-
1 cēdō
cēdō cessī, cessus, ere [1 CAD-], to go from, give place, remove, withdraw, go away, depart, retire: cedam atque abibo: ex ingratā civitate: patriā: carinā, Ct.: per ora (hominum), i. e. to be seen, H.: Siciliā sibi omni cedi, to be evacuated, L.: cedere foro, to leave the exchange, i. e. be bankrupt, Iu.: alicui hortorum possessione, i. e. to cede, assign: ut possessionibus cederent: loco cedere, to retreat, N.: ex acie, abandon, L.: locum ex quo cesserant repetunt, L.: cedentes insequi, the retreating enemy, Cs.—Fig., to pass away, go from, drop out, vanish: vitā, die: e vitā: horae quidem cedunt et dies, elapse: memoriā, be forgotten, L.: fiducia cessit Quo tibi, diva, mei? V. —To come to, fall ( as a possession), to fall to the lot of, accrue: ut is quaestus huic cederet: quae captae urbi cessura forent, L.: regnorum cessit Pars Heleno, V.: undae cesserunt piscibus habitandae, O.: summa rerum in ducem cessit, Ta.: aurum in paucorum praedam cessisse, L.: quod cedit in altera iura, H.—To result, happen, turn out, fall out, work: gesta quae prospere ei cesserunt, were successful, N.: neque insidiae prospere cessere, S.: prout prima cessissent, in proportion to his success at the outset, Ta.: Quā Parcae sinebant Cedere res Latio, V.: neque si male cesserat, neque si bene, H.—With in and acc, to take the place of, supply the want of, be a substitute for: poena in vicem fidei cesserat, L.: victoribus fortuna in sapientiam cessit, Ta.: epulae pro stipendio cedunt, are taken in commutation, Ta. — To yield, give place: quasi locum dare et cedere: pete cedentem aëra disco, H.: in tutum, L.: cedere nescius, H.: pars cedere, alii insequi, S.: huc omnis aratri Cessit amor, i. e. to warlike zeal, V.— With dat, to yield to, retreat before, submit to, be overcome by: Viriatho exercitūs nostri imperatoresque cesserunt: hosti, N.: comites, quibus ensis et ignis Cesserunt, i. e. who were unharmed, O.: fortunae, S.: loco iniquo, non hosti cessum, L.: Tu ne cede malis, succumb, V.—To yield in rank, be inferior: nullā re cedens caelestibus: virtute nostris, Cs.: laudibus lanificae artis, O.: in re nullā Agesilao, N.: ut non multum Graecis cederetur, were not inferior.—To comply with, yield to, obey, conform to: auctoritati viri: cessit tibi blandienti Cerberus, H.: deae, O.: Cedo equidem, I comply, V.—To grant, concede, allow, give up, yield, permit: aliquid amicitiae: currum ei, L.: cessit patribus, ut in praesentiā tribuni crearentur, L.* * *Igive/bring here!/hand over, come (now/here); tell/show us, out with it! behold!IIcedere, cessi, cessus Vgo/pass (from/away); withdraw/retire/leave; step aside/make way; take place of; grant, concede, yield, submit; fall back/to; happen/result; start (period) -
2 cedo
1.cēdo, cessi, cessum, 3, v. n. and a. [perh. for cecado, redupl. from cado], to go, i. e. to be in motion, move, walk, go along.I.In gen.A.Lit. (rare, and only poet.: for which, in the common lang., incedo);B.candidatus cedit hic mastigia,
Plaut. Cas. 2, 8, 10:non prorsus, verum transvorsus cedit, quasi cancer,
id. Ps. 4, 1, 45; cf. id. ib. 1, 3, 74; Hor. S. 2, 1, 65.—More freq.,Trop.1.Like ire, to have some result, to eventuate, happen, result, turn out, to work; and, acc. to its connection, to turn out well or ill, to succeed or fail:2.gesta quae prospere ei cesserunt,
Nep. Timoth. 4, 6; Sall. C. 26, 5; Tac. A. 1, 28:cetera secundum eventum proelii cessura,
id. H. 3, 70; Suet. Aug. 91; Gell. 4, 5, 4:bene,
Hor. S. 2, 1, 31; Ov. M. 8, 862; Plin. Pan. 44 fin.:optime,
Quint. 10, 7, 14:male,
Hor. S. 2, 1, 31; and:male alicui,
Ov. M. 10, 80; Suet. Claud. 26; cf. Verg. A. 12, 148; Quint. 10, 2, 16:utcumque cesserit,
Curt. 7, 4, 16; cf. Suet. Calig. 53; Tac. Agr. 18:parum,
Suet. Claud. 34:opinione tardius,
id. Ner. 33:pro bono,
id. Tit. 7:in vanum (labor),
Sen. Hippol. 183. —Cedere pro aliquā re, to be equivalent to, to go for something, to be the price of:II.oves, quae non peperint, binae pro singulis in fructu cedent,
Cato, R. R. 150, 2; Col. 12, 14; Tac. G. 14; Pall. Sept. 1, 4.—In partic.A.In respect to the terminus a quo.1.To go from somewhere, to remove, withdraw, go away from, depart, retire (freq. and class.):b.cedunt de caelo corpora avium,
Enn. Ann. 96 Vahl.:quia postremus cedis,
Plaut. Men. 5, 7, 29:ego cedam atque abibo,
Cic. Mil. 34, 93:cedens carinā,
Cat. 64, 249; cf. id. 64, 53:quoquam,
Lucr. 5, 843:aliquo sucus de corpore cessit,
id. 3, 223:coma de vertice,
Cat. 66, 39:e toto corpore anima,
Lucr. 3, 210:ex ingratā civitate,
Cic. Mil. 30, 81:e patriā,
id. Phil. 10, 4, 8:patriā,
id. Mil. 25, 68:Italiā,
id. Phil. 10, 4, 8; Nep. Att. 9, 2; Tac. A. 2, 85 fin. —Milit. t. t.:c.de oppidis,
to abandon, go away from, Cic. Att. 7, 22, 2:loco,
to yield, give up his post, Nep. Chabr. 1, 2; Liv. 2, 47, 3; Tac. G. 6; Suet. Aug. 24 et saep.:ex loco,
Liv. 3, 63, 1:ex acie,
id. 2, 47, 2.—In commercial lang. t. t.: foro, to withdraw from the market, i. e. to give up business, be insolvent, stop payment, Dig. 16, 3, 7, § 2; Sen. Ben. 4, 39, 2; Juv. 11, 50.—So also,d.Bonis or possessionibus (alicui), to give up or cede one ' s property or interest (in favor of a person):2.alicui hortorum possessione,
Cic. Mil. 27, 75; so id. Off. 2, 23, 82; cf. Suet. Tib. 10; id. Caes. 72; id. Ner. 35; id. Gram. 11.— Hence of debtors, to make over their property instead of payment; cf. Dig. 42, 3, tit. de cessione bonorum.—Pregn. (cf. abeo, II.), to pass away, disappear; and specif.,a.Of men, to die:b. c.vitā,
Cic. Tusc. 1, 15, 35; Hor. S. 1, 1, 119:e vita,
Cic. Brut. 1, 4; Plin. Pan. 43, 4; cf.senatu,
to withdraw from, Tac. A. 2, 48; 11, 25.—Of other things: pudor ex pectore cessit, Lucil. ap. Non. p. 250, 26:3.memoriā,
Liv. 2, 33, 9 (for which:excedere memoriā,
Liv. 7, 32, 15; and:excedere e memoriā,
id. 26, 13, 5):non Turno fiducia cessit,
Verg. A. 9, 126:cedant curaeque metusque,
Stat. S. 1, 2, 26 et saep.; cf. cesso.—Trop.: cedere alicui or absol., to yield to one (to his superiority), to give the preference or precedence, give place to, submit to (class.; esp. freq. in the histt., of the weaker party, withdrawing, fleeing from).a.To yield to, give place to:b.quācumque movemur, (aër) videtur quasi locum dare et cedere,
Cic. N. D. 2, 33, 83:cedebat victa potestas,
Lucr. 5, 1271:ubi vinci necesse est, expedit cedere,
Quint. 6, 4, 16; 11, 1, 17; 12, 10, 47; cf. Sall. J. 51, 1:Viriatho exercitus nostri imperatoresque cesserunt,
Cic. Off. 2, 11, 40; Nep. Ham. 1, 2; Sall. J. 51, 4; Liv. 2, 10, 7; Tac. A. 1, 56; 4, 51; Suet. Tib. 16 et saep.:Pelides cedere nescius,
Hor. C. 1, 6, 6:di, quibus ensis et ignis Cesserunt,
i. e. who remained unhurt in the destruction of Troy, Ov. M. 15, 862:eidem tempori, ejusdem furori, eisdem consulibus, eisdem minis, insidiis, periculis,
Cic. Sest. 29, 63; so,fortunae,
Sall. C. 34, 2:invidiae ingratorum civium,
Nep. Cim. 3, 2:majorum natu auctoritati,
id. Timoth. 3, 4:nocti,
Liv. 3, 17, 9, and 3, 60, 7; 4, 55, 5; cf. Quint. 5, 11, 9:loco iniquo, non hosti cessum,
Liv. 8, 38, 9:oneri,
Quint. 10, 1, 24:vincentibus vitiis,
id. 8, 3, 45:malis,
Verg. A. 6, 95 et saep.—To yield to in rank, distinction, etc., i. e. to be inferior to:c.cum tibi aetas nostra jam cederet, fascesque summitteret,
Cic. Brut. 6, 22:nullā aliā re nisi immortalitate cedens caelestibus,
id. N. D. 2, 61, 153:neque multum cedebant virtute nostris,
Caes. B. G. 2, 6; Quint. 1, 6, 36: Picenis cedunt pomis Tiburtia suco;Nam facie praestant,
Hor. S. 2, 4, 70; so,anseribus (candore),
Ov. M. 2, 539:laudibus lanificae artis,
id. ib. 6, 6;5, 529: cum in re nullā Agesilao cederet,
Nep. Chabr. 2, 3; Quint. 10, 1, 108:alicui de aliquā re,
Plin. 35, 10, 36, § 80:alicui re per aliquid,
id. 33, 3, 19, § 59.— Impers.:ut non multum Graecis cederetur,
Cic. Tusc. 1, 3, 5; Liv. 24, 6, 8. —To comply with the wishes, to yield to one:4.cessit auctoritati amplissimi viri vel potius paruit,
Cic. Lig. 7, 21; cf. Tac. A. 12, 5:precibus,
Cic. Planc. 4, 9:cessit tibi blandienti Cerberus,
Hor. C. 3, 11, 15;cf,
id. Ep. 1, 18, 43 sq.; Verg. A. 2, 704; 3, 188; Ov. M. 6, 32; 6, 151; 9, 13;9, 16: omnes in unum cedebant,
Tac. A. 6, 43; 3, 16; cf. id. ib. 12, 10 and 41.—Hence,Act.: cedere (alicui) aliquid = concedere, to grant, concede, allow, give up, yield, permit something to some one:B.permitto aliquid iracundiae tuae, do adulescentiae, cedo amicitiae, tribuo parenti,
Cic. Sull. 16, 46:multa multis de jure suo,
id. Off. 2, 18, 64:currum ei,
Liv. 45, 39, 2:victoriam hosti,
Just. 32, 4, 7:alicui pellicem et regnum,
id. 10, 2, 3:imperium,
id. 22, 7, 4:possessionem,
Dig. 41, 2, 1:in dando et cedendo loco,
Cic. Brut. 84, 290.—Also with a clause as object, Stat. Th. 1, 704 (but in Hor. Ep. 2, 1, 67, read credit).—And with ut and subj.:hac victoriā contenta plebes cessit patribus, ut in praesentiā tribuni crearentur, etc.,
Liv. 6, 42, 3; Tac. A. 12, 41: non cedere with quominus, Quint. 5, 7, 2.—In respect to the terminus ad quem, to arrive, attain to, come somewhere:2.cedunt, petunt,
Plaut. Aul. 3, 5, 43:ibi ad postremum cedit miles, aes petit,
id. ib. 3, 5, 52.—Trop.:C.hoc cedere ad factum volo,
come to its execution, Plaut. Capt. 2, 2, 102.—Cedere alicui or in aliquem, to come to, fall ( as a possession) to one, to fall to his lot or share, [p. 308] accrue:D.ut is quaestus huic cederet,
Cic. Verr. 2, 2, 70, § 170:captiva corpora Romanis cessere,
Liv. 31, 46, 16:nolle ominari quae captae urbi cessura forent,
id. 23, 43, 14; Verg. A. 3, 297; 3, 333; 12, 17; 12, 183; Hor. C. 3, 20, 7; Ov. M. 5, 368; 4, 533:undae cesserunt piscibus habitandae,
id. ib. 1, 74 al.:alicui in usum,
Hor. S. 2, 2, 134:Lepidi atque Antonii arma in Augustum cessere,
Tac. A. 1, 1; so id. H. 3, 83; id. Agr. 5; id. A. 2, 23:aurum ex hostibus captum in paucorum praedam cessisse,
Liv. 6, 14, 12; Curt. 7, 6, 16; Tac. A. 15, 45; for which: cedere praedae (dat.) alicujus, Liv. 43, 19, 12; and:praeda cedit alicui,
Hor. C. 3, 20, 7:ab Tullo res omnis Albana in Romanum cesserit imperium,
Liv. 1, 52, 2; Hor. Ep. 2, 2, 174:in dicionem M. Antonii provinciae cesserant,
Tac. H. 5, 9.—Cedere in aliquid, like abire in aliquid (v. abeo, II.), to be changed or to pass into something, to be equivalent to or become something:2.poena in vicem fidei cesserat,
Liv. 6, 34, 2; cf.:temeritas in gloriam cesserat,
Curt. 3, 6, 18; Plin. 35, 10, 36, § 91; Tac. H. 2, 59 fin.; id. G. 36; Plin. Pan. 83, 4:in proverbium,
Plin. 23, 1, 23, § 42:in exemplorum locum,
Quint. 5, 11, 36.—Hence, * cēdenter, adv. of the part. pres. cedens (not used as P. a.), by yielding, Cael. Aur. Acut. 3, 16, 129.cĕdo, old imperat. form, whose contr. plur. is cette (cf. Prob. II. p. 1486 P.; Non. p. 84, 31 sq.) [compounded of the particle -ce and the root da-; v. 1. do], hither with it! here! give! tell, say (implying great haste, familiarity, authority, and so differing from praebe, dic, etc.); cf. Key, § 731.I. (α).With acc.:(β).cette manus vestras measque accipite,
Enn. Trag. 320 Vahl.:cedo aquam manibus,
give water! Plaut. Most. 1, 3, 150:puerum, Phidippe, mihi cedo: ego alam,
Ter. Hec. 4, 4, 86:tuam mi dexteram,
Plaut. Curc. 2, 3, 28; so Ter. Heaut. 3, 1, 84; and:cette dextras,
Plaut. Merc. 5, 4, 4:senem,
bring hither the old man, Ter. Phorm. 2, 2, 7:convivas,
Plaut. Ps. 3, 2, 101:quemvis arbitrum,
Ter. Ad. 1, 2, 43: eum aliquis cette in conspectum, Att. ap. Non. p. 85, 1:cedo illum,
Phaedr. 5, 2, 6.—Absol.: Al. En pateram tibi: eccam. Am. Cedo mi, Plaut. Am. 2, 2, 146. —II.Esp.A.Let us hear, tell, out with it:B.age, age, cedo istuc tuom consilium: quid id est?
Ter. Heaut. 2, 3, 91:unum cedo auctorem tui facti, unius profer exemplum,
Cic. Verr 2, 5, 26, § 67:cedo mihi unum, qui, etc.,
id. ib. 2, 3, 12, § 29: cedo, si vos in eo loco essetis, quid aliud fecissetis? Cato ap. Quint. 9, 2, 21: cedo, cujum puerum hic apposuisti? dic mihi. Ter. And. 4, 4, 24; cf. Naev. ap. Cic. Sen. 6, 20; Ter. Eun. 1, 2, 82; Pac. ap. Non. p. 85, 6; Cic. Part. Or. 1, 3:cedo igitur, quid faciam,
Ter. And. 2, 3, 9; cf. Cic. Div. 2, 71, 146; id. Verr. 2, 2, 43, § 106: cedo, si conata peregit, tell how, if, etc., Juv. 13, 210; so id. 6, 504.—With dum:cedo dum, en unquam audisti, etc.?
Ter. Phorm. 2, 2, 15.—In respect to action, cedo = fac, ut, grant that, let me:C.cedo ut bibam,
Plaut. Most. 2, 1, 26:cedo ut inspiciam,
id. Curc. 5, 2, 54:ego, statim, cedo, inquam si quid ab Attico,
Cic. Att. 16, 13, a, 1.—For calling attention, lo! behold! well! cedo mihi leges Atinias, Furias, Cic. Verr. 2, 1, 42, § 109:cedo mihi ipsius Verris testimonium,
id. ib. 2, 1, 33, § 84; id. N. D. 1, 27, 75; cf. id. Brut. 86, 295; id. Sest. 50, 108:haec cedo ut admoveam templis, et farre litabo,
Pers. 2, 75:cedo experiamur,
App. Mag. p. 298, 14. -
3 blandior
blandior ītus, īrī, dep. [blandus], to fawn, soothe, caress, fondle, coax: cessit tibi blandienti Cerberus, H.: modo blanditur, modo... Terret, O.: mihi per Pompeium: patri ut duceretur, etc., L.: votis suis, i. e. believes what he wishes, O.—To flatter, make flattering speeches, be complaisant: qui litigare se simulans blandiatur: pavidum blandita, timidly coaxing, O.: mihi: eis subtiliter: patruo suo, O.: ne nobis blandiar, i. e. to speak plainly, Iu. —Fig., to please, soothe, gratify: quam voluptas sensibus blandiatur. — To entice, allure, invite: ignoscere vitiis blandientibus, Ta.: suā blanditur populus umbrā, O.* * *blandiri, blanditus sum V DEPflatter, delude; fawn; coax, urge, behave/speak ingratiatingly; allure; please -
4 fortūna
fortūna ae, f [fors], chance, hap, luck, fate, fortune: volubilitas fortunae: plus fortunam quam consilium valere: fortunae rotam pertimescere: secunda Haud adversa, V.: rei p. fatalis: belli fortunam temptari, Cs.—Person., the goddess of fate, Luck, Fortune, T., C., V.: Fortunae filius, fortune's favorite, H.: Fors Fortuna; see fors.—Fig., state, condition, fortune, circumstances, fate, lot, position, rank: fortunae commutatio, Cs.: prospera adversave: miserior, Cs.: servorum: populi R. conditione socii, fortunā servi: inferior fortunā: si eo meae fortunae redeunt, ut, etc., T.: suas fortunas eius fidei permittere, Cs.: cui cessit triplicis fortuna regni, the lot, O.— Good-luck, goodfortune, prosperity, success: O fortuna, ut numquam perpetuo es data! T.: Marcello propter fortunam saepius imperia mandata: fortuna rei p. vicit, S.: superbum se praebuit in fortunā: a fortunā deseri, Cs.: fortunam habere, succeed, L.: Dum fortuna fuit, V.: Sed fortuna fuit, i. e. is gone, V.: Ut tu fortunam, sic nos te feremus, H.: summum fortunae, H.: quae sit fortuna facillima, way to success, V.— Ill-luck, mishap, misfortune, adversity: quoniam sit fortunae cedendum, Cs.: Troiae Fortuna tristi clade iterabitur, H.— Property, possessions, goods, fortune: Quo mihi fortunam, si non conceditur uti? H.: concessa aliis, O.: cum fortuna crevisset, N.: fortunas morte dimittere: fortunis sociorum consumptis, Cs.* * *chance, luck, fate; prosperity; condition, wealth, property -
5 furor
furor ōris, m [furo], a raving, rage, madness, fury, passion: cuius furor consederit: Ira furor brevis est, H.: furore impulsus, Cs.: Catilinae, S.: Iuno acta furore, V.: se comitem illius furoris praebuit: iam hic conticescet furor, excitement, L.: civilis, dissension, H.: multitudinis: simplexne furor (est) Perdere? etc., is it not worse than folly? Iu.: Mille puellarum furores, passions for, H.: ut tibi sim furor, a cause of anger, Pr.: maris, rage, Tb.: caeli, Ct.— Prophetic frenzy, inspiration: ea (praesagitio) furor appellatur: Ut cessit furor, V.: vaticinos concepit mente furores, O.— Passionate love, eager desire: caeca furore, Ct.: equarum, V.: mille puellarum furores, H.— A loved one, flame: sive mihi Phyllis esset Seu quicumque furor, V.—Person., the god of madness, Rage: inpius, V.* * *Ifurari, furatus sum V DEPsteal; plunderIImadness, rage, fury, frenzy; passionate love -
6 hūc
hūc adv. [* hoi (stem HO- of hic)+-ce], to this place, hither: commeare, T.: venisse: huc reverti<*> magno cursu contendere, Cs.: huc adesse: Huc ades, i. e. come near, V.: ausculta, T.: huc viciniae, into this neighborhood, T.: ne cursem huc illuc, hither and thither: dum huc illuc signa vertunt, L.: tum huc, tum illuc volant: Ut ora vertat huc et huc, H.— Hither, to this, to this point, so far: huc animum ut adiungas tuom, T.: ut huc te pares, haec cogites: huc omnis aratri Cessit amor, for this purpose, V.: rem huc deduxi, ut, etc.: verses te huc atque illuc necesse est, in different directions.—With ne, in the form hūcine? hitherto? to this? so far?: hucine tandem omnia reciderunt, ut, etc.: hucine beneficia tua evasere, result in this, S.— To this, in addition, besides: accedat huc suavitas oportet: Multa huc navigia addunt, add to these, Cs.* * *here, to this place; to this point -
7 moveō
moveō mōvī, mōtus, ēre [1 MV-], to move, stir, set in motion, shake, disturb, remove: tanti oneris turrim, Cs.: matrona moveri iussa, to dance, H.: moveri Cyclopa, represent by action, H.: membra ad modos, Tb.: fila sonantia movit, struck, O.: moveri sedibus huic urbi melius est: loco motus cessit, driven back, Cs.: move ocius te, bestir thyself, T.: neque se in ullam partem, attach, Cs.: se ex eo loco, stir from the spot, L.: caput, i. e. threaten with, H.: castra ex eo loco, break up, Cs.: hostem statu, dislodge, L.: heredes, eject: tribu centurionem, expel: signiferos loco, degrade, Cs.: Omne movet urna nomen, H.: senatorio loco, degrade, L.: Verba loco, cancel, H.: consulem de sententiā, dissuade, L.: litteram, to take away: movet arma leo, gives battle, V.: quo sidere moto, at the rising of, O.—Prov.: omnīs terras, omnia maria movere, move heaven and earth (of great exertions).—Of the soil, to stir, plough, break up, open: iugera, V.: mota terra, O.— To disturb, violate: triste bidental, H.: Dianae non movenda numina, inviolable, H.— To remove oneself, betake oneself, move, be moved, be stirred (sc. se): terra dies duodequadraginta movit, there was an earthquake, L.: movisse a Samo Romanos audivit, L.: voluptas movens, i. e. in motion.—To excite, occasion, cause, promote, produce, begin, commence, undertake: fletum populo: mihi admirationem: indignationem, L.: suspicionem: iam pugna se moverat, was going on, Cu.: cantūs, V.: mentionem rei, make mention, L.: priusquam movere ac moliri quicquam posset, make any disturbance, L. — To shake, cause to waver, alter, change: meam sententiam.— To disturb, concern, trouble, torment: moveat cimex Pantilius? H.: voltum movetur, changes countenance, V.: vis aestūs omnium ferme corpora movit, L.: venenum praecordia movit, O.: strepitu fora, Iu.— To stir, produce, put forth: de palmite gemma movetur, O.— To exert, exercise: movisse numen ad alqd deos, L.: artis opem, O. — To change, transform: quorum Forma semel mota est, O.: nihil motum ex antiquo, i. e. change in traditional custom, L.—Fig., to move, influence, affect, excite, inspire: nil nos dos movet, T.: beneficiis moveri, Cs.: moveri civitas coepit, S.: ut pulcritudo corporis movet oculos et delectat, charms: animos ad bellum, instigate, L.: feroci iuveni animum, stir, L.: Vestrā motus prece, H.: moverat plebem oratio consulis, had stirred, L.: absiste moveri, be not disturbed, V.: ut captatori moveat fastidia, excites nausea in, Iu.— To revolve, meditate, ponder: Multa movens animo, V.* * *movere, movi, motus Vmove, stir, agitate, affect, provoke, disturb; -
8 sī
sī (old, sei), conj. [SOVO]-, as a conditional particle.—With indic., in conditions assumed as true, or (with fut.) which will probably be fulfilled, if, when, inasmuch as, since: si vis, dabo tibi testīs: si voluntas mea, si industria, si aures patent omnibus: magnifica quaedam res, si modo est ulia: si quisquam est facilis, hic est: si aliquid dandum est voluptati: istae artes, si modo aliquid, valent ut acuent ingenia: educ tecum omnīs tuos; si minus, quam plurimos: auferat omnia oblivio, si potest; si non, utrumque silentium tegat, L.: ignosce, Caesar, si rex cessit, etc.: non, si Opimium defendisti, idcirco, etc.: aut nemo, aut si quisquam, ille sapiens fuit: si Athenienses, sublato Areopago, nihil nisi populi scitis ac decretis agebant, etc.: si vis erat, si fraus, si metus: si neglegentiam dices, mirabimur: di persequar, si potero, subtilius: pergratum mihi feceris, si de amicitiā disputaris.—Esp. with pluperf., in indef. clauses of repeated action: plausum si quis eorum aliquando acceperat, ne quid peccasset pertimescebat, whenever: si quando forte suis fortunis desperare coeperant, Cs.—With subj praes. or perf., in conditions assumed as possible, if, even if, though: satis facere rei p. videmur, si istius furorem vitemus: si ad verba rem deflectere velimus: rem facias, rem, Si possis, recte; si non, quocumque modo rem, H.: innocens, si accusatus sit, absolvi potest.— With subj imperf. or pluperf., implying that the condition is contrary to fact, if: servi mei, si me isto pacto metuerent, domum meum relinquendam putarem: quod ne fecissent profecto, si nihil ad eos pertinere arbitrarentur: Si mihi, quae quondam fuerat... si nunc foret illa iuventus, V.— Followed by tamen, even if, although, albeit: quas si exsequi nequirem, tamen, etc.: quae si dubia essent, tamen, etc., S.: si aliter accidisset: si quis in caelum ascendisset, etc.—In the parenthetic phrase, si forte, perhaps, perchance: vereor, ne nihil sim tui, nisi supplosionem pedis imitatus et aliquem, si forte, motum.—With subj. (rarely indic.), in place of an inf, if, when, that: apud Graecos opprobrio fuit adulescentibus, si amatores non haberent (i. e. amatores non habere): illud ignoscere aequum erit, si... ne tuam quidem gloriam praeponam, etc., L.—In dependent questions, if, whether, if perchance: ut illum quaeram, Idque adeo visam, si domist, T.: fatis incerta feror, si Iuppiter unam Esse velit urbem, V.: primum ab iis quaesivit, si aquam hominibus... imposuissent, L.: statui expectandum esse si quid certius adferretur.—In expressing a wish (poet. for utinam), usu. with O, if only, would that, O that: o si angulus ille accedat, qui, etc., H.: Si nunc se nobis ille aureus arbore ramus Ostendat nemore in tanto! would that, V.—With a relat., to express a class vaguely or doubtfully, if there be any such, whoever they may be: mortem proponit... eis etiam si qui non moleste tulerunt: dimissis, si qui parum idonei essent, L.—In clauses of purpose, if, in order to, to try whether, to see if, that if possible: Minucium cum omni equitatu praemittit, si quid celeritate itineris proficere possit, to see whether, Cs.: neque ullum munus despiciens, si in Caesaris complexum venire posset, Cs.: pergit ad speluncam, si forte eo vestigia ferrent, L.—In clauses of contingency, against the case that: haud aspernatus Tullius, tamen, si vana adferantur, in aciem educit, in order to be ready, if, etc., L.: ille postea, si comitia sua non fierent, urbi minari, i. e. threatened an attack if, etc.: erat reo damnato, si fraus capitalis non esset, quasi poenae aestimatio: quattuor legiones Cornelio, si qui ex Etruriā novi motūs nuntiarentur, relictae, to be ready, in case, etc., L.* * *if, if only; whetherquod si -- but if; si quis/quid -- if anyone/anything
-
9 suus
suus (suae, monosyl., T.; gen plur. suūm, T.), pron poss. 3d pers. [cf. sui, ἕοσ]. I. In gen. A. With reflex reference, of oneself, belonging to oneself, his own, her own, his, her, its, their.—Referring to a subst. expressed or understood, in any gender or case: Caesar copias suas divisit, his, Cs.: in suā sententiā perseverat, Cs.: anteposuit suam salutem meae: suos parentes reperire, T.: omne animal et se ipsum et omnīs partīs suas diligit, its: (legiones) si consulem suum reliquerunt, their: naves cum suis oneribus, with their several cargoes, L.: suae causae confidere: hunc sui cives e civitate eiecerunt, was exiled by his fellow-citizens: ipsum suo nomine diligere, for his own sake: suis flammis delete Fidenas, i. e. the flames kindled by the Fidenates, L.: (Siculis ereptae sunt) suae leges: Scipio suas res Syracusanis restituit, L.: inimicissimus suus: Clodius, suus atque illius familiaris, Cs.: diffidens rebus suis: Caesar, primum suo deinde omnium ex conspectu remotis equis, etc., Cs.: doloris sui de me declarandi potestas.—Rarely with a subj clause as antecedent: secutum suā sponte est, ut, etc., of course, L.—Without a grammatical antecedent, one's, one's own: si quidem est atrocius, patriae parentem quam suum occidere: in suā civitate vivere: levius est sua decreta tollere quam aliorum, L.—Referring to an antecedent determined by the context, and conceived as authority for the statement, or as entertaining the thought, his, her, its, their: (Clodius) Caesaris potentiam suam esse dicebat: hostes viderunt... suorum tormentorum usum spatio propinquitatis interire, Cs.: ne ea quae rei p. causā egerit (Pompeius) in suam (i. e. Caesaris) contumeliam vertat, Cs.: mulieres viros orantes, ne parricidio macularent partūs suos (i. e. mulierum), L.— B. Without reflex reference, his, her, its, their.—To avoid ambiguity: petunt rationes illius (Catilinae), ut orbetur auxilio res p., ut minuatur contra suum furorem imperatorum copia (for eius, which might be referred to res p.).—For emphasis, instead of eius, own, peculiar: mira erant in civitatibus ipsorum furta Graecorum quae magistratūs sui fecerant, their own magistrates.—Rarely for eius without emphasis (poet. or late): Cimon incidit in eandem invidiam quam pater suus, N.: Ipse sub Esquiliis, ubi erat sua regia Concidit, O. II. Esp. A. Plur m. as subst., of intimates or partisans, one's people, their own friends: Cupio abducere ut reddam suis, to her family, T.: mulier praecepit suis, omnia Caelio pollicerentur, her slaves: vellem hanc contemptionem pecuniae suis reliquisset, to his posterity: naviculam conscendit cum paucis suis, a few of his followers, Cs.: inprimis inter suos nobilis, his associates: subsidio suorum proelium restituere, comrades, L.: bestias ad opem suis ferendam avertas, their young, L.— Sing f., a sweetheart, mistress: illam suam suas res sibi habere iussit.—Sing. and plur n., one's own things, one's property: ad suum pervenire: sui nihil deperdere, Cs.: meum mihi placebat, illi suum, his own work: expendere quid quisque habeat sui, what peculiarities: tibi omnia sua tradere, all he had: se suaque transvehere, their baggage, L.: Aliena melius diiudicare Quam sua, their own business, T.— B. Predicative uses, under one's own control, self-possessed, composed: semper esse in disputando suus: Vix sua, vix sanae compos Mentis, O.—In gen., under one's control, his property, his own: causam dicere aurum quā re sit suum, T.: qui suam rem nullam habent, nothing of their own: ut (Caesar) magnam partem Italiae suam fecerit, has made subject, Cs.: exercitum senatūs populique R. esse, non suum: ne quis quem civitatis mutandae causā suum faceret, made any one his slave, L.: eduxit mater pro suā, as her own, T.: arbitrantur Suam Thaidem esse, devoted to them, T.: Vota suos habuere deos, had the gods on their side, O.— C. In phrases, suā sponte, of one's own accord, voluntarily, by oneself, spontaneously, without aid, unprompted: bellum suā sponte suscipere: omne honestum suā sponte expetendum, for its own sake ; see (spons).—Suus locus, one's own ground: restitit suo loco Romana acies, in its own lines, L.: aciem instruxit suis locis, Cs.— D. Praegn., characteristic, peculiar voluptatem suis se finibus tenere iubeamus, within the limits assigned to it.—Intrinsic, original. (Platoni) duo placet esse motūs, unum suum, alterum externum, etc.— Private: in suis rebus luxuriosus militibus agros ex suis possessionibus pollicetur, i. e. his private property, Cs.— Just, due, appropriate: imperatori exercituique honos suus redditus, due to them, L.: is mensibus suis dimisit legionem, i. e. in which each soldier's term ended, L.: suo iure, by his own right: lacrimae sua verba sequuntur, i. e. appropriate (to tears), O.— Own, peculiar, exclusive, special: mentio inlata est, rem suo proprio magistratu egere, i. e. a special officer, L.: ni suo proprio eum proelio equites exceptum tenuissent, i. e. in which they alone fought, L.: quae est ei (animo) natura? Propria, puto, et sua: equitem suo alienoque Marte pugnare, i. e. both as cavalry and as infantry, L.: Miraturque (arbos) novas frondes et non sua poma (of engrafted fruit), V.— Own, devoted, friendly, dear: habere suos consules, after his own heart: conlegit ipse se contra suum Clodium, his dear Clodius.—Own, chosen by himself, favorable, advantageous: suo loco pugnam facere, S.: suis locis bellum in hiemem ducere, Cs.: numquam nostris locis laboravimus, L.: suam occasionem hosti dare, L.: aestuque suo Locros traiecit, a favorable tide, L.: Ventis ire non suis, H.— Proper, right, regular, normal: si suum numerum naves haberent, their regular complement: numerum non habet illa (ratis) suum, its full number, O.: cum suo iusto equitatu, L.: cessit e vitā suo magis quam suorum civium tempore, the right time for himself: sua tempora exspectare, L.— Own, independent: ut suae leges, sui magistratūs Capuae essent, L.: in suā potestate sunt, suo iure utuntur.— E. In particular connections, strengthened by ipse (agreeing with the antecedent): valet ipsum (ingenium eius) suis viribus, by its own strength: legio Martia non ipsa suis decretis hostem iudicavit Antonium? by its own resolutions: suāmet ipsae fraude omnes interierunt, L.: alios sua ipsos invidia interemit, L. —Distributively, with quisque, each... his own, severally... their own: suum quisque noscat ingenium, let every man understand his own mind: celeriter ad suos quisque ordines rediit, Cs.: ut omnes in suis quisque centuriis primā luce adessent, each in his own centuria, L.: sua cuiusque animantis natura est: ne suus cuique domi hostis esset, L.: trahit sua quemque voluptas, V.: in tribuendo suum cuique: clarissimorum suae cuiusque gentis virorum mors, L.: hospitibus quisque suis scribebant, L.—With quisque in the same case (by attraction): in sensibus sui cuiusque generis iudicium (i. e. suum cuiusque generis iudicium): equites suae cuique parti post principia conlocat (i. e. equites suos cuique parti), L.: pecunia, quae suo quoque anno penderetur (i. e. suo quaeque anno), each instalment in the year when due, L.—With uterque, distributively (of two subjects): suas uterque legiones reducit in castra, Cs.: cum sui utrosque adhortarentur, L.—Strengthened by sibi, own (colloq.): Suo sibi gladio hunc iugulo, his own sword, T.; cf. idem lege sibi suā curationem petet, for himself.—Strengthened by unius: ut sua unius in his gratia esset, that the credit of it should belong to him alone, L.: qui de suā unius sententiā omnia gerat, L.—With a pron, of his, of hers, of theirs: postulat ut ad hanc suam praedam adiutores vos profiteamini, to this booty of his: cum illo suo pari: nullo suo merito, from no fault of theirs, L.—With an adj. (suus usu. emphatic, preceding the adj.): suis amplissimis fortunis: simili ratione Pompeius in suis veteribus castris consedit, Cs.: propter summam suam humanitatem: in illo ardenti tribunatu suo.—For the gen obj. (rare): neque cuiquam mortalium iniuriae suae parvae videntur (i. e. sibi inlatae), S.: te a cognitione suā reppulerunt (i. e. a se cognoscendo).— Abl sing. fem., with refert or interest, for gen. of the pers. pron: neminem esse qui quo modo se habeat nihil suā censeat interesse; see intersum, rēfert.—Strengthened by the suffix - pte (affixed to suā or suo; never with ipse): ferri suopte pondere: locus suāpte naturā infestus, L. —Strengthened by the suffix - met (affixed to sua, sui, suo, suā, suos and suis; usu. followed by ipse): suomet ipsi more, S.: intra suamet ipsum moenia, L.: suosmet ipsi cives, L.* * *Isua, suum ADJhis/one's (own), her (own), hers, its (own); (pl.) their (own), theirsIIhis men (pl.), his friends -
10 vel
vel conj. [old imper. of volo], choose, take your choice, or if you will, or as you prefer, or at least, or what is the same thing, or else, or: orabant (sc. Ubii), ut sibi auxilium ferret... vel... exercitum modo Rhenum transportaret, or at least, Cs.: eius modi coniunctionem tectorum oppidum vel urbem appellaverunt: in ardore caelesti, qui aether vel caelum nominatur.—Poet.: Aeneas pariter pietate vel armis Egregius, i. e. whether you consider, etc., V.—Esp., correcting what precedes; with potius, or rather, or more exactly: ex hoc populo indomito vel potius inmani: cessit auctoritati amplissimi viri vel potius paruit: ludorum plausūs vel testimonia potius: tu certe numquam in hoc ordine vel potius numquam in hac urbe mansisses.—With etiam, or even: laudanda est vel etiam amanda vicinitas: si tantum auxilia, vel si etiam filium misisset.—Praegn., or rather, or even: regnum occupare conatus est, vel regnavit is quidem paucos mensīs, or even: Capua ab duce eorum Capye, vel, quod propius vero est, a campestri agro appellata, L.—In an exclusive opposition, or in the opposite case, or: id autem nec nasci potest nec mori, vel concidat omne caelum necesse est.—As co-ordinate, repeated, either... or, whether... or, be it... or, both... and (when the alternatives are indifferent or mutually consistent): Allobrogibus sese vel persuasuros... existimabant, vel vi coacturos, ut, etc., Cs.: maximum virtutis vel documentum, vel officium: animus vel bello vel paci paratus, L.: nihil illo fuisset excellentius vel in vitiis vel in virtutibus, N. —After aut, with subordinate alternatives: habere ea, quae secundum naturam sint, vel omnia vel plurima et maxima, all or at least the most important.—More than twice, whether... or... or: hance tu mihi vel vi vel clam vel precario Fac tradas, T.: vel quod ita vivit vel quod ita rem p. gerit vel quod ita factus est.—The last vel is often strengthened by etiam: quae vel ad usum vitae vel etiam ad ipsam rem p. conferre possumus, or even: in mediocribus vel studiis vel officiis, vel vero etiam negotiis.—After neque, nor: neque satis Bruto... vel tribunis militum constabat, quid agerent, Cs.—Followed by aut, or... or (late): ubi regnat Protogenes aliquis vel Diphilus aut Erimarchus, Iu.* * *Ieven, actually; or even, in deed; orIIorvel... vel -- either... or
-
11 Anser
1.anser, ĕris, usu. m. [Sanscr. hasas; Gr. chên; Germ. Gans; Engl. Gander; Erse, goss = goose] (f., Varr. R. R. 3, 10, 3; Col. 8, 14, 4; cf. Schneid. Gram. II. p. 7; Bentl. ad Hor. S. 2, 8, 88; Neue, Formenl. I. p. 612 sq.), a goose; sacred to Juno, and which preserved the Capitol in the Gallic war. Hence held in high honor by the Romans, Liv. 5, 47; Cic. Rosc. Am. 20; Plin. 10, 22, 26, § 81 al.—Anser Amyclaeus, the swan, into which Jupiter changed himself at Amyclœ, Verg. Cir. 488.2.Anser, ĕris, m., a petulant and obscene poet (Ov. Tr. 2, 435), a friend of the triumvir Antonius, who presented him with an estate at Falernum (Cic. Phil. 13, 5). Acc. to Servius, Virgil makes a sportive allusion to him in Ecl. 9, 36: argutos inter strepere anser olores; cf.:ore canorus Anseris indocto carmine cessit olor,
Prop. 3, 32, 84, and Weich. Poet. Lat. pp. 159-167. -
12 anser
1.anser, ĕris, usu. m. [Sanscr. hasas; Gr. chên; Germ. Gans; Engl. Gander; Erse, goss = goose] (f., Varr. R. R. 3, 10, 3; Col. 8, 14, 4; cf. Schneid. Gram. II. p. 7; Bentl. ad Hor. S. 2, 8, 88; Neue, Formenl. I. p. 612 sq.), a goose; sacred to Juno, and which preserved the Capitol in the Gallic war. Hence held in high honor by the Romans, Liv. 5, 47; Cic. Rosc. Am. 20; Plin. 10, 22, 26, § 81 al.—Anser Amyclaeus, the swan, into which Jupiter changed himself at Amyclœ, Verg. Cir. 488.2.Anser, ĕris, m., a petulant and obscene poet (Ov. Tr. 2, 435), a friend of the triumvir Antonius, who presented him with an estate at Falernum (Cic. Phil. 13, 5). Acc. to Servius, Virgil makes a sportive allusion to him in Ecl. 9, 36: argutos inter strepere anser olores; cf.:ore canorus Anseris indocto carmine cessit olor,
Prop. 3, 32, 84, and Weich. Poet. Lat. pp. 159-167. -
13 blandiens
blandĭor, ītus, 4, v. dep. [blandus].I.Prop., lit., to cling caressingly to one, to fawn upon, to flatter, soothe, caress, fondle, coax (class.).1.With dat.:2.matri interfectae infante miserabiliter blandiente,
Plin. 34, 8, 19, § 88.—With inter se, Plin. 10, 37, 52, § 109.—3.With ut and subj.:4.Hannibalem pueriliter blandientem patri ut duceretur in Hispaniam,
Liv. 21, 1, 4.—Absol.:II.cessit immanis tibi blandienti Janitor aulae Cerberus,
Hor. C. 3, 11, 15:tantusque in eo vigor, et dulcis quidam blandientis risus apparuit, ut, etc.,
Just. 1, 4, 12:et modo blanditur, modo... Terret,
Ov. M. 10, 416.—Transf.A. 1.With dat.:2.nostro ordini palam blandiuntur,
Plaut. Cist. 1, 1, 37:blandiri eis subtiliter a quibus est petendum,
Cic. de Or. 1, 20, 90:cur matri praeterea blanditur?
id. Fl. 37, 92:durae supplex blandire puellae,
Ov. A. A. 2, 527:sic (Venus) patruo blandita suo est,
id. M. 4, 532; 6, 440; 14, 705.—Absol.:3.quippe qui litigare se simulans blandiatur,
Cic. Lael. 26, 99:lingua juvet, mentemque tegat. Blandire, noceque,
Ov. Am. 1, 8, 103:in blandiendo (vox) lenis et summissa,
Quint. 11, 3, 63:pavidum blandita,
timidly coaxing, Ov. M. 9, 569: qui cum dolet blanditur, post tempus sapit, Publ. Syr. v. 506 Rib.—With per:4.de Commageno mirifice mihi et per se et per Pomponium blanditur Appius,
Cic. Q. Fr. 2, 10 (12), 2.—With abl.:B.torrenti ac meditatā cotidie oratione blandiens,
Plin. 26, 3, 7, § 12.—In partic.1.Blandiri sibi, etc., to flatter one ' s self with something, to fancy something, delude one ' s self:2.blandiuntur enim sibi, qui putant, etc.,
Dig. 26, 7, 3, § 2.—So often in Dig. et Codd.; cf.:ne nobis blandiar,
not to flatter ourselves, to tell the whole truth, Juv. 3, 126.—Pregn., to persuade or impel by flattery ( = blandiendo persuadeo or compello—very rare).a.With subj.:b.(ipsa voluptas) res per Veneris blanditur saecla propagent ( = sic blanditur ut propagent),
Lucr. 2, 173 Lachm.—With ab and ad:III.cum etiam saepe blandiatur gratia conviviorum a veris indiciis ad falsam probationem,
Vitr. 3 praef. —Trop.A.Of inanim. things as subjects, to flatter, please, be agreeable or favorable to; to allure by pleasure, to attract, entice, invite.1.With dat.:2.video quam suaviter voluptas sensibus nostris blandiatur,
Cic. Ac. 2, 45, 139:blandiebatur coeptis fortuna,
Tac. H. 2, 10. —Absol.:3.fortuna cum blanditur captatum venit, Publ. Syr. v. 167 Rib: blandiente inertiā,
Tac. H. 4, 4:ignoscere vitiis blandientibus,
id. Agr. 16; Suet. Ner. 20; Plin. 13, 9, 17, § 60.—With abl.: opportuna suā blanditur populus umbrā, Ov M. 10, 555.—B.Of things as objects:A. B.cur ego non votis blandiar ipse meis?
i. e. believe what I wish, Ov. Am. 2, 11, 54:nisi tamen auribus nostris bibliopolae blandiuntur,
tickle with flattery, Plin. Ep. 1, 2, 6.—Hence, -
14 blandior
blandĭor, ītus, 4, v. dep. [blandus].I.Prop., lit., to cling caressingly to one, to fawn upon, to flatter, soothe, caress, fondle, coax (class.).1.With dat.:2.matri interfectae infante miserabiliter blandiente,
Plin. 34, 8, 19, § 88.—With inter se, Plin. 10, 37, 52, § 109.—3.With ut and subj.:4.Hannibalem pueriliter blandientem patri ut duceretur in Hispaniam,
Liv. 21, 1, 4.—Absol.:II.cessit immanis tibi blandienti Janitor aulae Cerberus,
Hor. C. 3, 11, 15:tantusque in eo vigor, et dulcis quidam blandientis risus apparuit, ut, etc.,
Just. 1, 4, 12:et modo blanditur, modo... Terret,
Ov. M. 10, 416.—Transf.A. 1.With dat.:2.nostro ordini palam blandiuntur,
Plaut. Cist. 1, 1, 37:blandiri eis subtiliter a quibus est petendum,
Cic. de Or. 1, 20, 90:cur matri praeterea blanditur?
id. Fl. 37, 92:durae supplex blandire puellae,
Ov. A. A. 2, 527:sic (Venus) patruo blandita suo est,
id. M. 4, 532; 6, 440; 14, 705.—Absol.:3.quippe qui litigare se simulans blandiatur,
Cic. Lael. 26, 99:lingua juvet, mentemque tegat. Blandire, noceque,
Ov. Am. 1, 8, 103:in blandiendo (vox) lenis et summissa,
Quint. 11, 3, 63:pavidum blandita,
timidly coaxing, Ov. M. 9, 569: qui cum dolet blanditur, post tempus sapit, Publ. Syr. v. 506 Rib.—With per:4.de Commageno mirifice mihi et per se et per Pomponium blanditur Appius,
Cic. Q. Fr. 2, 10 (12), 2.—With abl.:B.torrenti ac meditatā cotidie oratione blandiens,
Plin. 26, 3, 7, § 12.—In partic.1.Blandiri sibi, etc., to flatter one ' s self with something, to fancy something, delude one ' s self:2.blandiuntur enim sibi, qui putant, etc.,
Dig. 26, 7, 3, § 2.—So often in Dig. et Codd.; cf.:ne nobis blandiar,
not to flatter ourselves, to tell the whole truth, Juv. 3, 126.—Pregn., to persuade or impel by flattery ( = blandiendo persuadeo or compello—very rare).a.With subj.:b.(ipsa voluptas) res per Veneris blanditur saecla propagent ( = sic blanditur ut propagent),
Lucr. 2, 173 Lachm.—With ab and ad:III.cum etiam saepe blandiatur gratia conviviorum a veris indiciis ad falsam probationem,
Vitr. 3 praef. —Trop.A.Of inanim. things as subjects, to flatter, please, be agreeable or favorable to; to allure by pleasure, to attract, entice, invite.1.With dat.:2.video quam suaviter voluptas sensibus nostris blandiatur,
Cic. Ac. 2, 45, 139:blandiebatur coeptis fortuna,
Tac. H. 2, 10. —Absol.:3.fortuna cum blanditur captatum venit, Publ. Syr. v. 167 Rib: blandiente inertiā,
Tac. H. 4, 4:ignoscere vitiis blandientibus,
id. Agr. 16; Suet. Ner. 20; Plin. 13, 9, 17, § 60.—With abl.: opportuna suā blanditur populus umbrā, Ov M. 10, 555.—B.Of things as objects:A. B.cur ego non votis blandiar ipse meis?
i. e. believe what I wish, Ov. Am. 2, 11, 54:nisi tamen auribus nostris bibliopolae blandiuntur,
tickle with flattery, Plin. Ep. 1, 2, 6.—Hence, -
15 citer
cĭter, tra, trum ( comp. citerior; sup. citimus; most freq. in comp.; in posit. only Cato ap. Prisc. pp. 589 and 999 P.; and Afran. ap. Prisc. p. 607 ib.), adj. [cis].I.On this side:II. A.citer agnus (ager) alligatus ad sacra erit, Cato ap. Prisc. pp. 599 and 989 P.: alter ulteriorem Galliam decernit cum Syriā, alter citeriorem,
Cic. Prov. Cons. 15, 36:citerior provincia (i. e. Gallia Cisalpina),
Caes. B. G. 1, 10:in Galliā citeriore,
id. ib. 1, 24; Hirt. B. G. 8, 23; Suet. Caes. 56:citerior Hispania,
Varr. R. R. 1, 57, 2; Cic. Att. 12, 37, 4; Nep. Cat. 2, 1; Plin. 3, 1, 2, § 6:Arabia,
Plin. 6, 34, 39, § 213:Oceanus,
Flor. 4, 12, 46:ripa,
Vell. 2, 107, 1.—In space:2.(stella) ultima a caelo, citima terris,
Cic. Rep. 6, 16, 16; id. Univ. 7 fin.:citima Persidis (sc. loca),
Plin. 6, 34, 39, § 213. —Trop.:B.deduc orationem tuam de caelo ad haec citeriora,
Cic. Rep. 1, 21, 34:quantā animi tranquillitate humana et citeriora considerat,
id. Tusc. 5, 25, 71:ut ad haec citeriora veniam et notiora nobis,
id. Leg. 3, 2, 4:nam citeriora nondum audiebamus,
id. Fam. 2, 12, 1; Val. Max. 3, 8, 1; 9, 12, 6:citerioris vitae minister,
private, domestic, Amm. 14, 1, 7.—In time (post-Aug.), earlier, sooner:C.Africano consulatus citerior legitimo tempore datus est,
Val. Max. 8, 15, 1; 6, 3, 11:in antiquius citeriusve,
Vell. 1, 17, 2:citeriore die (opp. longiore),
Dig. 23, 4, 15.—In measure or degree, small, little:III.citerior tamen est poena quam scelus,
Quint. Decl. 299; Val. Max. 8, 7, ext. 10.— Advv.: comp. cĭtĕrĭus, less:citerius debito resistere,
Sen. Ira, 1, 16, 11; sup. cĭtĭmē, least, acc. to Prisc. p. 1016 P.—Hence,A.cī̆trā, adv. and prep. with acc., on this side, on the hither or nearer side (opp. to ultra; more freq. than cis, q. v.).1.Prop.(α).Adv.:(β).(dextera) nec citra mota nec ultra,
neither this way nor that, Ov. M. 5, 186; cf.:ultra citraque pervolare,
Plin. 10, 23, 31, § 61:citra est Oglasa,
id. 3, 6, 12, § 80; 6, 11, 12, § 30:citra fuere margines,
id. 2, 17, 14, § 73.—With acc.:2.Germani qui essent citra Rhenum,
Caes. B. G. 6, 32:is locus est citra Leucadem stadia CXX.,
Cic. Fam. 16, 2; so,citra Veliam,
id. Att. 16, 7, 5:citra mare,
Hor. S. 2, 8, 47:mare citra,
id. ib. 1, 10, 31:citra flumen intercepti,
Liv. 21, 48, 6:citra Tauri juga,
id. 38, 48, 1 al. —With verbs of motion: ut exercitum citra flumen Rubiconem educeret,
Cic. Phil. 6, 3, 5:ut omnes citra flumen eliceret,
Caes. B. G. 6, 8; Liv. 21, 54, 4; Hor. S. 1, 1, 106.—(Acc. to citer, II.) Of that which takes [p. 345] place, or is within a fixed boundary, and yet does not reach that boundary, within, beneath, short of, less than.(α).Adv.:(β).non erit necesse id usque a capite arcessere: saepe etiam citra licet,
not so far, Cic. Top. 9, 39:paucis citra milibus lignatores ei occurrunt,
Liv. 10, 25, 4:citra quam proxime fuerint (defectus lunae),
Plin. 2, 13, 10, § 86:citra exsultare,
id. 17, 22, 35, § 180: tela citra cadebant (i. e. did not reach the Romans), Tac. H. 3, 23.—With acc.:b.nec a postremā syllabā citra tertiam,
before the third syllable, Cic. Or. 18, 58 (cf. Quint. 1, 5, 30: acuta intra numerum trium syllabarum continetur); id. 8, 6, 76:cur Veneris stella numquam longius XLVI. portibus ab sole... abscedant, saepe citra eas ad solem reciprocent,
Plin. 2, 17, 14, § 72; 2, 17, 15, § 77.—Trop.(α).Adv. of measure:(β).neve domi praesume dapes et desine citra Quam capias paulo,
Ov. A. A. 3, 757; cf.:culta citra quam debuit illa,
id. P. 1, 7, 55.—With acc.: pronepos ego regis aquarum;c.Nec virtus citra genus est,
is not behind my family, Ov. M. 10, 607:glans cum citra satietatem data est,
not to satiety, Col. 7, 6, 5; cf. id. 9, 13, 2; so,fatigationem,
Cels. 1, 2; cf. Plin. 19, 8, 54, § 171:scelus,
Ov. Tr. 5, 8, 23:citra necem tua constitit ira,
id. ib. 2, 127:usus citra intellectum acrimoniae,
Plin. 19, 8, 54, § 171. —In time (with acc. rare;3.perh. not anteAug.): citra Kalendas Octobris,
Col. 2, 8, 3; cf. Gell. 12, 13:Trojana tempora,
Ov. M. 8, 365:juventam,
id. ib. 10, 84:temporis finem,
Dig. 49, 16, 15.—Since the Aug. per. (most freq. in Quint. and Pliny the elder; in the former more than twenty times), in gen. of that which does not belong to, is without, or beyond something, without, aside from, apart from, except, without regard to, setting aside (for the class. sine, praeter; hence the Gloss.: aneu sine, absque, praeter, citra, Gloss. Cyr.; citra dicha, chôris, ektos, Gloss. Phil.); with acc.:B.citra hoc experimentum multa sunt, quae, etc.,
Col. 2, 2, 20:plus usus sine doctrinā, quam citra usum doctrina valet,
Quint. 12, 6, 4:Phidias in ebore longe citra aemulum,
id. 12, 10, 9:vir bonus citra virtutem intellegi non potest,
id. 12, 2, 1; so,accusationem,
id. 7, 2, 26; 3, 8, 21; 7, 10, 3:tranare aquas citra docentem natura ipsa sciunt,
id. 2, 16, 13:citra invidiam,
Plin. 7, 29, 30, § 108:citra ullum aliud incommodum,
id. 2, 51, 52, § 137:citra dolorem,
id. 12, 17, 40, § 79; Plin. Ep. 2, 1, 4:morsum,
Plin. 8, 38, 57, § 136:vulnus,
id. 20, 21, 84, § 225 al.:citra fidem,
Tac. Agr. 1:citra speciem aut delectationem,
id. G. 16:citra Senatūs populique auctoritatem,
Suet. Caes. 28:commoda emeritorum,
id. Aug. 24:spem omnium fortuna cessit,
Flor. 3, 1, 2:etiam citra spectaculorum dies,
i.e. even out of the time of the established spectacles, Suet. Aug. 43:citra magnitudinem prope Ponto similis,
excepting its size, Mel. 1, 19, 17; Tac. Agr. 10; Quint. 2, 4, 22; so id. 7, 2, 13; Dig. 3, 6, 9: lana tincta fuco citra purpuras placet, Ov. Fragm. ap. Quint. 12, 10, 75.—Citra sometimes follows its case, Hor. S. 1, 1, 107; 1, 10, 31.—cī̆trō, adv. (orig. dat. sing.), always in the connection and position ultro citroque, ultro et citro, ultro ac citro, or without copula ultro citro (not ultroque citroque), hither and thither, this way and that, here and there, to and fro, from both sides, backwards and forwards, reciprocally; Fr. par ci par là, ça et là (in good prose):ultro ac citro commeare,
Varr. R. R. 3, 5, 16:sursum deorsum, ultro citro commeantibus,
Cic. N. D. 2, 23, 84: ultro citroque commeare, Auct. B. Afr. 20; Plin. 2, 38, 38, § 104; * Suet. Calig. 19; Lucr. 4, 32:qui ultro citroque navigarent,
Cic. Verr. 2, 5, 66, § 170:cursare ultro et citro,
id. Rosc. Am. 22, 60 (in Prisc. p. 1011 P., perh. only from memory written ultro citroque):bis ultro citroque transcurrerunt,
Liv. 40, 40, 7 al.:cum saepe ultro citroque legati inter eos mitterentur,
Caes. B. G. 1, 42; id. B. C. 1, 20; Liv. 5, 8, 6:multis verbis ultro citroque habitis,
Cic. Rep. 6, 9, 9; cf. Liv. 9, 45, 2; 7, 9, 2:beneficiis ultro citro datis acceptisque,
Cic. Off. 1, 17, 56:ut obsides ultro citroque darentur,
Liv. 44, 23, 2:datā ultro citroque fide,
id. 29, 23, 5:inplicati ultro et citro vel usu diuturno vel etiam officiis,
Cic. Lael. 22, 85 Klotz N. cr.: alternatis ultro citro aestibus, Sen. Q. N. 4, 2, 29:ultro citroque versus,
Amm. 30, 3, 5. -
16 de
1.dē, adv.: of place, down, only in the phrase susque deque, q. v.2.dē, prep. [perh. for ded; cf. Oscan dat, old abl. of pronom. stem da; cf. also Lith. praep. da, as far as; and the suffixes, old case-forms, -dam, -dem, -dum, -do, with the locative -de; v. Ribbeck, Beitr. z. L. v. d. Lat. Part. p. 4 sq.] (with abl., denotes the going out, departure, removal, or separating of an object from any fixed point. Accordingly, it occupies a middle place between ab, away from, which denotes a mere external departure, and ex, out of, which signifies from the interior of a thing. Hence verbs compounded with de are constr. not only with de, but quite as freq. with ab and ex; and, on the other hand, those compounded with ab and ex often have the terminus a quo indicated by de), from, away from, down from, out of, etc.A.In space, lit. and trop. with verbs of motion: animam de corpore mitto, Enn. ap. Non. p. 150, 6 (Ann. v. 216 Vahl.):b.aliquo quom jam sucus de corpore cessit,
Lucr. 3, 224:(quod Ariovistus) de altera parte agri Sequanos decedere juberet,
to depart, withdraw from, Caes. B. G. 1, 31, 10; cf.:civitati persuasit, ut de finibus suis cum omnibus copiis exirent,
id. ib. 1, 2:decedere de provincia,
Cic. Verr. 2, 2, 20, § 49 ( = ex provincia, id. ib. 2, 2, 65, §147): de vita decedere,
Cic. Rab. Perd. 11:exire de vita,
id. Lael. 4, 15 (cf.:excedere e vita,
id. ib. 3, 12):de triclinio, de cubiculo exire,
id. de Or. 2, 65 fin.:hamum de cubiculo ut e navicula jacere,
Plin. Ep. 9, 7, 4:de castris procedere,
Sall. C. 61, 8 et saep.:brassica de capite et de oculis omnia (mala) deducet,
Cato R. R. 157, 6:de digito anulum detraho,
Ter. Heaut. 4, 1, 38; cf.:de matris complexu aliquem avellere atque abstrahere,
Cic. Font. 17:nomen suum de tabula sustulit,
id. Sest. 33, 72:ferrum de manibus extorsimus,
id. Cat. 2, 1, 2:juris utilitas vel a peritis vel de libris depromi potest,
id. de Or. 1, 59, 252 et saep.:... decido de lecto praeceps,
Plaut. Casin. 5, 2, 50:de muro se deicere,
Caes. B. C. 1, 18, 3:de sella exsilire,
Cic. Verr. 2, 2, 30 fin.:nec ex equo vel de muro, etc., hostem destinare,
Tert. adv. Jud. 9, p. 192:de caelo aliquid demittere,
Lucr. 2, 1155; cf. Cato R. R. 14, 3 et saep.—In gen., to indicate the person or place from which any thing is taken, etc., with verbs of taking away, depriving, demanding, requesting, inquiring, buying; as capere, sumere, emere, quaerere, discere, trahere, etc., and their compounds; cf.:2.emere de aliquo,
Cato R. R. 1, 4:aliquid mercari de aliquo,
Cic. Fl. 20 et saep.:de aliquo quaerere, quid, etc.,
Cic. Att. 1, 14, 2:saepe hoc audivi de patre,
id. de Or. 3, 33, 133; cf.:de mausoleo exaudita vox est,
Suet. Ner. 46:ut sibi liceret discere id de me,
Ter. Eun. 2, 2, 31;so with petere, of place (class.): de vicino terra petita solo,
Ov. F. 4, 822;so of persons (late Lat.): peto de te,
Dig. 36, 1, 57, § 2; Apul. M. 6, p. 179, 40.To point out the place from which any thing is brought; and hence, trop., to indicate its origin, derivation, etc.: of, from: de circo astrologi, Enn. ap. Cic. Div. 1, 58; so,3.caupo de via Latina,
Cic. Clu. 59, 163:nescio qui de circo maximo,
id. Mil. 24, 65:declamator aliqui de ludo aut rabula de foro,
id. Or. 15, 47:homo de schola atque a magistro... eruditus,
id. de Or. 2, 7, 28:nautae de navi Alexandrina,
Suet. Aug. 98:aliquis de ponte,
i. e. a beggar, Juv. 14, 134:Libyca de rupe leones,
Ov. F. 2, 209:nostro de rure corona,
Tib. 1, 1, 15:Vaticano fragiles de monte patellas,
Juv. 6, 344 al.:de summo loco Summoque genere eques,
Plaut. Capt. prol. 30; cf. id. Aul. prol. 28; id. Poen. 3, 1, 13:genetrix Priami de gente vetusta,
Verg. A. 9, 284; cf. id. ib. 10, 350; Stat. S. 5, 3, 126:de Numitore sati,
Ov. F. 5, 41:de libris,
Cic. de Or. 1, 59, 252:de Philocteta, id,
ib. 3, 35, 141 (cf.:e Philocteta versus,
Quint. 3, 1, 14).Transf., to indicate the quarter from which motion proceeds (cf. ab), from, and because motion is so often and naturally downwards, down from:B.haec agebantur in conventu, palam, de sella ac de loco superiore,
Cic. Verr. 2, 4, 40; cf. ib. 2, 2, 38:quem ad se vocari et de tribunali citari jussit,
id. ib. 2, 5, 7:qui nihil ex occulto, nihil de insidiis, agendum putant,
Cic. Off. 1, 30, 109; cf.de tergo plagas dare,
from behind, Plaut. Asin. 2, 2, 10; Just. 20, 5, 5:de paupere mensa dona,
Tib. 1, 1, 37 et saep.—In jurid. Latin: de plano discutere, interloqui, cognoscere, etc., i. e. on level ground, not on the tribunal (cf. chamothen, opp. pro bêmatos, Dig. 27, 1, 13, § 10), Dig. 1, 4, 1; 1, 16, 9; 14. 3, 11 et saep.; so, de plano, off-hand, without formal consideration, Lucr. 1, 411;v. planus.—And with pendeo, etc. (the motion in the eye transferred to the object): deque viri collo dulce pependit onus,
Ov. F. 2, 760:lucerna de camera pendebat,
Petr. 30, 3; cf.:et nova de gravido palmite gemma tumet,
Ov. F. 1, 152:de qua pariens arbore nixa dea est,
leaning downwards against the tree, id. H. 21, 100.In time.1.Immediately following a given moment of time, after, directly after (very rare):2.de concursu,
Lucr. 1, 384 (cf. Munro, ad loc.):velim scire hodiene statim de auctione aut quo die venias,
Cic. Att. 12, 3:non bonus somnus est de prandio,
Plaut. Most. 3, 2, 8:de eorum verbis prosilui, etc.,
id. Trin. 1, 2, 178.—Hence, diem de die, from day to day, day after day, Liv. 5, 48:cum is diem de die differret, dum, etc.,
id. 25, 25; cf.:diem de die proferendo,
Just. 2, 15, 6: de die in diem, from day to day, daily (eccl. Lat.), Vulg. Psa. 60, 8; 2 Pet. 2, 8; Cypr. Ep. 3, 11.De nocte, de vigilia, etc., to designate an act which begins or takes its origin from the night-time, Engl. during or in the course of the night, at night, by night, etc.: De. Rus cras cum filio Cum primo lucu ibo hinc. Mi. Imo de nocte censeo, to-night rather, Ter. Ad. 5, 3, 55: in comitium Milo de nocte venit, in the night (cf. shortly before, Milo media nocte in campum venit), Cic. Att. 4, 3, 4; cf. id. Mur. 33, 69:C.vigilas tu de nocte,
id. ib. 9, 22; cf.:de nocte evigilabat,
Suet. Vesp. 21:ut jugulent homines, surgunt de nocte latrones,
at night, Hor. Ep. 1, 2, 32;and Hannibal surgere de nocte solitus, Frontin Strat. 4, 3, 7 et saep.: ut de nocte multa impigreque exsurrexi,
late in the night, Plaut. Rud. 4, 2, 10; so,multa de nocte,
Cic. Sest. 35, 75; id. Att. 7, 4 fin. (for which multa nocte, id. Q. Fr. 2, 9); cf.also: si de multa nocte (al. de nocte) vigilassent,
id. Att. 2, 15, 2:Caesar mittit complures equitum turmas eo de media nocte,
Caes. B. G. 7, 45; 7, 88; so,media de nocte,
at midnight, Suet. Calig. 26; Hor. Ep. 1, 18, 91:Caesar de tertia vigilia e castris profectus,
in the third night-watch, Caes. B. G. 1, 12:de tertia vigilia,
id. ib. 1, 21; Liv. 9, 44 Drak.; 40, 4 al.; cf.:de quarta vigilia,
Caes. B. G. 1, 21, 3 al.; v. vigilia. —As in this manner de nocte became adverbially = nocte, so de die was sometimes used for die or per diem:de die potare,
by day, in the daytime, Plaut. Asin. 4, 2, 16:epulari de die,
Liv. 23, 8; Ter. Ad. 5, 9, 8; Catull. 47, 6; Suet. Calig. 37; id. Domit. 21; cf.:bibulus media de luce Falerni,
Hor. Ep. 1, 14, 34;and in a lusus verbb. with in diem,
Cic. Phil. 2, 34 fin. —Less freq., de mense:navigare de mense Decembri,
in December, Cic. Q. Fr. 2, 1 fin. —And once de tempore for tempore: ipse de tempore coenavit, Auct. B. Hisp. 33, 5.In other relations, implying separation, departure from, etc.1.To designate the whole, from which a part is taken, or of which a part is separately regarded, etc., from among, out of, from:b.hominem certum misi de comitibus meis,
Cic. Att. 8, 1, 2:gladio percussus ab uno de illis,
id. Mil. 24, 65:si quis de nostris hominibus,
id. Flacc. 4:quemvis de iis qui essent idonei,
id. Div. in Caecil. 4 fin.:de tribus et decem fundis tres nobilissimi fundi,
id. Rosc. Am. 35, 99 et saep.:accusator de plebe,
id. Brut. 34, 131:pulsare minimum de plebe Quiritem,
Ov. Am. 1, 7, 29; cf. Liv. 7, 17:malus poëta de populo,
Cic. Arch. 10, 25 et saep.:partem solido demere de die,
Hor. Od. 1, 1, 20:quantum de vita perdiderit,
Petr. 26:praeteriine tuas de tot caelestibus aras,
Ov. Her. 21, 179; Juv. 1, 138. —Sometimes de with abl. takes the place of the gen. partit. or gen. obj. In the best writers this occurs mainly(α).to avoid ambiguity where genitives would be multiplied:(β).ne expers partis esset de nostris bonis,
Ter. Heaut. 4, 1, 39:ut aliquem partem de istius impudentia reticere possim,
Cic. Verr. 2, 1, 12, § 32;for greater precision:(γ).si quae sunt de eodem genere,
id. Tusc. 4, 7, 16:persona de mimo,
id. Phil. 2, 27, 65;in the poets, metri gratiā:2.aliquid de more vetusto,
Ov. F. 6, 309; Grat. Cyneg. 17:laudes de Caesare,
Ov. Pont. 4, 13, 23:cetera de genere hoc,
Hor. Sat. 1, 1, 13; Lucr. 4, 746. This circumlocution was freq. [p. 514] in comic writers and in vulgar lang., and became more common in the declining periods of the lang., so that in the Romance tongues de, di, etc., with a case represent the earlier genitive (so, conscius, conscientia, meminisse, mentionem facere, recordari, etc., de aliqua re for alicujus rei, v. h. vv.).To indicate the property from which the costs of any thing are taken:3.obsonat, potat, olet unguenta de meo,
Ter. Ad. 1, 2, 37; so,de tuo,
Plaut. Bac. 1, 1, 65:de suo,
Cic. Att. 16, 16, A, 5; Suet. Caes. 19:de nostro,
Plaut. Truc. 1, 2, 11:de vestro,
Liv. 6, 15, 10; cf.:de vestris,
Ov. F. 3, 828:de alieno,
Liv. 3, 1, 3; Just. 36, 3 fin.:de publico,
Cic. Verr. 2, 3, 44; Liv. 1, 20; 2, 16; 4, 60. For de tuo, once de te:de te largitor puer,
Ter. Ad. 5, 8, 17.—Also in a trop. sense:ad tua praecepta de meo nihil his novum apposivi,
Plaut. Mil. 3, 3, 31; cf. id. Men. 1. 2, 40; Cic. Fam. 4, 3; Plin. Ep. 4, 13, 8.— Poet., to denote that out of which, or by which, one pays a penalty or suffers punishment:has vestro de sanguine poenas datis,
Luc. 4, 805; cf.:cum de visceribus tuis satisfacturus sis quibus debes,
Cic. Q. Frat. 1, 3, 7.To designate the material of which any thing is made, of, out of, from:4.niveo factum de marmore signum,
Ov. M. 14, 313; cf. Verg. G. 3, 13:verno de flore corona,
Tib. 2, 1, 59:sucus de quinquefolio,
Plin. 26, 4, 11:cinis de fico,
Pall. 1, 35, 3 et saep.:de templo carcerem fleri,
Cic. Phil. 5, 7; cf. Flor. 2, 6, 32:captivum de rege facturi,
Just. 7, 2, 11; cf.:inque deum de bove versus erat,
Ov. F. 5, 616 et saep.:fles de rhetore consul,
Juv. 7, 197.—Cf. trop. by means of:de eodem oleo et opera exaravi nescio quid ad te,
Cic. Att. 13, 38.—Prov.:de nihilo nihilum,
Pers. 3, 84; cf. Lucr. 1, 157 sq.In mental operations, to indicate the subject-matter or theme on which any mental act (thinking, considering, advising, determining, etc.; discoursing, informing, exhorting, deciding, disputing, doubting, etc.) is founded; of, about, concerning, Gr. peri:5.cogitare de aliqua re, etc. (the most common signification): multa narrare de Laelio,
Cic. Lael. 1, 1:dubitare de re,
id. Fam. 3, 10, 15:de suo adventu docere,
Suet. Caes. 9:de moribus admonere,
Sall. Cat. 5, 9 et saep.—With this, too, is connected its use,To indicate the producing cause or reason, for, on account of, because of:6.nam id nisi gravi de causa non fecisset,
Cic. Att. 7, 7, 3; cf. id. de Or. 1, 41, 186; Cael ap. Cic. Fam. 8, 15; Cic. Att. 11, 3:de quo nomine ad arbitrum adiisti, de eo ad judicium venisti,
id. Rosc. Com. 4, 12:flebat uterque non de suo supplicio, sed pater de filii morte, de patris filius,
id. Verr. 2, 1, 30, § 76:de labore pectus tundit,
with pain, Plaut. Casin. 2, 6, 63:incessit passu de vulnere tardo,
Ov. M. 10, 49:humus fervet de corpore,
id. ib. 7, 560:facilius de odio creditur,
Tac. H. 1, 34:quod erat de me feliciter Ilia mater,
through me, Ov. F. 3, 233 et saep.To indicate the thing with reference to which any thing is done, with respect to, concerning:7.de istac re in oculum utrumvis conquiescito,
Plaut. Ps. 1, 1, 121: nil peccat de savio, Caec. ap. Gell. 2, 23, 11 (v. 161 Ribbeck):credere de numero militum,
Cic. Att. 9, 1, 2:de numero dierum fidem servare,
Caes. B. G. 6, 36; Sall. C. 50, 3:de ceteris senatui curae fore,
id. Jug. 26, 1:concessum ab nobilitate de consule plebeio,
Liv. 6, 42:solem de virgine rapta consule,
Ov. F. 4, 581 et saep.—Ellipt.:de argento somnium,
as for the money, Ter. Ad. 2, 1, 50 (for which id. Heaut. 4, 2, 4: quod de argento sperem, nihil est): Varr. R. R. 1, 59, 1:de Dionysio sum admiratus,
Cic. Att. 9, 12; id. Off. 1, 15, 47:de me autem suscipe paullisper meas partes,
id. Fam. 3, 12, 2; Ter. Hec. 2, 1, 36 et saep.:de Samnitibus triumphare,
concerning, over, Cic. Sen. 16, 55; cf. Hor. 4, 2, 88:de Atheniensibus victoria,
Curt. 8, 1, 33.To indicate the thing in conformity with which any thing is done, according to, after:8.secundum: DE SENATVOS SENTENTIAD, S. C. de Bac.: fecisse dicas de mea sententia,
Plaut. Bac. 4, 9, 115; cf.:de suorum propinquorum sententia atque auctoritate fecisse dicatur,
Cic. Cael. 29: de consilii sententia Mamertinis se frumentum non imperare pronunciat, id. Verr. 2, 5, 21 al.:de ejus consilio velle sese facere,
Ter. Ph. 3, 1, 17:vix de mea voluntate concessum est,
Cic. Att. 4, 2, 4:de exemplo meo ipse aedificato,
Plaut. Most. 3, 2, 86:de more vetusto,
Verg. A. 11, 142; Ov. M. 7, 606:de nomine,
id. ib. 1, 447:patrioque vocat de nomine mensem,
id. F. 3, 77.With adjectives to form adverbial expressions.a.De integro, anew ( = ab integro, ex integro; cf.: iterum, rursus, denuo), indidemque eadem aeque oriuntur de integro, atque eodem occidunt, Pac. ap. Varr. L. L. 5, § 17 Müll. (v. 92 Ribb.):b.ratio de integro ineunda est mihi,
Ter. Heaut. 4, 2, 7; Cic. Verr. 2, 2, 56; id. Att. 13, 27; id. Fam. 12, 30, 2 et saep. (The combination de novo appears only in the contracted form denuo, v. h. v.).—De improviso, unexpectedly:c.ubi de improviso interventum est mulieri,
Ter. Heaut. 2, 3, 40; id. And. 2, 2, 23; id. Ad. 3, 3, 53; Caes. B. G. 2, 3; 5, 22; 5, 39 et saep.; Cic. Rosc. Am. 52, 151 et saep.—De transverso, unexpectedly:► De is often put between an adj.ecce autem de transverso L. Caesar ut veniam ad se rogat,
Cic. Att. 15, 4 fin.; Auct. Her. 4, 10, 14.or pron. and its substantive; cf.II.above multa de nocte, media de nocte, gravi de causa, etc.: qua de re,
Ter. Andr. 1, 2, 13; esp. in the judic. formula: qua de re agitur; cf. Varr. R. R. 2, 2, 6; Cic. Brut. 79 fin. Also freq. after a simple relative:quo de,
Cic. Inv. 1, 28, 41; 54, 104; 2, 11, 37:qua de,
id. ib. 2, 23, 70 et saep.In composition the e becomes short before a vowel, as in dĕhisco, dĕhinc, dĕorsum, and coincides with it in the poets by synaeresis; cf.: dehinc, deinde, deinceps, deorsum; sometimes contraction takes place, as in debeo, debilis, dego, demo, from dehabeo, de-habilis, de-ago, de-emo.—2.Signif.a.Separation, departure, removal, taking away; off, away, down, out: decedo, demigro, demeto, depromo, descendo, devolvo, derivo, deflecto, etc.; and trop. dedico, denuntio; and in a downward direction, decido, decumbo, deprimo, demergo, delabor, defluo, demitto, desido, desideo, declivis, deculco, degredior, deicio, etc.—b.Cessation, removal of the fundamental idea ( = un-, de-, dis-): dearmo, deartuo, decresco, dedisco, dedecoro, dedignor, dedoceo, denascor, denormo, desum, etc.; and hence direct negation, as in dedecet, deformis, demens, etc.—c.With reference to the terminus of the action: defero, defigo, demitto, etc.; hence also trop., with reference to the extent of the action, to the uttermost, to exhaustion, through. out: debacchor, debello, dedolo, delino, delibuo, etc.: defatigo, delaboro, delasso, etc.; hence freq. a mere strengthening of the fundamental idea, = valde, thoroughly, much: demiror, demitigo, etc.—d.Giving a bad sense to the verb: decipio, delinquo, deludo, derideo, detestor.—e.Rarely, contraction from a broad into a narrow space, together: deligo, devincio. See also Hand Turs. II. p. 183-229. -
17 facultas
făcultas, ātis ( gen. plur.:I.facultatum,
Cic. Off. 1, 9, 29 al.:facultatium,
Dig. 32, 1, 78, § 1; Col. 1, 4, 8), f. [facul, facilis; cf.: difficultas, simultas], capability, possibility, power, means, opportunity; skill, ability to do any thing easily (class.; syn.: dotes, virtutes, [p. 719] ingenium, indoles).Lit.:(α).facultates sunt, aut quibus facilius fit, aut sine quibus aliquid confici non potest,
Cic. Inv. 1, 27, 41.—Constr. with gen., ad, ut, inf., or absol.With gen. of gerund.:(β).facultas pariendi,
Ter. And. 1, 4, 5:summa copia facultasque dicendi,
Cic. Quint. 2, 8:sibi facultatem dicendi parare,
Quint. 11, 2, 49:Miloni manendi nulla facultas,
Cic. Mil. 17, 45:suscipiendi maleficii,
id. Rosc. Am. 33, 92:laedendi,
id. Fl. 8, 19:redimendi,
id. de Imp. Pomp. 7, 18:facultatem judicandi facere,
id. Verr. 2, 2, 73, § 179 et saep.—So with ellipsis of dicendi:extemporalis facultas,
of extemporaneous speaking, Suet. Aug. 84; cf.:facultas summa,
Plin. Ep. 1, 20, 18; id. ib. 6, 29, 5.—With a gen. subst.:talium sumptuum facultatem fructum divitiarum putat,
Cic. Off. 2, 16, 56:quod reliquis fugae facultas daretur,
Caes. B. G. 1, 32 fin.:Demostheni facultatem defuisse hujus rei,
Quint. 6, 3, 2: si facultas tui praesentis esset, if I could but meet you face to face, Planc. in Cic. Fam. 10, 4:facultates medicamentorum,
virtue, efficacy, Cels. 5 praef. init.; id. ib. 17.—With ad:(γ).ne irato facultas ad dicendum data esse videatur,
Cic. Font. 10, 22 (6, 12); cf.:ad explicandas tuas litteras,
id. Rep. 1, 9; and:ad ducendum bellum,
Caes. B. G. 1, 38, 4.— In plur.:ingenii facultates,
Cic. Att. 3, 10:multae mihi ad satis faciendum reliquo tempore facultates dabuntur,
Cic. Clu. 4, 10.—Rarely with dat.:si facultas sit alendis sarmentis,
Col. 4, 29, 1.—With in:(δ).modica in dicendo facultas,
Suet. Galb. 3. —With ut:(ε).nonnumquam improbo facultas dari, ut, etc.,
Cic. Caecin. 25, 71; id. Rab. Perd. 6, 18:L. Quintius oblatam sibi facultatem putavit, ut, etc.,
id. Clu. 28, 77; id. Fam. 1, 7, 4:erit haec facultas in eo, quem volumus esse eloquentem, ut, etc.,
id. Or. 33, 117.—With inf. (post-Aug. and very rare):(ζ).nobis saevire facultas,
Stat. Th. 4, 513; 12, 36; Val. Fl. 3, 16; Auct. B. Afr. 78.—Absol.:II.cave quicquam, quod ad meum commodum attineat, nisi maximo tuo commodo et maxima tua facultate cogitaris,
Cic. Q. Fr. 3, 9, 4:urges istam occasionem et facultatem,
id. Fam. 7, 8, 2:poëtica quaedam,
id. Rep. 1, 14:facultas ex ceteris rebus comparata,
id. de Or. 2, 12, 50:si facultas erit,
id. de Inv. 1, 46 fin.; cf.:hinc abite, dum est facultas,
while you can, Caes. B. G. 7, 50 fin.:quoad facultas feret,
Cic. Inv. 2, 3, 10.Transf., concr., for copia, opes, a sufficient or great number, abundance, plenty, supply, stock, store; plur., goods, riches, property (syn.: opes, bona, silva, divitiae, fortunae, copia, vis).(α).Sing.:(β).nummorum facultas,
Cic. Quint. 4, 16:cujus generis (virorum) erat in senatu facultas maxima,
id. Sull. 14, 42:facultas vacui ac liberi temporis,
id. de Or. 3, 15, 57:omnium rerum, quae ad bellum usui erant, summa erat in eo oppido facultas,
Caes. B. G. 1, 38, 3:navium,
id. ib. 3, 9, 6:si facultas ejus succi sit copiosior,
Col. 12, 38, 8 al.: pro facultate quisque, in proportion to his ability or wealth, Suet. Aug. 29.—Plur.:anquirunt ad facultates rerum atque copias, ad potentiam, etc.,
Cic. Off. 1, 3, 9:mutandis facultatibus et commodis,
id. ib. 2, 4, 15:facultates commodorum praetermittere,
id. Att. 1, 17, 5:me tuae facultates sustinent,
id. Q. Fr. 1, 3, 7:videndum ne major benignitas sit quam facultates,
id. Off. 1, 14, 42:facultates ad largiendum magnas comparasse,
Caes. B. G. 1, 18, 4:facultates patrimonii nostri aliis relinquemus,
Quint. 6 praef. §16: Gaius attritis facultatibus urbe cessit,
Suet. Galb. 3:modicus facultatibus,
Plin. Ep. 6, 32, 2 et saep.:Tantas videri Italiae facultates, ut, etc.,
supplies, resources, Caes. B. G. 6, 1, 3;with copia,
id. B. C. 1, 49, 2:ministrare alicui de facultatibus suis,
Vulg. Luc. 8, 3:qui facultates suas suspectas habet,
i. e. doubts his own solvency, Gai. Inst. 2, 154. -
18 Felix
1.fēlix, īcis (abl. felici, except Cic. Or. 48, 159; and as nom. prop., v. II. B. 2. infra), adj. [from root feo, fevo, to bear, produce, Gr. phuô; cf.: fio, femina; whence fetus, fecundus, femina, fenus], fruit-bearing, fruitful, fertile, productive.I.Lit. (rare; not in Cic.): felices arbores Cato dixit, quae fructum ferunt, infelices quae non ferunt, Paul. ex Fest. p. 92, 10 Müll.; cf. Fronto Ep. ad Amic. 2, 6 ed. Mai.; so,B.arbor,
Liv. 5, 24, 2:arbusta,
Lucr. 5, 1378:rami,
Verg. G. 2, 81; so,rami feliciores,
Hor. Epod. 2, 14:silvae,
i. e. of fruitful trees, Verg. G. 4, 329:Massica Baccho,
fruitful in vines, id. A. 7, 725; cf.Campania,
Plin. 3, 5, 9, § 60:felicior regio,
Ov. P. 2, 10, 51; cf.:felix oleae tractus,
Claud. Cons. Mall. Theod. 179:venti,
Val. Fl. 6, 711.—In partic.1.In the old relig. lang.: felices arbores, all the nobler sorts of trees, whose fruits were offered to the superior deities, in contradistinction to the infelices, which were dedicated to the inferior deities, Macr. S. 2, 16, 2.—2.Felix, as an adj. propr. in Arabia Felix, the fertile portion of Arabia, opp. Arabia Deserta and Petraea; v. Arabia.—II.Transf.A.Act., that brings good luck, of good omen, auspicious, favorable, propitious, fortunate, prosperous, felicitous (orig. belonging to the relig. lang.; in the class. per. almost confined to poets;B.syn.: faustus, fortunatus, beatus, secundus): quae (omina) majores nostri quia valere censebant, idcirco omnibus rebus agendis: QVOD BONVM FAVSTVM FELIX FORTVNATVMQVE ESSET praefabantur,
Cic. Div. 1, 45, 102; so, QVOD BONVM FORTVNATVM FELIXQVE SALVTAREQVE SIET POPVLO ROMANO QVIRITIVM, etc., an old formula in Varr. L. L. 6, § 86; cf.also: ut nobis haec habitatio Bona, fausta, felix fortunataque eveniat,
Plaut. Trin. 1, 2, 3:quod tibi mihique sit felix, sub imperium tuum redeo,
Liv. 22, 30, 4:auspicia,
Verg. A. 11, 32; cf.omen,
Ov. P. 2, 1, 35:o dea... Sis felix, nostrum leves, quaecumque, laborem,
Verg. A. 1, 330; cf.:sis bonus o felixque tuis!
id. E. 5, 65:terque novas circum felix eat hostia fruges,
id. G. 1, 345:Zephyri,
id. A. 3, 120:sententia,
Ov. M. 13, 319:industria (corresp. to fertilis cura),
Plin. H. N. 14 praef. § 3.—Lucky, happy, fortunate (the predom. signif. in prose and poetry):(β).exitus ut classi felix faustusque daretur,
Lucr. 1, 100:Polycratem Samium felicem appellabant,
Cic. Fin. 5, 30, 92:Caesar Alexandriam se recepit, felix, ut sibi quidem videbatur,
id. Phil. 2, 26, 64; cf. id. ib. 2, 24, 59:vir ad casum fortunamque felix,
id. Font. 15, 33:ille Graecus ab omni laude felicior,
id. Brut. 16, 63:Sulla felicissimus omnium ante civilem victoriam,
Sall. J. 95, 4:in te retinendo fuit Asia felicior quam nos in deducendo,
Cic. Q. Fr. 1, 1, 10, § 30; cf.:quin etiam si minus felices in diligendo fuissemus,
id. Lael. 16, 60:vade, o felix nati pietate,
Verg. A. 3, 480; cf. id. ib. 6, 785:Praxiteles quoque marmore fericior,
i. e. succeeded better as a sculptor, Plin. 34, 8, 19, § 69:felices ter et amplius, Quos irrupta tenet copula,
Hor. C. 1, 13, 17:omnes composui. Felices! nunc ego resto,
id. S. 1, 9, 28:Latium felix,
id. C. S. 66:tempora,
Juv. 2, 38:saecula,
Ov. Tr. 1, 2, 103; Juv. 3, 312; Quint. 8, 6, 24: cf.:nulla sorte nascendi aetas felicior,
id. 12, 11, 22:felicissima facilitas,
id. 10, 1, 111:felicissimus sermo,
id. 9, 4, 27:ita sim felix, a form of asseveration,
Prop. 1, 7, 3:malum, i. q. salubre,
salubrious, wholesome, Verg. G. 2, 127 Serv.—Prov.: felicem scivi, non qui quod [p. 734] vellet haberet, sed qui per fatum non data non cuperet, Aus. Idyll. 319, 23 sq.—With gen. ( poet. and in post-Aug. prose):(γ).Vergilius beatus felixque gratiae,
Plin. H. N. 14 praef. §7: o te, Bolane, cerebri Felicem!
Hor. S. 1, 9, 12:felices studiique locique,
Ov. M. 5, 267:felix uteri,
Sil. 4, 359:leti,
id. 4, 398:famae,
id. 4, 731:felices operum dies,
Verg. G. 1, 277.—With inf. ( poet.):(δ).quo non felicior alter Ungueretela manu ferrumque armare veneno,
happier, more successful in, Verg. A. 9, 772; id. G. 1, 284; Sil. 13, 126. —With gerund. dat. (rare):* 1. 2.tam felix vobis corrumpendis fuit,
successful in, Liv. 3, 17, 2.— Adv.: fēlīcĭter.(Acc. to II.)a.Auspiciously, fortunately, favorably: quod mihi vobisque Quirites, Se fortunatim, feliciter ac bene vortat, Enn. ap. Non. 112, 3 (Ann. v. 112 ed. Vahl.); cf. Plaut. Aul. 4, 10, 58:b.ut ea res mihi magistratuique meo, populo plebique Romanae bene atque feliciter eveniret,
Cic. Mur. 1, 1; Caes. B. G. 4, 25, 3.—In expressing a wish or in calling to a person, Good luck! faciam quod volunt. Feliciter velim, inquam, teque laudo, Cic. Att. 13, 42, 1:feliciter, succlamant,
Phaedr. 5, 1, 4; Suet. Claud. 7; id. Dom. 13; Flor. 3, 3 fin.; Juv. 2, 119; Vulg. Gen. 30, 11 al.—Luckily, happily, successfully (most freq.):2.omnes sapientes semper feliciter, absolute, fortunate vivere,
Cic. Fin. 3, 7, 26:res publica et bene et feliciter gesta sit,
id. Phil. 5, 15, 40; id. Fam. 7, 28 fin.:navigare,
id. Verr. 2, 2, 38, § 95; cf.:qui te feliciter attulit Eurus,
Ov. M. 7, 659:feliciter audet,
Hor. Ep. 2, 1, 166:ob ea feliciter acta,
Sall. J. 55, 2.—Prov.:feliciter sapit qui alieno periculo sapit,
Plaut. Merc. 4, 4, 40.— Comp., Ov. Ib. 305.— Sup.:bella cum finitimis felicissime multa gessit,
Cic. Rep. 2, 9:re gesta,
Hirt. B. G. 8, 37, 1:gerere rem publicam,
Caes. B. C. 1, 7, 6:cessit imitatio,
Quint. 10, 2, 16: Horatius... verbis felicissime audax, 10, 1, 96.Fēlix (with abl. Felice, v. Neue, Formenl. 2, p. 67), a Roman surname of frequent occurrence, first applied to L. Sulla, Plin. 7, 44, 44, § 186.—b.Claudius Felix, Suet. Claud. 28.—c.Antonius Felix, procurator of Judea and Galilee under Claudius, Vulg. Act. 23, 26; 25, 14.—d.Julia Felix, i. q. Berytus, Plin. 5, 20, 17, § 78.3.fĕlix, ĭcis, v. filix init. -
19 felix
1.fēlix, īcis (abl. felici, except Cic. Or. 48, 159; and as nom. prop., v. II. B. 2. infra), adj. [from root feo, fevo, to bear, produce, Gr. phuô; cf.: fio, femina; whence fetus, fecundus, femina, fenus], fruit-bearing, fruitful, fertile, productive.I.Lit. (rare; not in Cic.): felices arbores Cato dixit, quae fructum ferunt, infelices quae non ferunt, Paul. ex Fest. p. 92, 10 Müll.; cf. Fronto Ep. ad Amic. 2, 6 ed. Mai.; so,B.arbor,
Liv. 5, 24, 2:arbusta,
Lucr. 5, 1378:rami,
Verg. G. 2, 81; so,rami feliciores,
Hor. Epod. 2, 14:silvae,
i. e. of fruitful trees, Verg. G. 4, 329:Massica Baccho,
fruitful in vines, id. A. 7, 725; cf.Campania,
Plin. 3, 5, 9, § 60:felicior regio,
Ov. P. 2, 10, 51; cf.:felix oleae tractus,
Claud. Cons. Mall. Theod. 179:venti,
Val. Fl. 6, 711.—In partic.1.In the old relig. lang.: felices arbores, all the nobler sorts of trees, whose fruits were offered to the superior deities, in contradistinction to the infelices, which were dedicated to the inferior deities, Macr. S. 2, 16, 2.—2.Felix, as an adj. propr. in Arabia Felix, the fertile portion of Arabia, opp. Arabia Deserta and Petraea; v. Arabia.—II.Transf.A.Act., that brings good luck, of good omen, auspicious, favorable, propitious, fortunate, prosperous, felicitous (orig. belonging to the relig. lang.; in the class. per. almost confined to poets;B.syn.: faustus, fortunatus, beatus, secundus): quae (omina) majores nostri quia valere censebant, idcirco omnibus rebus agendis: QVOD BONVM FAVSTVM FELIX FORTVNATVMQVE ESSET praefabantur,
Cic. Div. 1, 45, 102; so, QVOD BONVM FORTVNATVM FELIXQVE SALVTAREQVE SIET POPVLO ROMANO QVIRITIVM, etc., an old formula in Varr. L. L. 6, § 86; cf.also: ut nobis haec habitatio Bona, fausta, felix fortunataque eveniat,
Plaut. Trin. 1, 2, 3:quod tibi mihique sit felix, sub imperium tuum redeo,
Liv. 22, 30, 4:auspicia,
Verg. A. 11, 32; cf.omen,
Ov. P. 2, 1, 35:o dea... Sis felix, nostrum leves, quaecumque, laborem,
Verg. A. 1, 330; cf.:sis bonus o felixque tuis!
id. E. 5, 65:terque novas circum felix eat hostia fruges,
id. G. 1, 345:Zephyri,
id. A. 3, 120:sententia,
Ov. M. 13, 319:industria (corresp. to fertilis cura),
Plin. H. N. 14 praef. § 3.—Lucky, happy, fortunate (the predom. signif. in prose and poetry):(β).exitus ut classi felix faustusque daretur,
Lucr. 1, 100:Polycratem Samium felicem appellabant,
Cic. Fin. 5, 30, 92:Caesar Alexandriam se recepit, felix, ut sibi quidem videbatur,
id. Phil. 2, 26, 64; cf. id. ib. 2, 24, 59:vir ad casum fortunamque felix,
id. Font. 15, 33:ille Graecus ab omni laude felicior,
id. Brut. 16, 63:Sulla felicissimus omnium ante civilem victoriam,
Sall. J. 95, 4:in te retinendo fuit Asia felicior quam nos in deducendo,
Cic. Q. Fr. 1, 1, 10, § 30; cf.:quin etiam si minus felices in diligendo fuissemus,
id. Lael. 16, 60:vade, o felix nati pietate,
Verg. A. 3, 480; cf. id. ib. 6, 785:Praxiteles quoque marmore fericior,
i. e. succeeded better as a sculptor, Plin. 34, 8, 19, § 69:felices ter et amplius, Quos irrupta tenet copula,
Hor. C. 1, 13, 17:omnes composui. Felices! nunc ego resto,
id. S. 1, 9, 28:Latium felix,
id. C. S. 66:tempora,
Juv. 2, 38:saecula,
Ov. Tr. 1, 2, 103; Juv. 3, 312; Quint. 8, 6, 24: cf.:nulla sorte nascendi aetas felicior,
id. 12, 11, 22:felicissima facilitas,
id. 10, 1, 111:felicissimus sermo,
id. 9, 4, 27:ita sim felix, a form of asseveration,
Prop. 1, 7, 3:malum, i. q. salubre,
salubrious, wholesome, Verg. G. 2, 127 Serv.—Prov.: felicem scivi, non qui quod [p. 734] vellet haberet, sed qui per fatum non data non cuperet, Aus. Idyll. 319, 23 sq.—With gen. ( poet. and in post-Aug. prose):(γ).Vergilius beatus felixque gratiae,
Plin. H. N. 14 praef. §7: o te, Bolane, cerebri Felicem!
Hor. S. 1, 9, 12:felices studiique locique,
Ov. M. 5, 267:felix uteri,
Sil. 4, 359:leti,
id. 4, 398:famae,
id. 4, 731:felices operum dies,
Verg. G. 1, 277.—With inf. ( poet.):(δ).quo non felicior alter Ungueretela manu ferrumque armare veneno,
happier, more successful in, Verg. A. 9, 772; id. G. 1, 284; Sil. 13, 126. —With gerund. dat. (rare):* 1. 2.tam felix vobis corrumpendis fuit,
successful in, Liv. 3, 17, 2.— Adv.: fēlīcĭter.(Acc. to II.)a.Auspiciously, fortunately, favorably: quod mihi vobisque Quirites, Se fortunatim, feliciter ac bene vortat, Enn. ap. Non. 112, 3 (Ann. v. 112 ed. Vahl.); cf. Plaut. Aul. 4, 10, 58:b.ut ea res mihi magistratuique meo, populo plebique Romanae bene atque feliciter eveniret,
Cic. Mur. 1, 1; Caes. B. G. 4, 25, 3.—In expressing a wish or in calling to a person, Good luck! faciam quod volunt. Feliciter velim, inquam, teque laudo, Cic. Att. 13, 42, 1:feliciter, succlamant,
Phaedr. 5, 1, 4; Suet. Claud. 7; id. Dom. 13; Flor. 3, 3 fin.; Juv. 2, 119; Vulg. Gen. 30, 11 al.—Luckily, happily, successfully (most freq.):2.omnes sapientes semper feliciter, absolute, fortunate vivere,
Cic. Fin. 3, 7, 26:res publica et bene et feliciter gesta sit,
id. Phil. 5, 15, 40; id. Fam. 7, 28 fin.:navigare,
id. Verr. 2, 2, 38, § 95; cf.:qui te feliciter attulit Eurus,
Ov. M. 7, 659:feliciter audet,
Hor. Ep. 2, 1, 166:ob ea feliciter acta,
Sall. J. 55, 2.—Prov.:feliciter sapit qui alieno periculo sapit,
Plaut. Merc. 4, 4, 40.— Comp., Ov. Ib. 305.— Sup.:bella cum finitimis felicissime multa gessit,
Cic. Rep. 2, 9:re gesta,
Hirt. B. G. 8, 37, 1:gerere rem publicam,
Caes. B. C. 1, 7, 6:cessit imitatio,
Quint. 10, 2, 16: Horatius... verbis felicissime audax, 10, 1, 96.Fēlix (with abl. Felice, v. Neue, Formenl. 2, p. 67), a Roman surname of frequent occurrence, first applied to L. Sulla, Plin. 7, 44, 44, § 186.—b.Claudius Felix, Suet. Claud. 28.—c.Antonius Felix, procurator of Judea and Galilee under Claudius, Vulg. Act. 23, 26; 25, 14.—d.Julia Felix, i. q. Berytus, Plin. 5, 20, 17, § 78.3.fĕlix, ĭcis, v. filix init. -
20 Fortuna
fortūna, ae (archaic gen. sing. fortunas, like familias, escas, vias, etc., Naev. ap. Prisc. p. 679 P.), f. [lengthened from fors; cf. Nep-tunus, v. Corss. Ausspr. 1, 434], chance, hap, luck, fate, fortune (good or ill; syn.: casus, fors; fatum, providentia).I.In gen.:B.quid est enim aliud fors, quid fortuna, quid casus, quid eventus, nisi cum sic aliquid cecidit, sic evenit, ut vel non cadere atque evenire, vel aliter cadere atque evenire potuerit? quo modo ergo id, quod temere fit caeco casu et volubilitate fortunae, praesentiri et praedici potest?
Cic. Div. 2, 6, 15:si haec habent aliquam talem necessitatem: quid est tandem quod casu fieri aut forte fortuna putemus? Nihil enim est tam contrarium rationi et constantiae quam fortuna: ut mihi ne in deum quidem cadere videatur, ut sciat, quid casu et fortuito futurum sit. Si enim scit, certe illud eveniet: sin certe eveniet, nulla fortuna est: est autem fortuna: rerum igitur fortuitarum nulla praesensio est, etc.,
id. ib. 2, 7, 18 sq.:sed haec fortuna viderit, quoniam ratio non gubernat,
id. Att. 14, 11, 1:vir ad casum fortunamque felix,
id. Font. 15 fin.:si tot sunt in corpore bona, tot extra corpus in casu atque fortuna... plus fortunam quam consilium valere,
id. Tusc. 5, 9, 25; cf.:(bona) posita non tam in consiliis nostris quam in fortunae temeritate,
id. Lael. 6, 20:adversante fortuna,
id. Rep. 2, 16 fin.; id. Mur. 31, 64:quorum ego causa timidius me fortunae committebam,
id. Att. 9, 6, 4:fortunae rotam pertimescere,
id. Pis. 10, 22: secundam fortunam pulcherrime: adversam aeque ferre, Sulp. ap. Cic. Fam. 4, 5, 6; cf.:prospera adversave fortuna,
Cic. N. D. 3, 37, 89:spoliatam fortunam conferre cum florente fortuna,
id. Pis. 16, 38:integra fortuna (opp. afflicta),
id. Sull. 31 fin.:florentissima (opp. durior),
id. Att. 10, 4, 4:non praecipua, sed par cum ceteris fortunae condicio,
id. Rep. 1, 4:optima,
id. ib. 3, 17 fin.:rei publicae fortuna fatalis,
id. Sest. 7, 17:belli,
Caes. B. C. 2, 6, 1; id. B. G. 1, 36, 3:se suas civitatisque fortunas ejus fidei permissurum,
Caes. B. G. 5, 3 fin. (cf. II. B. 1. fin. infra.).—Prov.:fortuna miserrima tuta est,
Ov. P. 2, 2, 31:fortuna meliores sequitur,
Sall. H. 1, 48, 15 (Dietsch): fortuna cum blanditur, captatum venit, Publ. Syr. 167 (Rib.): fortes fortuna adjuvat; v. fortis, II. A. fin. —Personified: Fortuna, the goddess of fate, luck, or fortune, Fortune: He. Respice me. Er. Fortuna quod nec facit nec faciet me jubes, Plaut. Capt. 4, 2, 54:II.nequiquam tibi Fortuna faculam lucrifica adlucere volt,
id. Pers. 4, 3, 47:quo in genere vel maxime est Fortuna numeranda,
Cic. N. D. 3, 24, 61:heu, Fortuna, quis est crudelior in nos te deus?
Hor. S. 2, 8, 61:saeviat atque novos moveat Fortuna tumultus,
id. ib. 2, 2, 126:Fortunae fanum antiquum (Syracusis),
Cic. Verr. 2, 4, 53, § 119:Fortunae in gremio sedens,
id. Div. 2, 41, 85 sq.:bona Fortuna,
id. Verr. 2, 4, 3 fin.:Malam Fortunam in aedis te adduxi meas,
Plaut. Rud. 2, 6, 17:mala Fortuna,
Cic. Leg. 2, 11, 28; id. N. D. 3, 25, 63: Fors Fortuna;v. fors: Fortunae filius,
child of fortune, fortune's favorite, Hor. S. 2, 6, 49; v. filius.In partic.A. 1.For fortuna secunda, good luck, good fortune, prosperity:b.reliquum est, ut de felicitate pauca dicamus... Maximo, Marcello, Scipioni... non solum propter virtutem, sed etiam propter fortunam saepius imperia mandata,
Cic. de Imp. Pomp. 16, 47:judicium hoc omnium mortalium est, fortunam a deo petendam,
id. N. D. 3, 36, 88:diuturna cum fortuna,
id. Div. 1, 20, 39:superbum se praebuit in fortuna,
id. Att. 8, 4, 1:non solum ipsa fortuna caeca est, sed eos etiam plerumque efficit caecos, quos complexa est,
id. Lael. 15, 54:a fortuna deseri,
Caes. B. G. 5, 34, 2: fortunam habere, to succeed, Liv. 24, 34, 1:fortunam sibi facere,
id. 39, 40, 4; cf.:fortunam sequi,
Tac. H. 4, 78:habendam fortunae gratiam, quod, etc.,
Caes. B. C. 3, 73, 3:dum fortuna fuit,
Verg. A. 3, 16:deos precetur et oret, Ut redeat miseris, abeat fortuna superbis,
Hor. A. P. 201:ut tu fortunam, sic nos te feremus,
id. Ep. 1, 8, 17:venimus ad summum fortunae,
id. ib. 2, 1, 32:ut te Confestim liquidus fortunae rivus inauret,
id. ib. 1, 12, 9:occidit Spes omnis et fortuna nostri Nominis,
id. C. 4, 4, 71.—Prov.: Fortunam citius reperias quam retineas, Publ. Syr. 168 (Rib.).—Hence,Per fortunas, i. e. for heaven's sake, Cic. Att. 5, 11, 1; 5, 13, 3; 3, 20, 1.—2.For fortuna adversa, ill luck, mishap, misfortune, adversity (very rare):B.Trojae renascens alite lugubri Fortuna tristi clade iterabitur,
Hor. C. 3, 3, 62:ut arte Emendaturus fortunam,
id. S. 2, 8, 85.—= condicio, state, condition, circumstances, fate, lot (class.;2. (α).a favorite expression of Cicero): est autem infima condicio et fortuna servorum,
Cic. Off. 1, 13, 41; cf.:in infimi generis hominum condicione atque fortuna,
id. Mil. 34, 92:(Lampsaceni) populi Romani condicione socii, fortuna servi,
id. Verr. 2, 1, 32, § 81;so corresp. to condicio,
Quint. 3, 8, 50:Aedui queruntur fortunae commutationem,
Caes. B. G. 7, 63:ut non modo omnium generum, aetatum, ordinum omnes viri ac mulieres, omnis fortunae ac loci, sed, etc.,
Cic. Pis. 22, 52:homines infimā fortunā,
id. Fin. 5, 19, 52:inferiorem esse fortunā,
id. Fam. 13, 5, 2:spes amplificandae fortunae,
id. Lael. 16, 59:cui cessit triplicis fortuna novissima regni,
lot, share, Ov. M. 5, 368:Arruns Camillam Circuit et quae sit fortuna facillima temptat,
opportunity, Verg. A. 11, 761: Gallus utrum avem, an gentem, an fortunam corporis significet, bodily condition (of a eunuch), Quint. 7, 9, 2.— Plur.:quod si eo meae fortunae redeunt, abs te ut distrahar,
Ter. Phorm. 1, 4, 23:omnes laudare fortunas meas, qui gnatum haberem tali ingenio praeditum,
id. And. 1, 1, 71:ejus laudare fortunas, quod qua vellet ingredi posset,
Cic. Tusc. 5, 39, 115:et secundas fortunas amittere coactus est, et in adversis sine ullo remedio permanere,
id. Sull. 23, 66; Caes. B. G. 5, 3, 5; 6, 7, 6.—Plur.:(β).tum propter rei publicae calamitates omnium possessiones erant incertae: nunc deum immortalium benignitate omnium fortunae sunt certae,
Cic. Rosc. Com. 12, 33:bona fortunaeque,
id. Verr. 2, 1, 44, § 113:pecunia fortunaeque,
id. Rosc. Am. 3, 7:fortunas morte dimittere,
id. Tusc. 1, 6, 12:et honore et auctoritate et fortunis facile civitatis suae princeps,
id. Rep. 2, 19:fortunis sociorum consumptis,
Caes. B. G. 1, 11 fin.:fortunarum pericula,
Quint. 4, 2, 122.—Sing.:quo mihi fortuna, si non conceditur uti?
Hor. Ep. 1, 5, 12:nec mea concessa est aliis fortuna,
Ov. Tr. 5, 2, 57:adiri nomen invidiosae fortunae Caesaris,
Vell. 2, 60, 1 Ruhnk.:de fortuna, qua uterque abundabat,
Quint. 6, 1, 50:fortunam in nominibus habere,
Dig. 4, 7, 40 fin.
См. также в других словарях:
MACEDONICAE Monarchiae — quisnam post Alexandri M. obitumstatus fuerit, et quot illa in partes dissilierit; his verbis exponit Curtius l. 10. c. 10. Perdicca perductô in urbem exercitu, consilium principum virorum habuit, in quo imperium ita dividi placuit, ut rex quidem … Hofmann J. Lexicon universale
INNOCENTIUS II — Rom. successit Honorio II. A. C. 1130. cui Anacletus II. oppositus, hinc Schilsma horrendum. Ille Romae, hic eiectus Pisis residebat. Illum Contadus Suevus, et Rogerius Sic. Regg. tuebantur: huic Gallus, Anglus, Germanus Rex Lothatius adhaerebant … Hofmann J. Lexicon universale
JOHANNES III — I. JOHANNES III. Bonus, fil Arturi II. Obiit A. C. 1341. improlis. II. JOHANNES III. Finlandiae Ducis fil. Gustavi I. ex Catharina Saxonica, a fratre Erico XIV. in vineulis aliquot Annos detentus, inde liber, Suecorumqueve ope adiutus, Ericum in… … Hofmann J. Lexicon universale
MORAVIA — I. MORAVIA incolis Mahren, Gallis Moravie, regio German. nunc regno Bohemico adiuncta, ab A. C. 1086. sub Henrico IV. Imperatore una cum Lusatia et Silesia. Olim Marcomannia, quia fines Germaniae, qua a Danubio in Pannoniam pergitur, terminabat.… … Hofmann J. Lexicon universale
OCCIDENS — apud Historicos, saepe ponitur pro Imperio Occidentis vel Occidentali, cuius origo haec. Monarchia Romana ante Constantinum M. unica, ab hoc gemina quasi facta est, et Imperium in Occidentale et Orientale distinctum. Moriturus enim Constantio… … Hofmann J. Lexicon universale
prendre — Prendre, Accipere, Acceptare, Capere, Captare, Excipere, Prendere, Prehendere, Comprehendere, Percipere, Sumere, Desumere. Prendre et appliquer à soy, Asciscere. Prendre en sa main quelque chose, Inuolare. Prendre en cachette, Surripere. On n en… … Thresor de la langue françoyse
Necessities — Necessity Ne*ces si*ty, n.; pl. {Necessities}. [OE. necessite, F. n[ e]cessit[ e], L. necessitas, fr. necesse. See {Necessary}.] 1. The quality or state of being necessary, unavoidable, or absolutely requisite; inevitableness; indispensableness.… … The Collaborative International Dictionary of English
Necessity — Ne*ces si*ty, n.; pl. {Necessities}. [OE. necessite, F. n[ e]cessit[ e], L. necessitas, fr. necesse. See {Necessary}.] 1. The quality or state of being necessary, unavoidable, or absolutely requisite; inevitableness; indispensableness. [1913… … The Collaborative International Dictionary of English
Of necessity — Necessity Ne*ces si*ty, n.; pl. {Necessities}. [OE. necessite, F. n[ e]cessit[ e], L. necessitas, fr. necesse. See {Necessary}.] 1. The quality or state of being necessary, unavoidable, or absolutely requisite; inevitableness; indispensableness.… … The Collaborative International Dictionary of English
Ragnvald Knaphövde — was a King of Sweden whose reign is estimated to the mid 1120s [http://histvarld.historiska.se/histvarld/sok/artikel.asp?id=21342 Ragnvald knaphövde] at the site of the Swedish Museum of National Antiquities, retrieved January 20, 2007.] or c.… … Wikipedia
Pluperfect tense — The pluperfect tense (from Latin plus quam perfectum more than perfect), also called past perfect in English, is a perfective tense that exists in most Indo European languages, used to refer to an event that has completed before another past… … Wikipedia