-
21 exsto
ex-sto ( ext-), āre, v. n. ( part. fut. exstaturus, Plin. 17, 22, 35, § 7; Pand. 47, 2, 78 al.), to stand out or forth, to project, to stand above.I.Prop.:B.(milites) cum capite solo ex aqua exstarent,
Caes. B. G. 5, 18, 5;for which: super aequora celso collo,
Ov. M. 11, 358:aquis (navis),
id. Tr. 5, 11, 14; cf. absol., Caes. B. C. 1, 62, 2:ferrum de pectore,
Ov. M. 9 128:de arbore (surculus),
Col. 5, 11, 5:ossa sub incurvis lumbis,
Ov. M. 8, 807:aedificia modice ab humo exstantia,
Plin. 6, 22, 24, § 89:paulum supra terram,
Gell. 19, 13, 3.— Poet. with acc.:aliquem,
to overtop, Stat. S. 1, 2, 116.—Trop. (syn.: emineo, eniteo), to be prominent, stand forth, be conspicuous:II.quo magis id, quod erit illuminatum. exstare atque eminere videatur,
Cic. de Or. 3, 26, 101:haec enitere et exstare aliquatenus,
Quint. 8, 5, 29:arma tubaeque sonent, vox et tua noctibus exstet,
predominate, be heard above, Val. Fl. 5, 252.—Meton. (causa pro effectu), to be visible, show itself, appear; [p. 705] to be extant, to exist, to be (most freq., esp. of inanim. and abstr. subjects):(β).hominum nemo exstat, qui, etc.,
Plaut. Trin. 2, 4, 142:auctor doctrinae ejus non exstat,
Liv. 1, 18, 2. pecunia, cujus auctor non exstat, Quint. 7, 2, 57:Sarmenti domina exstat,
still lives, Hor. S. 1, 5, 55:exstant hujus fortitudinis impressa vestigia,
Cic. Balb. 5, 13:exstant epistolae Philippi ad Alexandrum,
id. Off. 2, 14, 48:litterae,
id. Inv. 1, 39, 70:leges,
id. Rep. 5, 2 fin.:orationes,
Quint. 10, 7, 30: clarorum virorum non minus otii quam negotii rationem exstare oportere, Cato ap. Cic. Planc. 27, 66:sine oculis non potest exstare officium et munus oculorum,
Cic. Div. 1, 32, 71; 2, 52, 107:video hoc in numero neminem, cujus non exstet in me suum meritum,
id. Planc. 1, 2:studium nostrum,
id. Fam. 1, 8, 7.—Impers., with a subject or rel.-clause (very rare):quem vero exstet et de quo sit memoriae proditum eloquentem fuisse, etc.,
Cic. Brut. 15, 57:apparet atque exstat, utrum simus earum (artium) rudes an didicerimus,
id. de Or. 1, 16, 72 —Hence, ex-stans, ntis, P. a., projecting, prominent; comp. partes exstantiores, Cael. Aur. Tard. 5, 1, 3. -
22 pareo
pārĕo ( parrĕo), ŭi, pārĭtum, 2, v. n. [ intr. form of paro, to make ready; părio, to bring forth; hence, to be ready, at hand], to come forth, appear, be visible, show one's self; to be present or at hand.I.Lit. (rare;II.not in Cic. or Cæs.): immolanti jocinera replicata paruerunt,
Suet. Aug. 95:quoties paruit Hermogenes,
Mart. 12, 29, 18:haec (fenestra) videt Inarimen, illi Prochyta aspera paret,
Stat. S. 2, 2, 76:quae si parent simul,
Quint. 1, 12, 4:caeli cui sidera parent,
are open, intelligible, Verg. A. 10, 176; cf. Suet. Calig. 8.—So freq. in eccl. Lat.:parebit signum filii hominis in caelo,
Vulg. Matt. 24, 30.— Impers.:paret = videtur: si paret eum dare oportere,
Gai. Inst. 3, 91; 4, 4; 34 al.—In partic.A.To appear (as a servant) at a person's commands, to attend, wait upon (very rare, for the usual apparere):2.magistratibus in provincias euntibus parere et praeministrare servorum vice,
Gell. 10, 3, 19:ad memoriam,
Spart. Pesc. 7.—Transf.a.To obey, be obedient to; to submit to, comply with (the class. signif. of the word;b.syn.: oboedio, obsequor, obtempero): parere, obedire,
Fest. p. 221 Müll.: animadverte ac dicto pare, Enn. ap. Cic. Rab. Post. 11, 29 (Trag. v. 299 Vahl.):hic parebit et oboediet praecepto illi veteri,
Cic. Tusc. 5, 12, 36:oboedire et parere alicujus voluntati,
id. N. D. 1, 8, 19:non ut pareret et dicto audiens esset huic ordini, etc.,
id. Phil. 7, 1, 2:(noster populus) in bello sic paret, ut regi,
id. Rep. 1, 40, 163:legibus,
id. Off. 2, 11, 40:religionibus,
id. N. D. 2, 3, 8:imperio,
Caes. B. G. 5, 2:populo patiente atque parente,
Cic. Rep. 2, 36, 61:alicujus imperiis,
Juv. 14, 331.— Impers. pass.:dicto paretur,
Liv. 9, 32:remissius imperanti melius paretur,
Sen. Clem. 1, 24, 1:ut arbitri sententiae pareatur,
Dig. 4, 8, 23:si paritum fuerit condicioni,
ib. 40, 4, 12.— Poet., with respective acc.:non adeo parebimus omnia matri,
Stat. Ach. 1, 660. —Of inanim. and abstr. subjects:lucra petituras freta per parentia ventis Ducunt instabiles sidera certa rates,
Tib. 1, 9, 9; cf. Ov. M. 8, 472; Quint. 11, 3, 65.—To be subject to, dependent on; to be subservient to:c.nulla fuit civitas, quin Caesari pareret,
Caes. B. C. 3, 81:oppidum, quod regi paret,
Plin. 6, 28, 32, § 145:negat se ei parere posse qui se feminam malit esse, quam virum,
Just. 1, 3, 3:quae homines arant, navigant, aedificant, virtuti omnia parent,
Sall. C. 2, 7; Hor. S. 2, 3, 96.—To submit to, comply with, indulge, gratify, yield to:d.necessitati,
Cic. Or. 60, 202:et tempori et voluntati,
id. Vatin. 1, 2:cupiditatibus,
id. Fin. 1, 16, 53:dolori et iracundiae,
id. Att. 2, 21, 4:extremo furori,
Val. Fl. 7, 154.—To yield to one's promises or representations, to fulfil, accomplish them; to satisfy, give, pay:B.promissis,
Ov. F. 5, 504:pensionibus,
Dig. 19, 2, 54: usuris, Cod. 4, 26, 8.— —Impers.: paret, it is clear, evident, manifest (class.):II.quid porro quaerendum est? factumne sit? at constat. A quo? at paret,
Cic. Mil. 6, 15.—Esp. in the formula si paret, if it appear, if it be proved, Cic. Rosc. Com. 4, 11; id. Verr 2, 2, 12, § 31; cf.:si paret adversum edictum fecisse,
id. ib. 2, 3, 28, § 69; 2, 3, 22, § 55; Fest. p. 233 Müll.:paritum est,
Dig. 31, 1, 67; ib. 6, 1, 5; Petr. 137; cf. II. 2. a. supra.—Hence, pārens, entis, P. a., obedient:parentiores exercitus,
Cic. Off. 1, 22, 76 (al. paratiores).—Subst.: pārens, entis, comm., a subject:parentes abunde habemus,
Sall. J. 102, 7:vi quidem regere patriam aut parentes quamquam possis, etc.,
id. ib. 3, 2:ex voluntate parentium occupare principatum,
Vell. 2, 108; and so Tac. A. 1, 59, acc. to Bötticher (but parentes, in this passage, signifies parents; cf. Kritz on Sall. C. 6, 5). -
23 parreo
pārĕo ( parrĕo), ŭi, pārĭtum, 2, v. n. [ intr. form of paro, to make ready; părio, to bring forth; hence, to be ready, at hand], to come forth, appear, be visible, show one's self; to be present or at hand.I.Lit. (rare;II.not in Cic. or Cæs.): immolanti jocinera replicata paruerunt,
Suet. Aug. 95:quoties paruit Hermogenes,
Mart. 12, 29, 18:haec (fenestra) videt Inarimen, illi Prochyta aspera paret,
Stat. S. 2, 2, 76:quae si parent simul,
Quint. 1, 12, 4:caeli cui sidera parent,
are open, intelligible, Verg. A. 10, 176; cf. Suet. Calig. 8.—So freq. in eccl. Lat.:parebit signum filii hominis in caelo,
Vulg. Matt. 24, 30.— Impers.:paret = videtur: si paret eum dare oportere,
Gai. Inst. 3, 91; 4, 4; 34 al.—In partic.A.To appear (as a servant) at a person's commands, to attend, wait upon (very rare, for the usual apparere):2.magistratibus in provincias euntibus parere et praeministrare servorum vice,
Gell. 10, 3, 19:ad memoriam,
Spart. Pesc. 7.—Transf.a.To obey, be obedient to; to submit to, comply with (the class. signif. of the word;b.syn.: oboedio, obsequor, obtempero): parere, obedire,
Fest. p. 221 Müll.: animadverte ac dicto pare, Enn. ap. Cic. Rab. Post. 11, 29 (Trag. v. 299 Vahl.):hic parebit et oboediet praecepto illi veteri,
Cic. Tusc. 5, 12, 36:oboedire et parere alicujus voluntati,
id. N. D. 1, 8, 19:non ut pareret et dicto audiens esset huic ordini, etc.,
id. Phil. 7, 1, 2:(noster populus) in bello sic paret, ut regi,
id. Rep. 1, 40, 163:legibus,
id. Off. 2, 11, 40:religionibus,
id. N. D. 2, 3, 8:imperio,
Caes. B. G. 5, 2:populo patiente atque parente,
Cic. Rep. 2, 36, 61:alicujus imperiis,
Juv. 14, 331.— Impers. pass.:dicto paretur,
Liv. 9, 32:remissius imperanti melius paretur,
Sen. Clem. 1, 24, 1:ut arbitri sententiae pareatur,
Dig. 4, 8, 23:si paritum fuerit condicioni,
ib. 40, 4, 12.— Poet., with respective acc.:non adeo parebimus omnia matri,
Stat. Ach. 1, 660. —Of inanim. and abstr. subjects:lucra petituras freta per parentia ventis Ducunt instabiles sidera certa rates,
Tib. 1, 9, 9; cf. Ov. M. 8, 472; Quint. 11, 3, 65.—To be subject to, dependent on; to be subservient to:c.nulla fuit civitas, quin Caesari pareret,
Caes. B. C. 3, 81:oppidum, quod regi paret,
Plin. 6, 28, 32, § 145:negat se ei parere posse qui se feminam malit esse, quam virum,
Just. 1, 3, 3:quae homines arant, navigant, aedificant, virtuti omnia parent,
Sall. C. 2, 7; Hor. S. 2, 3, 96.—To submit to, comply with, indulge, gratify, yield to:d.necessitati,
Cic. Or. 60, 202:et tempori et voluntati,
id. Vatin. 1, 2:cupiditatibus,
id. Fin. 1, 16, 53:dolori et iracundiae,
id. Att. 2, 21, 4:extremo furori,
Val. Fl. 7, 154.—To yield to one's promises or representations, to fulfil, accomplish them; to satisfy, give, pay:B.promissis,
Ov. F. 5, 504:pensionibus,
Dig. 19, 2, 54: usuris, Cod. 4, 26, 8.— —Impers.: paret, it is clear, evident, manifest (class.):II.quid porro quaerendum est? factumne sit? at constat. A quo? at paret,
Cic. Mil. 6, 15.—Esp. in the formula si paret, if it appear, if it be proved, Cic. Rosc. Com. 4, 11; id. Verr 2, 2, 12, § 31; cf.:si paret adversum edictum fecisse,
id. ib. 2, 3, 28, § 69; 2, 3, 22, § 55; Fest. p. 233 Müll.:paritum est,
Dig. 31, 1, 67; ib. 6, 1, 5; Petr. 137; cf. II. 2. a. supra.—Hence, pārens, entis, P. a., obedient:parentiores exercitus,
Cic. Off. 1, 22, 76 (al. paratiores).—Subst.: pārens, entis, comm., a subject:parentes abunde habemus,
Sall. J. 102, 7:vi quidem regere patriam aut parentes quamquam possis, etc.,
id. ib. 3, 2:ex voluntate parentium occupare principatum,
Vell. 2, 108; and so Tac. A. 1, 59, acc. to Bötticher (but parentes, in this passage, signifies parents; cf. Kritz on Sall. C. 6, 5). -
24 exhibeō (exib-)
exhibeō (exib-) uī, itus, ēre [ex + habeo], to hold forth, tender, present, deliver, give up, produce: omnia sibi integra: librarium legum: servum: toros, i. e. furnish, O.: testem, Cu. — To show, display, exhibit: gemino praesignia tempora cornu, O.: se alcui nudas, O.: linguam paternam, i. e. use the language of her father, O.: quorum virtus exhibet solidum decus, proves, Ph.: vias tutas, i. e. render, O.: quid me putas populo nostro exhibiturum? what show shall I make?: formam removit anilem, Palladaque exhibuit, revealed, O.— To exhibit, employ, occasion, cause: mihi molestiam. -
25 ferō
ferō tulī (tetulī, T., Ct.), lātus, ferre [1 FER-; TAL-], to bear, carry, support, lift, hold, take up: aliquid, T.: arma, Cs.: sacra Iunonis, H.: cadaver umeris, H.: Pondera tanta, O.: oneri ferendo est, able to carry, O.: pedes ferre recusant Corpus, H.: in Capitolium faces: ventrem ferre, to be pregnant, L.: (eum) in oculis, to hold dear.—To carry, take, fetch, move, bear, lead, conduct, drive, direct: pisciculos obolo in cenam seni, T.: Caelo supinas manūs, raisest, H.: ire, pedes quocumque ferent, H.: opertā lecticā latus per oppidum: signa ferre, put in motion, i. e. march, Cs.: huc pedem, come, T.: pedem, stir, V.: ferunt sua flamina classem, V.: vagos gradūs, O.: mare per medium iter, pursue, V.: quo ventus ferebat, drove, Cs.: vento mora ne qua ferenti, i. e. when it should blow, V.: itinera duo, quae ad portum ferebant, led, Cs.: si forte eo vestigia ferrent, L.: corpus et arma tumulo, V.—Prov.: In silvam non ligna feras, coals to Newcastle, H.—With se, to move, betake oneself, hasten, rush: mihi sese obviam, meet: me tempestatibus obvium: magnā se mole ferebat, V.: ad eum omni studio incitatus ferebatur, Cs.: alii perterriti ferebantur, fled, Cs.: pubes Fertur equis, V.: (fera) supra venabula fertur, springs, V.: quocumque feremur, are driven: in eam (tellurem) feruntur pondera: Rhenus per finīs Nantuatium fertur, flows, Cs.—Praegn., to carry off, take by force, snatch, plunder, spoil, ravage: rapiunt incensa feruntque Pergama, V.: puer fertur equis, V.— To bear, produce, yield: quae terra fruges ferre possit: flore terrae quem ferunt, H. — To offer, bring (as an oblation): Sacra matri, V.: tura superis, O.— To get, receive, acquire, obtain, earn, win: donum, T.: fructūs ex sese: partem praedae: crucem pretium sceleris, Iu.: Plus poscente, H.—Fig., to bear, carry, hold, support: vina, quae vetustatem ferunt, i. e. are old: Scripta vetustatem si ferent, attain, O.: Insani sapiens nomen ferat, be called, H.: finis alienae personae ferendae, bearing an assumed character, L.: secundas (partīs), support, i. e. act as a foil, H.— To bring, take, carry, render, lead, conduct: mi auxilium, bring help: alcui subsidium, Cs.: condicionem, proffer, Cs.: matri obviae complexum, L.: fidem operi, procure, V.: mortem illis: ego studio ad rem p. latus sum, S.: numeris fertur (Pindar) solutis, H.: laudibus alquem in caelum, praise: (rem) supra quam fieri possit, magnify: virtutem, ad caelum, S.: in maius incertas res, L.— To prompt, impel, urge, carry away: crudelitate et scelere ferri, be carried away: furiatā mente ferebar, V.: quo animus fert, inclination leads, S.: si maxime animus ferat, S.: fert animus dicere, impels, O.— To carry off, take away, remove: Omnia fert aetas, V.—With se, to carry, conduct: Quem sese ore ferens! boasting, V.: ingentem sese clamore, paraded, V.— To bear, bring forth, produce: haec aetas oratorem tulit: tulit Camillum paupertas, H.— To bear away, win, carry off, get, obtain, receive: omnium iudicio primas: ex Etruscā civitate victoriam, L.: laudem inter suos, Cs.: centuriam, tribūs, get the votes: Omne tulit punctum, H.: repulsam a populo, experience: Haud inpune feres, escape, O.— To bear, support, meet, experience, take, put up with, suffer, tolerate, endure: alcius desiderium: voltum atque aciem oculorum, Cs.: multa tulit fecitque puer, H.: iniurias civium, N.: quem ferret, si parentem non ferret suom? brook, T.: tui te diutius non ferent: dolores fortiter: iniurias tacite: rem aegerrume, S.: tacite eius verecundiam non tulit senatus, quin, etc., i. e. did not let it pass, without, etc., L.: servo nubere nympha tuli, O.: moleste tulisti, a me aliquid factum esse, etc.: gravissime ferre se dixit me defendere, etc.: non ferrem moleste, si ita accidisset: casum per lamenta, Ta.: de Lentulo sic fero, ut debeo: moleste, quod ego nihil facerem, etc.: cum mulier fleret, homo ferre non potuit: iratus atque aegre ferens, T.: patior et ferendum puto: non tulit Alcides animis, control himself, V.—Of feeling or passion, to bear, experience, disclose, show, exhibit: dolorem paulo apertius: id obscure: haud clam tulit iram, L.—In the phrase, Prae se ferre, to manifest, profess, show, display, declare: cuius rei facultatem secutum me esse, prae me fero: noli, quaero, prae te ferre, vos esse, etc.: speciem doloris voltu prae se tulit, Ta.—Of speech, to report, relate, make known, assert, celebrate, say, tell: haec omnibus ferebat sermonibus, Cs.: pugnam laudibus, L.: quod fers, cedo, say, T.: quae nunc Samothracia fertur, is called, V.: si ipse... acturum se id per populum aperte ferret, L.: homo ut ferebant, acerrimus, as they said: si, ut fertur, etc., as is reported: non sat idoneus Pugnae ferebaris, were accounted, H.: utcumque ferent ea facta minores, will regard, V.: hunc inventorem artium ferunt, they call, Cs.: multa eius responsa acute ferebantur, were current: quem ex Hyperboreis Delphos ferunt advenisse: qui in contione dixisse fertur.—Of votes, to cast, give in, record, usu. with suffragium or sententiam: de me suffragium: sententiam per tabellam (of judges): aliis audientibus iudicibus, aliis sententiam ferentibus, i. e. passing judgment, Cs.: in senatu de bello sententiam.—Of a law or resolution, to bring forward, move, propose, promote: legem: lege latā: nihil erat latum de me: de interitu meo quaestionem: rogationes ad populum, Cs.: te ad populum tulisse, ut, etc., proposed a bill: de isto foedere ad populum: cum, ut absentis ratio haberetur, ferebamus.— Impers: lato ad populum, ut, etc., L.— With iudicem, to offer, propose as judge: quem ego si ferrem iudicem, etc.: iudicem illi, propose a judge to, i. e. go to law with, L.—In book-keeping, to enter, set down, note: minus quam Verres illi expensum tulerit, etc., i. e. set down as paid.—To require, demand, render necessary, allow, permit, suffer: dum aetatis tempus tulit, T.: si tempus ferret: incepi dum res tetulit, nunc non fert, T.: graviora verba, quam natura fert: sicut hominum religiones ferunt: ut aetas illa fert, as is usual at that time of life: si ita commodum vestrum fert: si vestra voluntas feret, if such be your pleasure: uti fors tulit, S.: natura fert, ut, etc.* * *ferre, tuli, latus Vbring, bear; tell speak of; consider; carry off, win, receive, produce; get -
26 praebeō
praebeō uī, itus, ēre [prae+habeo], to hold forth, reach out, proffer, offer, tender: os ad contumeliam, submit to open insult, L.: eis os tuum: collum cultris, Iu.: aurīs adulescentium conviciis, give ear, L.— To give, grant, furnish, supply: panem, N.: spectaculum, S.: sponsalia: Luna praebebat lumen eunti, O.— To give up, yield, expose, surrender, offer: se tertiam victimam rei p.: vos telis hostium, L.: Cyrum vertenti fortunae, L.: se praebentem destringere Cygnum, O.— To give, furnish, render, show, exhibit, represent: aetati lubricae exempla nequitiae. speciem pugnantium, Cs.: materiam seditionis, L.: Ciceroni in periculis fidem, N.: Phormio in hac re strenuom hominem praebuit (i. e. se), T.: in re misericordem se: in eos me severum praebeo.— To excite, cause, occasion, arouse: suspicionem insidiarum, N.: praebet errorem, quod, etc., L.: opinionem timoris, Cs.: ludos, furnish sport, T.— To permit, allow, suffer: Quae totiens rapta est, praebuit ipsa rapi, O.* * *praebere, praebui, praebitus V TRANSpresent/show/put forward; offer; expose physically oneself; expose/submit/allow; make available, supply, provide; be the cause, occasion, produce; render -
27 aperio
ăpĕrĭo, ĕrŭi, ertum, 4, v. a. ( fut. aperibo, Plaut. Truc. 4, 2, 50; Pompon. ap. Non. p. 506, 30) [ab-pario, to get from, take away from, i.e. to uncover, like the opp. operio, from obpario, to get for, to put upon, i. e. to cover; this is the old explanation, and is received by Corssen, Ausspr. I. p. 653; II. p. 410, and by Vanicek, p. 503], to uncover, make or lay bare.I.Lit.:II.patinas,
Plaut. Ps. 3, 2, 51: apertae surae, Turp. ap. Non. p. 236, 16:apertis lateribus,
Sisenn. ib. p. 236, 26:capite aperto esse,
Varr. ib. p. 236, 25;p. 236, 28: ut corporis partes quaedam aperiantur,
Cic. Off. 1, 35, 129:caput aperuit,
id. Phil. 2, 31; Sall. H. Fragm. ap. Non. p. 236, 20:capita,
Plin. 28, 6, 17, § 60:aperto pectore,
Ov. M. 2, 339; and poet. transf. to the person:apertae pectora matres,
id. ib. 13, 688:ramum,
Verg. A. 6, 406 al. — Trop., to make visible, to show, reveal, Liv. 22, 6:dispulsā nebulā diem aperuit,
id. 26, 17 (cf. just before:densa nebula campos circa intexit): dies faciem victoriae,
Tac. Agr. 38:lux aperuit bellum ducemque belli,
Liv. 3, 15:novam aciem dies aperuit,
Tac. H. 4, 29:his unda dehiscens Terram aperit,
opens to view, Verg. A. 1, 107.—From the intermediate idea of making visible,Metaph.A.1.. To unclose, open: aperto ex ostio Alti Acheruntis, Poët. ap. Cic. Tusc. 1, 16, 37:2.aperite aliquis ostium,
Ter. Ad. 4, 4, 26; so id. Heaut. 2, 3, 35:forem aperi,
id. Ad. 2, 1, 13:fores,
id. Eun. 2, 2, 52; Ov. M. 10, 457; Suet. Aug. 82:januas carceris,
Vulg. Act. 5, 19:fenestram,
ib. Gen. 8, 6:liquidas vias,
to open the liquid way, Lucr. 1, 373; so Verg. A. 11, 884:sucum venis fundere apertis,
to pour out moisture from its open veins, Lucr. 5, 812:saccum,
Vulg. Gen. 42, 27:os,
ib. ib. 22, 28:labia, ib. Job, 11, 5: oculos,
ib. Act. 9, 8:accepi fasciculum, in quo erat epistula Piliae: abstuli, aperui, legi,
Cic. Att. 5, 11 fin.; so id. ib. 1, 13;6, 3: aperire librum,
Vulg. Apoc. 5, 5; 20, 12:testamentum,
Plin. 7, 52, 53, § 177 (cf.:testamentum resignare,
Hor. Ep. 1, 7, 9); Suet. Caes. 83; id. Aug. 17:sigillum aperire,
to break, Vulg. Apoc. 6, 3 al.:ferro iter aperiundum est,
Sall. C. 58, 7:locum... asylum,
to make it an asylum, Liv. 1, 8:subterraneos specus,
Tac. G. 16:navigantibus maria,
Plin. 2, 47, 47, § 122:arbor florem aperit,
id. 12, 11, 23, § 40 et saep.: aperire parietem, to open a wall, in order to put a door or window in it, Dig. 8, 2, 40: alicui oculos aperire, to give sight to (after the Heb.), Vulg. Joan. 9, 10; 9, 14 al.; so,aures aperire,
to restore hearing to, ib. Marc. 7, 35.—Trop.:B.nec ita claudenda est res familiaris, ut eam benignitas aperire non possit,
Cic. Off. 2, 15, 54: amicitiae fores. id. Fam. 13, 10:multus apertus cursus ad laudem,
id. Phil. 14, 6 fin.:tibi virtus tua reditum ad tuos aperuit,
id. Fam. 6, 11:philosophiae fontes,
id. Tusc. 1, 3, 6; id. Mil. 31, 85 et saep.: alicujus oculos aperire, to open one's eyes, make him discern (after the Heb.), Vulg. Gen. 3, 5; 3, 7; ib. Act. 26, 18; so,alicujus cor aperire,
ib. ib. 16, 14: ventus [p. 136] incendio viam aperuit, Liv. 6, 2:occasionem ad invadendum,
id. 4, 53; so id. 9, 27: si hanc fenestram aperueritis (i.e. if you enter upon the way of complaint), nihil aliud agi sinetis, Suet. Tib. 28 (cf. Ter. Heaut. 3, 1, 72:Quantam fenestram ad nequitiem patefeceris!): quia aperuisset gentibus ostium fidei,
Vulg. Act. 14, 27; ib. Col. 4, 3.— So of the new year, to open it, i.e. begin:annum,
Verg. G. 1, 217:contigit ergo privatis aperire annum (since the consul entered upon his office the first of January),
Plin. Pan. 58, 4 Gierig and Schaef.—So also of a school, to establish, set up, begin, or open it:Dionysius tyrannus Corinthi dicitur ludum aperuisse,
Cic. Fam. 9, 18; so Suet. Gram. 16; id. Rhet. 4.— Poet.:fuste aperire caput,
i.e. to cleave, split the head, Juv. 9, 98.—Aperire locum (populum, gentes, etc.), to lay open a place, people, etc., i.e. to open an entrance to, render accessible (cf. patefacio);C.most freq. in the histt., esp. in Tacitus: qui aperuerint armis orbem terrarum,
Liv. 42, 52; 42, 4:Syriam,
Tac. A. 2, 70:omnes terras fortibus viris natura aperuit,
id. H. 4, 64:novas gentes,
id. Agr. 22:gentes ac reges,
id. G. 1:Britanniam tamdiu clausam aperit,
Mel. 3, 6, 4; Luc. 1, 465 Cort.:Eoas,
id. 4, 352:pelagus,
Val. Fl. 1, 169.—Transf. to mental objects, to disclose something unknown, to unveil, reveal, make known, unfold, to prove, demonstrate; or gen. to explain, recount, etc.:A.occulta quaedam et quasi involuta aperiri,
Cic. Fin. 1, 9, 30:explicanda est saepe verbis mens nostra de quāque re atque involutae rei notitia definiendo aperienda est,
id. Or. 33, 116:alicui scripturas aperire,
Vulg. Luc. 24, 32:tua probra aperibo omnia,
Plaut. Truc. 4, 2, 50: ne exspectetis argumentum fabulae;hi partem aperient,
Ter. Ad. prol. 23:non quo aperiret sententiam suam, sed etc.,
Cic. de Or. 1, 18, 84:eo praesente conjurationem aperit,
Sall. C. 40, 6:naturam et mores,
id. ib. 53 fin.; so id. ib. 45, 1; 47, 1; id. J. 33, 4:lux fugam hostium aperuit,
Liv. 27, 2:aperiri error poterat,
id. 26, 10:casus aperire futuros,
to disclose the future, Ov. M. 15, 559:futura aperit,
Tac. H. 2, 4.—So also, se aperire or aperiri, to reveal one's true disposition, character:tum coacti necessario se aperiunt,
show themselves in their true light, Ter. And. 4, 1, 8:studio aperimur in ipso,
Ov. A. A. 3, 371:exspectandum, dum se ipsa res aperiret,
Nep. Paus. 3, 7; Quint. prooem. § 3.—Sometimes constr. with acc. and inf., a rel.-clause, or de:cum jam directae in se prorae hostes appropinquare aperuissent,
Liv. 44, 28:domino navis, quis sit, aperit,
Nep. Them. 8, 6; so id. Eum. 13, 3: de clementiā, Auct. ad Her. 2, 31.—In a gen. sense (freq. in epistt.) in Cic. Att. 5, 1, 2: de Oppio factum est, ut volui, et maxime, quod DCCC. aperuisti, you promised, i.e. that it should be paid to him (= ostendisti te daturum, Manut.); cf.the more definite expression: de Oppio bene curāsti, quod ei DCCC. exposuisti,
id. ib. 5, 4, 3.—Hence, ăpertus, a, um, P. a.; pr., opened; hence, open, free.Lit.1.Without covering, open, uncovered (opp. tectus):2.naves apertae,
without deck, Cic. Verr. 2, 5, 40; Liv. 31, 22 fin.; cf. id. 32, 21, 14: centum tectae naves et quinquaginta leviores apertae, et saep.; v. navis.—Also, without covering or defence, unprotected, exposed:locus,
Caes. B. C. 3, 84.— Poet., of the sky, clear, cloudless:caelo invectus aperto,
Verg. A. 1, 155:aether,
id. ib. 1, 587:aperta serena prospicere,
id. G. 1, 393.—Unclosed, open, not shut (opp. clausus):B.Janua cum per se transpectum praebet apertum,
since this affords an open view through it, Lucr. 4, 272:oculi,
id. 4, 339:oculorum lumine aperto,
id. 4, 1139 et saep.:nihil tam clausum, neque tam reconditum, quod non istius cupiditati apertissimum promptissimumque esset,
Cic. Verr. 2, 4, 20:caelum patens atque apertum,
id. Div. 1, 1 (diff. from 1.); so Ov. M. 6, 693:vidit caelos apertos,
Vulg. Marc. 1, 10:apertus et propatulus locus,
Cic. Verr. 2, 4, 49:iter,
Liv. 31, 2:apertior aditus ad moenia,
id. 9, 28:campi,
id. 38, 3:per apertum limitem (viae),
Tac. H. 3, 21; Ov. M. 1, 285:fenestrae,
Vulg. Dan. 6, 10:ostia,
ib. ib. 13, 39:aequor,
Ov. M. 4, 527; so id. ib. 8, 165; 11, 555 et saep. — Poet., of a battle: nec aperti copia Martis Ulla fuit, an action in the open field, Ov. M. 13, 208.—Very freq. ăpertum, subst., that which is open, free; an open, clear space:in aperto,
Lucr. 3, 604:per apertum fugientes,
Hor. C, 3, 12, 10:impetum ex aperto facerent,
Liv. 35, 5:castra in aperto posita,
id. 1, 33; so id. 22, 4:volantem in aperto,
Plin. 10, 8, 9, § 22:in aperta prodeunt,
id. 8, 32, 50, § 117:disjecit naves in aperta Oceani,
Tac. A. 2, 23.—Trop.1.a.. Opp. to that which is concealed, covered, dark, open, clear, plain, evident, manifest, unobstructed:b.nam nihil aegrius est quam res secernere apertas ab dubiis,
nothing is, indeed, more difficult than to separate things that are evident from those that are doubtful, Lucr. 4, 467; so id. 4, 596; 1, 915; 5, 1062:cum illum ex occultis insidiis in apertum latrocinium conjecimus,
Cic. Cat. 2, 1:simultates partim obscurae, partim apertae,
id. Manil. 24:quid enim potest esse tam apertum tamque perspicuum?
id. N. D. 2, 2, 4:quid rem apertam suspectam facimus?
Liv. 41, 24:non furtim, sed vi aperta,
id. 25, 24:apertus animi motus,
Quint. 10, 3, 21:invidia in occulto, adulatio in aperto,
Tac. H. 4, 4 et saep.—So, in rhet., of clear, intelligible discourse:multo apertius ad intellegendum est, si, etc.... apertam enim narrationem tam esse oportet quam, etc.,
Cic. de Or. 2, 80, 328; cf. id. Inv. 1, 20.—Hence,Esp. as subst.: in aperto esse,(α).To be clear, evident, well known, notorious, en tôi phanerôi einai:(β).ad cognoscendum omnia illustria magis magisque in aperto,
Sall. J. 5, 3.—To be easily practicable, easy, facile (the figure taken from an open field or space):2.agere memoratu digna pronum magisque in aperto erat,
there was a greater inclination and a more open way to, Tac. Agr. 1:hostes aggredi in aperto foret,
id. H. 3, 56:vota virtusque in aperto omniaque prona victoribus,
id. Agr. 33.—Of character, without dissimulation, open, frank, candid:I.animus apertus et simplex,
Cic. Fam. 1, 9; id. Off. 3, 13, 57:pectus,
id. Lael. 26, 97. —Hence, ironically: ut semper fuit apertissimus, as he has always been very open, frank (for impudent, shameless), Cic. Mur. 35.—Hence, ăpertē, adv., openly, clearly, plainly.In gen.:II.tam aperte irridens,
Ter. Phorm. 5, 8, 62:ab illo aperte tecte quicquid est datum, libenter accepi,
Cic. Att. 1, 14, 4; id. Or. 12, 38; id. Am. 18, 67:cum Fidenae aperte descissent,
Liv. 1, 27:aperte quod venale habet ostendit,
Hor. S. 1, 2, 83:aperte revelari,
Vulg. 1 Reg. 2, 27:non jam secretis colloquiis, sed aperte fremere,
Tac. A. 11, 28:aperte adulari,
Cic. Am. 26, 99:aperte mentiri,
id. Ac. 2, 6, 18:aperte pugnare, id. ap. Aquil. Rom. 10: aperte immundus est,
Vulg. Lev. 13, 26.— Comp.:cum ipsum dolorem hic tulit paulo apertius,
Cic. Planc. 34; id. Att. 16, 3, 5; Curt. 6, 1, 11:ab his proconsuli venenum inter epulas datum est apertius quam ut fallerent,
Tac. A. 13, 1.— Sup.:hinc empta apertissime praetura,
Cic. Verr. 1, 100:equite Romano per te apertissime interfecto,
id. Har. Resp. 30:largiri,
id. ib. 56:praedari,
id. Verr. 1, 130.—Esp. of what is set forth in words or writing, plainly, clearly, freely, without reserve:nempe ergo aperte vis quae restant me loqui?
Ter. And. 1, 2, 24; id. Phorm. 4, 3, 49:aperte indicat (lex) posse rationem habere non praesentis,
Cic. ad Brut. 1, 5, 3:Non tu istuc mihi dictura aperte es, quicquid est?
Ter. Eun. 5, 1, 3:narrare,
id. Heaut. 4, 3, 24:scribere,
Cic. Fam. 5, 7, 3; Quint. 1, 5, 43.— Comp.:Planius atque apertius dicam,
Cic. Rosc. Com. 14, 43:distinguere,
Quint. 3, 6, 45.— Sup.:istius injurias quam apertissime vobis planissimeque explicare,
Cic. Verr. 2, 64, 156:aliquid apertissime ostendere,
Quint. 5, 12, 11. -
28 aperte
ăpĕrĭo, ĕrŭi, ertum, 4, v. a. ( fut. aperibo, Plaut. Truc. 4, 2, 50; Pompon. ap. Non. p. 506, 30) [ab-pario, to get from, take away from, i.e. to uncover, like the opp. operio, from obpario, to get for, to put upon, i. e. to cover; this is the old explanation, and is received by Corssen, Ausspr. I. p. 653; II. p. 410, and by Vanicek, p. 503], to uncover, make or lay bare.I.Lit.:II.patinas,
Plaut. Ps. 3, 2, 51: apertae surae, Turp. ap. Non. p. 236, 16:apertis lateribus,
Sisenn. ib. p. 236, 26:capite aperto esse,
Varr. ib. p. 236, 25;p. 236, 28: ut corporis partes quaedam aperiantur,
Cic. Off. 1, 35, 129:caput aperuit,
id. Phil. 2, 31; Sall. H. Fragm. ap. Non. p. 236, 20:capita,
Plin. 28, 6, 17, § 60:aperto pectore,
Ov. M. 2, 339; and poet. transf. to the person:apertae pectora matres,
id. ib. 13, 688:ramum,
Verg. A. 6, 406 al. — Trop., to make visible, to show, reveal, Liv. 22, 6:dispulsā nebulā diem aperuit,
id. 26, 17 (cf. just before:densa nebula campos circa intexit): dies faciem victoriae,
Tac. Agr. 38:lux aperuit bellum ducemque belli,
Liv. 3, 15:novam aciem dies aperuit,
Tac. H. 4, 29:his unda dehiscens Terram aperit,
opens to view, Verg. A. 1, 107.—From the intermediate idea of making visible,Metaph.A.1.. To unclose, open: aperto ex ostio Alti Acheruntis, Poët. ap. Cic. Tusc. 1, 16, 37:2.aperite aliquis ostium,
Ter. Ad. 4, 4, 26; so id. Heaut. 2, 3, 35:forem aperi,
id. Ad. 2, 1, 13:fores,
id. Eun. 2, 2, 52; Ov. M. 10, 457; Suet. Aug. 82:januas carceris,
Vulg. Act. 5, 19:fenestram,
ib. Gen. 8, 6:liquidas vias,
to open the liquid way, Lucr. 1, 373; so Verg. A. 11, 884:sucum venis fundere apertis,
to pour out moisture from its open veins, Lucr. 5, 812:saccum,
Vulg. Gen. 42, 27:os,
ib. ib. 22, 28:labia, ib. Job, 11, 5: oculos,
ib. Act. 9, 8:accepi fasciculum, in quo erat epistula Piliae: abstuli, aperui, legi,
Cic. Att. 5, 11 fin.; so id. ib. 1, 13;6, 3: aperire librum,
Vulg. Apoc. 5, 5; 20, 12:testamentum,
Plin. 7, 52, 53, § 177 (cf.:testamentum resignare,
Hor. Ep. 1, 7, 9); Suet. Caes. 83; id. Aug. 17:sigillum aperire,
to break, Vulg. Apoc. 6, 3 al.:ferro iter aperiundum est,
Sall. C. 58, 7:locum... asylum,
to make it an asylum, Liv. 1, 8:subterraneos specus,
Tac. G. 16:navigantibus maria,
Plin. 2, 47, 47, § 122:arbor florem aperit,
id. 12, 11, 23, § 40 et saep.: aperire parietem, to open a wall, in order to put a door or window in it, Dig. 8, 2, 40: alicui oculos aperire, to give sight to (after the Heb.), Vulg. Joan. 9, 10; 9, 14 al.; so,aures aperire,
to restore hearing to, ib. Marc. 7, 35.—Trop.:B.nec ita claudenda est res familiaris, ut eam benignitas aperire non possit,
Cic. Off. 2, 15, 54: amicitiae fores. id. Fam. 13, 10:multus apertus cursus ad laudem,
id. Phil. 14, 6 fin.:tibi virtus tua reditum ad tuos aperuit,
id. Fam. 6, 11:philosophiae fontes,
id. Tusc. 1, 3, 6; id. Mil. 31, 85 et saep.: alicujus oculos aperire, to open one's eyes, make him discern (after the Heb.), Vulg. Gen. 3, 5; 3, 7; ib. Act. 26, 18; so,alicujus cor aperire,
ib. ib. 16, 14: ventus [p. 136] incendio viam aperuit, Liv. 6, 2:occasionem ad invadendum,
id. 4, 53; so id. 9, 27: si hanc fenestram aperueritis (i.e. if you enter upon the way of complaint), nihil aliud agi sinetis, Suet. Tib. 28 (cf. Ter. Heaut. 3, 1, 72:Quantam fenestram ad nequitiem patefeceris!): quia aperuisset gentibus ostium fidei,
Vulg. Act. 14, 27; ib. Col. 4, 3.— So of the new year, to open it, i.e. begin:annum,
Verg. G. 1, 217:contigit ergo privatis aperire annum (since the consul entered upon his office the first of January),
Plin. Pan. 58, 4 Gierig and Schaef.—So also of a school, to establish, set up, begin, or open it:Dionysius tyrannus Corinthi dicitur ludum aperuisse,
Cic. Fam. 9, 18; so Suet. Gram. 16; id. Rhet. 4.— Poet.:fuste aperire caput,
i.e. to cleave, split the head, Juv. 9, 98.—Aperire locum (populum, gentes, etc.), to lay open a place, people, etc., i.e. to open an entrance to, render accessible (cf. patefacio);C.most freq. in the histt., esp. in Tacitus: qui aperuerint armis orbem terrarum,
Liv. 42, 52; 42, 4:Syriam,
Tac. A. 2, 70:omnes terras fortibus viris natura aperuit,
id. H. 4, 64:novas gentes,
id. Agr. 22:gentes ac reges,
id. G. 1:Britanniam tamdiu clausam aperit,
Mel. 3, 6, 4; Luc. 1, 465 Cort.:Eoas,
id. 4, 352:pelagus,
Val. Fl. 1, 169.—Transf. to mental objects, to disclose something unknown, to unveil, reveal, make known, unfold, to prove, demonstrate; or gen. to explain, recount, etc.:A.occulta quaedam et quasi involuta aperiri,
Cic. Fin. 1, 9, 30:explicanda est saepe verbis mens nostra de quāque re atque involutae rei notitia definiendo aperienda est,
id. Or. 33, 116:alicui scripturas aperire,
Vulg. Luc. 24, 32:tua probra aperibo omnia,
Plaut. Truc. 4, 2, 50: ne exspectetis argumentum fabulae;hi partem aperient,
Ter. Ad. prol. 23:non quo aperiret sententiam suam, sed etc.,
Cic. de Or. 1, 18, 84:eo praesente conjurationem aperit,
Sall. C. 40, 6:naturam et mores,
id. ib. 53 fin.; so id. ib. 45, 1; 47, 1; id. J. 33, 4:lux fugam hostium aperuit,
Liv. 27, 2:aperiri error poterat,
id. 26, 10:casus aperire futuros,
to disclose the future, Ov. M. 15, 559:futura aperit,
Tac. H. 2, 4.—So also, se aperire or aperiri, to reveal one's true disposition, character:tum coacti necessario se aperiunt,
show themselves in their true light, Ter. And. 4, 1, 8:studio aperimur in ipso,
Ov. A. A. 3, 371:exspectandum, dum se ipsa res aperiret,
Nep. Paus. 3, 7; Quint. prooem. § 3.—Sometimes constr. with acc. and inf., a rel.-clause, or de:cum jam directae in se prorae hostes appropinquare aperuissent,
Liv. 44, 28:domino navis, quis sit, aperit,
Nep. Them. 8, 6; so id. Eum. 13, 3: de clementiā, Auct. ad Her. 2, 31.—In a gen. sense (freq. in epistt.) in Cic. Att. 5, 1, 2: de Oppio factum est, ut volui, et maxime, quod DCCC. aperuisti, you promised, i.e. that it should be paid to him (= ostendisti te daturum, Manut.); cf.the more definite expression: de Oppio bene curāsti, quod ei DCCC. exposuisti,
id. ib. 5, 4, 3.—Hence, ăpertus, a, um, P. a.; pr., opened; hence, open, free.Lit.1.Without covering, open, uncovered (opp. tectus):2.naves apertae,
without deck, Cic. Verr. 2, 5, 40; Liv. 31, 22 fin.; cf. id. 32, 21, 14: centum tectae naves et quinquaginta leviores apertae, et saep.; v. navis.—Also, without covering or defence, unprotected, exposed:locus,
Caes. B. C. 3, 84.— Poet., of the sky, clear, cloudless:caelo invectus aperto,
Verg. A. 1, 155:aether,
id. ib. 1, 587:aperta serena prospicere,
id. G. 1, 393.—Unclosed, open, not shut (opp. clausus):B.Janua cum per se transpectum praebet apertum,
since this affords an open view through it, Lucr. 4, 272:oculi,
id. 4, 339:oculorum lumine aperto,
id. 4, 1139 et saep.:nihil tam clausum, neque tam reconditum, quod non istius cupiditati apertissimum promptissimumque esset,
Cic. Verr. 2, 4, 20:caelum patens atque apertum,
id. Div. 1, 1 (diff. from 1.); so Ov. M. 6, 693:vidit caelos apertos,
Vulg. Marc. 1, 10:apertus et propatulus locus,
Cic. Verr. 2, 4, 49:iter,
Liv. 31, 2:apertior aditus ad moenia,
id. 9, 28:campi,
id. 38, 3:per apertum limitem (viae),
Tac. H. 3, 21; Ov. M. 1, 285:fenestrae,
Vulg. Dan. 6, 10:ostia,
ib. ib. 13, 39:aequor,
Ov. M. 4, 527; so id. ib. 8, 165; 11, 555 et saep. — Poet., of a battle: nec aperti copia Martis Ulla fuit, an action in the open field, Ov. M. 13, 208.—Very freq. ăpertum, subst., that which is open, free; an open, clear space:in aperto,
Lucr. 3, 604:per apertum fugientes,
Hor. C, 3, 12, 10:impetum ex aperto facerent,
Liv. 35, 5:castra in aperto posita,
id. 1, 33; so id. 22, 4:volantem in aperto,
Plin. 10, 8, 9, § 22:in aperta prodeunt,
id. 8, 32, 50, § 117:disjecit naves in aperta Oceani,
Tac. A. 2, 23.—Trop.1.a.. Opp. to that which is concealed, covered, dark, open, clear, plain, evident, manifest, unobstructed:b.nam nihil aegrius est quam res secernere apertas ab dubiis,
nothing is, indeed, more difficult than to separate things that are evident from those that are doubtful, Lucr. 4, 467; so id. 4, 596; 1, 915; 5, 1062:cum illum ex occultis insidiis in apertum latrocinium conjecimus,
Cic. Cat. 2, 1:simultates partim obscurae, partim apertae,
id. Manil. 24:quid enim potest esse tam apertum tamque perspicuum?
id. N. D. 2, 2, 4:quid rem apertam suspectam facimus?
Liv. 41, 24:non furtim, sed vi aperta,
id. 25, 24:apertus animi motus,
Quint. 10, 3, 21:invidia in occulto, adulatio in aperto,
Tac. H. 4, 4 et saep.—So, in rhet., of clear, intelligible discourse:multo apertius ad intellegendum est, si, etc.... apertam enim narrationem tam esse oportet quam, etc.,
Cic. de Or. 2, 80, 328; cf. id. Inv. 1, 20.—Hence,Esp. as subst.: in aperto esse,(α).To be clear, evident, well known, notorious, en tôi phanerôi einai:(β).ad cognoscendum omnia illustria magis magisque in aperto,
Sall. J. 5, 3.—To be easily practicable, easy, facile (the figure taken from an open field or space):2.agere memoratu digna pronum magisque in aperto erat,
there was a greater inclination and a more open way to, Tac. Agr. 1:hostes aggredi in aperto foret,
id. H. 3, 56:vota virtusque in aperto omniaque prona victoribus,
id. Agr. 33.—Of character, without dissimulation, open, frank, candid:I.animus apertus et simplex,
Cic. Fam. 1, 9; id. Off. 3, 13, 57:pectus,
id. Lael. 26, 97. —Hence, ironically: ut semper fuit apertissimus, as he has always been very open, frank (for impudent, shameless), Cic. Mur. 35.—Hence, ăpertē, adv., openly, clearly, plainly.In gen.:II.tam aperte irridens,
Ter. Phorm. 5, 8, 62:ab illo aperte tecte quicquid est datum, libenter accepi,
Cic. Att. 1, 14, 4; id. Or. 12, 38; id. Am. 18, 67:cum Fidenae aperte descissent,
Liv. 1, 27:aperte quod venale habet ostendit,
Hor. S. 1, 2, 83:aperte revelari,
Vulg. 1 Reg. 2, 27:non jam secretis colloquiis, sed aperte fremere,
Tac. A. 11, 28:aperte adulari,
Cic. Am. 26, 99:aperte mentiri,
id. Ac. 2, 6, 18:aperte pugnare, id. ap. Aquil. Rom. 10: aperte immundus est,
Vulg. Lev. 13, 26.— Comp.:cum ipsum dolorem hic tulit paulo apertius,
Cic. Planc. 34; id. Att. 16, 3, 5; Curt. 6, 1, 11:ab his proconsuli venenum inter epulas datum est apertius quam ut fallerent,
Tac. A. 13, 1.— Sup.:hinc empta apertissime praetura,
Cic. Verr. 1, 100:equite Romano per te apertissime interfecto,
id. Har. Resp. 30:largiri,
id. ib. 56:praedari,
id. Verr. 1, 130.—Esp. of what is set forth in words or writing, plainly, clearly, freely, without reserve:nempe ergo aperte vis quae restant me loqui?
Ter. And. 1, 2, 24; id. Phorm. 4, 3, 49:aperte indicat (lex) posse rationem habere non praesentis,
Cic. ad Brut. 1, 5, 3:Non tu istuc mihi dictura aperte es, quicquid est?
Ter. Eun. 5, 1, 3:narrare,
id. Heaut. 4, 3, 24:scribere,
Cic. Fam. 5, 7, 3; Quint. 1, 5, 43.— Comp.:Planius atque apertius dicam,
Cic. Rosc. Com. 14, 43:distinguere,
Quint. 3, 6, 45.— Sup.:istius injurias quam apertissime vobis planissimeque explicare,
Cic. Verr. 2, 64, 156:aliquid apertissime ostendere,
Quint. 5, 12, 11. -
29 praebeo
praebĕo, ŭi, ĭtum (old inf. praeberier, Plaut. Poen. 1, 1, 49; id. Am. 4, 2, 7), 2, v. a. [contr. from praehibeo, q. v. from prae-habeo], to hold forth, reach out, proffer, offer (class., esp. in the trop. signif.; syn.: ministro, suppedito, suggero).I.Lit.:II.canis parvulo praebens ubera,
Just. 1, 4:cibum de manu,
Col. 9, 1, 6: collum cultris, Juv [p. 1411] 10, 269:praebenda gladio cervix,
id. 10, 345:jugulum,
Sen. Agam. 973:cervicem,
Petr. 97:os ad contumeliam,
Liv. 4, 35:verberibus manus,
Ov. A. A. 1, 16:aures,
to give ear, listen, attend, Liv. 38, 52; Vulg.Sap. 6, 3: aurem, id. Job, 6, 28.—Transf., in gen., to give, grant, furnish, supply:B.aurum, vestem, purpuram Bene praebeo, nec quicquam eges,
Plaut. Men. 1, 2, 11:panem,
Nep. Them. 10, 3:sumptum,
Just. 31, 4, 1:spectaculum,
Sall. J. 14, 23:sponsalia,
Cic. Q. Fr. 2, 6, 1: vicem, to supply the place of:vicem postium,
to supply the place of posts, serve as posts, Plin. 8, 10, 10, § 31:eundem usum,
id. 28, 11, 49, § 179.—Trop., to give, grant, furnish, render, cause, make, occasion; to show, exhibit, represent; and with se, to show, approve, behave one's self in a certain manner:operam reipublicae,
Liv. 5, 4:materiam seditionis,
id. 3, 46:honorem alicui,
Plin. 15, 4, 5, § 19 (al. perhibuit):fidem alicui in periculis,
Nep. Att. 4, 4.—Esp. with se and acc. of adj.:se talem alicui, qualem, etc.,
Cic. Rosc. Am. 4, 11:in re misericordem et in testimonio religiosum se praebuit,
id. Caecin. 10, 26:Pompeius se auctorem meae salutis praebuit,
id. Sest. 50, 107:in eo vehementer se moderatum praebere,
id. Off. 2, 21, 73:se in malis hominem praebuit,
id. Fam. 15, 17, 3:se dignum suis majoribus,
id. ib. 2, 18, 3:in eos, qui ea perficere voluerunt, me severum vehementemque praebeo,
id. Cat. 4, 6, 12:me similem in utroque praebui,
towards both, id. Sull. 8, 16.—With nom. of adj. (very rare):ut vobis videtur, praebebit se periculis fortis,
Sen. Ep. 85, 26.—With abl.:pari se virtute praebuit,
Nep. Dat. 2, 1:in eo magistratu pari diligentiā se Hannibal praebuit,
id. Hann. 7, 5.—So, also, without se:Phormio in hac re ut aliis strenuum hominem praebuit,
Ter. Phorm. 3, 1, 12; so, too, in neutr. signif. of a woman, to surrender herself to her lover:odi quae praebet, quia sit praebere necesse,
Ov. A. A. 2, 685:praebere se legibus,
i. e. to resign one's self to, submit to, Sen. Ep. 70, 9:praebere causam tollendi indutias,
to give, Liv. 30, 4:suspicionem insidiarum,
Nep. Dat. 10, 3:spem impunitatis aut locum peccandi,
Col. 11, 1:gaudium et metum,
Liv. 25, 27:tumultum,
id. 28, 1:opinionem timoris,
Caes. B. G. 3, 17:sonitum,
Liv. 7, 36:caput argutae historiae,
matter for an entertaining story, Prop. 3 (4), 20, 28:ludos,
to furnish sport, Ter. Eun. 5, 6, 9.—With an obj.-clause, to permit, allow, let a thing be done ( poet.):quae toties rapta est, praebuit ipsa rapi,
suffered herself to be carried off, Ov. H. 5, 132.—Hence, praebĭta, ōrum, n., what is furnished for support, allowance (postAug.):annua,
Col. 1, 8, 17:praebitis annuis privavit,
Suet. Tib. 50. -
30 traduco
trādūco (TRANSDVCO, Inscr. Orell. 750; Cic. Sest. 42, 91; Sall. J. 11, 4; Liv. 10, 37, 1; and so always in Cæs.; v. Neue, Formenl. 1, 734), xi, ctum, 3 ( imv. traduce, Ter. Heaut. 4, 4, 22; id. Ad. 5, 7, 12; perf. sync. traduxti, Plaut. Cas. 3, 3, 16; inf. parag. transducier, id. Most. 1, 1, 16; Ter. Ad. 2, 1, 46), v. a. [trans-duco], to lead, bring, or conduct across; to lead, bring, or carry over any thing (syn. traicio).I.Lit.A.In gen.:B.jamne hanc traduxti huc ad nos vicinam tuam?
Plaut. Cas. 3, 3, 16:ut traduxisti huc ad nos uxorem tuam!
id. ib. 3, 4, 7:traduce et matrem et familiam omnem ad nos,
Ter. Ad. 5, 7, 12:exercitum ex Galliā in Ligures,
Liv. 40, 25, 9:suas copias per angustias et fines Sequanorum,
Caes. B. G. 1, 11; 1, 19:copias praeter castra,
id. ib. 1, 48:cohortes ad se in castra,
id. B. C. 1, 21:impedimenta ad se,
id. ib. 1, 42:regem Antiochum in Europam,
Liv. 36, 3, 12:aquaeductum per domum suam,
Dig. 6, 2, 11:tua pompa Eo traducenda est,
to be carried over to him, Ter. Heaut. 4, 4, 18 Ruhnk.:victimas in triumpho,
parade, Liv. 45, 39, 12:carpentum, quo in pompā traduceretur,
was borne along, Suet. Calig. 15.—With trans (rare, and only when the place to which is also expressed):hominum multitudinem trans Rhenum in Galliam transducere,
Caes. B. G. 1, 35 Kraner ad loc.—With abl. (very rare):legiones Peninis Cottianisque Alpibus traducere,
Tac. H. 4, 68.—With double acc.:traductus exercitus silvam Ciminiam,
Liv. 9, 39, 1; cf. in the foll. B.—In partic.1.To lead or convey across, to transport over a stream or bridge:2.flumen subito accrevit, ut eā re traduci non potuerunt,
Cic. Inv. 2, 31, 97:pontem in Arari faciundum curat. atque ita exercitum transducit,
Caes. B. G. 1, 13. — Freq. with a double acc.: cum Isaram flumen exercitum traduxissem, Planc. ap. Cic. Fam. 10. 21, 2:ubi Caesar certior factus est, tres jam copiarum partes Helvetios id flumen transduxisse,
Caes. B. G. 1, 12: flumen Axonam exercitum transducere, id. ib. 2, 5:quos Caesar transduxerat Rhenum,
Hirt. B. G. 8, 13; 7, 11:copias flumen,
Liv. 21, 23, 3; 22, 45, 5:Volturnum flumen exercitum,
id. 23, 36, 9; 26, 8, 9:novum exercitum traducite Iberum,
id. 26, 41, 23.—Hence, pass.:raptim traducto exercitu Iberum,
Liv. 24, 41, 1; 9, 39, 1:legio flumen transducta,
Sall. H. 2, 57 Dietsch:ne major multitudo Germanorum Rhenum transducatur,
Caes. B. G. 1, 31; id. B. C. 3, 76. — With abl. (very rare):nisi flumine Ligeri copias traduxisset,
Hirt. B. G. 8, 27:Belgas Rhenum antiquitus esse transductos,
Caes. B. G. 2, 4. —Publicists' t. t.: traducere equum, to lead his horse along, said of a knight who passed muster at the inspection by the censor (cf. transveho):3.qui (P. Africanus) cum esset censor et in equitum censu C. Licinius Sacerdos prodisset... cum contra nemo diceret, jussit equum traducere,
Cic. Clu. 48, 134; cf. Val. Max. 4, 1, 10.—To lead along, parade in public by way of disgrace:II.delatores flagellis caesi ac traducti per amphitheatri harenam,
Suet. Tit. 8 fin.; cf. infra, II. B. 2.Trop.A.In gen., to lead, bring, or carry over, to transfer, remove:B.aut alio possis animi traducere motus,
Lucr. 4, 1068:animos judicum a severitate paulisper ad hilaritatem risumque traducere,
Cic. Brut. 93, 322:animum hominis ab omni aliā cogitatione ad tuam dignitatem tuendam,
id. Fam. 1, 2, 3:animos a contrariā defensione abducere et ad nostram conor traducere,
id. de Or. 2, 72, 293:ad amicitiam consuetudinemque,
id. Prov. Cons. 9, 22:post partum cura in vitulos traducitur omnis,
Verg. G. 3, 157:tum omnem orationem traduxi et converti in increpandam Caepionis fugam,
Cic. de Or. 2, 48, 199:hanc rationem naturae difficile est traducere ad id genus divinationis,
to apply, id. Div. 1, 57, 130:nomen eorum ad errorem fabulae,
id. Tusc. 5, 3, 8 et saep.:centuriones ex inferioribus ordinibus in superiores ordines erant transducti,
transferred, Caes. B. G. 6, 40:is ad plebem P. Clodium traducit,
Cic. Att. 1, 18, 4; cf.:P. Clodium a patribus ad plebem,
Suet. Caes. 20: academicen suntaxin, Cic. Att. 13, 16:gens in patricias transducta,
Suet. Aug. 2:augur destinatus ad pontificatum traductus est,
id. Calig. 12:medicus aegrum in meliorem consuetudinem, etc.,
Varr. L. L. 9, § 11 Müll.:ut (oratio) eos qui audient ad majorem admirationem possit traducere,
Cic. Or. 57, 192:mali punientur et traducentur in melius,
Sen. Ira, 2, 13, 4. — Poet., with dat.:me mea paupertas vitae traducat inerti,
Tib. 1, 1, 5 (where Müll. reads vita).—In partic.1.To bring over, draw over one to some side or opinion:2.hominem traducere ad optimates paro,
Cic. Att. 14, 21, 4:si istud obtinueris, traducas me ad te totum licebit,
id. Fin. 4. 1, 2:transductis ad se jam pluribus,
Suet. Caes. 14:traduxit me ad suam sententiam,
Cic. Clu. 52, 144.—To lead along, exhibit as a spectacle, i. e. to make a show of, to expose to public ridicule, to dishonor, disgrace, degrade (not ante-Aug.):3.an non sensistis... vestras conjuges, vestros liberos traductos per ora hominum?
Liv. 2, 38, 3; Just. 36. 1, 5; cf. Petr. 87:rideris multoque magis traduceris, etc.,
Mart. 6, 77, 5:libidinem,
Sen. Ep. 100, 10; id. Ben. 2, 17, 5; 4, 32, 3; Mart. 3, 74, 5; Juv. 8, 17:quae tua traducit manifesto carmina furto,
convicts of, proves guilty of, Mart. 1, 53, 3.—In a good sense, to set forth publicly, make public, exhibit, display, proclaim, spread abroad:4.poëmata,
Petr. 41:tot annorum secreta,
id. 17: se, to show one ' s self in public:lorica, in quā se traducebat Ulixem ancipitem,
Juv. 11, 31. —Of time, to lead, spend, pass (class.;5.syn.: ago, transigo): otiosam aetatem et quietam sine ullo labore et contentione traducere,
Cic. Sen. 23, 82; cf.:hoc quod datum est vitae tranquille placideque traducere,
id. Tusc. 3, 11, 25: quantumcumque superest temporis, Aug. ap. Gell. 15, 7, 3:adulescentiam eleganter,
Cic. Planc. 12, 31:hoc tempus quā ratione,
id. Fam. 4, 6, 3:quibus artibus latebrisque, vitam per novem annos, Tac H. 4, 67: leniter aevum,
Hor. Ep. 1, 18, 97: tempora Cynicā cenā, Petr. poët. 14: consul traducere noctem exsomnis. Sil. 9, 4 et saep.—Hence, transf., of the administration of an office:munus summā modestiā et summā abstinentiă,
Cic. Att. 5, 9, 1. —In later gram. lang. [p. 1885]a.To transfer a word from one subject or from one language to another (for the class. verto, converto, reddo, transfero, etc.): videtur Graecos secutus, qui ephodion a sumptu viae ad aliarum quoque rerum apparatus traducunt, Gell. 17, 2, 1:b.vocabulum Graecum in linguam Romanam,
id. 1, 18, 1.—To derive:jactare multo fusius largiusque est quam jacere, unde id verbum traductum est,
Gell. 2, 6, 5; cf. id. 17, 2, 14. -
31 ab-eō
ab-eō iī, itūrus, īre (abin' for abisne, T.), to go from, go away, go off, go forth, go, depart: ab urbe: ex eorum agris: ex conspectu, out of sight, Cs.: mater abit templo, O.: abire fugā, to flee, V.: in angulum aliquo, T.: unde abii, V.: exsulatum Tusculum abiit, L.: si periturus abis, to your death, V.: sublimis abiit, ascended, L.: telo extracto praeceps in volnus abiit, collapsed, L.: quo tantum mihi dexter abis? whither so far to the right? V.: nemo non donatus abibit, without a gift, V.: abeas parvis aequus alumnis, show yourself favorable as you go, H.: quae dederat abeuntibus, V.: sub iugum abire, L.: abi, nuntia Romanis, etc., L.; of things: cornus sub altum pectus abit, penetrates deeply, V.: sol... abeunte curru, as his chariot departs, H. — In partic., to pass away, disappear, vanish, cease, die: a vitā: illuc quo priores abierunt, Ph.; of time, to pass away, elapse, expire: abiit illud tempus: tota abit hora, H.; of other things: abeunt pallorque situsque, pass away, O.: inopia praeceps abierat, S.: in aera sucus corporis, O.— Of change, to pass over, be transferred: abeunt illuc omnia, unde orta sunt, return: in avi mores atque instituta, i. e. restore, L.; hence, to be changed, be transformed, be metamorphosed (poet.): in villos abeunt vestes, in crura lacerti, O.: comae in silvas abeunt, O. — Fig., to depart from, leave off, turn aside: ut ab iure non abeat: ne longius abeam, wander from the point: ad istas ineptias, have recourse to: illuc, unde abii, redeo, set out, H. —To retire from an office: cum magistratu abisset: abiens magistratu, L.—Of a consequence or result, to turn out, come off (of persons): ab iudicio turpissime victus: neutra acies laeta ex eo certamine abiit, L.: impune, Ph.: ne in ora hominum pro ludibrio abiret, i. e. lest he should be made ridiculous, L.: ne inrito incepto abiretur, L. —To turn out, end, terminate (of things): mirabar hoc si sic abiret, T.—To get off, escape: quem ad modum illinc abieris, vel potius paene non abieris, scimus, how you came off thence, or rather came near not getting off.—In auctions, not to be knocked down (to one): ne res abiret ab Apronio, i. e. that he may purchase.—To be postponed: in diem, T.— The imper. abi is often a simple exclamation or address, friendly or reproachful: abi, virum te iudico, go to, I pronounce you a man, T.: Non es avarus: abi; quid, etc., well, H.: abi, nescis inescare homines, begone, T.; in imprecations: abin hinc in malam rem? (i. e. abisne?), will you go and be hanged? T.: in malam pestem. -
32 dē-dūcō
dē-dūcō dūxī, ductus, ere (imper. deduc, C.; deduce, T.), to lead away, draw out, turn aside, divert, bring out, remove, drive off, draw down: atomos de viā: eum contionari conantem de rostris, drag down, Cs.: aliquem ex ultimis gentibus: summā vestem ab orā, O.: Cantando rigidas montibus ornos, V.: canendo cornua lunae, i. e. bring to light (from eclipse), O.: dominam Ditis thalamo, V.: tota carbasa malo, i. e. unfurl, O.: febrīs corpore, H.: molliunt clivos, ut elephanti deduci possent, L.: rivos, i. e. to clear out, V.: aqua Albana deducta ad utilitatem agri, conducted off: imbres deducunt Iovem, i. e. Jupiter descends in, etc., H.: crinīs pectine, to comb, O.: vela, O.: deductae est fallacia Lunae, Pr.: hunc ad militem, T.: suas vestīs umero ad pectora, O.: in mare undas, O.: alqm in conspectum (Caesaris), Cs.: ab augure deductus in arcem, L.: aliquem in carcerem, S.: mediā sulcum deducis harenā, i. e. are dragged to execution, Iu.—Of troops, to draw off, lead off, withdraw, lead, conduct, bring: nostros de valle, Cs.: ab opere legiones, Cs.: finibus Attali exercitum, L.: praesidia, Cs.: legionibus in hiberna deductis, Cs.: in aciem, L.: neque more militari vigiliae deducebantur, S.—Of colonists, to lead forth, conduct: coloni lege Iuliā Capuam deducti, Cs.: milites in colonias: triumvir coloniis deducendis, S.: illi qui initio deduxerant, the founders, N.—Of ships, to draw out (from the dock): ex navalibus eorum (navem), Cs.: Deducunt socii navīs, V.—To draw down, launch: celoces viginti, L.: neque multum abesse (navīs) ab eo, quin paucis diebus deduci possent, Cs.: navīs litore, V.: carinas, O.: deducendus in mare, set adrift, Iu. — To bring into port: navīs in portum, Cs.—In weaving, to draw out, spin out: pollice filum, O.: fila, Ct.: stamina colo, Tb.—Poet.: vetus in tela deducitur argumentum, is interwoven, O. — Of personal attendance, in gen., to lead, conduct, escort, accompany: te domum: me de domo: deducendi sui causā populum de foro abducere, L.: quem luna solet deducere, Iu.: deducam, will be his escort, H. — To conduct a young man to a public teacher: a patre deductus ad Scaevolam.—Of a bride, to lead, conduct (to her husband): uni nuptam, ad quem virgo deducta sit, L.: domum in cubiculum, to take home, T.: quo primum virgo quaeque deducta est, Cs.—To lead in procession, conduct, show: deduci superbo triumpho, H.—In law, to eject, exclude, put out of possession (a claimant of land): ut aut ipse Tullium deduceret aut ab eo deduceretur: de fundo deduci.—To expel, exclude: alqm ex possessione, L.—To summon, bring (as a witness): ad hoc iudicium.—To take away, subtract, withdraw, deduct, diminish: cibum, T.: addendo deducendoque videre, quae reliqui summa fiat: de capite, quod usuris pernumeratum est, L.— Fig., to bring down, lead away, divert, withdraw, bring, lead, derive, deduce, reduce: alqm de animi lenitate: alqm de fide: me a verā accusatione: mos unde deductus, derived, H.: nomen ab Anco, O.: alqm ad fletum: rem ad arma, Cs.: ad humum maerore, bows, H.: ad sua flagra Quirites, subdue under, Iu.: in eum casum deduci, Cs.: rem in controversiam, Cs.: rem huc, ut, etc., Cs.: audi, quo rem deducam, what I have in view, H.: Aeolium carmen ad Italos modos, transfer, H.: in patriam deducere musas, V.—To mislead, seduce, entice, induce, bring, instigate: adulescentibus oratione deductis, Cs.: a quibus (inimicis) deductus, Cs.—To spin out, string out, compose (poet.): tenui deducta poëmata filo, H.: mille die versūs, H.: nihil expositum, Iu: carmen in actūs, H. — To remove, expel, cure: corpore febrīs, H.: haec (vitia) deducuntur de corpore, i. e. men try to remove. -
33 re-ferō
re-ferō rettulī (not retulī), relātus (rellātus, T.), referre, to bear back, bring back, drive back, carry back: nihil domum praeter os: ut naves eodem, unde erant profectae, referrentur, Cs.: me referunt pedes in Tusculanum, i. e. I feel a strong impulse to go: in decimum vestigia rettulit annum (victoria), V.: Ad nomen caput ille refert, looks back, O.: suumque Rettulit os in se, drew back, O.: ad Tyneta rursus castra refert, L: digitos ad frontem saepe, O.: pecunias in templum, Cs.: frumentum omne ad se referri iubet, Cs.: Caesaris capite relato, Cs.: cum sanguine mixta Vina refert moriens, spits out, V.—With pron reflex., to go back, return: Romam se rettulit: sese in castra, Cs.: se ad philosophiam: domum me Ad porri catinum, H.: se ob ora Fert refertque, flits to and fro, V.: causa, cur se sol referat. — Pass reflex., to return, arrive: sin reiciemur, tamen eodem paulo tardius referamur necesse est: classem relatam Nuntio, V.: a primā acie ad triarios sensim referebantur, L.—With pedem or (rarely) gradum, to go back, draw back, retire, withdraw, retreat: volneribus defessi pedem referre coeperunt, Cs.: ut paulatim cedant ac pedem referant, Cs.: cum pedes referret gradum, L.: fertque refertque pedes, paces to and fro, O.: pedem referens, V.: Feroque viso retulit retro pedem (viator), Ph.—To give back, give up, return, restore, pay back, pay in return, repay: pateram (subreptam): Par pro pari, tit for tat, T.: Ut puto, non poteras ipsa referre vicem, O.: pannum, H.—Of sound, to bring back, give back, return, answer, echo: (Saxum) eiulata Resonando mutum flebilīs voces refert, Att. ap. C.: ex locis inclusis (soni) referuntur ampliores: referunt quem (sonum) nostra theatra, H.: ‘coëamus’ rettulit Echo, O.—Fig., to bring back, restore, renew, revive, repeat: in suam domum ignominiam: pro re certā spem falsam domum: consuetudo longo intervallo repetita ac relata: Multa labor... rettulit in melius, has improved, V.: quasdam ex magno intervallo caerimonias, L.: rem iudicatam, i. e. cause to be reconsidered: idem illud responsum, repeated, L.: veterem Valeriae gentis in liberandā patriā laudem, restore: neque amissos colores Lana refert, H.—Of the mind or look, to bring back, direct, turn: e cursu populari referre aspectum in curiam, turn towards: animum ad veritatem.—Of time, to bring back, bring again, cause to return, renew: mihi praeteritos annos, V.: Saeculo festas referente luces, H.—In the phrase, referre gratiam (rarely gratias), to return thanks, show gratitude, recompense, requite: Inveniam, parem ubi referam gratiam, a way to pay him off, T.: Et habetur et referetur tibi gratia, T.: pro eo mihi ac mereor relaturos esse gratiam: Caesari pro eius meritis gratiam referre, Cs.: gratiam factis, O.: pro tantis eorum in rem p. meritis eis gratiae referantur. —To present again, set forth anew, represent, repeat: Hecyram ad vos, T.: Actia pugna per pueros refertur, is rehearsed, H.: parentis sui speciem, L.: robora parentum liberi referunt, Ta.: (Tellus) figuras Rettulit antiquas, O.: parvulus Aeneas, qui te tamen ore referret, V.: Marsigni sermone Suevos referunt, recall, Ta.—To say in return, rejoin, answer, reply, respond: id me illorum defensioni rettulisse: ego tibi refero, I reply to you: retices, nec mutua nostris Dicta refers, O.: Anna refert, V.: Tandem pauca refert, V.—To repeat, report, announce, relate, recount, assert, tell, say: quantum, inquam, debetis? respondent CVI; refero ad Scaptium, report it: saepe aliter est dictum, aliter ad nos relatum: abi, quaere, et refer, H.: talīs miserrima fletūs Fertque refertque soror (sc. ad Aeneam), V.: pugnam referunt, O.: factum dictumve, L.: Aut agitur res in scaenis aut acta refertur, or related, H.: multum referens de Maecenate, Iu.: inveni qui se vidisse referret, O.: pugnatum (esse) in annalīs referre, L.—To repeat to oneself, call to mind, think over: tacitāque recentia mente Visa refert, O.: Haec refer, O.: Mente memor refero, O.—To make known officially, report, announce, notify: haec ad suos, Cs.: legationem Romam, L.: capitum numerus ad eum relatus est, Cs.: rumores excipere et ad se referre. —To submit for consideration, propose for decision, make a motion, offer a proposition, consult, refer, move, bring forward, propose: de consularibus provinciis ad senatum referre, lay before the senate the question of, etc.: de quo legando consules spero ad senatum relaturos: de eā re postulant uti referatur, S.: tunc relata de integro res ad senatum, L.: referunt consules de re p., Cs.: de signo dedicando ad pontificum collegium: eam rem ad consilium, L.: referre se dixit, quid de Nabidis bello placeret, put the question, L.: id postea referendum ad populum non arbitrari, should be referred again: tu non ad Lucilium rettulisti, did not consult.—To note down, enter, inscribe, register, record, enroll: ut nec triumviri accipiundo nec scribae referundo sufficerent, L.: in tabulas quodcumque commodum est: nomen in codicem accepti et expensi relatum: tuas epistulas in volumina, i. e. admit: in reos, in proscriptos referri, to be registered: senatūs consulta pecuniā acceptā falsa referebat, recorded: cum ex CXXV iudicibus reus L referret (opp. reicere), i. e. accepted.— Of accounts: rationes totidem verbis referre ad aerarium, to account to the treasury: in rationibus referendis, in accounting: relatis ad eum publicis cum fide rationibus, faithful accounts, Cs.: si hanc ex faenore pecuniam populo non rettuleris, reddas societati, account for this money to the people: (pecuniam) in aerarium, pay in, L.: pecuniam operi publico, charge as expended for a public building; cf. octonis referentes idibus aera, i. e. paying the school-fees, H.—With acceptum, to credit, see accipio.—To account, reckon, regard, consider: imagines in deorum numero: terram et caelum in deos: libri in eundem librorum numerum referendi: hi tamen inter Germanos referuntur, Ta.: refert inter meritorum maxima, demptos Aesonis esse sitūs, O.: eodem Q. Caepionem referrem, should place in the same category.—To ascribe, refer, attribute: pecudum ritu ad voluptatem omnia: omnia ad igneam vim: tuum est, quid mihi nunc animi sit, ad te ipsum referre: id, quo omnia, quae recte fierent, referrentur: origines suas ad deos referre auctores, L.: Hinc omne principium, huc refer exitum, H.: eius, in quem referet crimen, culpa: alius in alium culpam referebant, imputed, Cu. -
34 eluceo
elucere, eluxi, - Vshine forth; show itself; be manifest -
35 eluceo
ē-lūcĕo, xi, 2, v. n., to shine out, shine forth (class.; esp. freq. in the trop. sense and in Cic.).I.Lit.:II.inter flammas circulus elucens,
Cic. Rep. 6, 16, 16.— Poet., of the golden glittering of bees, Verg. G. 4, 98:illa flamma, quae ex L. Marcii capite eluxit,
Val. Max. 1, 6, 2.—Trop., to shine out, show itself; to be apparent, manifest (cf.:appareo, exsisto, effero): scintilla ingenii jam tum elucebat in puero,
Cic. Rep. 2, 21; cf. id. Cael. 19, 45; id. Off. 1, 29, 103; 1, 28, 98; id. de Or. 2, 13, 55; id. Or. 40 fin.; Quint. 1, 1, 2; 8, 6, 4 al.:ex quo elucebit omnis constantia,
Cic. Off. 1, 29, 102; cf. id. Part. 12:Haec (benevolentia) magis elucet inter aequales,
id. Lael. 27, 101; id. Fam. 4, 3, 2; id. Lael. 14; id. Rosc. Am. 31:argumentum prius est enarrandum, quo ratio eluceat,
Lact. 7, 14, 6; Nep. Paus. 1, 6, 2; Lucr. 2, 1051 al. -
36 gero
1.gĕro, gessi, gestum ( Part. gen. plur. sync. gerentum, Plaut. Truc. 2, 1, 13; imper. ger, like dic, duc, fac, fer, Cat. 27, 2), 3, v. a. [root gas-, to come, go; Zend, jah, jahaiti, come; gero (for geso), in caus. sense, to cause to come; cf. Gr. bastazô, from bastos = gestus], to bear about with one, to bear, carry, to wear, have (in the lit. signif. mostly poet., not in Cic., Cæs., Sall., or Quint.; but instead of it ferre, portare, vehere, sustinere, etc.; but in the trop. signif. freq. and class.).I.Lit.A.In gen.:b.(vestem ferinam) qui gessit primus,
Lucr. 5, 1420; so,vestem,
Ov. M. 11, 276 (with induere vestes), Nep. Dat. 3; cf.:coronam Olympiacam capite,
Suet. Ner. 25:ornamenta,
id. Caes. 84:angues immixtos crinibus,
Ov. M. 4, 792:clipeum (laeva),
id. ib. 4, 782; cf.:galeam venatoriam in capite, clavam dextra manu, copulam sinistra,
Nep. Dat. 3:ramum, jaculum,
Ov. M. 12, 442:spicea serta,
id. ib. 2, 28:vincla,
id. ib. 4, 681:venabula corpore fixa,
id. ib. 9, 206; cf.:tela (in pectore fixus),
id. ib. 6, 228:Vulcanum (i. e. ignem) in cornu conclusum,
Plaut. Am. 1, 1, 185:spolia ducis hostium caesi suspensa fabricato ad id apte ferculo gerens,
Liv. 1, 10, 5; cf.:Horatius trigemina spolia prae se gerens,
id. 1, 26, 2:onera,
Varr. L. L. 6, § 77 Müll.: uterum or partum gerere, to be pregnant, be with young; so, gerere partum, Plin. 8, 47, 72, § 187:uterum,
id. 8, 40, 62, § 151:centum fronte oculos centum cervice gerebat Argus,
Ov. Am. 3, 4, 19:lumen unum media fronte,
id. M. 13, 773:cornua fronte,
id. ib. 15, 596:virginis os habitumque gerens et virginis arma,
Verg. A. 1, 315:virginis ora,
Ov. M. 5, 553; cf.:quae modo bracchia gessit, Crura gerit,
id. ib. 5, 455 sq.:Coae cornua matres Gesserunt tum,
i. e. were turned into cows, id. ib. 7, 364:principio (morbi) caput incensum fervore gerebant,
Lucr. 6, 1145:qui umbrata gerunt civili tempora quercu,
Verg. A. 6, 772:tempora tecta pelle lupi,
Ov. M. 12, 380:(Hector) squalentem barbam et concretos sanguine crines Vulneraque illa gerens, quae, etc.,
Verg. A. 2, 278:capella gerat distentius uber,
Hor. S. 1, 1, 110.—Of inanimate things:B.semina rerum permixta gerit tellus discretaque tradit,
Lucr. 6, 790; cf.:(terram) multosque lacus multasque lacunas In gremio gerere et rupes deruptaque saxa,
id. ib. 6, 539; Enn. ap. Non. 66, 26 (Sat. 23, p. 157 Vahl.); and:quos Oceano propior gerit India lucos,
Verg. G. 2, 122:speciem ac formam similem gerit ejus imago,
Lucr. 4, 52.—In partic. (very rare).1.With respect to the term. ad quem, to bear, carry, bring to a place:2.(feminae puerique) saxa in muros munientibus gerunt,
Liv. 28, 19, 13:neque eam voraginem conjectu terrae, cum pro se quisque gereret, expleri potuisse,
id. 7, 6, 2; cf. id. 37, 5, 1. — Absol.:si non habebis unde irriges, gerito inditoque leniter,
Cato, R. R. 151, 4; Liv. 7, 6, 2 Drak.—Prov.:non pluris refert, quam si imbrem in cribrum geras,
Plaut. Ps. 1, 1, 100.—With the accessory idea of production, to bear, bring forth, produce:II.quae (terra) quod gerit fruges, Ceres (appellata est),
Varr. L. L. 5, § 64 Müll.; cf. Tib. 2, 4, 56:violam nullo terra serente gerit,
Ov. Tr. 3, 12, 6:arbores (Oete),
id. M. 9, 230:malos (platani),
Verg. G. 2, 70: frondes (silva), Ov. M. 11, 615:terra viros urbesque gerit silvasque ferasque Fluminaque et Nymphas et cetera numina ruris,
Ov. M. 2, 16.Trop.A.In gen., to bear, have, entertain, cherish: vos etenim juvenes animum geritis muliebrem, illa virago viri, Poët. ap. Cic. Off. 1, 18, 61; cf.:B.fortem animum gerere,
Sall. J. 107, 1:parem animum,
id. ib. 54, 1 Kritz.:animum invictum advorsum divitias,
id. ib. 43, 5:animum super fortunam,
id. ib. 64, 2:mixtum gaudio ac metu animum,
Liv. 32, 11, 5; cf. also Verg. A. 9, 311; and v. infra B. 3.: aeque inimicitiam atque amicitiam in frontem promptam gero, Enn. ap. Gell. 19, 8, 6 (Trag. v. 8 Vahl.):personam,
to support a character, play a part, Cic. Off. 1, 32, 115; cf.:est igitur proprium munus magistratus, intelligere, se gerere personam civitatis debereque ejus dignitatem et decus sustinere,
id. ib. 1, 34, 132; Aug. Doctr. Christ. 4, 29 init.;id. Civ. Dei, 1, 21 al.: mores, quos ante gerebant, Nunc quoque habent,
Ov. M. 7, 655:et nos aliquod nomenque decusque Gessimus,
Verg. A. 2, 89:seu tu querelas sive geris jocos Seu rixam et insanos amores Seu facilem, pia testa (i. e. amphora), somnum,
Hor. C. 3, 21, 2:in dextris vestris jam libertatem, opem... geritis,
Curt. 4, 14 fin.:plumbeas iras,
Plaut. Poen. 3, 6, 18:iras,
Ter. Hec. 3, 1, 30: M. Catonem illum Sapientem cum multis graves inimicitias gessisse accepimus propter Hispanorum injurias, Cic. Div. ap. Caecil. 20, 66:veteres inimicitias cum Caesare,
Caes. B. C. 1, 3, 4:muliebres inimicitias cum aliqua,
Cic. Cael. 14, 32:inimicitias hominum more,
id. Deiot. 11, 30: simultatem cum aliquo pro re publica, Anton. ap. Cic. Att. 14, 13, A, 3; cf. Suet. Vesp. 6; and Verg. A. 12, 48:de amicitia gerenda praeclarissime scripti libri,
Cic. Fam. 3, 8, 5:amicitiam,
Nep. Dat. 10 fin.:praecipuum in Romanos gerebant odium,
Liv. 28, 22, 2:cum fortuna mutabilem gerentes fidem,
id. 8, 24, 6:utrique imperii cupiditatem insatiabilem gerebant,
Just. 17, 1 fin. —Absol.:ad ea rex, aliter atque animo gerebat, placide respondit,
Sall. J. 72, 1.—In partic.1.Gerere se aliquo modo, to bear, deport, behave, or conduct one's self, to act in any manner:b.in maximis rebus quonam modo gererem me adversus Caesarem, usus tuo consilio sum,
Cic. Fam. 11, 27, 5; cf. id. Off. 1, 28, 98:ut, quanto superiores sumus, tanto nos geramus summissius,
id. ib. 1, 26, 90; so,se liberius (servi),
id. Rep. 1, 43:se inconsultius,
Liv. 41, 10, 5:se valde honeste,
Cic. Att. 6, 1, 13:se perdite,
id. ib. 9, 2, A, 2:se turpissime (illa pars animi),
id. Tusc. 2, 21, 48:se turpiter in legatione,
Plin. Ep. 2, 12, 4:sic in provincia nos gerimus, quod ad abstinentiam attinet, ut, etc.,
Cic. Att. 5, 17, 2:sic me in hoc magistratu geram, ut, etc.,
id. Agr. 1, 8, 26; cf.:nunc ita nos gerimus, ut, etc.,
id. ib. 2, 22, 3:uti sese victus gereret, exploratum misit,
Sall. J. 54, 2:se medium gerere,
to remain neutral, Liv. 2, 27, 3.—In a like sense also post-class.: gerere aliquem, to behave or conduct one's self as any one (like agere aliquem):c.nec heredem regni sed regem gerebat,
Just. 32, 3, 1; Plin. Pan. 44, 2:tu civem patremque geras,
Claud. IV. Cons. Hon. 293:aedilem,
App. M. 1, p. 113:captivum,
Sen. Troad. 714.—Gerere se et aliquem, to treat one's self and another in any manner:d.interim Romae gaudium ingens ortum cognitis Metelli rebus, ut seque et exercitum more majorum gereret,
Sall. J. 55, 1:meque vosque in omnibus rebus juxta geram,
id. ib. 85, 47.—Pro aliquo se gerere, to assume to be:2.querentes, quosdam non sui generis pro colonis se gerere,
Liv. 32, 2, 6:eum, qui sit census, ita se jam tum gessisse pro cive,
Cic. Arch. 5, 11 dub.—Gerere prae se aliquid (for the usual prae se ferre), to show, exhibit, manifest:3.affectionis ratio perspicuam solet prae se gerere conjecturam, ut amor, iracundia, molestia, etc.,
Cic. Inv. 2, 9, 30; cf.:prae se quandam gerere utilitatem,
id. ib. 2, 52, 157: animum altum et erectum prae se gerebat, Auct. B. Afr. 10 fin.; Aug. de Lib. Arbit. 3, 21, 61 al.;so gerere alone: ita tum mos erat, in adversis voltum secundae fortunae gerere, moderari animo in secundis,
to assume, Liv. 42, 63, 11.—With the accessory idea of activity or exertion, to sustain the charge of any undertaking or business, to administer, manage, regulate, rule, govern, conduct, carry on, wage, transact, accomplish, perform (cf.: facio, ago).—In pass. also in gen., to happen, take place, be done (hence, res gesta, a deed, and res gestae, events, occurrences, acts, exploits; v. the foll.): tertium gradum agendi esse dicunt, ubi quid faciant;4.in eo propter similitudinem agendi et faciundi et gerundi quidam error his, qui putant esse unum. Potest enim aliquid facere et non agere, ut poëta facit fabulam et non agit: contra actor agit et non facit.... Contra imperator quod dicitur res gerere, in eo neque facit neque agit, sed gerit, id est sustinet, translatum ab his qui onera gerunt, quod hi sustinent,
Varr. L. L. 6, § 77 Müll.:omnia nostra, quoad eris Romae, ita gerito, regito, gubernato, ut nihil a me exspectes,
Cic. Att. 16, 2, 2:gerere et administrare rem publicam,
id. Fin. 3, 20, 68; cf. id. Rep. 2, 1 and 12:rem publicam,
id. ib. 1, 7; 1, 8; id. Fam. 2, 7, 3 et saep.:magistratum,
id. Sest. 37, 79; cf.potestatem,
id. Verr. 2, 2, 55, § 138:consulatum,
id. Agr. 1, 8, 25; id. Sest. 16, 37:duumviratum,
id. ib. 8, 19:tutelam alicujus,
Dig. 23, 2, 68; 27, 1, 22 al.: multi suam rem bene gessere et publicam patria procul, Enn. ap. Cic. Fam. 7, 6, 1 (Trag. v. 295 Vahl.); so,rem, of private affairs,
Plaut. Pers. 4, 3, 34; Cic. de Sen. 7, 22 al.:aliquid per aes et libram gerere,
to transact by coin and balance, Gai. Inst. 3, 173; cf. Weissenb. ad Liv. 6, 14.—Of war: etsi res bene gesta est, Enn. ap. Cic. de Or. 3, 42, 168 (Ann. v. 512 Vahl.): vi geritur res, id. ap. Gell. 20, 10 (Ann. v. 272 ib.); cf.:gladiis geri res coepta est,
Liv. 28, 2, 6:ubi res ferro geratur,
id. 10, 39, 12: qui rem cum Achivis gesserunt statim, Enn. ap. Non. 393, 14 (Trag. v. 39 Vahl.); cf. Plaut. Am. 1, 1, 84:Alexander... passurus gestis aequanda pericula rebus,
exploits, Juv. 14, 314:miranda quidem, sed nuper gesta referemus,
id. 15, 28.—Of public affairs, affairs of government:magnae res temporibus illis a fortissimis viris summo imperio praeditis, dictatoribus atque consulibus, belli domique gerebantur,
Cic. Rep. 2, 32 fin.; 2, 24:a rebus gerendis senectus abstrahit,
id. de Sen. 6, 15; cf. § 17: quid quod homines infima fortuna, nulla spe rerum gerendarum ( public business), opifices denique, delectantur historia? maximeque eos videre possumus res gestas ( public events or occurrences) audire et legere velle, qui a spe gerendi absunt, confecti senectute, id. Fin. 5, 19, 52:sin per se populus interfecit aut ejecit tyrannum, est moderatior, quoad sentit et sapit et sua re gesta laetatur,
their deed, id. Rep. 1, 42:ut pleraque senatus auctoritate gererentur,
id. ib. 2, 32; cf. id. ib. 1, 27:haec dum Romae geruntur,
id. Quint. 6, 28:ut iis, qui audiunt, tum geri illa fierique videantur,
id. de Or. 2, 59, 241:susceptum negotium,
id. Fam. 13, 5, 1; cf.:si ipse negotium meum gererem, nihil gererem, nisi consilio tuo,
id. Att. 13, 3, 1:negotium bene, male, etc.,
id. Rosc. Com. 11, 32; id. Cat. 2, 10, 21; Caes. B. G. 3, 18, 5 et saep.; cf.:quid negotii geritur?
Cic. Quint. 13, 42: annos multos bellum gerentes summum summā industriā, Enn. ap. Non. 402, 3 (Trag. v. 104 Vahl.); cf.:bello illo maximo, quod Athenienses et Lacedaemonii summa inter se contentione gesserunt,
Cic. Rep. 1, 16; so,bella,
id. ib. 5, 2: pacem an bellum gerens, v. Andrews and Stoddard's Gram. § 323, 1 (2); Sall. J. 46 fin.:bella multa felicissime,
Cic. Rep. 2, 9:bellum cum aliquo,
id. Sest. 2, 4; id. Div. 1, 46, 103; Caes. B. G. 1, 1, 4 et saep.:bello gesto,
Liv. 5, 43, 1: mea mater de ea re gessit morem morigerae mihi, performed my will, i. e. complied with my wishes, gratified, humored me, Plaut. Cist. 1, 1, 87; cf.:geram tibi morem et ea quae vis, ut potero, explicabo,
Cic. Tusc. 1, 9, 17: morem alicui (in aliqua re), Enn. ap. Non. 342, 24 (Trag. v. 241 Vahl.):sine me in hac re gerere mihi morem,
Ter. Heaut. 5, 1, 74; Plaut. Capt. 2, 3, 44; id. Men. 5, 2, 37; id. Mil. 2, 1, 58; Cic. Rep. 3, 5; id. N. D. 2, 1, 3; Ov. Am. 2, 2, 13 et saep.; also without dat., Plaut. Most. 3, 2, 36; Ter. Ad. 3, 3, 77.— Pass.:ut utrique a me mos gestus esse videatur,
Cic. Att. 2, 16, 3; Plaut. Most. 1, 3, 69; Ter. Eun. 1, 2, 108; id. Ad. 2, 2, 6; Nep. Them. 7, 3 al.—With a play upon this meaning and that in II. A.: magna, inquit, [p. 813] bella gessi:magnis imperiis et provinciis praefui. Gere igitur animum laude dignum,
Cic. Par. 5, 2, 37.— Absol.:cum superiores alii fuissent in disputationibus perpoliti, quorum res gestae nullae invenirentur, alii in gerendo probabiles, in disserendo rudes,
Cic. Rep. 1, 8; cf.the passage,
id. Fin. 5, 19, 52 supra:Armeniam deinde ingressus prima parte introitus prospere gessit,
Vell. 2, 102, 2 (where others unnecessarily insert rem), Liv. 25, 22, 1; cf.also: sive caesi ab Romanis forent Bastarnae... sive prospere gessissent,
id. 40, 58 fin.:cum Persis et Philippus qui cogitavit, et Alexander, qui gessit, hanc bellandi causam inferebat, etc.,
Cic. Rep. 3, 9.—Of time, to pass, spend (mostly post-Aug.; not in Cic.): ut (Tullia) cum aliquo adolescente primario conjuncta aetatem gereret, Sulp. ap. Cic. Fam. 4, 5, 3; cf.:2.pubertatis ac primae adolescentiae tempus,
Suet. Dom. 1:vitam,
Petr. 63; Val. Fl. 6, 695:annum gerens aetatis sexagesimum et nonum,
Suet. Vesp. 24.—Hence, gĕrens, entis, P. a. (acc. to II. B. 3.), managing, conducting, etc.; with gen.:rei male gerentes,
Plaut. Truc. 1, 2, 43:sui negotii bene gerens,
Cic. Quint. 19, 62.gĕro, ōnis, m. [1. gero], a carrier; connected per hyphen with foras:ite, ite hac, simul eri damnigeruli, foras gerones, Bonorum hamaxagogae,
that carry off, ravishers, Plaut. Truc. 2, 7, 1. -
37 luceo
lūcĕo, xi, 2, v. n. [Sanscr. ruk, to be bright; Gr. luchnos, leukos, amphilukê; Lat. lux, lumen, lucidus, luna; O. H.-Germ. liŏht; Germ. Licht; cf. also illustris], to be light or clear, to shine, beam, glitter (syn.: splendeo, fulgeo).I.Lit.: (lumen) Nihilo minus ipsi lucet, Enn. ap. Cic. Off. 1, 16, 51 (Trag. v. 389 Vahl.): tum candida lumina lucent, id. ap. Fest. p. 228 and 229 Müll. (Ann. v. 157 Vahl.):2.(stella) luce lucebat aliena,
Cic. Rep. 4, 16, 16:dum meus assiduo luceat igne focus,
Tib. 1, 1, 6:lucet igne rogus,
Ov. H. 11, 104:rara per occultos lucebat semita calles,
Verg. A. 9, 383:lucet via longo Ordine flammarum,
id. ib. 11, 143; cf. Prop. 2, 14 (3, 6), 17:interior caeli qua semita lucet,
Stat. Th. 9, 641:(luminaria) lucent in firmamento caeli,
Vulg. Gen. 1, 15:niveo lucet in ore rubor,
Ov. Am. 3, 3, 6:lucent oculi,
id. M. 1, 239; Val. Fl. 6, 492:cinis in multam noctem pertinaciter luxit,
Suet. Tib. 74:virgatis lucent sagulis (sc. Galli),
glitter, Verg. A. 8, 660:taedā lucebis in illa,
i. e. shall burn, Juv. 1, 155:non amplius erit sol ad lucendum,
Vulg. Isa. 60, 19.—In the part. pres.:e rosea sol alte lampade lucens,
Lucr. 5, 610; so,globus lunae,
Verg. A. 6, 725:faces,
Ov. F. 3, 270:sedebat In solio Phoebus claris lucente smaragdis,
id. M. 2, 24:lucerna lucens in caliginoso loco,
Vulg. 2 Pet. 1, 19.— Poet., with acc.:huic lucebis novae nuptae facem,
will light her home with a torch, Plaut. Cas. 1, 30: tute tibi puer es;lautus luces cereum,
id. Curc. 1, 1, 9.—Of the day, daylight, etc., to appear, dawn, become light:(β).an umquam lucebit in orbe ille dies,
Sil. 16, 91:lucente jam die,
Amm. 21, 15, 2.—Esp., impers.: lucet, lucebat, etc., it is (was) light, it is (was) day, it is dawning:B.priusquam lucet, adsunt,
Plaut. Mil. 3, 1, 115:si lucet lucet: lucet autem, lucet igitur,
Cic. Ac. 2, 30, 96:si judicatum erit meridie non lucere,
id. Att. 1, 1, 1:nondum lucebat,
id. Rosc. Am. 34, 97:nec satis lucebat: cum autem luceret, etc.,
id. Att. 16, 13, a, 1:ubi lucere coepisset,
id. Div. 1, 23, 47: expergiscere: lucet hoc, it is light, it is day there (in the sky), Plaut. Mil. 2, 2, 63:hoc... luce lucebit,
id. Curc. 1, 3, 26. —Transf., to shine or show through, to be discernible, visible ( poet.):II.si qua Arabio lucet bombyce puella,
Prop. 2, 2, 25 (2, 3, 15):femineum lucet sic per bombycina corpus,
Mart. 8, 68, 7:vitalia lucent,
are uncovered, Stat. Th. 8, 525.—Trop., to shine forth, to be conspicuous, apparent, clear, evident:nunc imperii nostri splendor illis gentibus lucet,
Cic. Imp. Pomp. 14, 41:mea officia et studia, quae parum antea luxerunt,
id. Att. 3, 15, 4:cum res ipsa tot, tam claris argumentis luceat,
id. Mil. 23, 61:virtus lucet in tenebris,
id. Sest. 28, 60:tota oratio lucet,
Quint. 8, 5, 29; 9, 1, 19.—Hence, lūcens, entis, P. a., shining, bright, conspicuous: lucentior usus, Mall. Theod. de Metr. 9, 7. -
38 praefero
I.Lit.A.In gen. (class.):2.dextrā ardentem facem praeferebat,
Cic. Verr. 2, 4, 34, § 74; cf.:alicui facem ad libidinem,
id. Cat. 1, 6, 13:in fascibus insignia laureae,
Caes. B. C. 3, 71:fasces praetoribus,
Cic. Verr. 2, 5, 9, § 22; Ov. F. 2, 336:claram facem praeferre pudendis,
Juv. 8, 139.—Pass. with mid. force: praelatus, riding by, hurrying past:B.praelatus equo,
Tac. A. 6, 35:praelatos hostes adoriri,
Liv. 2, 14 fin.:praeter castra sua fugā praelati,
id. 7, 24; cf. id. 33, 27.—With acc.:castra sua praelati,
hurrying past the camp, Liv. 5, 26.—In partic., to carry in front, to bear along in public, and esp. in religious and triumphal processions:II.signa militaria praelata,
Liv. 3, 29; 31, 49:Pontico triumpho trium verborum praetulit titulum: veni, vidi, vici,
Suet. Caes. 37:statuam Circensi pompā,
id. Tit. 2.—Trop.A.In gen., to carry before, to place or set before, to offer, present (very rare):B.clarissimum lumen praetulistis menti meae,
Cic. Sull. 14, 40: suam vitam, ut legem, praefert suis legibus, to carry one's life before, let it shine before as a guiding law (the image is borrowed from the bearing of torches before a thing), id. Rep. 1, 34, 52 Mos.: apud consulem causam atque excusationem, to offer as a cause, as an excuse, Sisenn. ap. Non. 58, 17.—In partic.1.To place a person or thing before another in esteem, to prefer (very freq.):2.quem cui nostrum non saepe praetulit?
Cic. Att. 9, 13, 8; so,aliquem alicui,
id. Brut. 26, 101:se alicui,
id. de Or. 2, 84, 342; Caes. B. G. 2, 27, 2; cf.:virtute belli praeferri omnibus nationibus,
id. ib. 5, 54, 5:pecuniam amicitiae,
Cic. Lael. 17, 63:jus majestatis atque imperii ipsi naturae patrioque amori, id Fin. 1, 7, 23: vestram voluntatem meis omnibus commodis et rationibus,
id. Imp. Pomp. 24, 71:ergo ille... ipsis est praeferendus doctoribus... Equidem quemadmodum urbes magnas viculis et castellis praeferendas puto, sic, etc.,
id. Rep. 1, 2, 3:Brutus cuilibet ducum praeferendus,
Vell. 2, 69, 3:puellam puellis,
Ov. M. 4, 56; Plin. 15, 23, 25, § 94:hoc pueris patriaeque,
Juv. 6, 111: animam praeferre [p. 1419] pudori, id. 8, 83.—With an object-clause, to choose rather, prefer:cur alter fratrum cessare et ludere et ungi Praeferat Herodis palmetis pinguibus,
Hor. Ep. 2, 2, 184:ut multi praetulerint carere Penatibus,
Col. 1, 3.—With ref. to time, to take beforehand, to anticipate (very rare;3.not in Cic.): diem triumphi,
Liv. 39, 5, 12:nec bonus Eurytion praelato invidit honori,
Verg. A. 5, 541; cf.: praelato die, Form. Praet. ap. Dig. 2, 13, 1; 48, 10, 28; cf.opem,
to bring beforehand, Stat. Th. 6, 476.—To show, display, exhibit, discover, manifest, expose, reveal, betray, etc. (rare but class.): cum praeferremus sensus aperte, Planc. ap. Cic. Fam. 10, 8, 4:avaritiam praefers,
Cic. Rosc. Am. 31, 87:amorem,
Ov. H. 17, 36:fons Calirrhoë aquarum gloriam ipso nomine praeferens,
Plin. 5, 16, 15, § 72:aures in equis animi indicia praeferunt,
id. 11, 37, 50, § 137:duae aquilae omen duplicis imperii praeferentes,
Just. 12, 16:modestiam praeferre et lasciviā uti,
Tac. A. 13, 45 (but in id. H. 5, 1, praelatis is corrupted;the correct read. is privatis): dolorem animi vultu,
Curt. 6, 9, 1:sapientiae studium habitu corporis,
Plin. Ep. 1, 22, 6. -
39 refero
rĕ-fĕro, rettŭli (also written retuli), rĕlātum (rēlātum or rellatum, Lucr. 2, 1001), rĕferre, v. a. irr., to bear, carry, bring, draw, or give back (very freq. and class.; cf.: reduco, reporto, retraho).I.Lit.A.Ingen.: zonas, quas plenas argenti extuli, eas ex provinciā inanes rettuli, C. Gracchus ap. Gell. 15, 12 fin.:b.arma,
Plaut. Ep. 2, 2, 25:vasa domum,
id. Poen. 4, 2, 25; cf.:pallam domum,
id. Men. 5, 7, 59; 4, 2, 97; 98; cf.:anulum ad me,
id. Cas. 2, 1, 1;and simply pallam, spinther,
id. Men. 3, 3, 16; 5, 1, 5; 5, 2, 56:secum aurum,
id. Aul. 4, 5, 4:exta,
id. Poen. 2, 44:uvidum rete sine squamoso pecu,
id. Rud. 4, 3, 5:aestus aliquem in portum refert,
id. As. 1, 3, 6:Auster me ad tribulos tuos Rhegium rettulit,
Cic. Fam. 12, 25, 3: ut naves eodem, unde erant profectae, reterrentur, Caes. B. G. 4, 28:me referunt pedes in Tusculanum,
Cic. Att. 15, 16, B; cf.:aliquem lecticae impositum domum,
Suet. Caes. 82; and:in Palatium,
id. Vit. 16: intro referre pedem, to turn one ' s feet back, to return, Plaut. Merc. 5, 4, 50; cf.:incertus tuum cave ad me rettuleris pedem,
id. Ep. 3, 4, 3:caelo rettulit illa pedem,
Ov. H. 16, 88; 15, 186:fertque refertque pedes,
id. F. 6, 334 (for a different use of the phrase, v. infra B. 2.):in decimum vestigia rettulit annum (victoria),
Verg. A. 11, 290:in convivia gressum,
Sil. 11, 355:in thalamos cursum,
id. 8, 89:ad nomen caput ille refert,
turns his head, looks back, Ov. M. 3, 245:suumque Rettulit os in se,
drew back, concealed, id. ib. 2, 303:ad Tuneta rursum castra refert,
Liv. 30, 16:corpus in monumentum,
Petr. 113:relatis Lacedaemona (ossibus),
Just. 3, 3, 12:gemmam non ad os, sed ad genas,
Ov. Tr. 5, 4, 5: digitos ad os referre, to draw back (v. digitus), Quint. 11, 3, 103:digitos ad frontem saepe,
Ov. M. 15, 567:manum ad capulum,
Tac. A. 15, 58 fin.:rursus enses vaginae,
Sil. 7, 508:pecunias monumentaque, in templum,
Caes. B. C. 2, 21:caput ejus in castra,
id. B. G. 5, 58:vulneratos in locum tutum,
id. B. C. 2, 41:cornua (urorum) in publicum,
id. B. G. 6, 28:frumentum omne ad se referri jubet,
id. ib. 7, 71:signa militaria, scutum, litteras ad Caesarem,
id. ib. 7, 88; id. B. C. 3, 53; 3, 99; id. B. G. 1, 29; 5, 49:Caesaris capite relato,
id. B. C. 3, 19 fin. —Esp.: referre se, to go back, return:c.Romam se rettulit,
Cic. Fl. 21, 50:sese in castra,
Caes. B. C. 1, 72 fin.:se huc,
id. ib. 2, 8, 2:domum me Ad porri catinum,
Hor. S. 1, 6, 115:sese ab Argis (Juno),
Verg. A. 7, 286:se ab aestu,
Ov. M. 14, 52; cf.:se de Britannis ovans,
Tac. A. 13, 32:causam Cleanthes offert, cur se sol referat,
Cic. N. D. 3, 14, 37.—Pass. in mid. sense, to return, arrive:d.sin reiciemur, tamen eodem paulo tardius referamur necesse est,
Cic. Tusc. 1, 49, 119:classem relatam,
Verg. A. 1, 390:nunc Itali in tergum versis referuntur habenis,
Sil. 4, 317; 7, 623.—To withdraw, remove:B.fines benignitatis introrsus referre,
to narrow, Sen. Ben. 1, 14, 5:Seleucia ab mari relata,
remote, Plin. 5, 27, 22, § 93. —In partic.1.To give back something due; to give up, return, restore, pay back, repay (= reddere):2.scyphos, quos utendos dedi Philodamo, rettuleritne?
Plaut. As. 2, 4, 34; cf. id. Aul. 4, 10, 29; 37; 38;and, pateram (surreptam),
Cic. Div. 1, 25, 54:argentum,
Plaut. Ps. 2, 2, 29; so (with reddere) id. Curc. 5, 3, 45:mercedem (with reddere),
id. As. 2, 4, 35; cf.:octonis idibus aera,
to pay the money for tuition. Hor. S. 1, 6, 75 (v. idus):si non Rettuleris pannum,
id. Ep. 1, 17, 32; 1, 6, 60:verum, si plus dederis, referam,
Plaut. Ep. 2, 2, 112.—Referre pedem or gradum, as a milit. t. t., to draw back, retire, withdraw, retreat (different from the gen. signif., to return, and the above passages):b.vulneribus defessi pedem referre coeperunt,
Caes. B. G. 1, 25; cf.:ut paulatim cedant ac pedem referant,
id. B. C. 2, 40; Liv. 7, 33; so,referre pedem,
Caes. B. C. 1, 44 (with loco excedere); Cic. Phil. 12, 3 (opp. insistere); Liv. 3, 60 (opp. restituitur pugna);21, 8 al.— For the sake of euphony: referre gradum: cum pedes referret gradum,
Liv. 1, 14. —And, in a like sense, once mid.: a primā acie ad triarios sensim referebatur,
Liv. 8, 8, 11.—Transf., out of the milit. sphere:II. A.feroque viso retulit retro pedem (viator),
Phaedr. 2, 1, 8; cf.:viso rettulit angue pedem,
Ov. F. 2, 342; 6, 334:rettulit ille gradus horrueruntque comae,
id. ib. 2, 502:(in judiciis) instare proficientibus et ab iis, quae non adjuvant, quam mollissime pedem oportet referre,
Quint. 6, 4, 19.In gen.: (Saxum) ejulatu... Resonando mutum flebiles voces refert, Att. ap. Cic. Fin. 2, 29, 94 (Trag. Rel. p. 176 Rib.); cf. Cic. Q. Fr. 1, 1, 14, § 42:B.sonum,
id. N. D. 2, 57, 144; id. Or. 12, 38; Hor. Ep. 2, 1, 201 al.:voces,
Ov. M. 12, 47; cf.:Coëamus rettulit Echo,
id. ib. 3, 387: cum ex CXXV. judicibus reus L. referret, restored to the list, i. e. retained, accepted (opp. quinque et LXX. reiceret), Cic. Planc. 17:o mihi praeteritos referat si Juppiter annos!
Verg. A. 8, 560; cf.: tibi tempora, Hor. C. 4, 13, 13:festas luces (sae culum),
id. ib. 4, 6, 42:dies siccos (sol),
id. ib. 3, 29, 20 et saep.:hoc quidem jam periit: Ni quid tibi hinc in spem referas,
Plaut. Ep. 3, 2, 3:ad amicam meras querimonias referre,
id. Truc. 1, 2, 65:hic in suam domum ignominiam et calamitatem rettulit,
Cic. Off. 1, 39, 138; cf.:pro re certā spem falsam domum rettulerunt,
id. Rosc. Am. 38, 110:rem publicam sistere negat posse, nisi ad equestrem ordinem judicia referantur,
id. Verr. 2, 3, 96, § 223:servati civis decus referre,
Tac. A. 3, 21:e cursu populari referre aspectum in curiam,
to turn back, turn towards, Cic. Prov. Cons. 16, 38; cf.:oculos animumque ad aliquem,
id. Quint. 14, 47:animum ad studia,
id. de Or. 1, 1, 1:animum ad veritatem,
id. Rosc. Am. 16, 48:animum ad firmitudinem,
Tac. A. 3, 6 et saep.:multa dies variique labor mutabilis aevi Rettulit in melius,
brought to a better state, Verg. A. 11, 426:uterque se a scientiae delectatione ad efficiendi utilitatem refert,
Cic. Rep. 5, 3, 5; so,se ad philosophiam referre,
to go back, return, id. Off. 2, 1, 4:ut eo, unde digressa est, referat se oratio,
id. ib. 2, 22, 77.—In partic.1.(Acc. to I. B. 1.) To pay back, give back, repay (syn. reddo):2.denique Par pari referto,
Ter. Eun. 3, 1, 55; cf.:quod ab ipso adlatum est, id sibi esse relatum putet,
id. Phorm. prol. 21:ut puto, non poteris ipsa referre vicem,
pay him back in his own coin, Ov. A. A. 1, 370; Sen. Herc. Fur. 1337. — Esp. in the phrase referre gratiam (rarely gratias), to return thanks, show one ' s gratitude (by deeds), to recompense, requite (cf.:gratiam habeo): spero ego mihi quoque Tempus tale eventurum, ut tibi gratium referam parem,
Plaut. Merc. 5, 4, 39:parem gratiam,
Ter. Eun. 4, 4, 51:et habetur et refertur, Thais, a me ita, uti merita es, gratia,
id. ib. 4, 6, 12; cf.:meritam gratiam debitamque,
Cic. de Or. 3, 4, 14:justam ac debitam gratiam,
id. Balb. 26, 59:pro eo mihi ac mereor relaturos esse gratiam,
id. Cat. 4, 2, 3; 1, 11, 28; id. Off. 2, 20, 69:fecisti ut tibi numquam referre gratiam possim,
Plaut. Capt. 5, 1, 12; id. Most. 1, 3, 57; id. Pers. 5, 2, 71; id. Ps. 1, 3, 86; id. Rud. 5, 3, 36 al.; Cic. Lael. 15, 53; Caes. B. G. 1, 35:alicui pro ejus meritis gratiam referre,
id. ib. 5, 27 fin.; id. B. C. 2, 39; 3, 1, fin.:gratiam emeritis,
Ov. P. 1, 7, 61:gratiam factis,
id. Tr. 5, 4, 47.— Plur.:pro tantis eorum in rem publicam meritis honores ei habeantur gratiaeque referantur,
Cic. Phil. 3, 15, 39; 10, 11, 1:dis advenientem gratias pro meritis agere,
Plaut. Am. 1, 1, 27; v. gratia.—To bring back any thing; to repeat, renew, restore, = repetere, retractare, renovare, etc.:b.(Hecyram) Iterum referre,
to produce it again, Ter. Hec. prol. 7; id. ib. prol. alt. 21 and 30; cf. Hor. A. P. 179.— So, to bring up for reconsideration:rem judicatam,
Cic. Dom. 29, 78:ludunt... Dictaeos referunt Curetas,
Lucr. 2, 633:Actia pugna per pueros refertur,
Hor. Ep. 1, 18, 62: institutum referri ac renovari, Civ. Div. in Caecil. 21, 68; cf.:consuetudo longo intervallo repetita ac relata,
id. ib. 21, 67:te illud idem, quod tum explosum et ejectum est, nunc rettulisse demiror,
Cic. Clu. 31, 86:cum ad idem, unde semel profecta sunt, cuncta astra redierint eandemque totius caeli descriptionem longis intervallis retulerint,
id. Rep. 6, 22, 24:mysteria ad quae biduo serius veneram,
id. de Or. 3, 20, 75:quasdam caerimonias ex magno intervallo,
Liv. 3, 55:antiquum morem,
Suet. Caes. 20:consuetudinem antiquam,
id. Tib. 32 et saep.:cum aditus consul idem illud responsum rettulit,
repeated, Liv. 37, 6 fin.:veterem Valeriae gentis in liberandā patriā laudem,
to restore, Cic. Fl. 1, 1:hunc morem, hos casus atque haec certamina primus Ascanius Rettulit,
Verg. A. 5, 598:O mihi praeteritos referat si Juppiter annos,
id. ib. 8, 560.—To represent, set forth anew, reproduce, etc.:3.referre Naturam, mores, victum motusque parentum,
to reproduce, Lucr. 1, 597:majorum vultus vocesque comasque,
id. 4, 1221:mores, os vultusque ejus (sc. patris),
Plin. Ep. 5, 16, 9:parentis sui speciem,
Liv. 10, 7; cf.:(Tellus) partim figuras Rettulit antiquas, partim nova monstra creavit,
Ov. M. 1, 437:faciem demptā pelle novam,
Tib. 1, 8, 46:temporis illius vultum,
Ov. M. 13, 443: si quis mihi parvulus aulā Luderet Aeneas, qui te tamen ore [p. 1545] referret, might represent, resemble thee, Verg. A. 4, 329; cf.:nomine avum referens, animo manibusque parentem,
id. ib. 12, 348:Marsigni sermone vultuque Suevos referunt,
Tac. G. 43:neque amissos colores lana refert,
Hor. C. 3, 5, 28.—To convey a report, account, intelligence, by speech or by writing; to report, announce, relate, recite, repeat, recount; to mention, allege (class.;b.in late Lat. saepissime): certorum hominum sermones referebantur ad me,
Cic. Fam. 1, 9, 10 Orell. N. cr.:tales miserrima fletus Fertque refertque soror (sc. ad Aeneam),
Verg. A. 4, 438:pugnam referunt,
Ov. M. 12, 160:factum dictumve,
Liv. 6, 40:si quis hoc referat exemplum,
Quint. 5, 11, 8:in epistulis Cicero haec Bruti refert verba,
id. 6, 3, 20:quale refert Cicero de homine praelongo, caput eum, etc.,
id. 6, 3, 67 et saep.:quaecunque refers,
Hor. Ep. 1, 7, 60; 2, 1, 130:sermones deorum,
id. C. 3, 3, 71:multum referens de Maecenate,
Juv. 1, 66. —With obj.-clause, Suet. Caes. 30; Ov. M. 1, 700; 4, 796:Celso gaudere et bene rem gerere refer,
Hor. Ep. 1, 8, 2 al.; cf. poet. by Greek attraction:quia rettulit Ajax Esse Jovis pronepos,
Ov. M. 13, 141; and:referre aliquid in annales,
Liv. 4, 34 fin., and 43, 13, 2:ut Proetum mulier perfida credulum Falsis impulerit criminibus, refert,
Hor. C. 3, 7, 16.— Absol.:quantum, inquam, debetis? Respondent CVI. Refero ad Scaptium,
I report, announce it to Scaptius, Cic. Att. 5, 21, 12:in quo primum saepe aliter est dictum, aliter ad nos relatum,
reported, stated, id. Brut. 57, 288:(Hortensius) nullo referente, omnia adversariorum dicta meminisset,
id. ib. 88, 301:abi, quaere, et refer,
Hor. Ep. 1, 7, 53. —Poet. (mostly in Ovid), to repeat to one ' s self, call to mind:c.tacitāque recentia mente Visa refert,
Ov. M. 15, 27:si forte refers,
id. Am. 2, 8, 17:haec refer,
id. R. Am. 308:saepe refer tecum sceleratae facta puellae,
id. ib. 299:mente memor refero,
id. M. 15, 451:foeda Lycaoniae referens convivia mensae,
id. ib. 1, 165; cf.:illam meminitque refertque,
id. ib. 11, 563.—Pregn., to say in return, to rejoin, answer, reply (syn. respondeo):d.id me non ad meam defensionem attulisse, sed illorum defensioni rettulisse,
Cic. Caecin. 29, 85:ego tibi refero,
I reply to you, id. ib. 29, 85, §84: ut si esset dictum, etc., et referret aliquis Ergo, etc.,
id. Fat. 13, 30:quid a nobis autem refertur,
id. Quint. 13, 44: retices;nec mutua nostris Dicta refers,
Ov. M. 1, 656; 14, 696:Musa refert,
id. ib. 5, 337; id. F. 5, 278:Anna refert,
Verg. A. 4, 31:talia voce,
id. ib. 1, 94:pectore voces,
id. ib. 5, 409:tandem pauca refert,
id. ib. 4, 333 et saep. —Publicists' t. t.(α).To bring, convey, deliver any thing as an official report, to report, announce, notify, = renuntiare:(β).legati haec se ad suos relaturos dixerunt,
Caes. B. G. 4, 9; cf.:cujus orationem legati domum referunt,
id. B. C. 1, 35: responsa (legati), Cic. Fragm. ap. Non. 380, 31:legationem Romam,
Liv. 7, 32:mandata ad aliquem,
Caes. B. C. 3, 57:responsa,
id. B. G. 1, 35; cf.:mandata alicui,
id. ib. 1, 37:numerum capitum ad aliquem,
id. ib. 2, 33 fin.:rumores excipere et ad aliquem referre,
Cic. Deiot. 9, 25; cf. Caes. B. G. 1, 47:Ubii paucis diebus intermissis referunt, Suevos omnes, etc.,
id. ib. 6, 10; Liv. 3, 38, 12.—Ad senatum de aliquā re referre (less freq with acc., a rel.-clause, or absol.), to make a motion or proposition in the Senate; to consult, refer to, or lay before the Senate; to move, bring forward, propose: VTI L. PAVLVS C. MARCELLVS COSS... DE CONSVLARIBVS PROVINCIIS AD SENATVM REFERRENT, NEVE QVID PRIVS... AD SENATVM REFERRENT, NEVE QVID CONIVNCTVM DE EA RE REFERRETVR A CONSVLIBVS, S. C. ap. Cic. Fam. 8, 8, 5 sq.: de legibus abrogandis ad senatum referre. Cic. Cornel. 1, Fragm. 8 (p. 448 Orell.); cf.:(γ).de quo legando consules spero ad senatum relaturos,
id. Imp. Pomp. 19, 58:de ejus honore ad senatum referre,
id. Phil. 8, 11, 33:de eā re postulant uti referatur. Itaque consulente Cicerone frequens senatus decernit, etc.,
Sall. C. 48, 5, 6:rem ad senatum refert,
id. ib. 29, 1; cf.:tunc relata ex integro res ad senatum,
Liv. 21, 5:rem ad senatum,
id. 2, 22:consul convocato senatu refert, quid de his fieri placeat, qui, etc.,
Sall. C. 50, 3: ut ex litteris ad senatum referretur, impetrari (a consulibus) non potuit. Referunt consules de re publicā, Caes. B. C. 1, 1; cf.:refer, inquis, ad senatum. Non referam,
Cic. Cat. 1, 8, 20.—Of other bodies than the Senate (cf.: defero, fero): C. Cassium censorem de signo Concordiae dedicando ad pontificum collegium rettulisse,
Cic. Dom. 53, 136: eam rem ad consilium cum rettulisset Fabius. Liv. 24, 45, 2; 30, 4, 9:est quod referam ad consilium,
id. 30, 31, 9; 44, 2, 5; Curt. 4, 11, 10.— Per syllepsin: DE EA RE AD SENATVM POPVLVMQVE REFERRI, since referre ad populum was not used in this sense (for ferre ad populum); v. fero, and the foll. g:de hoc (sc. Eumene) Antigonus ad consilium rettulit,
Nep. Eum. 12, 1.— Transf., to make a reference, to refer (class.): de rebus et obscuris et incertis ad Apollinem censeo referendum;ad quem etiam Athenienses publice de majoribus rebus semper rettulerunt,
Cic. Div. 1, 54, 122; cf. Nep. Lys. 3; Cic. Quint. 16, 53.— Different from this is, *Referre ad populum (for denuo ferre), to propose or refer any thing anew to the people (cf. supra, II. B. 2.;e.v. Krebs, Antibarb. p. 1006): factum est illorum aequitate et sapientiā consulum, ut id, quod senatus decreverat, id postea referendum ad populum non arbitrarentur,
Cic. Clu. 49, 137; cf. Att. ap. Non. p. 512, 29; Liv. 22, 20; Val. Max. 8, 10, 1.—A mercantile and publicists' t. t., to note down, enter any thing in writing; to inscribe, register, record, etc.:4.cum scirem, ita indicium in tabulas publicas relatum,
Cic. Sull. 15, 42:in tabulas quodcumque commodum est,
id. Fl. 9, 20:nomen in tabulas, in codicem,
id. Rosc. Com. 1, 4:quod reliquum in commentarium,
id. Att. 7, 3, 7:quid in libellum,
id. Phil. 1, 8, 19:tuas epistulas in volumina,
i. e. to admit, id. Fam. 16, 17 init.; cf.:orationem in Origines,
id. Brut. 23, 89 al.:in reos, in proscriptos referri,
to be set down among, id. Rosc. Am. 10, 27:absentem in reos,
id. Verr. 2, 5, 42, § 109; cf.:aliquem inter proscriptos,
Suet. Aug. 70:anulos quoque depositos a nobilitate, in annales relatum est,
Plin. 33, 1, 6, § 18:senatūs consulta falsa (sc. in aerarium),
enter, register, Cic. Fam. 12, 1, 1; id. Phil. 5, 4, 12. —Entirely absol.:ut nec triumviri accipiundo nec scribae referundo sufficerent,
Liv. 26, 36 fin. —Here, too, belongs referre rationes or aliquid (in rationibus, ad aerarium, ad aliquem, alicui), to give, present, or render an account:rationes totidem verbis referre ad aerarium,
Cic. Fam. 5, 20, 2;and rationes referre alone: in rationibus referendis... rationum referendarum jus, etc.,
id. ib. 5, 20, 1; id. Pis. 25, 61; id. Verr. 2, 1, 30, § 77; 2, 3, 71, § 167:referre rationes publicas ad Caesarem cum fide,
Caes. B. C. 2, 20 fin.:si hanc ex fenore pecuniam populo non rettuleris, reddas societati,
Cic. Verr. 2, 3, 71, § 167:(pecuniam) in aerarium,
Liv. 37, 57, 12; cf.: pecuniam operi publico, to charge to, i. e. to set down as applied to, Cic. Fl. 19, 44.— So, too, acceptum and in acceptum referre, to place to one ' s credit, in a lit. and trop. sense (v. accipio).— Hence, transf.: aliquem (aliquid) in numero (as above, in rationibus), in numerum, etc., to count or reckon a person or thing among:Democritus, qui imagines eorumque circuitus in deorum numero refert,
Cic. N. D. 1, 12, 29:(Caesar, Claudius) in deorum numerum relatus est,
Suet. Caes. 88; id. Claud. 45:Ponticus Heraclides terram et caelum refert in deos,
Cic. N. D. 1, 13, 34:nostri oratorii libri in Eundem librorum numerum referendi videntur,
id. Div. 2, 1, 4: hoc nomen in codicem relatum, id. Rosc. Com. B. and K. (al. in codice).—With inter (postAug. and freq.):ut inter deos referretur (August.),
Suet. Aug. 97:diem inter festos, nefastos,
Tac. A. 13, 41 fin.:hi tamen inter Germanos referuntur,
id. G. 46; Suet. Claud. 11; id. Tib. 53:dumque refert inter meritorum maxima, demptos Aesonis esse situs,
Ov. M. 7, 302:intellectum est, quod inter divos quoque referretur,
Lampr. Alex. Sev. 14:inter sidera referre,
Hyg. Fab. 192:inter praecipua crudelitatis indicia referendus,
Val. Max. 9, 2, ext. 5:inter insulas,
Plin. 5, 9, 9, § 48:dicebat quasdam esse quaestiones, quae deberent inter res judicatas referri,
Sen. Contr. 2, 11, 12:eodem Q. Caepionem referrem,
I should place in the same category, Cic. Brut. 62, 223.—Referre aliquid ad aliquid, to trace back, ascribe, refer a thing to any thing:5.qui pecudum ritu ad voluptatem omnia referunt,
Cic. Lael. 9, 32:omnia ad igneam vim,
id. N. D. 3, 14, 35:omnia ad incolumitatem et ad libertatem suam,
id. Rep. 1, 32, 49; 1, 26, 41:in historiā quaeque ad veritatem, in poëmate pleraque ad delectationem,
id. Leg. 1, 1, 5; id. Off. 1, 16, 52 et saep. al.:hunc ipsum finem definiebas id esse, quo omnia, quae recte fierent, referrentur, neque id ipsum usquam referretur,
id. Fin. 2, 2, 5; cf.nusquam,
id. ib. 1, 9, 29:ad commonendum oratorem, quo quidque referat,
id. de Or. 1, 32, 145:hinc omne principium, huc refer exitum,
Hor. C. 3, 6, 6.— With dat.:cujus adversa pravitati ipsius, prospera ad fortunam referebat,
Tac. A. 14, 38 fin. — In Tac. once with in:quidquid ubique magnificum est, in claritatem ejus (sc. Herculis) referre consensimus,
Tac. G. 34.—Rarely of persons;as: tuum est Caesar, quid nunc mihi animi sit, ad te ipsum referre,
Cic. Deiot. 2, 7.— Absol.: ita inserere oportet referentem ad fructum, meliore genere ut sit surculus, etc., one who looks to or cares for the fruit, Varr. R. R. 1, 40, 6.—Culpam in aliquem referre, to throw the blame upon, accuse, hold responsible for, etc. (post-Aug.):hic, quod in adversis rebis solet fieri, alius in alium culpam referebant,
Curt. 4, 3, 7; Aug. contr. Man. 2, 17, 25 Hier. Epp. 1, 9 fin.: cf.:augere ejus, in quem referet crimen, culpam,
Cic. Inv. 2, 28, 83:causa ad matrem referebatur,
Tac. A. 6, 49:causam abscessus ad Sejani artes,
id. ib. 4, 57. -
40 vinco
vinco, vīci, victum, 3, v. a. and n. [perh. causat. of root ik-; Gr. eikô, to yield; but cf. per-vicax; v. Curt. Gr. Etym. p. 106], to conquer, overcome, get the better of, defeat, subdue, vanquish, be victorious, etc. (syn.: supero, debello).I.Lit.A.In war or battle:B.jus esse belli, ut qui vicissent, iis, quos vicissent, quemadmodum vellent, imperarent, etc.,
Caes. B. G. 1, 36:Carthaginienses navalibus pugnis,
Cic. Imp. Pomp. 18, 55:Galliam bello,
Caes. B. G. 1, 34 fin.:non virtute neque in acie vicisse Romanos,
id. ib. 7, 29:id vi et virtute militum victum atque expugnatum oppidum est,
Plaut. Am. 1, 1, 36:vicimus vi feroces,
id. ib. 1, 1, 82: aio te, Aeacida, Romanos vincere posse, Enn. ap. Cic. Div. 2, 56, 116 (Ann. v. 186 Vahl.): sicut fortis equus, spatio qui saepe supremo Vicit Olympia, Enn. ap. Cic. Sen. 5, 14 (Ann. v. 442 ib.): aliquando [p. 1992] ut vincat, ludit assidue aleam, Poët. ap. Suet. Aug. 70 fin.:L. milia,
to win at play, August. ib. 71.—In a lawsuit, etc., to be successful, to gain:C.vincere judicio,
Cic. Rosc. Com. 18, 53:quem tu horum nil refelles, vincam scilicet,
Ter. Phorm. 1, 2, 82; Hor. S. 1, 2, 134:causam suam,
to win, Ov. H. 16, 76.— Pass.:factum est: ventum est: vincimur,
Ter. Phorm. 1, 2, 85.—In other relations, to win, prevail, be successful, gain, overcome:D.sponsione,
Cic. Quint. 27, 84:sponsionem,
id. Caecin. 31, 91:vicit iter durum pietas,
controlled, made easy, Verg. A. 6, 688; cf. Mart. 5, 23, 5; Claud. Cons. Hon. 46:labor omnia vicit,
Verg. G. 1, 145; cf.difficultates, Auct. B. G. 8, 21: virgam,
to win, Verg. A. 6, 148:vicit tamen in Senatu pars illa, quae, etc.,
Sall. J. 16, 1:factione respectuque rerum privatarum... Appius vicit,
Liv. 2, 30, 2:cum in senatu vicisset sententia, quae, etc.,
id. 2, 4: Othonem vincas volo, to outbid (in an auction), Cic. Att. 13, 29, 2; 13, 33, 2.—To defeat as a candidate for office:competitorem in suffragiis,
Quint. 7, 1, 29.—Transf., of inanimate subjects.1.To overcome, overwhelm, prevail over, etc.:2.(naves) neu turbine venti Vincantur,
Verg. A. 9, 92:victa ratis,
Ov. Tr. 1, 4, 12:flammam gurgitibus,
id. Am. 3, 6, 42:noctem flammis,
Verg. A. 1, 727:vincunt aequora navitae,
prevail against, get the better of, Hor. C. 3, 24, 41:victaque concessit prisca moneta novae,
Ov. F. 1, 222:quernaque glans victa est utiliore cibo,
id. ib. 1, 676:corpora victa sopore,
id. ib. 1, 422; cf.:blanda quies furtim victis obrepsit ocellis,
id. ib. 3, 19:hi casses (linei) vel ferri aciem vincunt,
Plin. 19, 1, 2, § 11:campum turbā vincente,
overflowing, Sil. 6, 390.—To outlast, survive:3.(aesculus) Multa virum volvens durando saecula vincit,
Verg. G. 2, 295:vivendo mea fata,
id. A. 11, 160.—To surmount, scale:4.aëra (sagittae),
Verg. G. 2, 123; cf.:montes ascensu,
Claud. III. Cons. Hon. 46.—To reduce, change, etc.;II.of cooking: nec viscera quisquam... potest vincere flammā,
Verg. G. 3, 560:cochleas undis calefactas et prope victas,
Ser. Samm. Med. 319.—Of smelting ores:metallorum primitiae nullis fornacibus victae,
Tac. H. 4, 53.—Of melting snow:nive, quae zephyro victa tepente fluit,
Ov. F. 2, 220.—Of digestion: pervigilio quidem praecipue vincuntur cibi,
Plin. 11, 53, 118, § 283.—Trop.A.In gen., to prevail, be superior; to convince, refute, constrain, overcome, etc.:B.argumentis vincit,
Plaut. Am. 1, 1, 267:naturam studio,
Caes. B. G. 6, 43:vincit ipsa rerum publicarum natura saepe rationem,
Cic. Rep. 2, 33, 57; cf. id. ib. 3, 8, 13: si subitam et fortuitam orationem commentatio et cogitatio facile vincit;hanc ipsam profecto assidua ac diligens scriptura superabit,
id. de Or. 1, 33, 150:sapientis animus vincetur et expugnabitur?
id. Par. 4, 1, 27:animum,
Plaut. Trin. 2, 2, 29:non est consentaneum, qui invictum se a labore praestiterit, vinci a voluptate,
Cic. Off. 1, 20, 68:labascit, victu'st, uno verbo, quam cito!
Ter. Eun. 1, 2, 98:eludet, ubi te victum senserit,
id. ib. 1, 1, 10:illius stultitiā victa ex urbe tu migres?
id. Hec. 4, 2, 13:adulescentulus saepe eadem audiendo victus est,
id. Heaut. 1, 1, 62:peccavi, fateor, vincor,
id. ib. 4, 1, 31:victus patris precibus lacrimisque,
Liv. 23, 8, 4:divūm pater victus tuis vocibus,
Hor. C. 4, 6, 21:est qui vinci possit,
id. S. 1, 9, 55:pietas Victa furore,
id. C. 3, 27, 36:victus amore pudor,
Ov. Am. 3, 10, 29:filia victa in lacrimas,
Tac. A. 1, 57:victus animi respexit,
Verg. G. 4, 491:triumphantes de lege victā et abrogatā,
Liv. 34, 3, 9.— With ut:ergo negatum, vincor, ut credam miser,
am constrained, compelled, Hor. Epod. 17, 27.—In partic.1.To overmatch in some quality, to surpass, exceed, excel, = superare:2. (α).stellarum globi terrae magnitudinem facile vincebant,
Cic. Rep. 6, 16, 16:opinionem vicit omnium, quae, etc.,
id. Ac. 2, 1, 1:exspectationem omnium,
id. Verr. 2, 5, 5, § 11:eam (noctem) edepol etiam multo haec (nox) vicit longitudine,
Plaut. Am. 1, 1, 125:morum immanitate vastissimas vincit beluas,
Cic. Rep. 2, 26, 48:quamlibet mulierculam Vincere mollitiā,
Hor. Epod. 11, 24:odio qui posset vincere Regem,
id. S. 1, 7, 6:scribere, quod Cassi opuscula vincat,
id. Ep. 1, 4, 3; cf.:qualia (praecepta) vincunt Pythagoran,
id. S. 2, 4, 2.— Poet. with inf.: vir nulli victus vel ponere castra vel junxisse ratem, etc., excelled by none in pitching a camp, etc., Sil. 5, 552; 6, 141.—With obj.-clause:(β).quid nunc? vincon' argumentis te non esse Sosiam?
Plaut. Am. 1, 1, 277:profecto ita esse, et praedico, vero vincam,
id. Most. 1, 2, 12:vince deinde, bonum virum fuisse Oppianicum,
Cic. Clu. 44, 124: dicendo vincere non postulo, Matius ap. Cic. Fam. 11, 28, 4:vincet enim stultos ratio insanire nepotes,
Hor. S. 2, 3, 225.—With ut:(γ).nec vincet ratio hoc, tantundem ut peccet idemque Qui, etc.,
Hor. S. 1, 3, 115.—Absol.:3.si doceo non ab Avito, vinco ab Oppianico,
Cic. Clu. 23, 64.—With respect to something disputed, to prevail, gain one's point, carry the day. So only in the expressions,a.Vicimus:b.cui si esse in urbe tuto licebit, vicimus,
Cic. Att. 14, 20, 3:rumpantur iniqui. Vicimus: assiduas non tulit illa preces,
Prop. 1, 8, 28: vicimus exclamat;mecum mea vota feruntur,
Ov. M. 6, 513:vicimus et meus est,
id. ib. 4, 356.—Vincite, viceris, vincerent, have it your own way, just as you like, carry your point, an expression of reluctant assent:4.vincite, si ita vultis,
Caes. B. G. 5, 30; Ov. M. 8, 509:vincerent ac sibi haberent, dummodo scirent,
Suet. Caes. 1 fin.:viceris,
Ter. And. 5, 3, 21.—To treat worthily, set forth with dignity ( poet.):nec sum animi dubius, verbis ea vincere magnum Quam sit,
Verg. G. 3, 289; cf.:vincere verbis,
Lucr. 5, 733.
- 1
- 2
См. также в других словарях:
show forth — To manifest, proclaim • • • Main Entry: ↑show … Useful english dictionary
To show forth — Show Show, v. t. [imp. {Showed}; p. p. {Shown}or {Showed}; p. pr. & vb. n. {Showing}. It is sometimes written {shew}, {shewed}, {shewn}, {shewing}.] [OE. schowen, shewen, schewen, shawen, AS. sce[ a]wian, to look, see, view; akin to OS. scaw?n,… … The Collaborative International Dictionary of English
show forth — advertise, announce … English contemporary dictionary
Show — Show, v. t. [imp. {Showed}; p. p. {Shown}or {Showed}; p. pr. & vb. n. {Showing}. It is sometimes written {shew}, {shewed}, {shewn}, {shewing}.] [OE. schowen, shewen, schewen, shawen, AS. sce[ a]wian, to look, see, view; akin to OS. scaw?n, OFries … The Collaborative International Dictionary of English
show — Synonyms and related words: Grand Guignol, Passion play, Prospero, Tom show, accompany, accord, account for, acting, advertise, affect, affectation, affectedness, afford, afford proof of, air, airiness, airs, airs and graces, alibi, allege,… … Moby Thesaurus
show — v. & n. v. (past part. shown or showed) 1 intr. & tr. be, or allow or cause to be, visible; manifest; appear (the buds are beginning to show; white shows the dirt). 2 tr. (often foll. by to) offer, exhibit, or produce (a thing) for scrutiny etc.… … Useful english dictionary
show something forth — archaic exhibit the heavens show forth the glory of God … Useful english dictionary
show cause order — see order 3b Merriam Webster’s Dictionary of Law. Merriam Webster. 1996. show cause order n … Law dictionary
show cause — verb present a case, present argument, present cause, present reason, show grounds for associated concepts: order to show cause Burton s Legal Thesaurus. William C. Burton. 2006 show cause … Law dictionary
show — vt showed, shown, or, showed, show·ing: to demonstrate or establish by argument, reasoning, or evidence must show a compelling need for the court action show cause: to establish by reasoning and evidence a valid reason for something if a debtor… … Law dictionary
show up — Synonyms and related words: accomplish, achieve, appear, approach, arise, arrive, arrive at, arrive in, assister, attain, attain to, attend, awaken, bare, be at, be evident, be found, be noticeable, be present at, be received, be revealed, be… … Moby Thesaurus