),

    Sil. 17, 342; cf. II. infra.—
    II.
    Out of the sphere of milit. operations, to contend, struggle, strive, emulate, vie with: certabant urbem Romam Remoramne vocarent, Enn. ap. Cic. Div. 1, 48, 107 (Ann. v. 85 Vahl.): haut doctis dictis certantes sed maledictis, Enn. ap. Gell. 20, 10, 4 (Ann. v. 274 ib.):

    minis mecum, minaciis,

    Plaut. Truc. 5, 56:

    malitiā tecum,

    id. Pers. 2, 2, 56:

    benedictis,

    Ter. Phorm. prol. 20:

    certare ingenio, contendere nobilitate,

    Lucr. 2, 11:

    cum aliquo dicacitate,

    Cic. Brut. 46, 172:

    officiis inter se,

    id. Fam. 7, 31, 1; cf.:

    certatum inter collegas maledictis,

    Liv. 5, 8, 13; and:

    eo modo inter se duo imperatores certabant,

    Sall. J. 52, 1:

    cum civibus de virtute,

    id. C. 9, 2:

    pro sua quisque potentia,

    id. ib. 38, 3:

    contumaciā adversus contemnentes humilitatem suam nobiles certavit (Licinius),

    Liv. 9, 46, 4: cum usuris fructibus praediorum, to contend against interest ( to strive to pay interest) with the produce of estates, Cic. Cat. 2, 8, 18: cum a Cheruscis Longobardisque pro antiquo decore aut recenti libertate;

    et contra, augendae dominationi certaretur,

    Tac. A. 2, 46:

    ob hircum,

    Hor. A. P. 220:

    joco,

    id. C. 2, 12, 18:

    mero,

    id. ib. 4, 1, 31:

    animis iniquis,

    Verg. A. 10, 7:

    parsimoniā et vigiliis et labore cum ultimis militum,

    Liv. 34, 18, 5:

    sententiis,

    Tac. A. 1, 29 al.:

    ut si nautae certarent, quis eorum potissimum gubernaret,

    Cic. Off. 1, 25, 87:

    mos gentis est, equitare jaculari cursu cum aequalibus certare,

    Sall. J. 6, 1:

    dic mecum quo pignore certes,

    Verg. E. 3, 31:

    celeri sagittā,

    id. A. 5, 485:

    certemus, spinas animone ego fortius an tu Evellas agro,

    Hor. Ep. 1, 14, 4.— Poet., with acc.: hanc rem ( = de hac re), Sedigit. ap. Gell. 15, 24; cf. in pass.:

    cui (multae) certandae cum dies advenisset,

    Liv. 25, 3, 14.—With dat. instead of cum:

    solus tibi certat Amyntas,

    Verg. E. 5, 8; Hor. S. 2, 5, 19; id. Epod. 11, 18; 2, 20; id. C. 2, 6, 15; Verg. E. 8, 55; id. G. 2, 138; Ov. M. 14, 794.—
    2.
    Particularly of judicial disputations, to contend at law:

    inter se,

    Cic. Verr. 2, 2, 16, § 39; cf. id. ib. 2, 2, 13, §

    32: in centumvirali judicio,

    id. de Or. 1, 39, 177:

    si a duumviris provocarit, provocatione certato,

    Liv. 1, 26, 6:

    si quid se judice certes,

    Hor. S. 2, 1, 49:

    foro si res certabitur olim,

    id. ib. 2, 5, 27.—
    3.
    With inf. (mostly poet.), to strive to do something, to labor, endeavor, struggle earnestly, to exert one ' s self:

    certantes ad summum succedere honorem,

    Lucr. 5, 1123; so,

    inter se cernere,

    id. 5, 394:

    dimittere se (nubes),

    id. 6, 509:

    populum alium suorum sepelire,

    id. 6, 1247:

    Phoebum superare canendo,

    Verg. E. 5, 9:

    superare,

    Ov. M. 5, 394:

    vincere,

    Verg. A. 5, 194:

    tollere (hunc) tergeminis honoribus,

    Hor. C. 1, 1, 8:

    inter se eruere quercum,

    Verg. A. 4, 443:

    certat quisque evadere,

    Curt. 9, 4, 33:

    frangere fluctus,

    Plin. Pan. 81 fin.; Sil. 13, 222; Stat. S. 5, 3, 191.

    Lewis & Short latin dictionary > certo

  • 11 conservans

    con-servo, āvi, ātum, 1 ( inf. perf. conservasse more usu. than conservavisse, acc. to Quint. 1, 6, 21), v. a., to retain, keep something in existence, to hold up, maintain, to preserve, leave unhurt or safe (class.; esp. freq. in prose).
    I.
    Of corporeal objects; absol.:

    conserva, quaere, parce,

    Ter. Ad. 5, 3, 27; usu. with acc.:

    conservasti te atque illam,

    id. Heaut. 4, 1, 40:

    placet his, simul atque natum sit animal, ipsum sibi conciliari et commendari ad se conservandum et ad suum statum et ad ea quae conservantia sunt ejus status diligenda,

    Cic. Fin. 3, 5, 16; v. infra, P. a.:

    Caesar sese eos conservaturum dixit,

    would save, leave unharmed, Caes. B. G. 2, 15; so id. ib. 2, 12; 2, 28; id. B. C. 3, 98; Nep. Them. 5, 2; 8, 6; Suet. Aug. 17 al.:

    rem familiarem diligentiā et parsimoniā (corresp. with augere),

    Cic. Off. 2, 24, 87:

    simulacra arasque,

    Nep. Ages. 4, 7:

    conservari alitem atque sobolem jussere haruspices,

    Plin. 15, 30, 40, § 136:

    arborem,

    to preserve, Suet. Aug. 94:

    chirographum,

    id. Dom. 1:

    praedia successioni suae,

    Dig. 32, 1, 38, § 7.—With two accs.:

    omnes salvos,

    Cic. Cat. 3, 10, 25:

    aliquos incolumes,

    id. Fam. 9, 13, 3:

    rectam conservare stirpem,

    Col. 4, 20, 1.—
    II.
    Of incorporeal objects:

    corpora quaedam conservant naturam semper eandem,

    Lucr. 1, 677:

    genus,

    id. 2, 709:

    ordinem,

    Cic. Rosc. Com. 2, 6:

    pristinam erga me voluntatem,

    id. Fam. 5, 3, 2:

    pristinum animum erga populum Romanum,

    Liv. 31, 2, 4:

    jusjurandum,

    to keep, observe, Cic. Off. 3, 28, 103; Nep. Hann. 2, 5:

    quam (benevolentiam) conservabo,

    Cic. Fam. 3, 7, 6:

    jus augurum,

    id. Div. 2, 35, 75:

    tuorum meritorum erga me memoriam,

    id. Fam. 4, 13, 7:

    patriam,

    id. Rep. 6, 13, 13; cf. id. Red. Quir. 7, 17:

    religionem,

    Nep. Ages. 2, 5:

    indutias,

    id. ib. 2, 4:

    voluntatem mortuorum,

    Cic. Verr. 2, 1, 47, § 124:

    legem,

    Quint. 9, 2, 83:

    privilegia athletis,

    Suet. Aug. 45.—So the formula in treating for peace: majestatem populi Romani comiter conservato, in Cic. Balb. 16, 35; Liv. 38, 11, 2; cf. Dig. 49, 15, 7, and v. comis, adv. fin. —With double acc.:

    incorrupta mei conserva foedera lecti,

    Prop. 4 (5), 3, 69.—Hence, conser-vans, antis, P. a., preservative; with gen.:

    quae conservantia sunt ejus statūs,

    Cic. Fin. 3, 5, 16.

    Lewis & Short latin dictionary > conservans

  • 12 conservo

    con-servo, āvi, ātum, 1 ( inf. perf. conservasse more usu. than conservavisse, acc. to Quint. 1, 6, 21), v. a., to retain, keep something in existence, to hold up, maintain, to preserve, leave unhurt or safe (class.; esp. freq. in prose).
    I.
    Of corporeal objects; absol.:

    conserva, quaere, parce,

    Ter. Ad. 5, 3, 27; usu. with acc.:

    conservasti te atque illam,

    id. Heaut. 4, 1, 40:

    placet his, simul atque natum sit animal, ipsum sibi conciliari et commendari ad se conservandum et ad suum statum et ad ea quae conservantia sunt ejus status diligenda,

    Cic. Fin. 3, 5, 16; v. infra, P. a.:

    Caesar sese eos conservaturum dixit,

    would save, leave unharmed, Caes. B. G. 2, 15; so id. ib. 2, 12; 2, 28; id. B. C. 3, 98; Nep. Them. 5, 2; 8, 6; Suet. Aug. 17 al.:

    rem familiarem diligentiā et parsimoniā (corresp. with augere),

    Cic. Off. 2, 24, 87:

    simulacra arasque,

    Nep. Ages. 4, 7:

    conservari alitem atque sobolem jussere haruspices,

    Plin. 15, 30, 40, § 136:

    arborem,

    to preserve, Suet. Aug. 94:

    chirographum,

    id. Dom. 1:

    praedia successioni suae,

    Dig. 32, 1, 38, § 7.—With two accs.:

    omnes salvos,

    Cic. Cat. 3, 10, 25:

    aliquos incolumes,

    id. Fam. 9, 13, 3:

    rectam conservare stirpem,

    Col. 4, 20, 1.—
    II.
    Of incorporeal objects:

    corpora quaedam conservant naturam semper eandem,

    Lucr. 1, 677:

    genus,

    id. 2, 709:

    ordinem,

    Cic. Rosc. Com. 2, 6:

    pristinam erga me voluntatem,

    id. Fam. 5, 3, 2:

    pristinum animum erga populum Romanum,

    Liv. 31, 2, 4:

    jusjurandum,

    to keep, observe, Cic. Off. 3, 28, 103; Nep. Hann. 2, 5:

    quam (benevolentiam) conservabo,

    Cic. Fam. 3, 7, 6:

    jus augurum,

    id. Div. 2, 35, 75:

    tuorum meritorum erga me memoriam,

    id. Fam. 4, 13, 7:

    patriam,

    id. Rep. 6, 13, 13; cf. id. Red. Quir. 7, 17:

    religionem,

    Nep. Ages. 2, 5:

    indutias,

    id. ib. 2, 4:

    voluntatem mortuorum,

    Cic. Verr. 2, 1, 47, § 124:

    legem,

    Quint. 9, 2, 83:

    privilegia athletis,

    Suet. Aug. 45.—So the formula in treating for peace: majestatem populi Romani comiter conservato, in Cic. Balb. 16, 35; Liv. 38, 11, 2; cf. Dig. 49, 15, 7, and v. comis, adv. fin. —With double acc.:

    incorrupta mei conserva foedera lecti,

    Prop. 4 (5), 3, 69.—Hence, conser-vans, antis, P. a., preservative; with gen.:

    quae conservantia sunt ejus statūs,

    Cic. Fin. 3, 5, 16.

    Lewis & Short latin dictionary > conservo

  • 13 deformo

    1.
    dē-formo, āvi, ātum, 1, v. a., to bring into form or shape; to form, fashion; to design, delineate, describe (class.).
    I.
    Lit.:

    areas,

    Cato R. R. 161; Varr. R. R. 3, 5, 10:

    marmora prima manu,

    Quint. 5, 11, 30:

    non flosculos sed certos ac deformatos fructus ostenderat,

    full-formed, perfect, id. 6 prooem. §

    9: tragicae (scenae) deformantur columnis et fastigiis et signis,

    are delineated, represented, Vitr. 5, 8; cf.:

    operis speciem exemplaribus pictis,

    to represent in outline, to sketch, id. 1, 1.—
    II.
    Trop.:

    quae ita a fortuna deformata sunt, ut tamen a natura inchoata compareant,

    Cic. Sull. 26, 73; cf. Plaut. Ps. 2, 3, 11:

    ille, quem supra deformavi,

    have depicted, described, Cic. Caecin. 5, 14; Sen. Ben. 7, 2:

    ministratio deformata litteris,

    Vulg. 2 Cor. 3, 7.
    2.
    dē-formo, āvi, ātum, 1, v. a. [forma; cf. deformis], to bring out of shape; to deform, disfigure; to spoil, mar (class.).
    I.
    Lit.:

    deformatus corpore, fractus animo,

    Cic. Att. 2, 21, 3 sq.; cf.:

    aerumnis deformatus,

    Sall. J. 14, 7:

    vultum macies deformat,

    Verg. G. 4, 254:

    membra veneno,

    Sil. 2, 707:

    capillos tonsura,

    Ov. A. A. 1, 517; cf.:

    canitiem multo pulvere,

    Verg. A. 10, 844 (for which, id. ib. 12, 611, turpare; and Catull. 64, 224; and Ov. M. 8, 530, foedare):

    parietes nudos ac deformatos reliquit,

    Cic. Verr. 2, 4, 55; cf. Liv. 37, 3: patriam turpissimis incendiis et ruinis, Auct. B. Alex. 24, 3; cf. Italiam, Auct. (Cicero?) ap. Quint. 9, 3, 31.—
    II.
    Trop., to mar, disgrace, dishonor:

    quae accusatores deformandi hujus causa dixerunt,

    Cic. Cael. 2; cf.:

    (rusticana illa parsimonia) deformata atque ornamentis omnibus spoliata,

    id. Quint. 30, 92:

    ordinem prava lectione (senatus),

    Liv. 9, 30:

    victoriam clade,

    id. 33, 36 fin.; cf. id. 3, 71:

    multa bona uno vitio,

    id. 30, 14 fin.:

    orationem (with lacerare),

    Quint. 10, 7, 32:

    domum,

    Verg. A. 12, 805.

    Lewis & Short latin dictionary > deformo

  • 14 duritia

    dūrĭtĭa, ae (also rarely dūrĭtĭes, Cels. 3, 24; 6, 18, 6 al.; acc.: duritiem, * Lucr. 4. 268; Cat. 66, 50; Ov. M. 1, 401; 4, 751; id. H. 4, 85 Jahn. N. cr.; abl.:

    duritie,

    Plin. Pan. 82, 6; Suet. Ner. 34), f. [durus], hardness.
    I.
    Lit.
    A.
    In gen.:

    saxi,

    Lucr. 4, 269; cf. Ov. M. 1, 401;

    and 4, 751: ferri,

    Cat. 66, 50:

    adamantina,

    Plin. 37, 11, 73, § 189:

    lactis coacti,

    id. 23, 7, 64, § 126:

    pellis,

    Ov. M. 3, 64 sq. et saep.—
    B.
    Esp., in medic. lang., induration:

    praecordiorum,

    Cels. 3, 24:

    alvi,

    Suet. Ner. 34:

    vulvarum,

    Plin. 28, 19, 77, § 250 al. —In the plur., Plin. 23, 4, 40, § 82 sq.; 28, 15, 60, § 212; 25, 5, 22, § 55; 28, 17, 70, § 234 al.—
    2.
    Of wine, hardness, harsh flavor, opp. suavitas, Plin. 14, 7, 9, § 74.—
    II.
    Trop.
    A.
    (Acc. to durus, II. A.) A severe mode of life, rigor, austerity: in parsimonia atque in duritia atque industria omnem adolescentiam meam abstinui, agro colendo, etc., Cato ap. Fest. S. V. REPASTINARI, p. 281, 23 Müll.; Plaut. Most. 1, 2, 75; id. Truc. 2, 2, 56; * Caes. B. G. 6, 21, 3; Cic. Tusc. 5, 26, 74; id. Part. 23, 81; Sall. J. 100, 5; Tac. A. 6, 34; Plin. Pan. 82, 6 al.; cf.

    transf.: qui patientiam et duritiam in Socratico sermone maxime adamārat,

    Cic. de Or. 3, 17. —
    2.
    Absence of feeling, insensibility:

    eam animi duritiam, sicut corporis, quod cum uritur non sentit, etc.,

    Cic. Dom. 36, 97; cf. id. ib. 38, 101:

    duritiā ferrum ut superes adamantaque,

    Ov. H. 2, 137;

    so in eccl. Lat. freq. cordis,

    Vulg. Matt. 19, 8; and duritia alone:

    populi,

    id. Deut. 9, 27.—
    B.
    (Acc. to durus, II.) Harshness, strictness, rigor: tua duritia antiqua, * Ter. Heaut. 3, 1, 26; Prop. 3, 12, 20 (4, 11, 20 M.).— Poet.:

    duritiae mihi non agerere reus,

    Ov. Tr. 1, 8, 46; cf.:

    oris, qui depudere didicerat,

    Sen. Const. Sap. 17.—
    C.
    (Acc. to durus, II. B.) Hardness, oppressiveness, severity:

    duritia lenitasve multarum (legum),

    Suet. Claud. 14; so,

    imperii,

    Tac. H. 1, 23:

    operum,

    id. A. 1, 35; cf.:

    caeli militiaeque,

    id. ib. 13, 35.

    Lewis & Short latin dictionary > duritia

  • 15 ferreus

    ferrĕus, a, um, adj. [ferrum], made of iron, iron.
    I.
    Lit.:

    Britanni utuntur aut aere aut taleis ferreis... pro nummo,

    Caes. B. G. 5, 12, 4:

    vomer,

    Lucr. 1, 314:

    ensis,

    id. 5, 1293:

    furcae,

    Varr. R. R. 1, 22, 3; for which absol.:

    ferreae,

    Cato, R. R. 10, 3:

    clavi,

    Caes. B. G. 3, 13, 4:

    hami,

    id. ib. 7, 73 fin.:

    manus,

    id. B. C. 1, 57, 2; 1, 58, 4; 2, 6, 2:

    clathri,

    Plin. 8, 7, 7, § 21:

    fibula,

    Quint. 6, 3, 58:

    anulus,

    id. 7, 6, 8; cf. Plin. 33, 1, 4, § 9; Suet. Aug. 100:

    litterae imagunculae,

    id. ib. 7:

    Hercules,

    an iron statue of Hercules, Plin. 34, 14, 40, § 141.— Poet.: hastati spargunt hastas, fit ferreus imber, Enn. ap. Macr. S. 6, 1 (Ann. v. 287 ed. Vahl.);

    imitated: imber,

    Verg. A. 12, 284; cf.:

    seges telorum,

    id. ib. 3, 45:

    ager,

    i. e. glistening with weapons, id. ib. 11, 601.—
    B.
    Transf., like or pertaining to iron:

    color,

    iron-color, Plin. 37, 10, 61, § 170:

    fabrica,

    the art of working iron, id. 7, 56, 57, § 198.—
    II.
    Trop.
    A.
    Hard, unfeeling, hard-hearted, cruel:

    qui virtutem duram et quasi ferream esse quandam volunt (opp. tenera atque tractabilis),

    Cic. Lael. 13, 48; cf.:

    quis tam fuit durus et ferreus, quis tam inhumanus, qui? etc.,

    id. Verr. 2, 5, 46, § 121; and:

    ferreus essem, si te non amarem,

    id. Fam. 15, 21, 4:

    ferus et ferreus,

    id. Q. Fr. 1, 3, 3:

    ferus et vere ferreus,

    Tib. 1, 10, 2:

    quis tam esset ferreus, qui, etc.,

    Cic. Lael. 23, 87:

    o te ferreum, qui illius periculis non moveris!

    id. Att. 13, 30, 2:

    illa (carmina) tamen numquam ferrea dixit Amo,

    Prop. 2, 8, 12; Tib. 2, 3, 2; 3, 2, 2:

    praecordia,

    Ov. H. 12, 183:

    bella,

    id. ib. 13, 64:

    sors vitae (with difficilis),

    id. Tr. 5, 3, 28:

    os ferreum,

    shameless, impudent, Cic. Pis. 26, 63: ferrea tum vero proles exorta repente est, i. e. the iron age, Cic. poët. N. D. 2, 63, 159; cf.

    saecula,

    Tib. 2, 3, 35.—
    B.
    With the idea of firmness, fixedness predominating, firm, fixed, rigid, unyielding, immovable:

    (Cato) in parsimonia, in patientia laboris periculique, ferrei prope corporis animique,

    Liv. 39, 40, 11:

    vox,

    Verg. G. 2, 44; id. A. 6, 626; cf.: scriptor (Atilius), Licin. poët. ap. Cic. Fin. 1, 2, 5:

    jura,

    Verg. G. 2, 501: olli dura quies oculos et ferreus urget Somnus, ironsleep, i. e. death (a transl. of the Homeric chalkeos hupnos), Verg. A. 10, 745; 12, 309:

    decreta Sororum,

    Ov. M. 15, 781.

    Lewis & Short latin dictionary > ferreus

  • 16 incultus

    1.
    in-cultus, a, um, adj., untilled, uncultivated (class.).
    I.
    Lit.:

    ager,

    Cic. Rosc. Com. 12, 33:

    via, with silvestris,

    neglected, id. Brut. 72, 259:

    quid incultius oppidis?

    id. Prov. Cons. 12, 29:

    incultae atque inhabitabiles regiones,

    id. N. D. 1, 10, 24:

    incultum et derelictum solum,

    id. Brut. 4, 16:

    caritas annonae ex incultis agris,

    Liv. 2, 34, 2.—
    II.
    Transf., undressed, unadorned, unpolished, neglected, rude (mostly poet.):

    coma,

    uncombed, disordered, Ov. F. 3, 470:

    genae,

    disfigured, id. H. 8, 64:

    homo, ut vita, sic oratione durus, incultus, horridus,

    Cic. Brut. 31, 117:

    inculta atque rusticana parsimonia,

    id. Quint. 30:

    indocti incultique,

    without education, Sall. C. 2, 8:

    homines intonsi et inculti,

    Liv. 21, 32, 7:

    versus,

    unpolished, rude, Hor. Ep. 2, 1, 233:

    ingenium,

    uncultivated, id. ib. 1, 3, 22:

    Laestrygones,

    i. e. destitute of cultivation, savage, wild, Tib. 4, 1, 59.—Hence, adv.: incultē, in an uncultivated manner, roughly, rudely, uncouthly, inelegantly:

    inculte atque horride vivere,

    Cic. Quint. 18:

    incultius agitare,

    Sall. J. 20, 5:

    agere,

    id. ib. 89, 7:

    inculte horrideque dicere,

    Cic. Or. 9, 28:

    non inculte dicere,

    id. Brut. 28.
    2.
    in-cultus, ūs, m., want of cultivation or refinement (not in Cic. or Cæs.):

    incultu, tenebris, odore foeda ejus (Tulliani) facies est,

    Sall. C. 55, 4:

    ingenium incultu atque socordiā torpescere sinunt,

    id. J. 2, 4:

    honores desertos per incultum ac negligentiam,

    Liv. 42, 12, 7.

    Lewis & Short latin dictionary > incultus

  • 17 largitas

    largĭtas, ātis, f. [1. largus], abundance, bounty, liberality (rare but class.):

    largitas nimia, opp. parsimonia,

    Ter. Heaut. 3, 1, 32:

    quae istaec subita est largitas?

    id. Ad. 5, 9, 28:

    tui muneris,

    Cic. Brut. 4, 16:

    terra fruges cum maxima largitate fundit,

    id. N. D. 2, 62, 156.

    Lewis & Short latin dictionary > largitas

  • 18 observantia

    observantĭa, ae, f. [observo], a remarking, noting, regard, observance.
    I.
    In gen.:

    temporum observantia,

    Vell. 2, 1063. —
    II.
    In partic.
    A.
    Observance, attention, respect, regard, reverence shown to another:

    observantia est, per quam aetate, aut sapientiā, aut honore, aut aliquā dignitate antecedentes veremur et colimus,

    Cic. Inv. 2, 22, 65:

    officia observantiamque dilexit,

    id. Balb. 28, 53:

    tenuiorum,

    id. Mur. 34, 71:

    amicos observantiā, rem parsimoniā retinere,

    id. Quint. 18, 59:

    observantia, quā me colit,

    id. Fam. 12, 27, 1:

    in regem,

    Liv. 1, 35:

    eadem pro libertis adversus patronos,

    Quint. 11, 1, 66.—
    B.
    An obedient observance; a keeping, following, performing of laws, customs, etc.:

    prisci moris observantia,

    Val. Max. 2, 6, 7:

    juris,

    Dig. 1, 2, 2.—
    2.
    An observance of religious duties, divine worship, religion:

    fides Catholicae observantiae, Cod. Th. 16, 5, 12, § 54: religio et observantia,

    Vulg. 2 Macc. 6, 11.

    Lewis & Short latin dictionary > observantia

  • 19 parsimonium

    parsĭmōnĭum ( parc-), ii, v. parsimonia init.

    Lewis & Short latin dictionary > parsimonium

  • 20 provincialis

    prōvincĭālis, e, adj. [provincia], of or belonging to a province, provincial:

    administratio,

    Cic. Q. Fr. 1, 1, 15, § 43:

    scientia,

    the administration of a province, id. ib. 1, 1, 7, §

    20: edictum,

    belonging to a province, id. Verr. 2, 1, 46, § 118:

    molestia,

    arising from the administration of a province, id. Fam. 2, 7, 4:

    abstinentia,

    observed in the administration of a province, id. Sest. 3, 7:

    integritas,

    id. ib. 5, 13:

    ornamenta et commoda,

    id. Red. in Sen. 14, 34:

    parsimonia,

    Tac. Agr. 4:

    bellum,

    id. H. 1, 89:

    crimina,

    id. A. 4, 20 fin.:

    aditus ad me minime provinciales,

    not as they usually are with provincial administrators, Cic. Att. 6, 2, 5.—
    II.
    Subst.: prōvincĭālis, is, m., an inhabitant of a province; mostly in plur., the people of a province, provincials, Cic. Q. Fr. 1, 1, 5, § 15; Suet. Calig. 39; Dig. 50, 16, 190. —Opp. to the inhabitants of Italy:

    Italicus es an provincialis?

    Plin. Ep. 9, 23, 2; Suet. Vesp. 9; cf. as adj., Col. 3, 3, 11.

    Lewis & Short latin dictionary > provincialis

См. также в других словарях:

  • parsimonia — sustantivo femenino 1. Lentitud o calma que tiene una persona para hacer las cosas: El profesor habla con una parsimonia que te quedas dormido. Luisa anda con una parsimonia que aburre. Sinónimo: tranquilidad. Antónimo: rapidez …   Diccionario Salamanca de la Lengua Española

  • parsimonia — /parsi mɔnja/ s.f. [dal lat. parsimonia, der. di parcĕre risparmiare (supino parsum )]. 1. [giusta misura nell uso del denaro o di altri beni: avere, usare p. ; spendere, vivere con p. ] ▶◀ frugalità, moderazione, (non com.) parchezza, semplicità …   Enciclopedia Italiana

  • parsimonia — (Del lat. parsimonĭa). 1. f. Lentitud y sosiego en el modo de hablar o de obrar; flema, frialdad de ánimo. 2. Frugalidad y moderación en los gastos. 3. Circunspección, templanza …   Diccionario de la lengua española

  • Parsimonĭa — (lat.), 1) Sparsamkeit; 2) rednerische Figur, wo man die wichtigsten Dinge von minder wichtigen trennt u. sie mit größerer Reichhaltigkeit behandelt …   Pierer's Universal-Lexikon

  • parsimonia — index economy (frugality) Burton s Legal Thesaurus. William C. Burton. 2006 …   Law dictionary

  • parsimonia — (Del lat. parsimonia.) ► sustantivo femenino 1 Lentitud con que se realiza o se dice una cosa: ■ siempre llega tarde porque se arregla con una parsimonia irritante. SINÓNIMO cachaza tranquilidad 2 Moderación en el gasto. ANTÓNIMO despilfarro 3… …   Enciclopedia Universal

  • parsimonia — par·si·mò·nia s.f. CO 1. moderazione nell usufruire di un bene, tendenza a evitare sprechi: spendere, consumare, amministrare con parsimonia; vivere con parsimonia; senza parsimonia, con larghezza, senza economia Sinonimi: economia, sobrietà.… …   Dizionario italiano

  • parsimonia — {{#}}{{LM P29236}}{{〓}} {{SynP29942}} {{[}}parsimonia{{]}} ‹par·si·mo·nia› {{《}}▍ s.f.{{》}} Calma o despreocupación excesivas en la forma de actuar. {{★}}{{\}}ETIMOLOGÍA:{{/}} Del latín parsimonia (economía, sobriedad). {{#}}{{LM SynP29942}}{{〓}} …   Diccionario de uso del español actual con sinónimos y antónimos

  • parsimonia — {{hw}}{{parsimonia}}{{/hw}}s. f. 1 Virtù di chi è parsimonioso | Frugalità economica: spendere con –p; CONTR. Prodigalità. 2 (fig.) Moderazione, scarsità: parlare con –p. ETIMOLOGIA: dal lat. parsimonia, deriv. di parcere ‘risparmiare’ …   Enciclopedia di italiano

  • parsimònia — par|si|mò|ni|a Mot Esdrúixol Nom femení …   Diccionari Català-Català

  • parsimonia — pl.f. parsimonie …   Dizionario dei sinonimi e contrari

Поделиться ссылкой на выделенное

Прямая ссылка:
Нажмите правой клавишей мыши и выберите «Копировать ссылку»