-
41 an
an conj. I. Prop., in a disjunctive question introducing the latter clause; in Engl. represented by or and the interrog. form of the clause.—After utrum, in direct questions: utrum has corporis an Pythagorae tibi malis viris ingeni dari?: utrum superbiam prius commemorem an crudelitatem?: utrumne iussi persequemur otium, an, etc., H.—In indirect questions, whether... or: intellegere utrum pudor an timor valeret, Cs.: quaero, utrum clemens an inhumanissimus videatur: agitamus utrumne... an, etc., H.—After enclitic -ne in direct questions: vosne Domitium an vos Domitius deseruit? Cs.: uter... isne, qui... an ille, qui? etc.—Annon (an non) in the latter clause simply negatives the former: hocine agis an non? T.—Indirect, whether... or: agitur liberine vivamus an mortem obeamus: quaeso sitne aliqua actio an nulla.—Rarely annon: Roga velitne an non uxorem, T. — After a clause without correl. interrog. particle, in direct questions: ipse percussit an aliis occidendum dedit?: eloquar an sileam? V.—So with -ne pleonast.: obtrectatum esse, Gabinio dicam anne Pompeio, an utrique?—By ellips. of verb, an becomes simply disjunctive between two words: cum Simonides an quis alius polliceretur: cum id constaret, iure an iniuriā eripiendos esse reos, L.—Indirect: vivat an mortuus sit, quis curat?: hoc quaeramus, verum sit an falsum?— With ellips. of verb: neque, recte an perperam (sc. fiat), interpretor, L.; cf. discrimine recte an perperam facti confuso, L.—The former interrog. clause is often implied in a previous affirmation, and the clause with an expects a negative answer: quid enim actum est? an litteris pepercisti? (was it as I have said?), or did you, etc., i. e. you surely did not, etc.: at Pompeii voluntatem a me abalienabat oratio mea. An ille quemquam plus dilexit? or rather: sive vetabat, ‘an hoc inhonestum... necne sit addubites?’ (where an addubites asks a direct question, and hoc... sit an indirect question dependent on it), H.: quas Kalendas Iunias expectasti? an eas, ad quas, etc.?: an Scipio Gracchum interfecit, Catilinam... nos perferemus? or (if what I have said be questioned) while Scipio slew... are we to tolerate Catiline?—After a question, with num, an introduces a new question, correcting or denying the former, or rather: num iniquom postulo? an ne hoc quidem ego adipiscar...? or rather am I not even to get, etc., T.: num Homerum coegit obmutescere senectus? an studiorum agitatio vitae aequalis fuit? or was not rather? etc.—Sometimes the former interrog. clause, to be supplied, expects a negative answer, and the clause with an is an implied affirmation: a rebus gerendis senectus abstrahit? Quibus? an iis, etc.: unde ordiar? an eadem attingam, quae, etc.—So often annon? or is it not so? hem quo fretus sim... annon dixi, etc., T.: annon sensistis triumphatum hodie de vobis esse? or have you not? etc., L. — Ellipt.: cuium pecus? an Meliboei? Meliboeus's, I suppose, V.— II. Meton., without disjunctive force.—With expressions of doubt, ignorance, uncertainty, the former interrog. clause is regularly omitted, the latter with an expressing the belief or opinion of the speaker, I know not but, I incline to think, I suspect, perhaps, probably: hau scio an quae dixit sint vera, T.: res nescio an maxima, L.: dubito an Apronio data sit merces: haud sciam an ne opus sit quidem, etc., possibly it may not be desirable: is mortuus est, nescio an antequam, etc.: Qui scis, an, quae iubeam, sine vi faciat, T.—In indirect questions, whether: quaesivi an misisset: quae in discrimine fuerunt, an ulla post hanc diem essent, L.—With an repeated: animo nunc huc nunc fluctuat illuc, an sese mucrone... Induat... Fluctibus an iaciat, V.: temptare an sit Corpus an illud ebur, O.* * *can it be that (introduces question expecting negative answer/further question); whether; (utrum... an = whether... or); or; either -
42 honōs, or honor
honōs, or honor ōris, m —Of persons, honor, repute, esteem, reputation, praise, distinction: honos alit artīs: honore auctus, Cs.: suum cuique honorem reddere: summo in honore: Iovem quanto honore fuisse, etc.: Gentis, glory, V.: pugnae, military glory, V.: Quem multo conpellat honore, deference, V.: magno sunt apud eos honore, Cs.: inservit honori, i. e. ambition, H.: honori summo Miloni fuit qui, etc.: quod apud Numidas honori ducitur, S.: Baccho dicemus honorem, praise, V.: mortalis vitae, fame achieved in, V.: Plena honorum munera, H.—Of things, honor, esteem, value: physicae tributus idem est honos: Quae nunc sunt in honore vocabula, are approved, H.—Public honor, official dignity, office, post, preferment: indignus illo honore (i. e. consulatu), S.: equites in tribunicium restituit honorem, Cs.: hic honos delatus ad me, L.: ad inperia et honores niti, S.: tempus honoris, the term of office, Iu.: hominibus novis honores mandare: honores dare indignis, H.: honoribus amplissimis perfungi: rapti Ganymedis, i. e. office, V.—In the phrases, honoris causā, out of respect, to show honor: quem honoris causā nomino: honoris causā civitas data, L.: vestri honoris causā, for your sake, T.: praefari honorem, to say by your leave, begin with an apology: honos praefandus est.—Person., a deity, worshipped with uncovered head, C., H., L.—A mark of honor, honorary gift, reward, acknowledgment, recompense, fee: ut medico honos haberetur, fee: geminum pugnae proponit honorem, prize, V.: nec Telamon sine honore recessit, O.: divōm templis indicit honorem, sacrifice, V.: nullos aris adoleret honores, O.: sepulturae: mortis honore carentes, funeral rites, V.—An ornament, decoration, grace, charm, beauty: silvis Aquilo decussit honorem, V.: regius, array, V.: laetos oculis adflarat honores, V.: copia Ruris honorum opulenta, H.—A magistrate, office-holder: summus, Iu. -
43 manus
manus ūs (dat. manu, Pr.), f [2 MA-], a hand: puerum in manibus gestare, T.: Vinxerat post terga manūs, V.: Caelo si tuleris manūs, H.: vas in manūs sumere: de manibus deponere, lay down: unde manum continuit? refrained, H.: hominem tibi trado de manu, ut aiunt, in manum, i. e. with great care: manum ferulae subduximus, i. e. outgrew the rod, Iu.: plenā manu, liberally: (Sextius) per manūs tractus servatur, i. e. by careful nursing, Cs.: per manūs servulae, by the assistance: traditae per manūs religiones, from hand to hand, L.: magna Iovis, might, H.: mihi veritas manum inicit, arrests.—The hand, as a symbol of nearness: ut iam in manibus nostris hostes viderentur, close upon us, Cs.: In manibus Mars ipse, at hand, V.: proelium in manibus facere, at close quarters, S.: res ad manūs vocabatur: quod Romanis ad manum domi supplementum esset, within reach, L.: servum habuit ad manum, as private secretary: aliquid paulum prae manu Dare, ready money, T.: est in manibus oratio, accessible: inter manūs sunt omnia vestras, plain and palpable, V.: iudicia mortis manu tenere, palpable proofs: manūs inter parentem Ecce, etc., close to, V.—As a symbol of occupation: habeo opus magnum in manibus, am engaged on: Naevius in manibus non est, is not read, H.: sic in manibus (inimicum) habebant, paid attentions to: agger inter manūs proferebatur, by manual labor, Cs.: inter manūs e convivio auferri, i. e. bodily: (epistulae) tuā manu, by your hand: manu sata, artificially, Cs.—As a symbol of control: Uxor quid faciat, in manu non est meā, under my control, T.: id frustra an ob rem faciam, in manu vostrā situm est, rests with you, S.: neque mihi in manu fuit, Iugurtha qualis foret, I could not determine, S.: (feminas) in manu esse parentium, virorum, subject, L.: hostem ex manibus dimitti, suffered to escape, Cs.: dum occasio in manibus esset, while they had the opportunity, L.: inimicorum in manibus mortuus est.— As a symbol of force: manibus pedibusque omnia Facturus, with might and main, T.: per manūs libertatem retinere, forcibly, S.: aequā manu discedere, a drawn battle, S.: Erymanta manu sternit, a blow, V.: ne manum quidem versuri, turn a hand: cum hoste manūs conserere, try conclusions, L.: manum committere Teucris, fight, V.: manu fortis, brave in battle, N.: urbīs manu ceperat, by force, S.: oppida capta manu, stormed, V.: Ipse manu mortem inveniam, by suicide, V.: usu manuque opinionem fallere, actual fight, Cs.: plura manu agens, compulsion, Ta.: dare manūs, give himself up, Cs.: manūs dedisse, yielded: neque ipse manūs feritate dedisset, consented, V.: manūs ad Caesarem tendere, i. e. to supplicate, Cs.: tendit ad vos virgo manūs.—As a symbol of skill: manus extrema non accessit operibus eius, finish: manus ultima coeptis Inposita, O.: Quale manūs addunt ebori decus, skilled hands, V.—Prov.: manum de tabulā, i. e. the work is finished.—A hand, handwriting, style, work, workmanship: librarii: manum suam cognovit: Artificum manūs inter se Miratur, the comparative skill, V.— A side (cf. pars): Est ad hanc manum sacellum, T.: a laevā conspicienda manu, O.—Of animals, a hand, trunk, claw: manus etiam data elephanto: uncae manūs, claws (of the Harpies), V.—In the phrase, ferreae manūs, grappling-hooks, grappling-irons: manūs ferreas atque harpagones paraverant, Cs.: in hostium navīs ferreas manūs inicere, L.— A body, band, company, host, collection, troop, corps: nova, Cs.: parva, S.: cum manu haudquaquam contemnendā, force, L.: Dolopum, V.: manum facere, copias parare: coniuratorum: bicorpor, i. e. the Centaurs: servilis, H.— Plur, labor, hands, workmen: nos aera, manūs, navalia demus, V.* * *hand, fist; team; gang, band of soldiers; handwriting; (elephant's) trunk -
44 coepio
coepĭo, coepi, coeptum, 3 (the tempp. press. only a few times in the ante-class. period, and coepturus, Liv. 30, 5, 6; 42, 47, 3; Quint. 10, 1, 46; Plin. 16, 25, 41, § 98; Suet. Calig. 46; the tempp. perff., both in act. and pass. form, very freq.;I.a trisyl. coëpit,
Lucr. 4, 619 Lachm. N. cr.), v. a. and n. [contr. from co-ăpio = apo; hence coapias for coepias in Cod. Ambros.; Plaut. Trin. 4, 3, 46; v. in the foll., and cf. Lachm. ad Lucr. 2, p. 248], lit. to lay hold of something on different sides, to lay hold of; hence of an action, to begin, commence, undertake ( = incipio, which is the class. pres.).Act.1.Tempp. press.: coepiam seditiosa verba loqui, Cato ap. Paul. ex Fest. p. 59, 10 Müll. lubido extemplo coepere est convivium, Plaut. Pers. 1, 3, 41:2.mage si exigere coepias,
id. Trin. 4, 3, 46 Ritschl N. cr.:neque pugnas neque ego lites coepio,
id. Men. 5, 5, 57:ubi nihil habeat, alium quaestum coepiat,
id. Truc. 2, 1, 23: mane coepiam, Caecil. ap. Non. p. 89, 17: non Prius olfecissem, quam ille quicquam coeperet, Ter. Ad. 3, 3, 43 Fleck.; cf.Neue, Formenl. 2, 616: se Hasdrubalem adgressurum, ceterum non ante coepturum, quam, etc.,
Liv. 30, 5, 6:nos rite coepturi ab Homero videmur,
Quint. 10, 1, 46:nemine opinante quidnam coepturus esset,
Suet. Calig. 46.—Tempp. perff. act.; the object usu. an inf.; so always in Cic. and Cæs.; mostly an inf. act.; rarely pass.; sometimes the acc. of a noun or pronoun.(α).With inf. act.:(β).cum ver esse coeperat,
Cic. Verr. 2, 5, 10, § 27; Ov. A. A. 1, 615 sq.:discere coepit, Enn. Ann. ap. Fest. s. v. sam, p. 325, 24 Müll. (v. 228 Vahl.): amare coepi,
Ter. Eun. 3, 5, 20:oppugnare,
Caes. B. G. 2, 6:ire foras coeperunt,
Lucr. 4, 531:coeperit inter se vesci, etc.,
id. 5, 72 et saep.—With inf. pass. (in the poets and histt.):(γ).per terrarum orbem fruges coepisse creari,
Lucr. 2, 614:alia hujuscemodi fieri coepere,
Sall. C. 51, 40:cum Lacedaemoniis pugnari coepit,
Nep. Epam. 10, 3; so,urbanus haberi,
Hor. Ep. 1, 15, 27:verti,
id. ib. 2, 1, 149:institui,
id. A. P. 21:moveri,
Ov. M. 3, 106; Suet. Tib. 75:expleri,
id. Caes. 26:eligi,
Tac. H. 1, 16:occidi,
id. ib. 3, 34:prohiberi,
Just. 14, 5, 9: coeptum est fieri, Auct. B. Afr. 69; 78; Liv. 24, 49, 4; 25, 34, 13; 27, 42, 5.—With acc. (rare in prose; cf. B. infra): coepit cursum, Att. ap. Cic. Div. 1, 22, 45:(δ).novam mapalibus urbem,
Sil. 15, 420:cur non ego id perpetrem, quod coepi?
Plaut. Cas. 3, 5, 57:si quicquam hodie hic turbae coeperis,
Ter. Eun. 4, 7, 30:quae coeperamus,
Quint. 6, prooem. 15:hujuscemodi orationem,
Tac. A. 4. 37:(Sabinus) obsidium coepit per praesidia,
id. ib. 4, 39.—Absol.:(ε).nam primum... Non coepisse fuit: coepta expugnare secundum est,
Ov. M. 9, 619:dimidium facti, qui coepit, habet,
Hor. Ep. 1, 2, 40:Titus Livius hexametri exordio coepit,
Quint. 9, 4, 74; cf. id. 9, 4, 117:si coepisset a toto corpore,
id. 9, 4, 23; cf. id. 7, 1, 2; 8, 6, 50:pro vallo castrorum ita coepit (sc. dicere),
Tac. H. 1, 36:Civilis ita coepit,
id. ib. 5, 26; id. A. 1, 41; 2, 37.—With an ellipsis for dicere coepi, to begin to speak:B.ita coepit tyrannus,
Liv. 34, 31, 1; 39, 15, 2:coram data copia fandi, Maximus Ilioneus placido sic pectore coepit,
Verg. A. 1, 521; 6, 372:tum ita coepit: numquam mihi, etc.,
Liv. 28, 27, 1; Tac. A. 1, 41 fin.:ad hunc modum coepit,
id. ib. 2, 37; id. H. 1, 36 fin.; Phaedr. 4, 23, 2.—Pass. in the tempp. perff. and with the inf. pass. (cf. Zumpt, Gram, §II.221): jure coepta appellari est Canis,
Plaut. Men. 5, 1, 18:ante petitam esse pecuniam, quam esset coepta deberi,
Cic. de Or. 1, 37, 168; id. Div. 2, 2, 7; id. Brut. 67, 236; 88, 301; id. Verr. 2, 3, 90, § 209; 2, 5, 4, § 9; id. Fam. 13, 29, 1; id. Att. 3, 15, 5; 6, 1, 3; Liv. 1, 57, 3; 2, 1, 4; 3, 38, 2;9, 7, 7: quae (res) inter eos agi coeptae, neque perfectae essent,
Caes. B. G. 1, 47; 4, 18:bello premi sunt coepti,
Nep. Timoth. 3, 1; Cat. 95, 2.—With inf. act.:mitescere discordiae intestinae coeptae,
Liv. 5, 17, 10; cf. Weissenb. ad loc.— Hence, coeptus, a, um, Part., begun, commenced, undertaken. consilium fraude coeptum, Liv. 35, 36, 5:coeptum atque patratum bellum foret,
Sall. J. 21, 2:jussis Carmina coepta tuis,
Verg. E. 8, 12; so,coepti fiducia belli,
id. A. 2, 162; Liv. 35, 23, 1:amor,
Ov. H. 17, 189:iter,
id. F. 1, 188:arma,
Tac. H. 2, 6; 4, 61:coeptam deinde omissam actionem repetere,
id. ib. 4,44:dies,
id. A. 4, 25 (cf. infra II.):luce,
id. ib. 1, 65;15, 55: nocte,
id. ib. 2, 13:hieme,
id. ib. 12, 31. —Hence, subst.: coeptum, i, n., a work begun, a beginning, undertaking (most freq. after the Aug. per. and in the plur.; perh. never in Cic.;also not in Hor.): ut repetam coeptum pertexere dictis,
Lucr. 1, 418:nec taedia coepti Ulla mei capiam,
Ov. M. 9, 616:coepti paenitentia,
Quint. 12, 5, 3; Suet. Oth. 5:manus ultima coepto Defuit,
Ov. Tr. 2, 555: ne audaci coepto deessent; Liv. 42, 59, 7; cf. Verg. G. 1, 40:feroci,
Sil. 11, 202.—With adv.:bene coepto,
Liv. 45, 15, 7:bene coepta,
Vell. 2, 14; and:temere coepta,
Liv. 36, 15, 2.— Plur.:coeptis meis,
Ov. M. 1, 2:nostris,
id. ib. 9, 486:immanibus,
Verg. A. 4, 642 al. —Without adj., Ov. M. 8, 67; 8, 463; Liv. 23, 35, 16; 23, 41, 4; 24, 13, 4; Tac. H. 2, 85; 3, 52; Suet. Ner. 34; id. Vesp. 6 et saep.—Neutr., to begin, take a beginning, commence, originate, arise (most freq. since the Aug. per.; not in Cic.): neve inde navis incohandae exordium coepisset, Enn. ap. Auct. Her. 2, 22, 34 (Trag. Rel. v. 282 Vahl.):sic odium coepit glandis,
Lucr. 5, 1416:post, ubi silentium coepit... verba facit, etc.,
Sall. J. 33, 4:cum primum deditio coepit,
id. ib. 62, 7:ubi dies coepit,
id. ib. 91, 4 (cf. supra, I. 2. d):vere coepturo,
Plin. 16, 25, 41, § 98:postquam apud Cadmiam pugna coepit,
Nep. Epam. 10, 3; so,pugna,
Liv. 2, 6, 10; Quint. 2, 4, 42; 9, 4, 50; cf. id. 9, 4, 55:quando coeperit haec ars,
id. 2, 17, 8:obsidium coepit per praesidia,
Tac. A. 4, 49:a quo jurgium coepit,
Quint. 5, 10, 72; so with ab, Tac. H. 2, 47; and with ex, id. A. 15, 54 and 68; cf.:quibus, uti mihi, ex virtute nobilitas coepit,
Sall. J. 85, 17. -
45 comparatio
1. I.In gen.: comparationis duo sunt modi;II.unus cum idemne sit an aliquid intersit quaeritur: alter, cum quid praestet aliud alii quaeritur,
Cic. de Or. 3, 29, 117; cf. id. ib. §116: potest incidere saepe contentio et comparatio, de duobus honestis utrum honestius,
id. Off. 1, 43, 152:majorum, minorum, parium,
id. Top. 18, 71:orationis suae cum scriptis alienis,
id. de Or. 1, 60, 257:rerum,
Quint. 2, 4, 24:argumentorum,
id. 5, 13, 57:in comparatione alicujus (post-Aug.): strata erant itinera vilioribus sarcinis, quas in conparatione meliorum avaritia contempserat,
Curt. 3, 11, 20 Vogel ad loc.; so,ex conparatione regis novi, desiderium excitabatur amissi,
id. 10, 8, 9; cf. Lact. 7, 15, 7.—Esp.A. B.A relation, comparison:C.cum solis et lunae et quinque errantium ad eandem inter se comparationem est facta conversio,
Cic. N. D. 2, 20, 51.—Translation of the Gr. analogia, Cic. Univ. 4 fin.; 5; 7.—* D.An agreement, contract (v. 1. comparo, II. B.):E. F.provincia sine sorte, sine comparatione, extra ordinem data,
Liv. 6, 30, 3.—In rhet.:G.criminis,
a defensive comparison of a crime with a good deed, on account of which the crime was committed, Cic. Inv. 1, 11, 15; 2, 24, 72; Auct. Her. 1, 14, 24; 1, 15, 25.—In gram.1.A climax, Don. p. 1745 P.—2.The comparative degree, Quint. 1, 5, 45.2.compărātĭo, ōnis, f. [2. comparo].I.A preparing, providing for, preparation, etc. (rare, but in good prose):II.novi belli,
Cic. Imp. Pomp. 4, 9; cf.pugnae, Auct. B. Afr. 35: veneni,
Liv. 42, 17, 6:comparatio disciplinaque dicendi,
Cic. Brut. 76, 263:novae amicitiae,
Sen. Ep. 9, 6.—A procuring, gaining, acquiring:B.testium,
Cic. Mur. 21, 44:voluptatis,
id. Fin. 2, 28, 92:criminis,
i. e. of all the materials for an accusation, id. Clu. 67, 191:quibus ego ita credo, ut nihil de meā comparatione deminuam,
id. Q. Fr. 1, 2, 5, § 16.—Hence,In late Lat., a purchasing, purchase, Dig. 5, 1, 52; 41, 3, 41. -
46 conparatio
1. I.In gen.: comparationis duo sunt modi;II.unus cum idemne sit an aliquid intersit quaeritur: alter, cum quid praestet aliud alii quaeritur,
Cic. de Or. 3, 29, 117; cf. id. ib. §116: potest incidere saepe contentio et comparatio, de duobus honestis utrum honestius,
id. Off. 1, 43, 152:majorum, minorum, parium,
id. Top. 18, 71:orationis suae cum scriptis alienis,
id. de Or. 1, 60, 257:rerum,
Quint. 2, 4, 24:argumentorum,
id. 5, 13, 57:in comparatione alicujus (post-Aug.): strata erant itinera vilioribus sarcinis, quas in conparatione meliorum avaritia contempserat,
Curt. 3, 11, 20 Vogel ad loc.; so,ex conparatione regis novi, desiderium excitabatur amissi,
id. 10, 8, 9; cf. Lact. 7, 15, 7.—Esp.A. B.A relation, comparison:C.cum solis et lunae et quinque errantium ad eandem inter se comparationem est facta conversio,
Cic. N. D. 2, 20, 51.—Translation of the Gr. analogia, Cic. Univ. 4 fin.; 5; 7.—* D.An agreement, contract (v. 1. comparo, II. B.):E. F.provincia sine sorte, sine comparatione, extra ordinem data,
Liv. 6, 30, 3.—In rhet.:G.criminis,
a defensive comparison of a crime with a good deed, on account of which the crime was committed, Cic. Inv. 1, 11, 15; 2, 24, 72; Auct. Her. 1, 14, 24; 1, 15, 25.—In gram.1.A climax, Don. p. 1745 P.—2.The comparative degree, Quint. 1, 5, 45.2.compărātĭo, ōnis, f. [2. comparo].I.A preparing, providing for, preparation, etc. (rare, but in good prose):II.novi belli,
Cic. Imp. Pomp. 4, 9; cf.pugnae, Auct. B. Afr. 35: veneni,
Liv. 42, 17, 6:comparatio disciplinaque dicendi,
Cic. Brut. 76, 263:novae amicitiae,
Sen. Ep. 9, 6.—A procuring, gaining, acquiring:B.testium,
Cic. Mur. 21, 44:voluptatis,
id. Fin. 2, 28, 92:criminis,
i. e. of all the materials for an accusation, id. Clu. 67, 191:quibus ego ita credo, ut nihil de meā comparatione deminuam,
id. Q. Fr. 1, 2, 5, § 16.—Hence,In late Lat., a purchasing, purchase, Dig. 5, 1, 52; 41, 3, 41. -
47 dedico
dē-dĭco, āvi, ātum, 1 (in the tmesis: data deque dicata, Lucil. ap. Non. 287, 28), v. a., to give out tidings, a notice, etc.; hence, to affirm, declare, announce any thing (cf. de in denuncio and depromo).I.In gen. (so only ante- and postclass.): legati quo missi sunt, veniunt, dedicant mandata, Cael. ap. Non. 280, 7; Att. ib. (v. 78 Ribbeck); Lucr. 1, 422; cf. id. 1, 367; 3, 208: aliae (propositiones) dedicativae sunt, quod dedicant aliquid de quopiam; ut: Virtus bonum est:II.dedicat enim virtuti inesse bonitatem,
affirms, App. Dogm. Plat. 3, p. 30 al.; cf. dedicativus.—Esp.A.Relig. t. t., to dedicate, consecrate, set apart a thing to a deity or deified person (for syn. cf.:b.1. dico, consecro, inauguro, initio.—Class.): nonne ab A. Postumio aedem Castori ac Polluci in foro dedicatam vides?
Cic. N. D. 3, 5, 13:aedem Saturno,
Liv. 2, 21:aedem Mercurii,
id. 2, 27 et saep.:delubrum Homeri,
Cic. Arch. 8 fin.:simulacrum Jovis,
id. Verr. 2, 4, 28:loca sacris faciendis,
Liv. 1, 21:aram Augusto,
Suet. Claud. 2:domum Dei,
Vulg. 2 Par. 7, 5; id. 3 Reg. 8, 63.With the deity as object instead of the temple:2.ut Fides, ut Mens, quas in Capitolio dedicatas videmus (i. e. quarum aedes),
Cic. N. D. 2, 23, 61; 2, 31, 79 (cf. however, id. Leg. 2, 11, 28):Junonem,
Liv. 5, 52, 10:Apollinem,
Hor. Od. 1, 31, 1;and even te quoque magnificā, Concordia, dedicat aede, Livia,
Ov. F. 6, 637.—Transf. (post-Aug.)a.To dedicate, inscribe a composition to any one (for which mittere ad aliquem, or mittere alicui, Cic. Att. 8, 11, 7; 14, 21, 3; id. Div. 2, 1, 3; Varr. L. L. 5, 1):b.Honori et meritis dedicans illum librum tuis,
Phaedr. 3 prol. 30;Plin. H. N. praef. § 12: perfecto operis tibi dedicati tertio libro,
Quint. 4 prooem. § 1.—In gen., to destine, dispose, prepare, set up a thing for any purpose; to dedicate, consecrate it to any object:c.equi (sc. Bucephalae) memoriae ac nomini dedicans urbem,
Curt. 9, 3 fin.:qui proprie libros huic operi dedicaverunt,
Quint. 9, 3, 89; 12, 10, 50; Suet. Tib. 70:Parrhasii tabulam... in cubiculo dedicavit,
id. ib. 44:testamentum,
to establish, Vulg. Hebr. 9, 18.—To dedicate, consecrate, devote a thing to its future use:B.domum,
Suet. Ner. 31:theatrum,
id. Aug. 43; cf. id. Vesp. 19:amphitheatrum,
id. Tit. 7:thermas atque gymnasium,
id. Ner. 12.—Law t. t., to specify one's property in the census (rare): tu in uno scorto majorem pecuniam absumsisti, quam quanti omne instrumentum fundi Sabini in censum dedicavisti, P. Afric. ap. Gell. 7, 11, 9; cf.:at haec praedia in censu (al. censum) dedicavisti?... Illud quaero sintne ista praedia censui censendo?
Cic. Flac. 32, 79:omnes in censu villas inde dedicamus aedes,
Varr. L. L. 5, § 160 Müll. (dub.). -
48 dico
1.dĭco, āvi, ātum, 1 (dixe for dixisse, Val. Ant. ap. Arn. 5, 1; DICASSIT dixerit, Paul. ex Fest. p. 75, 15; rather = dicaverit), v. a. [orig. the same word with 2. dīco; cf. the meaning of abdĭco and abdīco, of indĭco and indīco, dedĭco, no. II. A. al., Corss. Ausspr. 1, 380].I.To proclaim, make known. So perh. only in the foll. passage: pugnam, Lucil. ap. Non. 287, 30.—Far more freq.,II.Relig. t. t., to dedicate, consecrate, devote any thing to a deity or to a deified person (for syn. cf.: dedico, consecro, inauguro).A.Prop.: et me dicabo atque animam devotabo hostibus, Att. ap. Non. 98, 12:2.donum tibi (sc. Jovi) dicatum atque promissum,
Cic. Verr. 2, 5, 72; cf.:ara condita atque dicata,
Liv. 1, 7 (for which aram condidit dedicavitque, id. 28, 46 fin.); so,aram,
id. 1, 7; 1, 20:capitolium, templum Jovis O. M.,
id. 22, 38 fin.:templa,
Ov. F. 1, 610:delubrum ex manubiis,
Plin. 7, 26, 27, § 97:lychnuchum Apollini,
id. 34, 3, 8, § 14:statuas Olympiae,
id. 34, 4, 9, § 16:vehiculum,
Tac. G. 40:carmen Veneri,
Plin. 37, 10, 66, § 178; cf. Suet. Ner. 10 fin. et saep.:cygni Apollini dicati,
Cic. Tusc. 1, 30, 73.—With a personal object, to consecrate, to deify (cf. dedico, no. II. A. b.):B.Janus geminus a Numa dicatus,
Plin. 34, 7, 16, § 34:inter numina dicatus Augustus,
Tac. A. 1, 59.—Transf., beyond the relig. sphere.1.To give up, set apart, appropriate a thing to any one: recita;* 2.aurium operam tibi dico,
Plaut. Bacch. 4, 9, 72; so,operam,
id. Ps. 1, 5, 147; Ter. Ph. 1, 2, 12:hunc totum diem tibi,
Cic. Leg. 2, 3, 7:tuum studium meae laudi,
id. Fam. 2, 6, 4:genus (orationis) epidicticum gymnasiis et palaestrae,
id. Or. 13, 42:librum Maecenati,
Plin. 19, 10, 57, § 177; cf.:librum laudibus ptisanae,
id. 18, 7, 15, § 75 al.:(Deïopeam) conubio jungam stabili propriamque dicabo,
Verg. A. 1, 73; cf. the same verse, ib. 4, 126:se Crasso,
Cic. de Or. 3, 3, 11; cf.: se Remis in clientelam, * Caes. B. G. 6, 12, 7:se alii civitati,
to become a free denizen of it, Cic. Balb. 11, 28;for which: se in aliam civitatem,
id. ib. 12 fin. —(I. q. dedico, no. II. A.) To consecrate a thing by using it for the first time:2.nova signa novamque aquilam,
Tac. H. 5, 16.— Hence, dĭcātus, a, um, P. a. (acc. to no. II.), devoted, consecrated, dedicated:loca Christo dedicatissima, August. Civ. Dei, 3, 31: CONSTANTINO AETERNO AVGVSTO ARRIVS DIOTIMVS... N. M. Q. (i. e. numini majestatique) EIVS DICATISSIMVS,
Inscr. Orell. 1083.dīco, xi, ctum, 3 ( praes. DEICO, Inscr. Orell. 4848; imp. usu. dic; cf. duc, fac, fer, from duco, etc., DEICVNTO, and perf. DEIXSERINT, P. C. de Therm. ib. 3673; imp. dice, Naev. ap. Fest. p. 298, 29 Müll.; Plaut. Capt. 2, 2, 109; id. Bac. 4, 4, 65; id. Merc. 1, 2, 47 al.; cf. Quint. 1, 6, 21; fut. dicem = dicam, Cato ap. Quint. 1, 7, 23; cf. Paul. ex Fest. p. 72, 6 Müll.—Another form of the future is dicebo, Novius ap. Non. 507 (Com. v. 8 Rib.). — Perf. sync.:I.dixti,
Plaut. As. 4, 2, 14; id. Trin. 2, 4, 155; id. Mil. 2, 4, 12 et saep.; Ter. And. 3, 1, 1; 3, 2, 38; id. Heaut. 2, 3, 100 et saep.; Cic. Fin. 2, 3, 10; id. N. D. 3, 9, 23; id. Caecin. 29, 82; acc. to Quint. 9, 3, 22.— Perf. subj.:dixis,
Plaut. Capt. 1, 2, 46; Caecil. ap. Gell. 7, 17 fin.:dixem = dixissem,
Plaut. Pseud. 1, 5, 84; inf. dixe = dix isse, Plaut. Fragm. ap. Non. 105, 23; Varr. ib. 451, 16; Arn. init.; Aus. Sept. Sap. de Cleob. 8; inf. praes. pass. dicier, Ter. Eun. 4, 4, 32; Vatin. in Cic. Fam. 5, 9 al.), v. a. [root DIC = DEIK in deiknumi; lit., to show; cf. dikê, and Lat. dicis, ju-dex, dicio], to say, tell, mention, relate, affirm, declare, state; to mean, intend (for syn. cf.: for, loquor, verba facio, dicto, dictito, oro, inquam, aio, fabulor, concionor, pronuntio, praedico, recito, declamo, affirmo, assevero, contendo; also, nomino, voco, alloquor, designo, nuncupo; also, decerno, jubeo, statuo, etc.; cf. also, nego.—The person addressed is usually put in dat., v. the foll.: dicere ad aliquem, in eccl. Lat., stands for the Gr. eipein pros tina, Vulg. Luc. 2, 34 al.; cf. infra I. B. 2. g).Lit.A.In gen.:b.Amphitruonis socium nae me esse volui dicere,
Plaut. Am. 1, 1, 228:advenisse familiarem dicito,
id. ib. 1, 1, 197:haec uti sunt facta ero dicam,
id. ib. 1, 1, 304; cf. ib. 2, 1, 23:signi dic quid est?
id. ib. 1, 1, 265:si dixero mendacium,
id. ib. 1, 1, 43; cf.opp. vera dico,
id. ib. 1, 1, 238 al.:quo facto aut dicto adest opus,
id. ib. 1, 1, 15; cf.:dictu opus est,
Ter. Heaut. 5, 1, 68:nihil est dictu facilius,
id. Phorm. 2, 1, 70:turpe dictu,
id. Ad. 2, 4, 11:indignis si male dicitur, bene dictum id esse dico,
Plaut. Curc. 4, 2, 27:ille, quem dixi,
whom I have mentioned, named, Cic. de Or. 3, 12, 45 et saep.: vel dicam = vel potius, or rather:stuporem hominis vel dicam pecudis attendite,
Cic. Phil. 2, 12, 30; cf.:mihi placebat Pomponius maxime vel dicam minime displicebat,
id. Brut. 57, 207; so id. ib. 70, 246; id. Fam. 4, 7, 3 al.—Dicitur, dicebatur, dictum est, impers. with acc. and inf., it is said, related, maintained, etc.; or, they say, affirm, etc.: de hoc (sc. Diodoro) Verri dicitur, habere eum, etc., it is reported to Verres that, etc., Cic. Verr. 2, 4, 18:c.non sine causa dicitur, ad ea referri omnes nostras cogitationes,
id. Fin. 3, 18, 60; so,dicitur,
Nep. Paus. 5, 3; Quint. 5, 7, 33; 7, 2, 44; Ov. F. 4, 508:Titum multo apud patrem sermone orasse dicebatur, ne, etc.,
Tac. H. 4, 52; so,dicebatur,
id. A. 1, 10:in hac habitasse platea dictum'st Chrysidem,
Ter. And. 4, 5, 1:dictum est,
Caes. B. G. 1, 1, 5; Liv. 38, 56; Quint. 6, 1, 27:ut pulsis hostibus dici posset, eos, etc.,
Caes. B. G. 1, 46, 3. Cf. also: hoc, illud dicitur, with acc. and inf., Cic. Fin. 5, 24, 72; id. de Or. 1, 33, 150; Quint. 4, 2, 91; 11, 3, 177 al. —Esp. in histt. in reference to what has been previously related:ut supra dictum est,
Sall. J. 96, 1:sicut ante dictum est,
Nep. Dion. 9, 5; cf. Curt. 3, 7, 7; 5, 1, 11; 8, 6, 2 et saep.—(See Zumpt, Gram. § 607.) Dicor, diceris, dicitur, with nom. and inf., it is said that I, thou, he, etc.; or, they say that I, thou, etc.:d.ut nos dicamur duo omnium dignissimi esse,
Plaut. As. 2, 2, 47: cf. Quint. 4, 4, 6:dicar Princeps Aeolium carmen ad Italos Deduxisse modos,
Hor. Od. 3, 30, 10 al.:illi socius esse diceris,
Plaut. Rud. 1, 2, 72: aedes Demaenetus ubi [p. 571] dicitur habitare, id. As. 2, 3, 2:qui (Pisistratus) primus Homeri libros confusos antea sic disposuisse dicitur, ut nunc habemus,
Cic. de Or. 3, 34, 137 et saep.:quot annos nata dicitur?
Plaut. Cist. 4, 2, 89:is nunc dicitur venturus peregre,
id. Truc. 1, 1, 66 et saep. In a double construction, with nom. and inf., and acc. and inf. (acc. to no. b. and c.): petisse dicitur major Titius... idque ab eis facile (sc. eum) impetrasse, Auct. B. Afr. 28 fin.; so Suet. Oth. 7.—Dictum ac factum or dictum factum (Gr. hama epos hama ergon), in colloq. lang., no sooner said than done, without delay, Ter. And. 2, 3, 7:B.dictum ac factum reddidi,
it was "said and done" with me, id. Heaut. 4, 5, 12; 5, 1, 31; cf.:dicto citius,
Verg. A. 1, 142; Hor. S. 2, 2, 80; and:dicto prope citius,
Liv. 23, 47, 6.—In partic.1.Pregn.a.To assert, affirm a thing as certain (opp. nego):b.quem esse negas, eundem esse dicis,
Cic. Tusc. 1, 6, 12; cf.:dicebant, ego negabam,
id. Fam. 3, 8, 5; and:quibus creditum non sit negantibus, iisdem credatur dicentibus?
id. Rab. Post. 12, 35.—For dico with a negative, nego is used, q. v.; cf. Zumpt, Gram. § 799;2.but: dicere nihil esse pulchrius, etc.,
Liv. 30, 12, 6; 21, 9, 3 Fabri; so,freq. in Liv. when the negation precedes,
id. 30, 22, 5; 23, 10, 13 al.; cf. Krebs, Antibar. p. 355.—dico is often inserted parenthetically, to give emphasis to an apposition:3.utinam C. Caesari, patri, dico adulescenti contigisset, etc.,
Cic. Phil. 5, 18, 49; id. Tusc. 5, 36, 105; id. Planc. 12, 30; Quint. 9, 2, 83; cf. Cic. Or. 58, 197; id. Tusc. 4, 16, 36; Sen. Ep. 14, 6; id. Vit. Beat. 15, 6; Quint. 1, 6, 24:ille mihi praesidium dederat, cum dico mihi, senatui dico populoque Romano,
Cic. Phil. 11, 8, 20; Sen. Ep. 83, 12; Plin. Ep. 2, 20, 2; 3, 2, 2.—In rhetor. and jurid. lang., to pronounce, deliver, rehearse, speak any thing.(α).With acc.:(β).oratio dicta de scripto,
Cic. Planc. 30 fin.; cf.:sententiam de scripto,
id. Att. 4, 3, 3:controversias,
Quint. 3, 8, 51; 9, 2, 77:prooemium ac narrationem et argumenta,
id. 2, 20, 10:exordia,
id. 11, 3, 161:theses et communes locos,
id. 2, 1, 9:materias,
id. 2, 4, 41:versus,
Cic. Or. 56, 189; Quint. 6, 3, 86:causam, of the defendant or his attorney,
to make a defensive speech, to plead in defence, Cic. Rosc. Am. 5; id. Quint. 8; id. Sest. 8; Quint. 5, 11, 39; 7, 4, 3; 8, 2, 24 al.; cf.causas (said of the attorney),
Cic. de Or. 1, 2, 5; 2, 8, 32 al.:jus,
to pronounce judgment, id. Fl. 3; id. Fam. 13, 14; hence the praetor's formula: DO, DICO, ADDICO; v. do, etc.—With ad and acc. pers., to plead before a person or tribunal:(γ).ad unum judicem,
Cic. Opt. Gen. 4, 10:ad quos? ad me, si idoneus videor qui judicem, etc.,
id. Verr. 2, 2, 29, § 72; Liv. 3, 41.—With ad and acc. of thing, to speak in reference to, in reply to:(δ).non audeo ad ista dicere,
Cic. Tusc. 3, 32, 78; id. Rep. 1, 18, 30.—Absol.:4.nec idem loqui, quod dicere,
Cic. Or. 32:est oratoris proprium, apte, distincte, ornate dicere,
id. Off. 1, 1, 2; so,de aliqua re pro aliquo, contra aliquem, etc., innumerable times in Cic. and Quint.: dixi, the t. t. at the end of a speech,
I have done, Cic. Verr. 1 fin. Ascon. and Zumpt, a. h. 1.;thus, dixerunt, the t. t. by which the praeco pronounced the speeches of the parties to be finished,
Quint. 1, 5, 43; cf. Spald. ad Quint. 6, 4, 7.— Transf. beyond the judicial sphere:causam nullam or causam haud dico,
I have no objection, Plaut. Mil. 5, 34; id. Capt. 3, 4, 92; Ter. Ph. 2, 1, 42.—To describe, relate, sing, celebrate in writing (mostly poet.):b.tibi dicere laudes,
Tib. 1, 3, 31; so,laudes Phoebi et Dianae,
Hor. C. S. 76:Dianam, Cynthium, Latonam,
id. C. 1, 21, 1:Alciden puerosque Ledae,
id. ib. 1, 12, 25:caelestes, pugilemve equumve,
id. ib. 4, 2, 19:Pelidae stomachum,
id. ib. 1, 6, 5:bella,
id. Ep. 1, 16, 26; Liv. 7, 29:carmen,
Hor. C. 1, 32, 3; id. C. S. 8; Tib. 2, 1, 54:modos,
Hor. C. 3, 11, 7:silvestrium naturas,
Plin. 15, 30, 40, § 138 et saep.:temporibus Augusti dicendis non defuere decora ingenia,
Tac. A. 1, 1; id. H. 1, 1:vir neque silendus neque dicendus sine cura,
Vell. 2, 13.—Of prophecies, to predict, foretell:5.bellicosis fata Quiritibus Hac lege dico, ne, etc.,
Hor. C. 3, 3, 58:sortes per carmina,
id. A. P. 403:quicquid,
id. S. 2, 5, 59:hoc (Delphi),
Ov. Tr. 4, 8, 43 et saep.—To pronounce, articulate a letter, syllable, word: Demosthenem scribit Phalereus, cum Rho dicere nequiret, etc., Cic. Div. 2, 46, 96; id. de Or. 1, 61, 260; Quint. 1, 4, 8; 1, 7, 21 al.—6.To call, to name: habitum quendam vitalem corporis esse, harmoniam Graii quam dicunt, Lucr. 3, 106; cf.: Latine dicimus elocutionem, quam Graeci phrasin vocant, Quint. 8, 1, 1:7.Chaoniamque omnem Trojano a Chaone dixit,
Verg. A. 3, 335:hic ames dici pater atque princeps,
Hor. Od. 1, 2, 50:uxor quondam tua dicta,
Verg. A. 2, 678 et saep. —Prov.:dici beatus ante obitum nemo debet,
Ov. M. 3, 135.—To name, appoint one to an office:8.ut consules roget praetor vel dictatorem dicat,
Cic. Att. 9, 15, 2: so,dictatorem,
Liv. 5, 9; 7, 26; 8, 29:consulem,
id. 10, 15; 24, 9; 26, 22 (thrice):magistrum equitum,
id. 6, 39:aedilem,
id. 9, 46:arbitrum bibendi,
Hor. Od. 2, 7, 26 et saep.—To appoint, set apart. fix upon, settle:9.nam mea bona meis cognatis dicam, inter eos partiam,
Plaut. Mil. 3, 1, 113; cf. Pompon. ap. Non. 280, 19:dotis paululum vicino suo,
Afran. ib. 26:pecuniam omnem suam doti,
Cic. Fl. 35: quoniam inter nos nuptiae sunt dictae, Afran. ap. Non. 280, 24; cf.:diem nuptiis,
Ter. And. 1, 1, 75:diem operi,
Cic. Verr. 2, 1, 57:diem juris,
Plaut. Men. 4, 2, 16:diem exercitui ad conveniendum Pharas,
Liv. 36, 8; cf. id. 42, 28, and v. dies:locum consiliis,
id. 25, 16:leges pacis,
id. 33, 12; cf.:leges victis,
id. 34, 57:legem tibi,
Hor. Ep. 2, 2, 18; Ov. M. 6, 137; cf.:legem sibi,
to give sentence upon one's self, id. ib. 13, 72:pretium muneri,
Hor. C. 4, 8, 12 et saep.—With inf.: prius data est, quam tibi dari dicta, Pac. ap. Non. 280, 28. — Pass. impers.:eodem Numida inermis, ut dictum erat, accedit,
Sall. J. 113, 6.—To utter, express, esp. in phrases:10.non dici potest, dici vix potest, etc.: non dici potest quam flagrem desiderio urbis,
Cic. Att. 5, 11, 1; 5, 17, 5:dici vix potest quanta sit vis, etc.,
id. Leg. 2, 15, 38; id. Verr. 2, 4, 57, § 127; id. Or. 17, 55; id. Red. ad Quir. 1, 4; cf. Quint. 2, 2, 8; 11, 3, 85.—(Mostly in colloq. lang.) Alicui, like our vulg. to tell one so and so, for to admonish, warn, threaten him:11.dicebam, pater, tibi, ne matri consuleres male,
Plaut. As. 5, 2, 88; cf. Nep. Datam. 5; Ov. Am. 1, 14, 1.—Esp. freq.:tibi (ego) dico,
I tell you, Plaut. Curc. 4, 2, 30; id. Bacch. 4, 9, 76; id. Men. 2, 3, 27; id. Mil. 2, 2, 62 et saep.; Ter. And. 1, 2, 33 Ruhnk.; id. ib. 4, 4, 23; id. Eun. 2, 3, 46; 87; Phaedr. 4, 19, 18; cf.:tibi dicimus,
Ov. H. 20, 153; id. M. 9, 122; so, dixi, I have said it, i. e. you may depend upon it, it shall be done, Ter. Phorm. 2, 3, 90; 92.—Dicere sacramentum or sacramento, to take an oath, to swear; v. sacramentum.II.Transf., i. q. intellego, Gr. phêmi, to mean so and so; it may sometimes be rendered in English by namely, to wit:A.nec quemquam vidi, qui magis ea, quae timenda esse negaret, timeret, mortem dico et deos,
Cic. N. D. 1, 31, 86; id. de Or. 3, 44, 174: M. Sequar ut institui divinum illum virum, quem saepius fortasse laudo quam necesse est. At. Platonem videlicet dicis, id. Leg. 3, 1:uxoris dico, non tuam,
Plaut. As. 1, 1, 30 et saep.—Hence, dictum, i, n., something said, i. e. a saying, a word.In gen.: haut doctis dictis certantes sed male dictis, Enn. ap. Gell. 20, 10 (Ann. v. 274 Vahl.; acc. to Hertz.: nec maledictis); so,B.istaec dicta dicere,
Plaut. Trin. 1, 2, 40:docta,
id. ib. 2, 2, 99; id. Men. 2, 1, 24; Lucr. 5, 113; cf.condocta,
Plaut. Poen. 3, 2, 3:meum,
id. As. 2, 4, 1:ridiculum,
id. Capt. 3, 1, 22:minimum,
Cic. Fam. 1, 9:ferocibus dictis rem nobilitare,
Liv. 23, 47, 4 al.:ob admissum foede dictumve superbe,
Lucr. 5, 1224; cf.facete,
Plaut. Capt. 1, 2, 73; id. Poen. 3, 3, 24; Ter. Eun. 2, 2, 57; Cic. Off. 1, 29, 104 al.:lepide,
Plaut. Most. 1, 3, 103:absurde,
id. Capt. 1, 1, 3:vere,
Nep. Alc. 8, 4:ambigue,
Hor. A. P. 449 et saep.—Pleon.:feci ego istaec dicta quae vos dicitis (sc. me fecisse),
Plaut. Casin. 5, 4, 17.—In partic.1.A saying, maxim, proverb:2.aurea dicta,
Lucr. 3, 12; cf.veridica,
id. 6, 24: Catonis est dictum. Pedibus compensari pecuniam, Cic. Fl. 29 fin. Hence, the title of a work by Caesar: Dicta collectanea (his Apophthegmata, mentioned in Cic. Fam. 9, 16), Suet. Caes. 56.—Esp. freq.,For facete dictum, a witty saying, bon-mot, Enn. ap. Cic. de Or. 2, 54 fin. (cf. Cic. ap. Macr. S. 2, 1 fin.); Cic. Phil. 2, 17; Quint. 6, 3, 2; 16; 36; Liv. 7, 33, 3; Hor. A. P. 273 et saep.; cf. also, dicterium.—3.Poetry, verse (abstr. and concr.): dicti studiosus, Enn. ap. Cic. Brut. 18, 71:4.rerum naturam expandere dictis,
Lucr. 1, 126; 5, 56:Ennius hirsuta cingat sua dicta corona,
Prop. 4 (5), 1, 61.—A prediction, prophecy, Lucr. 1, 103; Verg. A. 2, 115; Val. Fl. 2, 326 al.; cf. dictio.—5.An order, command:6.dicto paruit consul,
Liv. 9, 41; cf. Verg. A. 3, 189; Ov. M. 8, 815:haec dicta dedit,
Liv. 3, 61; cf. id. 7, 33; 8, 34; 22, 25 al.: dicto audientem esse and dicto audire alicui, v. audio.—A promise, assurance:illi dixerant sese dedituros... Cares, tamen, non dicto capti, etc.,
Nep. Milt. 2, 5; Fur. ap. Macr. S. 6, 1, 34. -
49 expendo
I.Lit.A.In gen. (very rare):B.aliquem,
Plaut. As. 2, 2, 34:ut jam expendantur, non numerentur pecuniae,
Cic. Phil. 2, 38, 97:bacam, nucem,
Cels. 5, 19, 12.—With abl. of that against which any thing is weighed:hunc hominem decet auro expendi,
i. e. is worth his weight in gold, Plaut. Bacch. 4, 4, 1.— Poet.:ibat et expenso planta morata gradu,
measured, Prop. 2, 4, 6 (16).—In partic., to weigh out money in payment, to pay out, pay; to lay out, expend (class.;2.syn.: pendo, impendo, pondero, solvo, luo): ante pedes praetoris in foro expensum est auri pondo centum,
Cic. Fl. 28, 68:nummos nominibus certis,
Hor. Ep. 2, 1, 105:usuras gravissimas,
Dig. 19, 1, 47:viginti milia talenta in hos sumptus,
Just. 12, 11.—With abl.:aurum auro expendetur, argentum argento exaequabitur,
Plaut. Rud. 4, 4, 43. —In the part. perf. as a neutr. subst.: expensum, i, money paid, a payment:II.bene igitur ratio accepti atque expensi inter nos convenit,
of debt and credit, Plaut. Most. 1, 3, 146; id. Truc. 1, 1, 54:in codicem expensum et receptum referre,
Cic. Rosc. Com. 3:probari debere pecuniam datam consuetis modis, expensi latione, mensae rationibus, chirographi exhibitione, etc.,
Gell. 14, 2, 7.—Esp. freq.: ferre alicui expensum or pecuniam expensam, to set down, enter, charge, reckon, account a sum as paid (opp. accipio):quod minus Dolabella Verri acceptum retulit quam Verres illi expensum tulerit... quid proderat tibi te expensum illis non tulisse?
Cic. Verr. 2, 1, 39, §§100 and 102: haec pecunia necesse est aut data aut expensa lata aut stipulata sit,
id. Rosc. Com. 5, 14: pecunias ferre (opp. acceptas referre), Auct. B. Alex. 56, 3: homines prope quadringentos produxisse dicitur, quibus sine fenore pecunias expensas tulisset, had set down, i. e. lent, Liv. 5, 20, 6.—Rarely transf., of other things: legio, quam expensam tulit C. Caesari Pompeius, i. e. transferred, Cael. ap. Cic. Fam. 8, 4, 4; for which also: expenso ferre vestem supellectilis nomine, Dig. 33, 10, 19.Trop.A.(Acc. to I. A.) To weigh mentally, to ponder, estimate, consider, judge, decide (class.):B.equidem cum colligo argumenta causarum, non tam ea numerare soleo quam expendere,
Cic. de Or. 2, 76 fin.; cf.:in dissensione civili... expendendos cives non numerandos puto,
id. Rep. 6, 1:omnia expendet ac seliget,
id. Or. 15, 47:vos in privatis minimarum rerum judiciis testem diligenter expenditis,
id. Fl. 5, 12:singula animo suo,
Ov. Am. 3, 5, 34:haec arte aliqua,
Cic. Brut. 50, 186; cf.:verba arte,
Tac. A. 13, 3:omnes casus,
Verg. A. 12, 21:belli consilia,
Tac. H. 1, 87:causam meritis,
to decide, Ov. M. 13, 150 et saep.:quae contemplantes expendere oportebit, quid quisque habeat sui,
Cic. Off. 1, 31, 113:Hannibalem,
Juv. 10, 147:quid conveniat nobis,
id. 10, 347.—(Acc. to I. B. 1.) To pay a penalty, suffer a punishment ( poet. and in post-Aug. prose): poenas Jovi expendisse (shortly after, in prose, poenas pendens), Att. ap. Cic. Tusc. 2, 10, 23; cf.:C.infanda per orbem Supplicia et scelerum poenas expendimus omnes,
Verg. A. 11, 258:dignas poenas pro talibus ausis,
Sil. 13, 698:poenas capite,
Tac. A. 12, 19:dura supplicia,
Sil. 6, 588.—Hence, to pay for, expiate:scelus,
Verg. A. 2, 229:dignum pretium Poeno,
Sil. 7, 713.—(Cf. I. B. 2.) Ipsam facilitati suae expensum ferre debere, i. e. have to ascribe to, Dig. 36, 4, 3:creditores suae negligentiae expensum ferre debeant,
ib. 42, 8, 24.— -
50 facultas
făcultas, ātis ( gen. plur.:I.facultatum,
Cic. Off. 1, 9, 29 al.:facultatium,
Dig. 32, 1, 78, § 1; Col. 1, 4, 8), f. [facul, facilis; cf.: difficultas, simultas], capability, possibility, power, means, opportunity; skill, ability to do any thing easily (class.; syn.: dotes, virtutes, [p. 719] ingenium, indoles).Lit.:(α).facultates sunt, aut quibus facilius fit, aut sine quibus aliquid confici non potest,
Cic. Inv. 1, 27, 41.—Constr. with gen., ad, ut, inf., or absol.With gen. of gerund.:(β).facultas pariendi,
Ter. And. 1, 4, 5:summa copia facultasque dicendi,
Cic. Quint. 2, 8:sibi facultatem dicendi parare,
Quint. 11, 2, 49:Miloni manendi nulla facultas,
Cic. Mil. 17, 45:suscipiendi maleficii,
id. Rosc. Am. 33, 92:laedendi,
id. Fl. 8, 19:redimendi,
id. de Imp. Pomp. 7, 18:facultatem judicandi facere,
id. Verr. 2, 2, 73, § 179 et saep.—So with ellipsis of dicendi:extemporalis facultas,
of extemporaneous speaking, Suet. Aug. 84; cf.:facultas summa,
Plin. Ep. 1, 20, 18; id. ib. 6, 29, 5.—With a gen. subst.:talium sumptuum facultatem fructum divitiarum putat,
Cic. Off. 2, 16, 56:quod reliquis fugae facultas daretur,
Caes. B. G. 1, 32 fin.:Demostheni facultatem defuisse hujus rei,
Quint. 6, 3, 2: si facultas tui praesentis esset, if I could but meet you face to face, Planc. in Cic. Fam. 10, 4:facultates medicamentorum,
virtue, efficacy, Cels. 5 praef. init.; id. ib. 17.—With ad:(γ).ne irato facultas ad dicendum data esse videatur,
Cic. Font. 10, 22 (6, 12); cf.:ad explicandas tuas litteras,
id. Rep. 1, 9; and:ad ducendum bellum,
Caes. B. G. 1, 38, 4.— In plur.:ingenii facultates,
Cic. Att. 3, 10:multae mihi ad satis faciendum reliquo tempore facultates dabuntur,
Cic. Clu. 4, 10.—Rarely with dat.:si facultas sit alendis sarmentis,
Col. 4, 29, 1.—With in:(δ).modica in dicendo facultas,
Suet. Galb. 3. —With ut:(ε).nonnumquam improbo facultas dari, ut, etc.,
Cic. Caecin. 25, 71; id. Rab. Perd. 6, 18:L. Quintius oblatam sibi facultatem putavit, ut, etc.,
id. Clu. 28, 77; id. Fam. 1, 7, 4:erit haec facultas in eo, quem volumus esse eloquentem, ut, etc.,
id. Or. 33, 117.—With inf. (post-Aug. and very rare):(ζ).nobis saevire facultas,
Stat. Th. 4, 513; 12, 36; Val. Fl. 3, 16; Auct. B. Afr. 78.—Absol.:II.cave quicquam, quod ad meum commodum attineat, nisi maximo tuo commodo et maxima tua facultate cogitaris,
Cic. Q. Fr. 3, 9, 4:urges istam occasionem et facultatem,
id. Fam. 7, 8, 2:poëtica quaedam,
id. Rep. 1, 14:facultas ex ceteris rebus comparata,
id. de Or. 2, 12, 50:si facultas erit,
id. de Inv. 1, 46 fin.; cf.:hinc abite, dum est facultas,
while you can, Caes. B. G. 7, 50 fin.:quoad facultas feret,
Cic. Inv. 2, 3, 10.Transf., concr., for copia, opes, a sufficient or great number, abundance, plenty, supply, stock, store; plur., goods, riches, property (syn.: opes, bona, silva, divitiae, fortunae, copia, vis).(α).Sing.:(β).nummorum facultas,
Cic. Quint. 4, 16:cujus generis (virorum) erat in senatu facultas maxima,
id. Sull. 14, 42:facultas vacui ac liberi temporis,
id. de Or. 3, 15, 57:omnium rerum, quae ad bellum usui erant, summa erat in eo oppido facultas,
Caes. B. G. 1, 38, 3:navium,
id. ib. 3, 9, 6:si facultas ejus succi sit copiosior,
Col. 12, 38, 8 al.: pro facultate quisque, in proportion to his ability or wealth, Suet. Aug. 29.—Plur.:anquirunt ad facultates rerum atque copias, ad potentiam, etc.,
Cic. Off. 1, 3, 9:mutandis facultatibus et commodis,
id. ib. 2, 4, 15:facultates commodorum praetermittere,
id. Att. 1, 17, 5:me tuae facultates sustinent,
id. Q. Fr. 1, 3, 7:videndum ne major benignitas sit quam facultates,
id. Off. 1, 14, 42:facultates ad largiendum magnas comparasse,
Caes. B. G. 1, 18, 4:facultates patrimonii nostri aliis relinquemus,
Quint. 6 praef. §16: Gaius attritis facultatibus urbe cessit,
Suet. Galb. 3:modicus facultatibus,
Plin. Ep. 6, 32, 2 et saep.:Tantas videri Italiae facultates, ut, etc.,
supplies, resources, Caes. B. G. 6, 1, 3;with copia,
id. B. C. 1, 49, 2:ministrare alicui de facultatibus suis,
Vulg. Luc. 8, 3:qui facultates suas suspectas habet,
i. e. doubts his own solvency, Gai. Inst. 2, 154. -
51 Fata
fātum, i ( masc. fatus malus meus, Petr. 42, 77), n. [for II. A.], that which is said, an utterance. —Hence,I.Prop., a prophetic declaration, oracle, prediction (rare but class.): neque me Apollo fatis fandis dementem invitam ciet, Pac. ap. Cic. Div. 1, 31, 66 (Trag. v. 80 Vahl.):II.Lentulum sibi confirmasse ex fatis Sibyllinis haruspicumque responsis se, etc.,
Cic. Cat. 3, 4, 9:eo fatis quae Veientes scripta haberent,
id. Div. 1, 44, 100:fatis, ominibus oraculisque portendere,
Liv. 29, 10 fin. Drak. N. cr.:Siculisne resideret arvis Oblitus factorum,
Verg. A. 5, 703.—Transf.A.In gen., that which is ordained, desting, fate; the heimarmenê or moira of the Greeks (syn.:B.fortuna, fors, sors, casus): nec ii, qui dicunt immutabilia esse, quae futura sint nec posse verum futurum convertere in falsum, fati necessitatem confirmant, sed verborum vim interpretantur. At qui introducunt causarum seriem sempiternam, ii mentem hominis voluntate libera spoliatam necessitate fati devinciunt,
Cic. Fat. 9, 20 sq.; hence the philosophic use of the word to denote the eternal, immutable law of nature: fieri omnia fato, ratio cogit fateri. Fatum autem id appello, quod Graeci heimarmenên, id est ordinem seriemque causarum, cum causa causae nexa rem ex se gignat, id. Div. 1, 55, 125 sq.; cf.:cum vos fato fieri dicatis omnia, quod autem semper ex omni aeternitate verum fuerit, id esse fatum,
id. N. D. 3, 6, 14; and: cum duae sententiae fuissent veterum philosophorum, una eorum, qui censerent omnia ita fato fieri, ut id fatum vim necessitatis afferret;in qua sententia Democritus, Heraclitus, Empedocles, Aristoteles fuit: altera eorum, quibus viderentur sine ullo fato esse animorum motus voluntarii,
id. Fat. 17, 39; cf.also: ex hoc genere causarum ex aeternitate pendentium fatum a Stoicis nectitur,
id. Top. 15, 59; and:anile sane et plenum superstitionis fati nomen ipsum,
id. Div. 2, 7, 19:si Daphitae fatum fuit ex equo cadere,
id. Fat. 3, 5; cf. id. ib. 12, 28: cf.:neque si fatum fuerat, effugisset,
id. Div. 2, 8, 20:ut praedici posset, quid cuique eventurum et quo quisque fato natus esset,
id. ib. 1, 1, 2;quonam meo fato fieri dicam, ut, etc.,
id. Phil. 2, 1, 1: qua quidem in re singulari sum fato, I experience a remarkable fate, Caecin. ap. Cic. Fam. 6, 7, 1:si quid mihi humanitus accidisset multa autem impendere videntur praeter naturam etiam praeterque fatum,
i. e. beyond the natural and appointed course of events, id. Phil. 1, 4, 10:quasi debita sibi fato dominatione,
Suet. Aug. 19:persuasio, cuncta fato agi,
id. Tib. 69:nisi dii immortales omni ratione placati suo numine prope fata ipsa flexissent,
Cic. Cat. 3, 8, 19:orte Saturno, tibi cura magni Caesaris fatis data,
Hor. C. 1, 12, 51:quo (Caesare) nihil majus meliusve terris Fata donavere bonique divi,
id. ib. 4, 2, 38; id. Carm. Sec. 28:ut caneret fera Nereus Fata,
id. C. 1, 15, 5; so,acerba,
id. Epod. 7, 17:triste,
id. S. 1, 9, 29:caeca,
id. C. 2, 13, 16:plebeium in circo positum est fatum,
the fate of the vulgar, Juv. 6, 588:fata regunt homines,
id. 9, 32; 12, 63.—With ut:qui hoc fato natus est, ut, etc.,
Cic. Mil. 11, 30:fuit hoc sive meum sive rei publicae fatum, ut, etc.,
id. Balb. 26, 58.—With ne: eo [p. 730] fato se in iis terris collocatam esse arbitratur, ne, etc., Cic. Font. 16, 35.—Esp.1.Of the will or determination of the gods:2.heu stirpem invisam et fatis contraria nostris Fata Phrygum,
Verg. A. 7, 293; 7, 50; cf. Non. 455, 25.—And also of that which determines the fate of a person or thing: Ilio tria fuisse audivi fata, quae illi forent exitio: signum ex arce si perisset;alterum, etc.,
Plaut. Bacch. 4, 9, 29; so,Herculis sagittae, quae fatum Trojae fuere,
Just. 20, 1 fin. —Prov.:fata viam invenient,
Verg. A. 3, 395; 10, 113.— Fāta, ōrum, n., personified as deities, the Fates, Prop. 4, 7, 51; Stat. Th. 8, 26; id. S. 5, 1, 259; Inscr. Orell. 1771 sq.—a.. Bad fortune, ill fate, calamity, mishap:b.dictum facete et contumeliose in Metellos antiquum Naevii est: Fato Metelli Romae fiunt consules,
Pseudo Ascon. ad Cic. Verr. 1, 10, 29 (p. 140 ed. Orell.);and, alluding to this verse: hoc Verrem dicere aiebant, te (sc. Metellum) non fato, ut ceteros ex vestra familia, sed opera sua consulem factum,
id. ib. 10, 29:quibus ego confido impendere fatum aliquod et poenas jamdiu improbitati, nequitiae... debitas instare,
Cic. Cat. 2, 5, 11:exitii ac fati dies,
id. ib. 3, 7, 17:abditi in tabernaculis aut suum fatum querebantur aut, etc.,
Caes. B. G. 1, 39, 4; cf. Caes. B. C. 2, 6, 1:quod si jam (quod dii omen avertant) fatum extremum rei publicae venit,
Cic. Phil. 3, 14, 35:in illo paene fato rei publicae,
id. Dom. 57, 145.— So,Esp. freq. of death:3.sic Hortensii vox exstincta fato suo est, nostra publico,
id. Brut. 96, 328; cf.:nolite hunc maturius exstingui vulnere vestro quam suo fato,
id. Cael. 32, 79; cf.:omen fati,
id. Phil. 9, 4, 6; and:quia nec fato merita nec morte peribat,
Verg. A. 4, 696: ferro, non fato moerus Argivum (i. e. Achilles) occidit, Poët. ap. Quint. 8, 6, 10 Spald.:perfunctos jam fato = mortuos,
Liv. 9, 1, 6;qui fato sunt functi,
Quint. 3, 7, 10:fato cedere,
Liv. 26, 13: fato concessit, Pl. Pan. 11, 3; for which: concedere in fatum, Modestin. Dig. 34, 3, 20:fato obiit,
died a natural death, Tac. A. 6, 10:fato fungi,
id. ib. 14, 12 fin.:ille (uxorem) functam fato respondet,
id. ib. 11, 3:si me praeceperit fatum,
Curt. 9, 6; Quint. 6, 2, 33.—In this sense sometimes in the plur.:jamdudum peccas, si mea fata petis,
Ov. H. 19, 118;Minotauri,
Mel. 2, 7:mea fata,
my ashes, Prop. 1, 17, 11:sentiet vivus eam, quae post fata praestari magis solet, venerationem,
Quint. 12, 17, 7:si me fata intercepissent,
id. 6 praef. 1; cf.: (mater) acerbissimis rapta fatis, id. § 4; cf. the shades or spirits of the dead:cum fato jacentis,
Mel. 2, 2.—Concr., one who brings calamity, a plague:duo illa rei publicae paene fata, Gabinium et Pisonem,
Cic. Sest. 43, 93. -
52 fatum
fātum, i ( masc. fatus malus meus, Petr. 42, 77), n. [for II. A.], that which is said, an utterance. —Hence,I.Prop., a prophetic declaration, oracle, prediction (rare but class.): neque me Apollo fatis fandis dementem invitam ciet, Pac. ap. Cic. Div. 1, 31, 66 (Trag. v. 80 Vahl.):II.Lentulum sibi confirmasse ex fatis Sibyllinis haruspicumque responsis se, etc.,
Cic. Cat. 3, 4, 9:eo fatis quae Veientes scripta haberent,
id. Div. 1, 44, 100:fatis, ominibus oraculisque portendere,
Liv. 29, 10 fin. Drak. N. cr.:Siculisne resideret arvis Oblitus factorum,
Verg. A. 5, 703.—Transf.A.In gen., that which is ordained, desting, fate; the heimarmenê or moira of the Greeks (syn.:B.fortuna, fors, sors, casus): nec ii, qui dicunt immutabilia esse, quae futura sint nec posse verum futurum convertere in falsum, fati necessitatem confirmant, sed verborum vim interpretantur. At qui introducunt causarum seriem sempiternam, ii mentem hominis voluntate libera spoliatam necessitate fati devinciunt,
Cic. Fat. 9, 20 sq.; hence the philosophic use of the word to denote the eternal, immutable law of nature: fieri omnia fato, ratio cogit fateri. Fatum autem id appello, quod Graeci heimarmenên, id est ordinem seriemque causarum, cum causa causae nexa rem ex se gignat, id. Div. 1, 55, 125 sq.; cf.:cum vos fato fieri dicatis omnia, quod autem semper ex omni aeternitate verum fuerit, id esse fatum,
id. N. D. 3, 6, 14; and: cum duae sententiae fuissent veterum philosophorum, una eorum, qui censerent omnia ita fato fieri, ut id fatum vim necessitatis afferret;in qua sententia Democritus, Heraclitus, Empedocles, Aristoteles fuit: altera eorum, quibus viderentur sine ullo fato esse animorum motus voluntarii,
id. Fat. 17, 39; cf.also: ex hoc genere causarum ex aeternitate pendentium fatum a Stoicis nectitur,
id. Top. 15, 59; and:anile sane et plenum superstitionis fati nomen ipsum,
id. Div. 2, 7, 19:si Daphitae fatum fuit ex equo cadere,
id. Fat. 3, 5; cf. id. ib. 12, 28: cf.:neque si fatum fuerat, effugisset,
id. Div. 2, 8, 20:ut praedici posset, quid cuique eventurum et quo quisque fato natus esset,
id. ib. 1, 1, 2;quonam meo fato fieri dicam, ut, etc.,
id. Phil. 2, 1, 1: qua quidem in re singulari sum fato, I experience a remarkable fate, Caecin. ap. Cic. Fam. 6, 7, 1:si quid mihi humanitus accidisset multa autem impendere videntur praeter naturam etiam praeterque fatum,
i. e. beyond the natural and appointed course of events, id. Phil. 1, 4, 10:quasi debita sibi fato dominatione,
Suet. Aug. 19:persuasio, cuncta fato agi,
id. Tib. 69:nisi dii immortales omni ratione placati suo numine prope fata ipsa flexissent,
Cic. Cat. 3, 8, 19:orte Saturno, tibi cura magni Caesaris fatis data,
Hor. C. 1, 12, 51:quo (Caesare) nihil majus meliusve terris Fata donavere bonique divi,
id. ib. 4, 2, 38; id. Carm. Sec. 28:ut caneret fera Nereus Fata,
id. C. 1, 15, 5; so,acerba,
id. Epod. 7, 17:triste,
id. S. 1, 9, 29:caeca,
id. C. 2, 13, 16:plebeium in circo positum est fatum,
the fate of the vulgar, Juv. 6, 588:fata regunt homines,
id. 9, 32; 12, 63.—With ut:qui hoc fato natus est, ut, etc.,
Cic. Mil. 11, 30:fuit hoc sive meum sive rei publicae fatum, ut, etc.,
id. Balb. 26, 58.—With ne: eo [p. 730] fato se in iis terris collocatam esse arbitratur, ne, etc., Cic. Font. 16, 35.—Esp.1.Of the will or determination of the gods:2.heu stirpem invisam et fatis contraria nostris Fata Phrygum,
Verg. A. 7, 293; 7, 50; cf. Non. 455, 25.—And also of that which determines the fate of a person or thing: Ilio tria fuisse audivi fata, quae illi forent exitio: signum ex arce si perisset;alterum, etc.,
Plaut. Bacch. 4, 9, 29; so,Herculis sagittae, quae fatum Trojae fuere,
Just. 20, 1 fin. —Prov.:fata viam invenient,
Verg. A. 3, 395; 10, 113.— Fāta, ōrum, n., personified as deities, the Fates, Prop. 4, 7, 51; Stat. Th. 8, 26; id. S. 5, 1, 259; Inscr. Orell. 1771 sq.—a.. Bad fortune, ill fate, calamity, mishap:b.dictum facete et contumeliose in Metellos antiquum Naevii est: Fato Metelli Romae fiunt consules,
Pseudo Ascon. ad Cic. Verr. 1, 10, 29 (p. 140 ed. Orell.);and, alluding to this verse: hoc Verrem dicere aiebant, te (sc. Metellum) non fato, ut ceteros ex vestra familia, sed opera sua consulem factum,
id. ib. 10, 29:quibus ego confido impendere fatum aliquod et poenas jamdiu improbitati, nequitiae... debitas instare,
Cic. Cat. 2, 5, 11:exitii ac fati dies,
id. ib. 3, 7, 17:abditi in tabernaculis aut suum fatum querebantur aut, etc.,
Caes. B. G. 1, 39, 4; cf. Caes. B. C. 2, 6, 1:quod si jam (quod dii omen avertant) fatum extremum rei publicae venit,
Cic. Phil. 3, 14, 35:in illo paene fato rei publicae,
id. Dom. 57, 145.— So,Esp. freq. of death:3.sic Hortensii vox exstincta fato suo est, nostra publico,
id. Brut. 96, 328; cf.:nolite hunc maturius exstingui vulnere vestro quam suo fato,
id. Cael. 32, 79; cf.:omen fati,
id. Phil. 9, 4, 6; and:quia nec fato merita nec morte peribat,
Verg. A. 4, 696: ferro, non fato moerus Argivum (i. e. Achilles) occidit, Poët. ap. Quint. 8, 6, 10 Spald.:perfunctos jam fato = mortuos,
Liv. 9, 1, 6;qui fato sunt functi,
Quint. 3, 7, 10:fato cedere,
Liv. 26, 13: fato concessit, Pl. Pan. 11, 3; for which: concedere in fatum, Modestin. Dig. 34, 3, 20:fato obiit,
died a natural death, Tac. A. 6, 10:fato fungi,
id. ib. 14, 12 fin.:ille (uxorem) functam fato respondet,
id. ib. 11, 3:si me praeceperit fatum,
Curt. 9, 6; Quint. 6, 2, 33.—In this sense sometimes in the plur.:jamdudum peccas, si mea fata petis,
Ov. H. 19, 118;Minotauri,
Mel. 2, 7:mea fata,
my ashes, Prop. 1, 17, 11:sentiet vivus eam, quae post fata praestari magis solet, venerationem,
Quint. 12, 17, 7:si me fata intercepissent,
id. 6 praef. 1; cf.: (mater) acerbissimis rapta fatis, id. § 4; cf. the shades or spirits of the dead:cum fato jacentis,
Mel. 2, 2.—Concr., one who brings calamity, a plague:duo illa rei publicae paene fata, Gabinium et Pisonem,
Cic. Sest. 43, 93. -
53 Felix
1.fēlix, īcis (abl. felici, except Cic. Or. 48, 159; and as nom. prop., v. II. B. 2. infra), adj. [from root feo, fevo, to bear, produce, Gr. phuô; cf.: fio, femina; whence fetus, fecundus, femina, fenus], fruit-bearing, fruitful, fertile, productive.I.Lit. (rare; not in Cic.): felices arbores Cato dixit, quae fructum ferunt, infelices quae non ferunt, Paul. ex Fest. p. 92, 10 Müll.; cf. Fronto Ep. ad Amic. 2, 6 ed. Mai.; so,B.arbor,
Liv. 5, 24, 2:arbusta,
Lucr. 5, 1378:rami,
Verg. G. 2, 81; so,rami feliciores,
Hor. Epod. 2, 14:silvae,
i. e. of fruitful trees, Verg. G. 4, 329:Massica Baccho,
fruitful in vines, id. A. 7, 725; cf.Campania,
Plin. 3, 5, 9, § 60:felicior regio,
Ov. P. 2, 10, 51; cf.:felix oleae tractus,
Claud. Cons. Mall. Theod. 179:venti,
Val. Fl. 6, 711.—In partic.1.In the old relig. lang.: felices arbores, all the nobler sorts of trees, whose fruits were offered to the superior deities, in contradistinction to the infelices, which were dedicated to the inferior deities, Macr. S. 2, 16, 2.—2.Felix, as an adj. propr. in Arabia Felix, the fertile portion of Arabia, opp. Arabia Deserta and Petraea; v. Arabia.—II.Transf.A.Act., that brings good luck, of good omen, auspicious, favorable, propitious, fortunate, prosperous, felicitous (orig. belonging to the relig. lang.; in the class. per. almost confined to poets;B.syn.: faustus, fortunatus, beatus, secundus): quae (omina) majores nostri quia valere censebant, idcirco omnibus rebus agendis: QVOD BONVM FAVSTVM FELIX FORTVNATVMQVE ESSET praefabantur,
Cic. Div. 1, 45, 102; so, QVOD BONVM FORTVNATVM FELIXQVE SALVTAREQVE SIET POPVLO ROMANO QVIRITIVM, etc., an old formula in Varr. L. L. 6, § 86; cf.also: ut nobis haec habitatio Bona, fausta, felix fortunataque eveniat,
Plaut. Trin. 1, 2, 3:quod tibi mihique sit felix, sub imperium tuum redeo,
Liv. 22, 30, 4:auspicia,
Verg. A. 11, 32; cf.omen,
Ov. P. 2, 1, 35:o dea... Sis felix, nostrum leves, quaecumque, laborem,
Verg. A. 1, 330; cf.:sis bonus o felixque tuis!
id. E. 5, 65:terque novas circum felix eat hostia fruges,
id. G. 1, 345:Zephyri,
id. A. 3, 120:sententia,
Ov. M. 13, 319:industria (corresp. to fertilis cura),
Plin. H. N. 14 praef. § 3.—Lucky, happy, fortunate (the predom. signif. in prose and poetry):(β).exitus ut classi felix faustusque daretur,
Lucr. 1, 100:Polycratem Samium felicem appellabant,
Cic. Fin. 5, 30, 92:Caesar Alexandriam se recepit, felix, ut sibi quidem videbatur,
id. Phil. 2, 26, 64; cf. id. ib. 2, 24, 59:vir ad casum fortunamque felix,
id. Font. 15, 33:ille Graecus ab omni laude felicior,
id. Brut. 16, 63:Sulla felicissimus omnium ante civilem victoriam,
Sall. J. 95, 4:in te retinendo fuit Asia felicior quam nos in deducendo,
Cic. Q. Fr. 1, 1, 10, § 30; cf.:quin etiam si minus felices in diligendo fuissemus,
id. Lael. 16, 60:vade, o felix nati pietate,
Verg. A. 3, 480; cf. id. ib. 6, 785:Praxiteles quoque marmore fericior,
i. e. succeeded better as a sculptor, Plin. 34, 8, 19, § 69:felices ter et amplius, Quos irrupta tenet copula,
Hor. C. 1, 13, 17:omnes composui. Felices! nunc ego resto,
id. S. 1, 9, 28:Latium felix,
id. C. S. 66:tempora,
Juv. 2, 38:saecula,
Ov. Tr. 1, 2, 103; Juv. 3, 312; Quint. 8, 6, 24: cf.:nulla sorte nascendi aetas felicior,
id. 12, 11, 22:felicissima facilitas,
id. 10, 1, 111:felicissimus sermo,
id. 9, 4, 27:ita sim felix, a form of asseveration,
Prop. 1, 7, 3:malum, i. q. salubre,
salubrious, wholesome, Verg. G. 2, 127 Serv.—Prov.: felicem scivi, non qui quod [p. 734] vellet haberet, sed qui per fatum non data non cuperet, Aus. Idyll. 319, 23 sq.—With gen. ( poet. and in post-Aug. prose):(γ).Vergilius beatus felixque gratiae,
Plin. H. N. 14 praef. §7: o te, Bolane, cerebri Felicem!
Hor. S. 1, 9, 12:felices studiique locique,
Ov. M. 5, 267:felix uteri,
Sil. 4, 359:leti,
id. 4, 398:famae,
id. 4, 731:felices operum dies,
Verg. G. 1, 277.—With inf. ( poet.):(δ).quo non felicior alter Ungueretela manu ferrumque armare veneno,
happier, more successful in, Verg. A. 9, 772; id. G. 1, 284; Sil. 13, 126. —With gerund. dat. (rare):* 1. 2.tam felix vobis corrumpendis fuit,
successful in, Liv. 3, 17, 2.— Adv.: fēlīcĭter.(Acc. to II.)a.Auspiciously, fortunately, favorably: quod mihi vobisque Quirites, Se fortunatim, feliciter ac bene vortat, Enn. ap. Non. 112, 3 (Ann. v. 112 ed. Vahl.); cf. Plaut. Aul. 4, 10, 58:b.ut ea res mihi magistratuique meo, populo plebique Romanae bene atque feliciter eveniret,
Cic. Mur. 1, 1; Caes. B. G. 4, 25, 3.—In expressing a wish or in calling to a person, Good luck! faciam quod volunt. Feliciter velim, inquam, teque laudo, Cic. Att. 13, 42, 1:feliciter, succlamant,
Phaedr. 5, 1, 4; Suet. Claud. 7; id. Dom. 13; Flor. 3, 3 fin.; Juv. 2, 119; Vulg. Gen. 30, 11 al.—Luckily, happily, successfully (most freq.):2.omnes sapientes semper feliciter, absolute, fortunate vivere,
Cic. Fin. 3, 7, 26:res publica et bene et feliciter gesta sit,
id. Phil. 5, 15, 40; id. Fam. 7, 28 fin.:navigare,
id. Verr. 2, 2, 38, § 95; cf.:qui te feliciter attulit Eurus,
Ov. M. 7, 659:feliciter audet,
Hor. Ep. 2, 1, 166:ob ea feliciter acta,
Sall. J. 55, 2.—Prov.:feliciter sapit qui alieno periculo sapit,
Plaut. Merc. 4, 4, 40.— Comp., Ov. Ib. 305.— Sup.:bella cum finitimis felicissime multa gessit,
Cic. Rep. 2, 9:re gesta,
Hirt. B. G. 8, 37, 1:gerere rem publicam,
Caes. B. C. 1, 7, 6:cessit imitatio,
Quint. 10, 2, 16: Horatius... verbis felicissime audax, 10, 1, 96.Fēlix (with abl. Felice, v. Neue, Formenl. 2, p. 67), a Roman surname of frequent occurrence, first applied to L. Sulla, Plin. 7, 44, 44, § 186.—b.Claudius Felix, Suet. Claud. 28.—c.Antonius Felix, procurator of Judea and Galilee under Claudius, Vulg. Act. 23, 26; 25, 14.—d.Julia Felix, i. q. Berytus, Plin. 5, 20, 17, § 78.3.fĕlix, ĭcis, v. filix init. -
54 felix
1.fēlix, īcis (abl. felici, except Cic. Or. 48, 159; and as nom. prop., v. II. B. 2. infra), adj. [from root feo, fevo, to bear, produce, Gr. phuô; cf.: fio, femina; whence fetus, fecundus, femina, fenus], fruit-bearing, fruitful, fertile, productive.I.Lit. (rare; not in Cic.): felices arbores Cato dixit, quae fructum ferunt, infelices quae non ferunt, Paul. ex Fest. p. 92, 10 Müll.; cf. Fronto Ep. ad Amic. 2, 6 ed. Mai.; so,B.arbor,
Liv. 5, 24, 2:arbusta,
Lucr. 5, 1378:rami,
Verg. G. 2, 81; so,rami feliciores,
Hor. Epod. 2, 14:silvae,
i. e. of fruitful trees, Verg. G. 4, 329:Massica Baccho,
fruitful in vines, id. A. 7, 725; cf.Campania,
Plin. 3, 5, 9, § 60:felicior regio,
Ov. P. 2, 10, 51; cf.:felix oleae tractus,
Claud. Cons. Mall. Theod. 179:venti,
Val. Fl. 6, 711.—In partic.1.In the old relig. lang.: felices arbores, all the nobler sorts of trees, whose fruits were offered to the superior deities, in contradistinction to the infelices, which were dedicated to the inferior deities, Macr. S. 2, 16, 2.—2.Felix, as an adj. propr. in Arabia Felix, the fertile portion of Arabia, opp. Arabia Deserta and Petraea; v. Arabia.—II.Transf.A.Act., that brings good luck, of good omen, auspicious, favorable, propitious, fortunate, prosperous, felicitous (orig. belonging to the relig. lang.; in the class. per. almost confined to poets;B.syn.: faustus, fortunatus, beatus, secundus): quae (omina) majores nostri quia valere censebant, idcirco omnibus rebus agendis: QVOD BONVM FAVSTVM FELIX FORTVNATVMQVE ESSET praefabantur,
Cic. Div. 1, 45, 102; so, QVOD BONVM FORTVNATVM FELIXQVE SALVTAREQVE SIET POPVLO ROMANO QVIRITIVM, etc., an old formula in Varr. L. L. 6, § 86; cf.also: ut nobis haec habitatio Bona, fausta, felix fortunataque eveniat,
Plaut. Trin. 1, 2, 3:quod tibi mihique sit felix, sub imperium tuum redeo,
Liv. 22, 30, 4:auspicia,
Verg. A. 11, 32; cf.omen,
Ov. P. 2, 1, 35:o dea... Sis felix, nostrum leves, quaecumque, laborem,
Verg. A. 1, 330; cf.:sis bonus o felixque tuis!
id. E. 5, 65:terque novas circum felix eat hostia fruges,
id. G. 1, 345:Zephyri,
id. A. 3, 120:sententia,
Ov. M. 13, 319:industria (corresp. to fertilis cura),
Plin. H. N. 14 praef. § 3.—Lucky, happy, fortunate (the predom. signif. in prose and poetry):(β).exitus ut classi felix faustusque daretur,
Lucr. 1, 100:Polycratem Samium felicem appellabant,
Cic. Fin. 5, 30, 92:Caesar Alexandriam se recepit, felix, ut sibi quidem videbatur,
id. Phil. 2, 26, 64; cf. id. ib. 2, 24, 59:vir ad casum fortunamque felix,
id. Font. 15, 33:ille Graecus ab omni laude felicior,
id. Brut. 16, 63:Sulla felicissimus omnium ante civilem victoriam,
Sall. J. 95, 4:in te retinendo fuit Asia felicior quam nos in deducendo,
Cic. Q. Fr. 1, 1, 10, § 30; cf.:quin etiam si minus felices in diligendo fuissemus,
id. Lael. 16, 60:vade, o felix nati pietate,
Verg. A. 3, 480; cf. id. ib. 6, 785:Praxiteles quoque marmore fericior,
i. e. succeeded better as a sculptor, Plin. 34, 8, 19, § 69:felices ter et amplius, Quos irrupta tenet copula,
Hor. C. 1, 13, 17:omnes composui. Felices! nunc ego resto,
id. S. 1, 9, 28:Latium felix,
id. C. S. 66:tempora,
Juv. 2, 38:saecula,
Ov. Tr. 1, 2, 103; Juv. 3, 312; Quint. 8, 6, 24: cf.:nulla sorte nascendi aetas felicior,
id. 12, 11, 22:felicissima facilitas,
id. 10, 1, 111:felicissimus sermo,
id. 9, 4, 27:ita sim felix, a form of asseveration,
Prop. 1, 7, 3:malum, i. q. salubre,
salubrious, wholesome, Verg. G. 2, 127 Serv.—Prov.: felicem scivi, non qui quod [p. 734] vellet haberet, sed qui per fatum non data non cuperet, Aus. Idyll. 319, 23 sq.—With gen. ( poet. and in post-Aug. prose):(γ).Vergilius beatus felixque gratiae,
Plin. H. N. 14 praef. §7: o te, Bolane, cerebri Felicem!
Hor. S. 1, 9, 12:felices studiique locique,
Ov. M. 5, 267:felix uteri,
Sil. 4, 359:leti,
id. 4, 398:famae,
id. 4, 731:felices operum dies,
Verg. G. 1, 277.—With inf. ( poet.):(δ).quo non felicior alter Ungueretela manu ferrumque armare veneno,
happier, more successful in, Verg. A. 9, 772; id. G. 1, 284; Sil. 13, 126. —With gerund. dat. (rare):* 1. 2.tam felix vobis corrumpendis fuit,
successful in, Liv. 3, 17, 2.— Adv.: fēlīcĭter.(Acc. to II.)a.Auspiciously, fortunately, favorably: quod mihi vobisque Quirites, Se fortunatim, feliciter ac bene vortat, Enn. ap. Non. 112, 3 (Ann. v. 112 ed. Vahl.); cf. Plaut. Aul. 4, 10, 58:b.ut ea res mihi magistratuique meo, populo plebique Romanae bene atque feliciter eveniret,
Cic. Mur. 1, 1; Caes. B. G. 4, 25, 3.—In expressing a wish or in calling to a person, Good luck! faciam quod volunt. Feliciter velim, inquam, teque laudo, Cic. Att. 13, 42, 1:feliciter, succlamant,
Phaedr. 5, 1, 4; Suet. Claud. 7; id. Dom. 13; Flor. 3, 3 fin.; Juv. 2, 119; Vulg. Gen. 30, 11 al.—Luckily, happily, successfully (most freq.):2.omnes sapientes semper feliciter, absolute, fortunate vivere,
Cic. Fin. 3, 7, 26:res publica et bene et feliciter gesta sit,
id. Phil. 5, 15, 40; id. Fam. 7, 28 fin.:navigare,
id. Verr. 2, 2, 38, § 95; cf.:qui te feliciter attulit Eurus,
Ov. M. 7, 659:feliciter audet,
Hor. Ep. 2, 1, 166:ob ea feliciter acta,
Sall. J. 55, 2.—Prov.:feliciter sapit qui alieno periculo sapit,
Plaut. Merc. 4, 4, 40.— Comp., Ov. Ib. 305.— Sup.:bella cum finitimis felicissime multa gessit,
Cic. Rep. 2, 9:re gesta,
Hirt. B. G. 8, 37, 1:gerere rem publicam,
Caes. B. C. 1, 7, 6:cessit imitatio,
Quint. 10, 2, 16: Horatius... verbis felicissime audax, 10, 1, 96.Fēlix (with abl. Felice, v. Neue, Formenl. 2, p. 67), a Roman surname of frequent occurrence, first applied to L. Sulla, Plin. 7, 44, 44, § 186.—b.Claudius Felix, Suet. Claud. 28.—c.Antonius Felix, procurator of Judea and Galilee under Claudius, Vulg. Act. 23, 26; 25, 14.—d.Julia Felix, i. q. Berytus, Plin. 5, 20, 17, § 78.3.fĕlix, ĭcis, v. filix init. -
55 fugio
fŭgĭo, fūgi, fŭgĭtum ( gen. plur. part. sync. fugientum, Hor. C. 3, 18, 1; part. fut. fugiturus, Ov. H. 2, 47 al.), 3, v. n. and a. [root FUG; Gr. PHUG, pheugô; Sanscr. bhuj; syn.: flecto, curvo; v. fuga], to flee or fly, to take flight, run away.I.Neutr.A.Lit.:b.propera igitur fugere hinc, si te di amant,
Plaut. Ep. 3, 4, 78; cf.:a foro,
id. Pers. 3, 3, 31:senex exit foras: ego fugio,
I am off, Ter. Heaut. 5, 2, 47:cervam videre fugere, sectari canes,
id. Phorm. prol. 7:qui fugisse cum magna pecunia dicitur ac se contulisse Tarquinios,
Cic. Rep. 2, 19:Aeneas fugiens a Troja,
id. Verr. 2, 4, 33, § 72:omnes hostes terga verterunt, nec prius fugere destiterunt, quam ad flumen Rhenum pervenerint,
Caes. B. G. 1, 53, 1:oppido fugit,
id. B. C. 3, 29, 1:ex ipsa caede,
to flee, escape, id. B. G. 7, 38, 3; cf.:ex proelio Mutinensi,
Cic. Fam. 10, 14, 1:e conspectu,
Ter. Hec. 1, 2, 107: Uticam, Hor. Ep. 1, 20, 13: fenum habet in cornu;longe fuge,
id. S. 1, 4, 34: nec furtum feci nec fugi, run away (of slaves), id. Ep. 1, 16, 46; cf.:formidare servos, Ne te compilent fugientes,
id. S. 1, 1, 78; Sen. Tranq. 8.—Prov.: ita fugias ne praeter casam,
i. e. in fleeing from one danger beware of falling into another, Ter. Phorm. 5, 2, 3 Ruhnk. —In partic., like the Gr. pheugein, to become a fugitive, leave one's country, go into exile:B.fugiendum de civitate, cedendum bonis aut omnia perferenda,
Quint. 6, 1, 19; so,ex patria,
Nep. Att. 4, 4:a patria,
Ov. Tr. 1, 5, 66:in exilium,
Juv. 10, 160; cf. under II. A. b.—Transf., in gen., to pass quickly, to speed, to hasten away, flee away; cf.:b.numquam Vergilius diem dicit ire, sed fugere, quod currendi genus concitatissimum est,
Sen. Ep. 108 med. (mostly poet. and of inanim. and abstr. things):tenuis fugiens per gramina rivus,
Verg. G. 4, 19:Tantalus a labris sitiens fugientia captat Flumina,
Hor. S. 1, 1, 68:concidunt venti fugiuntque nubes,
id. C. 1, 12, 30:spernit humum fugiente pennā,
hasting away, rapidly soaring, id. ib. 3, 2, 24:nullum sine vulnere fugit Missile,
Stat. Th. 9, 770:insequitur fugientem lumine pinum (i. e. navem),
Ov. M. 11, 469:fugere ad puppim colles campique videntur,
Lucr. 4, 389:fugiunt freno non remorante dies,
Ov. F. 6, 772:sed fugit interea, fugit irreparabile tempus,
Verg. G. 3, 284:annus,
Hor. S. 2, 6, 40:hora,
id. C. 3, 29, 48:aetas,
id. ib. 1, 11, 7.—Of persons:evolat ante omnes rapidoque per aëra cursu Callaicus Lampon fugit,
hastens away, Sil. 16, 335. Here perh. belongs: acer Gelonus, Cum fugit in Rhodopen atque in deserta Getarum, i. e. swiftly roves (as a nomade), Verg. G. 3, 462 (acc. to another explan., flees, driven from his abode).—Pregn., to vanish, disappear, to pass away, perish:C.e pratis cana pruina fugit,
Ov. F. 6, 730:fugiunt de corpore setae,
id. M. 1, 739; cf.:jam fessae tandem fugiunt de corpore vires,
Verg. Cir. 447;for which: calidusque e corpore sanguis Inducto pallore fugit,
Ov. M. 14, 755:fugerat ore color,
id. H. 11, 27:nisi causa morbi Fugerit venis,
Hor. C. 2, 2, 15:fugiunt cum sanguine vires,
Ov. M. 7, 859:amor,
Prop. 1, 12, 12:memoriane fugerit in annalibus digerendis, an, etc.,
Liv. 9, 44, 4:gratissima sunt poma, cum fugiunt,
i. e. when they wilt, become wilted, Sen. Ep. 12; cf.: vinum fugiens, under P. a.—Trop. (rare but class.):II. A.nos naturam sequamur, et ab omni, quod abhorret ab oculorum auriumque approbatione, fugiamus,
Cic. Off. 1, 35, 128; cf.: omne animal appetit quaedam et fugit a quibusdam;quod autem refugit, id contra naturam est, etc.,
id. N. D. 3, 13, 33; Quint. 11, 1, 54:ad verba,
to have recourse to, Petr. 132.Lit. (mostly poet.): erravi, post cognovi, et fugio cognitum, Enn. ap. Auct. Her. 2, 24, 38 (Trag. v. 160 Vahl.):b.cum Domitius concilia conventusque hominum fugeret,
Caes. B. C. 1, 19, 2:neminem neque populum neque privatum fugio,
Liv. 9, 1, 7:vesanum fugiunt poëtam qui sapiunt,
Hor. A. P. 455:percontatorem,
id. Ep. 1, 18, 69:hostem,
id. S. 1, 3, 10:lupus me fugit inermem,
id. C. 1, 22, 12:nunc et ovis ultro fugiat lupus,
Verg. E. 8, 52:(Peleus) Hippolyten dum fugit abstinens,
Hor. C. 3, 7, 18:scriptorum chorus omnis amat nemus et fugit urbes,
id. Ep. 2, 77; id. S. 1, 6, 126:data pocula,
Ov. M. 14, 287; cf.vina,
id. ib. 15, 323.— Pass.:sic litora vento Incipiente fremunt, fugitur cum portus,
i. e. is left, Stat. Th. 7, 140. —In partic. (cf. supra, I. A. b.), to leave one's country:2.nos patriam fugimus,
Verg. E. 1, 4:Teucer Salamina patremque cum fugeret,
Hor. C. 1, 7, 22.—Hence:quis exsul Se quoque fugit?
Hor. C. 2, 16, 20.—Transf. (causa pro effectu), to flee away from, to escape, = effugio ( poet.;B.but cf. infra, B. 2.): hac Quirinus Martis equis Acheronta fugit,
Hor. C. 3, 3, 16:insidiatorem,
id. S. 2, 5, 25:cuncta manus avidas fugient heredis,
id. C. 4, 7, 19.—And in a poetically inverted mode of expression: nullum Saeva caput Proserpina fugit (= nemo tam gravis est, ad quem mors non accedat), none does cruel Proserpine flee away from, avoid (i. e. none escapes death), Hor. C. 1, 28, 20.—Trop., to flee from, avoid, shun (very freq. and class.):(β).conspectum multitudinis,
Caes. B. G. 7, 30, 1:ignominiam ac dedecus,
Cic. Rep. 5, 4:nullam molestiam,
id. ib. 3, 5; cf.laborem,
Ter. Heaut. 1, 1, 114; Verg. A. 3, 459 (opp. ferre):recordationes,
Cic. Att. 12, 18:vituperationem tarditatis,
id. de Or. 2, 24, 101; cf.:majoris opprobria culpae,
Hor. Ep. 1, 9, 10:judicium senatus,
Liv. 8, 33, 8:vitium,
Quint. 2, 15, 16:hanc voluptatem (with reformidare),
id. 8, 5, 32:disciplinas omnes (Epicurus),
id. 2, 17, 15:nuptias,
Ter. And. 4, 4, 27; cf.:usum conjugis,
Ov. M. 10, 565:conubia,
id. ib. 14, 69:amplexus senis,
Tib. 1, 9, 74:nec sequar aut fugiam, quae diligit ipse vel odit,
Hor. Ep. 1, 1, 72:spondeum et dactylum (opp. sequi),
Quint. 9, 4, 87.— Pass.:simili inscitiā mors fugitur, quasi dissolutio naturae,
Cic. Leg. 1, 11, 31:quemadmodum ratione in vivendo fugitur invidia, sic, etc.,
Auct. Her. 4, 38, 50:quod si curam fugimus, virtus fugienda est,
Cic. Lael. 13, 47:fugiendas esse nimias amicitias,
id. ib. 13, 45:fugienda semper injuria est,
id. Off. 1, 8, 25; id. Verr. 2, 3, 43, § 103:vitiosum genus fugiendum,
id. Or. 56, 189; cf. Quint. 11, 3, 128:petenda ac fugienda,
id. 3, 6, 49.—Like the Gr. pheugein, with inf. (mostly poet.), to avoid doing something, to omit, forbear, beware, = omittere, cavere:2.illud in his rebus longe fuge credere, etc.,
Lucr. 1, 1052:o fuge te tenerae puerorum credere turbae,
Tib. 1, 4, 9:quid sit futurum cras, fuge quaerere,
Hor. C. 1, 9, 13; cf.also: fuge suspicari, etc.,
id. ib. 2, 4, 22:mene igitur socium summis adjungere rebus, Nise, fugis?
Verg. A. 9, 200; cf. Ov. H. 9, 75:fugeres radice vel herbā Proficiente nihil curarier,
Hor. Ep. 2, 2, 150; cf.:neque illud fugerim dicere, ut Caelius, etc.,
Cic. de Or. 3, 38, 153:huic donis patris triumphum decorare fugiendum fuit?
id. Mur. 5, 11.—Transf. (causa pro effectu; cf. supra, II. A. 2.), to escape ( poet. also of things as subjects):b.tanta est animi tenuitas, ut fugiat aciem,
Cic. Tusc. 1, 22, 50; Ov. F. 2, 80:sed tamen admiror, quo pacto judicium illud Fugerit,
Hor. S. 1, 4, 100:quos viros vigilantia fugit,
whom any vigilance escapes, Verg. G. 2, 265; cf. id. E. 9, 54.—Esp. freq., res me fugit, it escapes me, escapes my notice; I do not observe it, do not know it (cf.:A.latet, praeterit): novus ille populus vidit tamen id, quod fugit Lacedaemonium Lycurgum,
Cic. Rep. 2, 12; cf.:illos id fugerat,
id. Fin. 4, 23, 63:hominem amentem hoc fugit,
id. Verr. 2, 4, 12, § 27:quem res nulla fugeret,
id. Rep. 2, 1:quae (ratio) neque Solonem Atheniensem fugerat, neque nostrum senatum,
id. ib. 2, 34;1, 16: non fugisset hoc Graecos homines, si, etc.,
id. de Or. 1, 59, 253:neminem haec utilitas fugit,
Quint. 2, 5, 17:nisi quae me forte fugiunt, hae sunt fere de animo sententiae,
Cic. Tusc. 1, 11, 22; Quint. 9, 2, 107; 7, 1, 40:nullam rem esse declarant in usu positam militari, quae hujus viri scientiam fugere possit,
Cic. de Imp. Pomp. 10, 28:quae (partitio) fugiet memoriam judicis,
Quint. 4, 5, 3; cf. Gell. 1, 18, 6.—With a subject-clause:de Dionysio, fugit me ad te antea scribere,
Cic. Att. 7, 18, 3; 5, 12, 3:illud alterum quam sit difficile, te non fugit,
id. ib. 12, 42, 2.—Hence, fŭgĭens, entis, P. a., fleeing, fleeting, vanishing.Lit.:2.accipiter,
Lucr. 3, 752:membra deficiunt, fugienti languida vitā,
id. 5, 887:vinum,
growing flat, spoiling, Cic. Off. 3, 23, 91:ocelli,
dying, Ov. Am. 3, 9, 49:portus fugiens ad litora,
running back, retreating, Prop. 4 (5), 6, 15.—Subst. in the later jurid. lang., like the Gr. ho pheugôn, the defendant:B.omnimodo hoc et ab actore et a fugiente exigi,
Cod. Just. 2, 58, § 4 (for which, reus, § 7).—Trop., with gen.:nemo erat adeo tardus aut fugiens laboris, quin, etc.,
averse to labor, indolent, Caes. B. C. 1, 69, 3:doloris,
Lact. 3, 8, 13:solitudinis (with appeteus communionis ac societatis),
id. 6, 10, 18.— Comp., sup., and adv. do not occur. -
56 impunitas
impūnĭtas ( inp-), ātis, f. [impunis], freedom or safety from punishment, impunity (class.; cf.:venia, obsequentia): quis ignorat maximam illecebram esse peccandi impunitatis spem?
Cic. Mil. 16, 43:quem si vicisset, habiturus esset impunitatem et licentiam sempiternam,
id. ib. 31, 84:impunitatem alicui dare,
id. Phil. 8, 32; id. Planc. 1, 3:quorum impunitas fuit non modo a judicio, sed etiam a sermone,
id. Rab. Post. 10, 27:impunitatem desertoris petit,
Quint. 7, 7, 6:cum tanta praesertim gladiorum sit impunitas,
Cic. Phil. 1, 11, 27:impunitas peccatorum data videtur eis, qui ignominiam et infamiam ferunt sine dolore,
id. Tusc. 4, 20, 45:flagitiorum,
id. Pis. 9, 21:superfluens juvenili quadam dicendi impunitate et licentia,
id. Brut. 91, 316; so,crebrescebat licentia atque impunitas asyla statuendi,
Tac. A. 3, 60. -
57 inpunitas
impūnĭtas ( inp-), ātis, f. [impunis], freedom or safety from punishment, impunity (class.; cf.:venia, obsequentia): quis ignorat maximam illecebram esse peccandi impunitatis spem?
Cic. Mil. 16, 43:quem si vicisset, habiturus esset impunitatem et licentiam sempiternam,
id. ib. 31, 84:impunitatem alicui dare,
id. Phil. 8, 32; id. Planc. 1, 3:quorum impunitas fuit non modo a judicio, sed etiam a sermone,
id. Rab. Post. 10, 27:impunitatem desertoris petit,
Quint. 7, 7, 6:cum tanta praesertim gladiorum sit impunitas,
Cic. Phil. 1, 11, 27:impunitas peccatorum data videtur eis, qui ignominiam et infamiam ferunt sine dolore,
id. Tusc. 4, 20, 45:flagitiorum,
id. Pis. 9, 21:superfluens juvenili quadam dicendi impunitate et licentia,
id. Brut. 91, 316; so,crebrescebat licentia atque impunitas asyla statuendi,
Tac. A. 3, 60. -
58 judico
jūdĭco, āvi, ātum, 1 (judicassit for judicaverit, Cic. Leg. 3, 3, 6), v. a. [judex], to examine judicially, to judge, be a judge, pass judgment, decide (syn.: judicium facio, reddo; class.).I.Lit.:B.si recte et ordine judicaris,
Cic. Rosc. Am. 48, 138:cum magistratus judicassit,
id. Leg. 3, 3, 6:ordo alius ad res judicandas postulatur,
id. Div. in Caecil. 3, 8:aliquid contra aliquem,
id. Fl. 4, 11:judicare, deberi viro dotem,
id. Caecin. 25 fin.:homo in rebus judicandis spectatus et cognitus,
id. Verr. 1, 10, 29:judicantem vidimus Aeacum,
Hor. C. 2, 13, 22:ad judicandum evocari,
Suet. Galb. 14:ne aut spoliaret fama probatum virum, si contra judicavisset,
Cic. Off. 3, 19, 77:de bene meritis civibus potestas judicandi,
id. Mil. 2, 4:res,
id. Phil. 1, 8, 20; id. Verr. 2, 2, 31, § 76:ex aequo et bono,
id. Caecin. 23, 63:mihi tris hodie litis judicandas dicito,
Plaut. Merc. 2, 2, 10.—With kindred acc.: inclytum judicium, Poët. ap. Cic. Div. 1, 50, 114. —Esp.,To condemn = damnare;II.quo jam diu sum judicatus,
Plaut. Men. 1, 1, 20:judicati atque addicti,
Liv. 6, 34, 2; 6, 14, 10:judicatum pecuniae,
id. 6, 14, 3:quoad vel capitis vel pecuniae judicasset privato,
id. 26, 3, 8:quique judicati pecuniae in vinculis essent,
id. 23, 14, 3:judicare aliquem pecuniae,
to fine, Gell. 20, 1, 47:alicui perduellionem judicare,
Liv. 1, 26.—Transf. beyond the legal sphere.A.To judge, judge of a thing:B.aliquid oculorum fallacissimo sensu,
Cic. Div. 2, 43, 91:quod egomet multis argumentis jam antea judicāram,
id. Fam. 3, 4, 1:sic statuo et judico, neminem, etc.,
id. de Or. 2, 28, 22.—To declare, proclaim a person to be any thing:C.judicetur non verbo sed re, non modo non consul, sed etiam, hostis Antonius,
Cic. Phil. 3, 6, 14:Deiotarum unum fidelem populo Romano,
id. ib. 11, 13, 34:cujus rei exemplum pulcherrimum judicarem,
Caes. B. G. 7, 77.—To determine, resolve, conclude:D.de itinere ipsos brevi tempore judicaturos,
Caes. B. G. 1, 40.—To adjudge, make over to a person:B.nam ego ad Menaechmum nunc eo, cui jam diu Sum judicatus (al. quo),
Plaut. Men. 1, 1, 20:judicata pecunia,
Val. Max. 4, 1, 8.—Hence, jūdĭ-cātus, a, um, P. a., decided, determined:mihi judicatum est deponere illam personam,
I am determined, Cic. Fam. 7, 33, 2:res judicata,
a decided matter taken as a precedent for other cases, id. Top. 5, 28; Quint. 5, 2, 1:infirmatio rerum judicatarum,
Cic. Agr. 2, 3, 8.—Also, sentenced, condemned:judicatum duci,
Cic. de Or. 2, 63. —Hence, subst.: jūdĭcātum, i, n., a matter judged or decided; a decision, judgment, precedent, authority:judicatum est id, de quo sententia lata est, aut decretum interpositum,
Auct. Her. 2, 13, 19:judicatum est, de quo ante jam sententia alicujus... constitutum est,
Cic. Inv. 2, 22, 68; id. Flac. 20, 48:quamvis postea judicatum fiat, tamen actio data non intercidit,
Dig. 27, 3, 21.—An award, a fine:solvere,
Cic. Quint. 13, 44; 7, 29.— Adv.: jūdĭcātō, deliberately (post-class.), Gell. 14, 1. -
59 mando
1.mando, āvi, ātum, 1, v. a. [manusdo], to commit to one's charge, to enjoin, commission, order, command (syn.: praecipio, edico); constr. alicui aliquid, with ut, ne, the simple subj., or with inf. (class.).I.Lit.(α).Alicui aliquid:(β).tibi de nostris rebus nihil sum mandaturus per litteras,
Cic. Fam. 3, 5, 1:praeterea typos tibi mando,
id. Att. 1, 10, 3:si quid velis, huic mandes,
Ter. Phorm. 4, 4, 7:L. Clodio mandasse, quae illum mecum loqui velles,
Cic. Fam. 3, 4, 1:alicui mandare laqueum,
to bid go and be hanged, Juv. 10, 57.—With ellipsis of dat.:tamquam hoc senatus mandasset,
Cic. Verr. 2, 4, 39, § 84:excusationem,
Suet. Oth. 6:haec ego numquam mandavi,
Juv. 14, 225.—With ut or ne:(γ).Voluseno mandat, ut, etc.,
Caes. B. G. 4, 21:mandat ut exploratores in Suebos mittant,
id. ib. 6, 10, 3:Caesar per litteras Trebonio magnopere mandaverat, ne, etc.,
id. B. C. 2, 13.—With simple subj.:(δ).huic mandat, Remos reliquosque Belgas adeat,
Caes. B. G. 3, 11.—With object-clause:(ε).mandavit Tigranen Armeniā exturbare,
Tac. A. 15, 2:non aliter cineres mando jacere meos,
Mart. 1, 88, 10.—Impers. pass.:II.fecerunt ut eis mandatum fuerat,
Vulg. Gen. 45, 21.—Transf.A.In gen., to commit, consign, enjoin, confide, commend, intrust any thing to a person or thing:B.ego tibi meas res mando,
Plaut. Cist. 4, 2, 54:bona nostra haec tibi permitto et tuae mando fidei,
Ter. And. 1, 5, 61:ludibrio habeor... ab illo, quoi me mandavisti, meo viro,
Plaut. Men. 5, 2, 32:(adulescens) qui tuae mandatus est fide et fiduciae,
id. Trin. 1, 2, 80; 91; 99:aliquem alicui alendum,
Verg. A. 3, 49:alicui magistratum,
Caes. B. C. 3, 59:honores,
Cic. Verr. 2, 4, 37, § 81:filiam viro,
to give in marriage, Plaut. Men. 5, 2, 32:aliquem aeternis tenebris vinculisque,
Cic. Cat. 4, 5, 10:se fugae,
to betake one's self to flight, Caes. B. G. 2, 24:fugae et solitudini vitam suam,
Cic. Cat. 1, 8, 20:semen terrae,
i. e. to sow, Col. 1, 7, 6:hordea sulcis,
Verg. E. 5, 36:corpus humo,
to bury, id. A. 9, 214:aliquid memoriae,
Cic. Quint. 6, 24:litteris,
to commit to writing, id. de Or. 2, 12, 52:scriptis actiones nostras,
id. Off. 2, 1, 3:historiae,
id. Div. 2, 32, 69:monumentis,
id. Ac. 2, 1, 2:fruges conditas vetustati,
to keep for a long time, to suffer to grow old, id. N. D. 2, 60, 151:Alcibiadem interficiendum insidiis mandare,
Just. 5, 2, 5.— Absol.:Claudio mandante ac volente (opp. invito),
Vop. Aur. 16, 2.—To charge a person to announce something, to send word to a person or place only poet. and in post-Aug. prose):A.mandare ad Pisonem, noli, etc.,
Suet. Calig. 25:mandabat in urbem, nullum proelio finem exspectarent,
sent word, Tac. A. 14, 38:ferre ad nuptam quae mittit adulter, quae mandat,
Juv. 3, 46:senatui mandavit, bellum se ei illaturum,
Eutr. 5, 5:consulantes, si quid ad uxores suas mandarent,
Flor. 3, 3, 6.—P. a. as subst.: mandā-tum, i, n., a charge, order, commission, injunction, command.In gen.:B.ut mandatum scias me procurasse,
have performed the commission, Cic. Att. 5, 7, 3:hoc mandatum accepi a Patre,
Vulg. Joh. 10, 18.—More freq. in plur.:omnibus ei de rebus, quas agi a me voles, mandata des, velim,
Cic. Fam. 3, 1, 2:dare mandata alicui in aliquem,
id. ib. 3, 11, 5:dare alicui mandata, ut, etc.,
id. Phil. 6, 3, 6:accipere ab aliquo,
id. ib. 8, 8, 23:persequi,
to perform, execute, fulfil, id. Q. Fr. 2, 14, 2:audire,
id. Phil. 6, 4, 10:alicujus exhaurire,
id. Att. 5, 1, 5:exponere in senatu,
id. de Or. 2, 12, 49:exsequi,
id. Phil. 9, 4, 9; Sall. J. 35, 5:facere,
Plaut. As. 5, 2, 64; id. Bacch. 3, 3, 72:perficere,
Liv. 1, 56:efficere,
Sall. J. 58:facere,
Curt. 7, 9, 17:deferre,
to deliver, Cic. Att. 7, 14, 1:perferre,
id. Q. Fr. 3, 1, 5, § 18:neglegere,
to neglect, not perform, Ov. H. 16, 303:fallere,
id. M. 6, 696:haec mandata,
Liv. 21, 54, 4: legatis occulta mandata data sint, ut, Just. 34, 1, 5.— Poet., with inf.:producetque virum, dabit et mandata reverti,
and enjoin him to return, Ov. H. 13, 143.—Esp. as legal term.1.A commission constituting a mutual obligation; hence, in gen., a contract:2.mandatum constitit, sive nostra gratia mandamus, sive alienā: id est, sive ut mea negotia geras, sive ut alterius mandem tibi, erit mandati obligatio, et invicem alter alteri tenebimur,
Gai. Inst. 3, 155 sqq.:itaque mandati constitutum est judicium non minus turpe, quam furti,
i. e. for breach of contract, Cic. Rosc. Am. 38, 111:actio mandati,
an action for the non-performance of a contract, Dig. 17, 1, 8, § 3.—An imperial command, mandate, Plin. Ep. 10, 110, 1; Traj. ap. Plin. Ep. 10, 111:C.principum,
Front. Aquaed. 3.—Esp. of the secret orders of the emperors:(Galba) mandata Neronis de nece sua deprenderat,
Suet. Galb. 9; id. Tib. 52:occulta mandata,
Tac. A. 2, 43:fingere scelesta mandata,
id. ib. 2, 71; 3, 16; id. H. 4, 49.—In eccl. lang., the law or commandment of God:2.mandatum hoc, quod ego praecipio tibi hodie, non supra te est,
Vulg. Deut. 30, 11:nec custodisti mandata,
id. 1 Reg. 13, 13:maximum et primum mandatum,
id. Matt. 22, 38.mando, di, sum (in the dep. form mandor, acc. to Prisc. p. 799 P.), 3, v. a. [akin to madeo, properly to moisten; hence], to chew, masticate (syn. manduco).I.Lit. (class.):II.animalia alia sugunt, alia carpunt, alia vorant, alia mandunt,
Cic. N. D. 2, 47, 122:asini lentissime mandunt,
Plin. 17, 9, 6, § 54; Col. 6, 2, 14.— Poet.:(equi) fulvum mandunt sub dentibus aurum,
i. e. champ, Verg. A. 7, 279:tristia vulnera saevo dente,
i. e. to eat the flesh of slaughtered animals, Ov. M. 15, 92.—In part. perf.: mansum ex ore daturum, Lucil. ap. Non. 140, 14; Varr. ib. 12:omnia minima mansa in os inserere,
Cic. de Or. 2, 39, 162:ut cibos mansos ac prope liquefactos demittimus,
Quint. 10, 1, 19.—Transf., in gen., to eat, devour (mostly poet. and in postAug. prose): quom socios nostros mandisset impiu' Cyclops, Liv. Andr. ap. Prisc. p. 817 P.; Enn. ap. Prisc. p. 683 P. (Ann. v. 141 Vahl.):3.apros,
Plin. 8, 51, 78, § 210:Diomedes immanibus equis mandendos solitus objectare advenas,
to throw to them for food, Mel. 2, 2.— Poet.: mandere humum (like mordere humum), to bite the ground, said of those who fall in battle, Verg. A. 11, 669; so,compressa aequora,
Val. Fl. 3, 106: corpora Graiorum maerebat mandier igni, to be consumed, Matius in Varr. L. L. 6, § 95 Müll.mando, ōnis, m. [2. mando], a glutton, gormandizer: mandonum gulae, Lucil. ap. Non. 17, 16; cf. manduco. -
60 nocte
nox, noctis (collat. form of the abl. noctu; v. in the foll.: nox, adverb. for nocte; v. fin.), f. (once masc. in Cato; v. infra, I.) [Sanscr. nak, naktis, night; Gr. nux; Germ. Nacht; Engl. night; from root naç; cf. neco, nekus], night.I.Lit.: hinc nox processit stellis ardentibus apta, Enn. ap. Macr. S. 6, 1 (Ann. v. 343 Vahl.):(β).ipsa umbra terrae soli officiens noctem efficit,
Cic. N. D. 2, 19, 49:negat ullum esse cibum tam gravem, quin is die et nocte concoquatur,
in a day and a night, in twenty-four hours, id. ib. 2, 9, 24 (v. dies, I. B. 2.):quod serenā nocte subito candens et plena luna defecisset,
id. Rep. 1, 15, 23:dinumerationibus noctium ac dierum,
id. ib. 3, 2, 3:Milo mediā nocte in campum venit,
id. Att. 4, 3, 4:omni nocte dieque,
Juv. 3, 105:de nocte,
by night, Cic. Mur. 33, 69:multā de nocte profectus est,
late at night, id. Att. 7, 4, 2; and:vigilare de nocte,
id. Mur. 9, 22 (v. de, I. B. 2.):multā nocte veni ad Pompeium,
id. Q. Fr. 2, 9, 2:qui ad multam noctem vigilāssem,
id. Rep. 6, 10, 10:ad multam noctem pugnatum est,
Caes. B. G. 1, 26:sub noctem naves solvit,
id. B. C. 1, 28:noctes et dies urgeri,
night and day, Cic. de Or. 1, 61, 260; cf.:qui (scrupulus) se dies noctesque stimulat,
id. Rosc. Am. 2, 6 et saep. (v. dies, I. B. 2.):concubiā nocte visum esse in somnis ei, etc.,
id. Div. 1, 27, 57 (v. concubius).—Abl. noctu: hac noctu filo pendebit Etruria tota, Enn. ap. Macr. S. 1, 4 (Ann. v. 153 Vahl.); so,2.hac noctu,
Plaut. Am. 1, 1. 116:noctu hac,
id. Mil. 2, 4, 28: noctu concubiā, Enn. ap. Macr. S. 1, 4 (Ann. v. 169 Vahl.):senatus de noctu convenire, noctu multā domum dimitti, Quadrig. ib.: ergo noctu futura, cum media esse coeperit, auspicium Saturnaliorum erit,
Macr. S. 1, 4 fin. —Once masc. (as in cum primo lucu;v. lux): in sereno noctu,
Cato, R. R. 156, 3.—In partic., personified: Nox, the goddess of Night, the sister of Erebus, and by him the mother of Æther and Hemera, Cic. N. D. 2, 17, 44; Hyg. Fab. prooem.; Verg. A. 5, 721; Serv. Verg. A. 6, 250; Tib. 2, 1, 87; 3, 4 17; Ov. F. 1, 455; Val. Fl. 3, 211; Stat. Th. 2, 59 et saep.—B.Transf.1.That which takes place or is done at night, nightdoings, night-work ( poet. and in post-class. prose):2.omnis et insanā semita nocte sonat,
nocturnal noise, a revelling by night, Prop. 5, 8, 60; Val. Fl. 2, 219.—Hence, Noctes Atticae, the title of a work of Gellius, which he wrote at Athens by night, Gell. praef.—Sleep, a dream ( poet.): pectore noctem Accipit, [p. 1221] Verg. A. 4, 530:3.talia vociferans noctem exturbabat,
Stat. Th. 10, 219:abrupere oculi noctem,
id. ib. 9, 599; Sil. 3, 216.—In mal. part., Plaut. Trin. 2, 1, 21; id. As. 1, 3, 42; Cic. Att. 1, 16, 5; Hor. Epod. 15, 13; Stat. Th. 1, 69; Just. 12, 3 et saep.; cf.:4.nox vidua,
Cat. 6, 7; Ov. H. 19, 69.—Death ( poet.):5.omnes una manet nox,
Hor. C. 1, 28, 15:jam te premet nox fabulaeque Manes,
id. ib. 1, 4, 16:in aeternam clauduntur lumina noctem,
Verg. A. 10, 746.—Darkness, obscurity, the gloom of tempest:6.quae lucem eriperet et quasi noctem quandam rebus offunderet,
Cic. N. D. 1, 3, 6:carcer infernus et perpetuā nocte oppressa regio,
Sen. Ep. 82, 16:taetrā nimborum nocte coörtā,
Lucr. 4, 172:imber Noctem hiememque ferens,
Verg. A. 3, 194:venturam melius praesagit navita noctem,
Prop. 4, 10, 5 (mortem, Müll.).—Hence, poet., of clouds of missiles, Luc. 7, 520; Val. Fl. 7, 598:veteris sub nocte cupressi,
the shadow, id. 1, 774.—Blindness:7.perpetuāque trahens inopem sub nocte senectam Phineus,
Ov. M. 7, 2: ego vero non video, nox oboritur, Sen. ap. Quint. 9, 2, 43: vultus perpetuā nocte coöpertus, Ps.-Quint. Decl. 1, 6. —The shades below, the infernal regions:II.descendere nocti,
Sil. 13, 708:noctis arbiter,
i. e. Pluto, Claud. Rapt. Pros. 1, 55.—Trop.A.Darkness, confusion, gloomy condition:B.doleo me in hanc rei publicae noctem incidisse,
Cic. Brut. 96, 330; cf.:rei publicae offusa sempiterna nox esset,
id. Rosc. Am. 32, 91:nox ingens scelerum,
Luc. 7, 571.—Mental darkness, ignorance ( poet.):2.quantum mortalia pectora caecae Noctis habent,
Ov. M. 6, 472.—Obscurity, unintelligibility:(α).mei versus aliquantum noctis habebunt,
Ov. Ib. 63.— Hence, adv.: nocte, noctū (cf. diu), and nox, in the night, at night, by night.Form nocte (rare but class.):(β).luce noctem, nocte lucem exspectatis,
Auct. Her. 4, 36, 48:in campum nocte venire,
Cic. Att. 4, 3, 4 (shortly after:in Comitium Milo de nocte venit): nec discernatur, interdiu nocte pugnent,
Liv. 8, 34 fin.; so id. 21, 32, 10; cf.:nec nocte nec interdiu,
id. 1, 47; Juv. 3, 127, 198:velut nocte in ignotis locis errans,
Quint. 7 prol. 3.—Form noctu (so most freq.): ob Romam noctu legiones ducere coepit, Enn. ap. Paul. ex Fest. p. 179 Müll. (Ann. v. 295 Vahl.):(γ).noctuque et diu,
Plaut. Cas. 4, 4, 5; so, noctu diuque, Titin. and Sall. Hist. Fragm. ap. Charis. p. 185 P.; cf.: nec noctu nec diu, Plaut. Fragm. ap. Non. 98, 27:continuum diu noctuque iter properabant,
Tac. A. 15, 12 fin.:quā horā, noctu an interdiu,
Auct. Her. 2, 4, 7; cf.:nonnumquam interdiu, saepius noctu,
Caes. B. G. 1, 8 fin.:noctu ambulabat in publico Themistocles,
Cic. Tusc. 4, 19, 44:noctu ad oppidum respicientes,
id. Div. 1, 32, 69; id. Fam. 14, 7, 1:noctu Jugurthae milites introducit,
Sall. J. 12, 4:noctu profugere,
id. ib. 106, 2:dum noctu stertit,
Hor. Ep. 2, 2, 27:noctu litigare,
Juv. 6, 35; 605; 14, 306.—Form nox (cf. pernox, and the Gr. nuktos, only ante-class.): SI NOX FVRTVM FACTVM SIT, Fragm. XII. Tab. ap. Macr. S. 1, 4 med.:hinc media remis Palinurum pervenio nox,
Lucil. Sat. 3, 22: quin tu hic manes? Arg. Nox si voles manebo, Plaut. As. 3, 3, 7 Ussing (al. mox); cf. id. Trin. 4, 2, 22 Brix, Krit. Anh. and Ritschl, ed. 2: si luci, si nox, si mox, si jam data sit frux, Enn. ap. Prisc. p. 724 P. (Ann. v. 412 Vahl.); cf. Gell. 12, 1.
См. также в других словарях:
Post-hoc analysis — design and analysis of experiments, refers to looking at the data after the experiment has concluded for patterns that were not specified a priori . It is also known as data dredging to evoke the sense that the more one looks the more likely… … Wikipedia
Post-modern portfolio theory — [The earliest citation of the term Post Modern Portfolio Theory in the literature appears in 1993 in the article Post Modern Portfolio Theory Comes of Age by Brian M. Rom and Kathleen W. Ferguson, published in The Journal of Investing, Winter,… … Wikipedia
Post-perovskite — is a high pressure phase of MgSiO3, is composed of the prime oxide constituents of the Earth s rocky mantle (MgO and SiO2), and its pressure and temperature for stability imply that it is likely to occur in portions of the lowermost few hundred… … Wikipedia
Data Moving Tool — (DMT) is a Windows based ETL that Extracts, Transforms and Loads data to and from any data source. DMT was created by S.E.R. Software Solutions, a small California software company. DMT is designed to handle small to medium data volumes. Contents … Wikipedia
Post-silicon validation — and debug is the last step in the development of a semiconductor integrated circuit. During the pre silicon process, engineers test devices in a virtual environment with sophisticated simulation, emulation, and formal verification tools. In… … Wikipedia
Post silicon validation — and debug is the last step in the development of a semiconductor integrated circuit. During the pre silicon process, engineers test devices in a virtual environment with sophisticated simulation, emulation, and formal verification tools. In… … Wikipedia
Post-exposure prophylaxis — (PEP) is any prophylactic treatment started immediately after exposure to a pathogen (such as a disease causing virus), in order to prevent infection by the pathogen and the development of disease.RabiesPEP is commonly and very effectively used… … Wikipedia
Post-SSRI sexual dysfunction — (PSSD) [Bahrick AS. [http://www.division55.org/Tablet/Vol7No3.pdf Post SSRI Sexual Dysfunction.] American Society for the Advancement of Pharmacotherapy Tablet 2006; 7:2 10.] is an iatrogenic type of sexual dysfunction caused directly by the… … Wikipedia
Data protection (privacy) laws in Russia — is a rapidly developing branch of the Russian legislation. All the basic legal acts in this field have been enacted most recently, mainly in the 2005 2006. The present article is an attempt to summarise the substance and main principles of the… … Wikipedia
Post stroke depression — (PSD) is considered as the most frequent and important neuropsychiatric consequence of stroke, since approximately one third of stroke survivors experience major depression. Moreover this condition can have an adverse effect on cognitive function … Wikipedia
Post-Polio Health International — (PHI), is a relatively new name for a non profit organization that officially began its work in 1960. For many years it was known in medical, rehabilitation, and disability circles variously as GINI, or the International Polio Network, or the… … Wikipedia