maximo

fortūna, ae (archaic gen. sing. fortunas, like familias, escas, vias, etc., Naev. ap. Prisc. p. 679 P.), f. [lengthened from fors; cf. Nep-tunus, v. Corss. Ausspr. 1, 434], chance, hap, luck, fate, fortune (good or ill; syn.: casus, fors; fatum, providentia).

In gen.:

quid est enim aliud fors, quid fortuna, quid casus, quid eventus, nisi cum sic aliquid cecidit, sic evenit, ut vel non cadere atque evenire, vel aliter cadere atque evenire potuerit? quo modo ergo id, quod temere fit caeco casu et volubilitate fortunae, praesentiri et praedici potest?

Cic. Div. 2, 6, 15:

si haec habent aliquam talem necessitatem: quid est tandem quod casu fieri aut forte fortuna putemus? Nihil enim est tam contrarium rationi et constantiae quam fortuna: ut mihi ne in deum quidem cadere videatur, ut sciat, quid casu et fortuito futurum sit. Si enim scit, certe illud eveniet: sin certe eveniet, nulla fortuna est: est autem fortuna: rerum igitur fortuitarum nulla praesensio est, etc.,

id. ib. 2, 7, 18 sq.:

sed haec fortuna viderit, quoniam ratio non gubernat,

id. Att. 14, 11, 1:

vir ad casum fortunamque felix,

id. Font. 15 fin.:

si tot sunt in corpore bona, tot extra corpus in casu atque fortuna... plus fortunam quam consilium valere,

id. Tusc. 5, 9, 25; cf.:

(bona) posita non tam in consiliis nostris quam in fortunae temeritate,

id. Lael. 6, 20:

adversante fortuna,

id. Rep. 2, 16 fin.; id. Mur. 31, 64:

quorum ego causa timidius me fortunae committebam,

id. Att. 9, 6, 4:

fortunae rotam pertimescere,

id. Pis. 10, 22: secundam fortunam pulcherrime: adversam aeque ferre, Sulp. ap. Cic. Fam. 4, 5, 6; cf.:

prospera adversave fortuna,

Cic. N. D. 3, 37, 89:

spoliatam fortunam conferre cum florente fortuna,

id. Pis. 16, 38:

integra fortuna (opp. afflicta),

id. Sull. 31 fin.:

florentissima (opp. durior),

id. Att. 10, 4, 4:

non praecipua, sed par cum ceteris fortunae condicio,

id. Rep. 1, 4:

optima,

id. ib. 3, 17 fin.:

rei publicae fortuna fatalis,

id. Sest. 7, 17:

belli,

Caes. B. C. 2, 6, 1; id. B. G. 1, 36, 3:

se suas civitatisque fortunas ejus fidei permissurum,

Caes. B. G. 5, 3 fin. (cf. II. B. 1. fin. infra.).—Prov.:

fortuna miserrima tuta est,

Ov. P. 2, 2, 31:

fortuna meliores sequitur,

Sall. H. 1, 48, 15 (Dietsch): fortuna cum blanditur, captatum venit, Publ. Syr. 167 (Rib.): fortes fortuna adjuvat; v. fortis, II. A. fin. —

Personified: Fortuna, the goddess of fate, luck, or fortune, Fortune: He. Respice me. Er. Fortuna quod nec facit nec faciet me jubes, Plaut. Capt. 4, 2, 54:

nequiquam tibi Fortuna faculam lucrifica adlucere volt,

id. Pers. 4, 3, 47:

quo in genere vel maxime est Fortuna numeranda,

Cic. N. D. 3, 24, 61:

heu, Fortuna, quis est crudelior in nos te deus?

Hor. S. 2, 8, 61:

saeviat atque novos moveat Fortuna tumultus,

id. ib. 2, 2, 126:

Fortunae fanum antiquum (Syracusis),

Cic. Verr. 2, 4, 53, § 119:

Fortunae in gremio sedens,

id. Div. 2, 41, 85 sq.:

bona Fortuna,

id. Verr. 2, 4, 3 fin.:

Malam Fortunam in aedis te adduxi meas,

Plaut. Rud. 2, 6, 17:

mala Fortuna,

Cic. Leg. 2, 11, 28; id. N. D. 3, 25, 63: Fors Fortuna;

v. fors: Fortunae filius,

child of fortune, fortune's favorite, Hor. S. 2, 6, 49; v. filius.

In partic.

Without secunda or adversa, either good luck or ill luck, according to the context.

For fortuna secunda, good luck, good fortune, prosperity:

reliquum est, ut de felicitate pauca dicamus... Maximo, Marcello, Scipioni... non solum propter virtutem, sed etiam propter fortunam saepius imperia mandata,

Cic. de Imp. Pomp. 16, 47:

judicium hoc omnium mortalium est, fortunam a deo petendam,

id. N. D. 3, 36, 88:

diuturna cum fortuna,

id. Div. 1, 20, 39:

superbum se praebuit in fortuna,

id. Att. 8, 4, 1:

non solum ipsa fortuna caeca est, sed eos etiam plerumque efficit caecos, quos complexa est,

id. Lael. 15, 54:

a fortuna deseri,

Caes. B. G. 5, 34, 2: fortunam habere, to succeed, Liv. 24, 34, 1:

fortunam sibi facere,

id. 39, 40, 4; cf.:

fortunam sequi,

Tac. H. 4, 78:

habendam fortunae gratiam, quod, etc.,

Caes. B. C. 3, 73, 3:

dum fortuna fuit,

Verg. A. 3, 16:

deos precetur et oret, Ut redeat miseris, abeat fortuna superbis,

Hor. A. P. 201:

ut tu fortunam, sic nos te feremus,

id. Ep. 1, 8, 17:

venimus ad summum fortunae,

id. ib. 2, 1, 32:

ut te Confestim liquidus fortunae rivus inauret,

id. ib. 1, 12, 9:

occidit Spes omnis et fortuna nostri Nominis,

id. C. 4, 4, 71.—Prov.: Fortunam citius reperias quam retineas, Publ. Syr. 168 (Rib.).—Hence,

Per fortunas, i. e. for heaven's sake, Cic. Att. 5, 11, 1; 5, 13, 3; 3, 20, 1.—

For fortuna adversa, ill luck, mishap, misfortune, adversity (very rare):

Trojae renascens alite lugubri Fortuna tristi clade iterabitur,

Hor. C. 3, 3, 62:

ut arte Emendaturus fortunam,

id. S. 2, 8, 85.—

= condicio, state, condition, circumstances, fate, lot (class.;

a favorite expression of Cicero): est autem infima condicio et fortuna servorum,

Cic. Off. 1, 13, 41; cf.:

in infimi generis hominum condicione atque fortuna,

id. Mil. 34, 92:

(Lampsaceni) populi Romani condicione socii, fortuna servi,

id. Verr. 2, 1, 32, § 81;

so corresp. to condicio,

Quint. 3, 8, 50:

Aedui queruntur fortunae commutationem,

Caes. B. G. 7, 63:

ut non modo omnium generum, aetatum, ordinum omnes viri ac mulieres, omnis fortunae ac loci, sed, etc.,

Cic. Pis. 22, 52:

homines infimā fortunā,

id. Fin. 5, 19, 52:

inferiorem esse fortunā,

id. Fam. 13, 5, 2:

spes amplificandae fortunae,

id. Lael. 16, 59:

cui cessit triplicis fortuna novissima regni,

lot, share, Ov. M. 5, 368:

Arruns Camillam Circuit et quae sit fortuna facillima temptat,

opportunity, Verg. A. 11, 761: Gallus utrum avem, an gentem, an fortunam corporis significet, bodily condition (of a eunuch), Quint. 7, 9, 2.— Plur.:

quod si eo meae fortunae redeunt, abs te ut distrahar,

Ter. Phorm. 1, 4, 23:

omnes laudare fortunas meas, qui gnatum haberem tali ingenio praeditum,

id. And. 1, 1, 71:

ejus laudare fortunas, quod qua vellet ingredi posset,

Cic. Tusc. 5, 39, 115:

et secundas fortunas amittere coactus est, et in adversis sine ullo remedio permanere,

id. Sull. 23, 66; Caes. B. G. 5, 3, 5; 6, 7, 6.—

Transf., concr., fortunae, ārum, less freq. in the sing., property, possessions, goods, fortune.

Plur.:

tum propter rei publicae calamitates omnium possessiones erant incertae: nunc deum immortalium benignitate omnium fortunae sunt certae,

Cic. Rosc. Com. 12, 33:

bona fortunaeque,

id. Verr. 2, 1, 44, § 113:

pecunia fortunaeque,

id. Rosc. Am. 3, 7:

fortunas morte dimittere,

id. Tusc. 1, 6, 12:

et honore et auctoritate et fortunis facile civitatis suae princeps,

id. Rep. 2, 19:

fortunis sociorum consumptis,

Caes. B. G. 1, 11 fin.:

fortunarum pericula,

Quint. 4, 2, 122.—

Sing.:

quo mihi fortuna, si non conceditur uti?

Hor. Ep. 1, 5, 12:

nec mea concessa est aliis fortuna,

Ov. Tr. 5, 2, 57:

adiri nomen invidiosae fortunae Caesaris,

Vell. 2, 60, 1 Ruhnk.:

de fortuna, qua uterque abundabat,

Quint. 6, 1, 50:

fortunam in nominibus habere,

Dig. 4, 7, 40 fin.

fortūna, ae (archaic gen. sing. fortunas, like familias, escas, vias, etc., Naev. ap. Prisc. p. 679 P.), f. [lengthened from fors; cf. Nep-tunus, v. Corss. Ausspr. 1, 434], chance, hap, luck, fate, fortune (good or ill; syn.: casus, fors; fatum, providentia).

In gen.:

quid est enim aliud fors, quid fortuna, quid casus, quid eventus, nisi cum sic aliquid cecidit, sic evenit, ut vel non cadere atque evenire, vel aliter cadere atque evenire potuerit? quo modo ergo id, quod temere fit caeco casu et volubilitate fortunae, praesentiri et praedici potest?

Cic. Div. 2, 6, 15:

si haec habent aliquam talem necessitatem: quid est tandem quod casu fieri aut forte fortuna putemus? Nihil enim est tam contrarium rationi et constantiae quam fortuna: ut mihi ne in deum quidem cadere videatur, ut sciat, quid casu et fortuito futurum sit. Si enim scit, certe illud eveniet: sin certe eveniet, nulla fortuna est: est autem fortuna: rerum igitur fortuitarum nulla praesensio est, etc.,

id. ib. 2, 7, 18 sq.:

sed haec fortuna viderit, quoniam ratio non gubernat,

id. Att. 14, 11, 1:

vir ad casum fortunamque felix,

id. Font. 15 fin.:

si tot sunt in corpore bona, tot extra corpus in casu atque fortuna... plus fortunam quam consilium valere,

id. Tusc. 5, 9, 25; cf.:

(bona) posita non tam in consiliis nostris quam in fortunae temeritate,

id. Lael. 6, 20:

adversante fortuna,

id. Rep. 2, 16 fin.; id. Mur. 31, 64:

quorum ego causa timidius me fortunae committebam,

id. Att. 9, 6, 4:

fortunae rotam pertimescere,

id. Pis. 10, 22: secundam fortunam pulcherrime: adversam aeque ferre, Sulp. ap. Cic. Fam. 4, 5, 6; cf.:

prospera adversave fortuna,

Cic. N. D. 3, 37, 89:

spoliatam fortunam conferre cum florente fortuna,

id. Pis. 16, 38:

integra fortuna (opp. afflicta),

id. Sull. 31 fin.:

florentissima (opp. durior),

id. Att. 10, 4, 4:

non praecipua, sed par cum ceteris fortunae condicio,

id. Rep. 1, 4:

optima,

id. ib. 3, 17 fin.:

rei publicae fortuna fatalis,

id. Sest. 7, 17:

belli,

Caes. B. C. 2, 6, 1; id. B. G. 1, 36, 3:

se suas civitatisque fortunas ejus fidei permissurum,

Caes. B. G. 5, 3 fin. (cf. II. B. 1. fin. infra.).—Prov.:

fortuna miserrima tuta est,

Ov. P. 2, 2, 31:

fortuna meliores sequitur,

Sall. H. 1, 48, 15 (Dietsch): fortuna cum blanditur, captatum venit, Publ. Syr. 167 (Rib.): fortes fortuna adjuvat; v. fortis, II. A. fin. —

Personified: Fortuna, the goddess of fate, luck, or fortune, Fortune: He. Respice me. Er. Fortuna quod nec facit nec faciet me jubes, Plaut. Capt. 4, 2, 54:

nequiquam tibi Fortuna faculam lucrifica adlucere volt,

id. Pers. 4, 3, 47:

quo in genere vel maxime est Fortuna numeranda,

Cic. N. D. 3, 24, 61:

heu, Fortuna, quis est crudelior in nos te deus?

Hor. S. 2, 8, 61:

saeviat atque novos moveat Fortuna tumultus,

id. ib. 2, 2, 126:

Fortunae fanum antiquum (Syracusis),

Cic. Verr. 2, 4, 53, § 119:

Fortunae in gremio sedens,

id. Div. 2, 41, 85 sq.:

bona Fortuna,

id. Verr. 2, 4, 3 fin.:

Malam Fortunam in aedis te adduxi meas,

Plaut. Rud. 2, 6, 17:

mala Fortuna,

Cic. Leg. 2, 11, 28; id. N. D. 3, 25, 63: Fors Fortuna;

v. fors: Fortunae filius,

child of fortune, fortune's favorite, Hor. S. 2, 6, 49; v. filius.

In partic.

Without secunda or adversa, either good luck or ill luck, according to the context.

For fortuna secunda, good luck, good fortune, prosperity:

reliquum est, ut de felicitate pauca dicamus... Maximo, Marcello, Scipioni... non solum propter virtutem, sed etiam propter fortunam saepius imperia mandata,

Cic. de Imp. Pomp. 16, 47:

judicium hoc omnium mortalium est, fortunam a deo petendam,

id. N. D. 3, 36, 88:

diuturna cum fortuna,

id. Div. 1, 20, 39:

superbum se praebuit in fortuna,

id. Att. 8, 4, 1:

non solum ipsa fortuna caeca est, sed eos etiam plerumque efficit caecos, quos complexa est,

id. Lael. 15, 54:

a fortuna deseri,

Caes. B. G. 5, 34, 2: fortunam habere, to succeed, Liv. 24, 34, 1:

fortunam sibi facere,

id. 39, 40, 4; cf.:

fortunam sequi,

Tac. H. 4, 78:

habendam fortunae gratiam, quod, etc.,

Caes. B. C. 3, 73, 3:

dum fortuna fuit,

Verg. A. 3, 16:

deos precetur et oret, Ut redeat miseris, abeat fortuna superbis,

Hor. A. P. 201:

ut tu fortunam, sic nos te feremus,

id. Ep. 1, 8, 17:

venimus ad summum fortunae,

id. ib. 2, 1, 32:

ut te Confestim liquidus fortunae rivus inauret,

id. ib. 1, 12, 9:

occidit Spes omnis et fortuna nostri Nominis,

id. C. 4, 4, 71.—Prov.: Fortunam citius reperias quam retineas, Publ. Syr. 168 (Rib.).—Hence,

Per fortunas, i. e. for heaven's sake, Cic. Att. 5, 11, 1; 5, 13, 3; 3, 20, 1.—

For fortuna adversa, ill luck, mishap, misfortune, adversity (very rare):

Trojae renascens alite lugubri Fortuna tristi clade iterabitur,

Hor. C. 3, 3, 62:

ut arte Emendaturus fortunam,

id. S. 2, 8, 85.—

= condicio, state, condition, circumstances, fate, lot (class.;

a favorite expression of Cicero): est autem infima condicio et fortuna servorum,

Cic. Off. 1, 13, 41; cf.:

in infimi generis hominum condicione atque fortuna,

id. Mil. 34, 92:

(Lampsaceni) populi Romani condicione socii, fortuna servi,

id. Verr. 2, 1, 32, § 81;

so corresp. to condicio,

Quint. 3, 8, 50:

Aedui queruntur fortunae commutationem,

Caes. B. G. 7, 63:

ut non modo omnium generum, aetatum, ordinum omnes viri ac mulieres, omnis fortunae ac loci, sed, etc.,

Cic. Pis. 22, 52:

homines infimā fortunā,

id. Fin. 5, 19, 52:

inferiorem esse fortunā,

id. Fam. 13, 5, 2:

spes amplificandae fortunae,

id. Lael. 16, 59:

cui cessit triplicis fortuna novissima regni,

lot, share, Ov. M. 5, 368:

Arruns Camillam Circuit et quae sit fortuna facillima temptat,

opportunity, Verg. A. 11, 761: Gallus utrum avem, an gentem, an fortunam corporis significet, bodily condition (of a eunuch), Quint. 7, 9, 2.— Plur.:

quod si eo meae fortunae redeunt, abs te ut distrahar,

Ter. Phorm. 1, 4, 23:

omnes laudare fortunas meas, qui gnatum haberem tali ingenio praeditum,

id. And. 1, 1, 71:

ejus laudare fortunas, quod qua vellet ingredi posset,

Cic. Tusc. 5, 39, 115:

et secundas fortunas amittere coactus est, et in adversis sine ullo remedio permanere,

id. Sull. 23, 66; Caes. B. G. 5, 3, 5; 6, 7, 6.—

Transf., concr., fortunae, ārum, less freq. in the sing., property, possessions, goods, fortune.

Plur.:

tum propter rei publicae calamitates omnium possessiones erant incertae: nunc deum immortalium benignitate omnium fortunae sunt certae,

Cic. Rosc. Com. 12, 33:

bona fortunaeque,

id. Verr. 2, 1, 44, § 113:

pecunia fortunaeque,

id. Rosc. Am. 3, 7:

fortunas morte dimittere,

id. Tusc. 1, 6, 12:

et honore et auctoritate et fortunis facile civitatis suae princeps,

id. Rep. 2, 19:

fortunis sociorum consumptis,

Caes. B. G. 1, 11 fin.:

fortunarum pericula,

Quint. 4, 2, 122.—

Sing.:

quo mihi fortuna, si non conceditur uti?

Hor. Ep. 1, 5, 12:

nec mea concessa est aliis fortuna,

Ov. Tr. 5, 2, 57:

adiri nomen invidiosae fortunae Caesaris,

Vell. 2, 60, 1 Ruhnk.:

de fortuna, qua uterque abundabat,

Quint. 6, 1, 50:

fortunam in nominibus habere,

Dig. 4, 7, 40 fin.

fossa, ae, f. [fodio, i. e. fossa terra], a ditch, trench, fosse (syn.: fovea, scrobs, fossio).

Lit.

In gen.:

salso suffudit gurgite fossas,

Lucr. 5, 482:

fodere fossam,

Liv. 3, 26, 9:

ut unus aditus maximo aggere objecto fossa cingeretur vastissima,

Cic. Rep. 2, 6:

(oppidum) vallo et fossa circumdedi,

id. Fam. 15, 4, 10:

pomarium circummunire fossă praecipiti,

Col. 5, 10, 1:

circumdare moenia vallo atque fossā,

Sall. J. 23, 1;

and, in a different construction: circumdare fossam latam cubiculari lecto,

Cic. Tusc. 5, 20, 59:

vallo fossaque munire,

Caes. B. G. 2, 5 fin.; cf.:

Rheni fossam immanissimis gentibus objicere et opponere,

Cic. Pis. 33, 81:

fossa et vallo aliquem septum tenere,

id. Att. 9, 12, 3:

fossam pedum XX. directis lateribus duxit,

Caes. B. G. 7, 72, 1; so,

fossam ducere,

id. ib. 7, 73, 2:

transversam fossam obducere,

id. ib. 2, 8, 3:

praeducere,

id. B. C. 1, 27, 3:

institutae fossae,

id. ib. 3, 46, 5:

ut flumen nullam in partem depressis fossis derivari posset,

sunk deeper, Hirt. B. G. 8, 40, 3:

deprimere fossam,

id. ib. 8, 9, 3; cf. Tac. A. 15, 42; 1, 65; Ov. F. 4, 821:

cruor in fossam confusus,

Hor. S. 1, 8, 28.—

In partic.

A gutter, waterway, = colliciae, Verg. G. 1, 326; 1, 372.—

A furrow drawn to mark foundations, etc.:

ipse humili designat moenia fossa,

Verg. A. 7, 157; Ov. F. 4, 839; cf. Varr. L. L. 5, 32, § 143.—

A grave (late Lat.):

FILETIVS VSQVE AT FOTSA (ad fossam),

Inscr. Orell. 4794, v. fossor.—

In mal. part.:

pudenda muliebria,

Auct. Priap. 84; cf.:

inter Socraticos notissima fossa cinaedos,

Juv. 2, 10.—

Fos-sa Drūsiāna, v. Drusus.—

Trop., a boundary:

alicui fossam determinare,

Tert. adv. Haer. 10.

fossa, ae, f. [fodio, i. e. fossa terra], a ditch, trench, fosse (syn.: fovea, scrobs, fossio).

Lit.

In gen.:

salso suffudit gurgite fossas,

Lucr. 5, 482:

fodere fossam,

Liv. 3, 26, 9:

ut unus aditus maximo aggere objecto fossa cingeretur vastissima,

Cic. Rep. 2, 6:

(oppidum) vallo et fossa circumdedi,

id. Fam. 15, 4, 10:

pomarium circummunire fossă praecipiti,

Col. 5, 10, 1:

circumdare moenia vallo atque fossā,

Sall. J. 23, 1;

and, in a different construction: circumdare fossam latam cubiculari lecto,

Cic. Tusc. 5, 20, 59:

vallo fossaque munire,

Caes. B. G. 2, 5 fin.; cf.:

Rheni fossam immanissimis gentibus objicere et opponere,

Cic. Pis. 33, 81:

fossa et vallo aliquem septum tenere,

id. Att. 9, 12, 3:

fossam pedum XX. directis lateribus duxit,

Caes. B. G. 7, 72, 1; so,

fossam ducere,

id. ib. 7, 73, 2:

transversam fossam obducere,

id. ib. 2, 8, 3:

praeducere,

id. B. C. 1, 27, 3:

institutae fossae,

id. ib. 3, 46, 5:

ut flumen nullam in partem depressis fossis derivari posset,

sunk deeper, Hirt. B. G. 8, 40, 3:

deprimere fossam,

id. ib. 8, 9, 3; cf. Tac. A. 15, 42; 1, 65; Ov. F. 4, 821:

cruor in fossam confusus,

Hor. S. 1, 8, 28.—

In partic.

A gutter, waterway, = colliciae, Verg. G. 1, 326; 1, 372.—

A furrow drawn to mark foundations, etc.:

ipse humili designat moenia fossa,

Verg. A. 7, 157; Ov. F. 4, 839; cf. Varr. L. L. 5, 32, § 143.—

A grave (late Lat.):

FILETIVS VSQVE AT FOTSA (ad fossam),

Inscr. Orell. 4794, v. fossor.—

In mal. part.:

pudenda muliebria,

Auct. Priap. 84; cf.:

inter Socraticos notissima fossa cinaedos,

Juv. 2, 10.—

Fos-sa Drūsiāna, v. Drusus.—

Trop., a boundary:

alicui fossam determinare,

Tert. adv. Haer. 10.

furtum, i, n. [fur], theft, robbery (class. and freq.; syn.: latrocinium, raptum).

Lit.: fures privatorum furtorum in nervo atque in compedibus aetatem agunt: fures publici in auro atque in purpura, Cato ap. Gell. 11, 18, 18: SI NOX FVRTVM FACTVM SIT, SI IM OCCISIT IVRE CAESVS ESTO, Fragm. XII. Tab. ap. Macr. S. 1, 4:

verba sunt Sabini... Qui alienam rem adtrectavit, cum id se invito domino facere judicare deberet, furti tenetur. Item alio capite: Qui alienum tacens lucri faciendi causa sustulit, furti obstringitur, sive scit cujus sit, sive nescit,

Gell. 11, 18, 20 sq.; cf. Gai Inst. 3, 195; 197; Just. Inst. 4, 1, 1:

furtum facere (alicui),

Plaut. Rud. 4, 3, 15; 18:

Strato domi furtum fecit,

Cic. Clu. 64, 179; Quint. 3, 6, 49; 5, 10, 16; Dig. 47, 2, 69 et saep.:

furti se et illum astringere,

Plaut. Rud. 4, 7, 34; cf.:

furti se alligare,

Ter. Eun. 4, 7, 39:

in furto comprehensus,

Caes. B. G. 6, 16 fin.:

furti teneri,

Dig. 47, 2, 78:

furti agere, ib.: furti condemnare,

Gell. 11, 18, 24:

furti reus,

Quint. 4, 2, 51; 7, 2, 29 et saep.:

furtum erat apertum: cujus rei furtum factum erat?

Cic. Rosc. Com. 9, 26 sq.:

ubi oves furto periere,

Hor. Ep. 1, 7, 86:

callidum (Mercurium), quicquid placuit, jocoso Condere furto,

id. C. 1, 10, 8.—

Transf.

Concr., a stolen thing:

quae (furta) sine portorio Syracusis erant exportata,

Cic. Verr. 2, 2, 70, § 171:

quid est turpius ingenuo quam in conventu maximo cogi furtum reddere,

id. ib. 2, 2, 24, §

58: dum (puer) furta ligurrit,

Hor. S. 2, 4, 79.—

A secret action, crafty deceit, trick, artifice, stratagem (mostly poet. and in post-Aug. prose).

In gen.: etiam si, quid scribas, non habebis, scribito tamen, ne furtum cessationis quaesivisse videaris, a secret excuse, pretext, Q. Cic. ap. Cic. Fam. 16, 26, 2:

nec obsides, pignus futuros furto et fraude agendae rei, posceret,

Liv. 43, 10, 3; cf.:

haud furto melior, sed fortibus armis,

Verg. A. 10, 735:

furto, non proelio opus esse,

Curt. 4, 13; 4, 4, 15; cf.

also: furtum armorum,

Sil. 17, 91:

(fugam) abscondere furto,

Verg. A. 4, 337:

furto laetatus inani,

id. ib. 6, 568:

nec semel ergo mihi furtum fecisse licebit?

i. e. to eat in secret, Mart. 5, 50, 5.— In plur.:

furtis incautum decipit hostem,

Ov. M. 13, 104: furta belli, Sall. Fragm. ap. Serv. Verg. A. 11, 515; and ap. Non. 310, 15 (Hist. 1, 86 Dietsch); Verg. A. 11, 515.— Hence,

furtō, adv., i. q. furtim, by stealth, secretly, = lathra:

non ego sum furto tibi cognita,

Ov. H. 6, 43: obsides Porsenae dedistis;

furto eos subduxistis,

Liv. 9, 11, 6:

(hyaenae) gravidae latebras petunt et parere furto cupiunt,

Plin. 8, 30, 46, § 108.

In partic., stolen or secret love, intrigue (mostly in plur.):

plurima furta Jovis,

Cat. 68, 136 and 140; so in plur., Tib. 1, 2, 34; Prop. 2, 30 (3, 28), 28; Verg. G. 4, 346; Ov. M. 1, 606; 3, 7; 9, 558 al.:

hoc certe conjux furtum mea nesciat,

Ov. M. 2, 423; so in sing., id. ib. 1, 623; 3, 266; Verg. A. 6, 24; Sil. 7, 487; 13, 615 al.

furtum, i, n. [fur], theft, robbery (class. and freq.; syn.: latrocinium, raptum).

Lit.: fures privatorum furtorum in nervo atque in compedibus aetatem agunt: fures publici in auro atque in purpura, Cato ap. Gell. 11, 18, 18: SI NOX FVRTVM FACTVM SIT, SI IM OCCISIT IVRE CAESVS ESTO, Fragm. XII. Tab. ap. Macr. S. 1, 4:

verba sunt Sabini... Qui alienam rem adtrectavit, cum id se invito domino facere judicare deberet, furti tenetur. Item alio capite: Qui alienum tacens lucri faciendi causa sustulit, furti obstringitur, sive scit cujus sit, sive nescit,

Gell. 11, 18, 20 sq.; cf. Gai Inst. 3, 195; 197; Just. Inst. 4, 1, 1:

furtum facere (alicui),

Plaut. Rud. 4, 3, 15; 18:

Strato domi furtum fecit,

Cic. Clu. 64, 179; Quint. 3, 6, 49; 5, 10, 16; Dig. 47, 2, 69 et saep.:

furti se et illum astringere,

Plaut. Rud. 4, 7, 34; cf.:

furti se alligare,

Ter. Eun. 4, 7, 39:

in furto comprehensus,

Caes. B. G. 6, 16 fin.:

furti teneri,

Dig. 47, 2, 78:

furti agere, ib.: furti condemnare,

Gell. 11, 18, 24:

furti reus,

Quint. 4, 2, 51; 7, 2, 29 et saep.:

furtum erat apertum: cujus rei furtum factum erat?

Cic. Rosc. Com. 9, 26 sq.:

ubi oves furto periere,

Hor. Ep. 1, 7, 86:

callidum (Mercurium), quicquid placuit, jocoso Condere furto,

id. C. 1, 10, 8.—

Transf.

Concr., a stolen thing:

quae (furta) sine portorio Syracusis erant exportata,

Cic. Verr. 2, 2, 70, § 171:

quid est turpius ingenuo quam in conventu maximo cogi furtum reddere,

id. ib. 2, 2, 24, §

58: dum (puer) furta ligurrit,

Hor. S. 2, 4, 79.—

A secret action, crafty deceit, trick, artifice, stratagem (mostly poet. and in post-Aug. prose).

In gen.: etiam si, quid scribas, non habebis, scribito tamen, ne furtum cessationis quaesivisse videaris, a secret excuse, pretext, Q. Cic. ap. Cic. Fam. 16, 26, 2:

nec obsides, pignus futuros furto et fraude agendae rei, posceret,

Liv. 43, 10, 3; cf.:

haud furto melior, sed fortibus armis,

Verg. A. 10, 735:

furto, non proelio opus esse,

Curt. 4, 13; 4, 4, 15; cf.

also: furtum armorum,

Sil. 17, 91:

(fugam) abscondere furto,

Verg. A. 4, 337:

furto laetatus inani,

id. ib. 6, 568:

nec semel ergo mihi furtum fecisse licebit?

i. e. to eat in secret, Mart. 5, 50, 5.— In plur.:

furtis incautum decipit hostem,

Ov. M. 13, 104: furta belli, Sall. Fragm. ap. Serv. Verg. A. 11, 515; and ap. Non. 310, 15 (Hist. 1, 86 Dietsch); Verg. A. 11, 515.— Hence,

furtō, adv., i. q. furtim, by stealth, secretly, = lathra:

non ego sum furto tibi cognita,

Ov. H. 6, 43: obsides Porsenae dedistis;

furto eos subduxistis,

Liv. 9, 11, 6:

(hyaenae) gravidae latebras petunt et parere furto cupiunt,

Plin. 8, 30, 46, § 108.

In partic., stolen or secret love, intrigue (mostly in plur.):

plurima furta Jovis,

Cat. 68, 136 and 140; so in plur., Tib. 1, 2, 34; Prop. 2, 30 (3, 28), 28; Verg. G. 4, 346; Ov. M. 1, 606; 3, 7; 9, 558 al.:

hoc certe conjux furtum mea nesciat,

Ov. M. 2, 423; so in sing., id. ib. 1, 623; 3, 266; Verg. A. 6, 24; Sil. 7, 487; 13, 615 al.

gaudĭum, ii (apoc. form gau, like cael for caelum, do for domum: replet te laetificum gau, Enn. ap. Auson. Technop. 144; Ann. 451 Vahl.), n. [id.], inward joy, joy, gladness, delight (opp. laetitia, joy which shows itself externally).

Lit.

In gen.

Sing.:

cum ratione animus movetur placide atque constanter, tum illud gaudium dicitur: cum autem inaniter et effuse animus exsultat, tum illa laetitia gestiens vel nimia dici potest, quam ita definiunt sine ratione animi elationem,

Cic. Tusc. 4, 6, 13; Sall. C. 48, 1:

voluptas dicitur etiam in animo... non dicitur laetitia nec gaudium in corpore,

id. Fin. 2, 4, 13 (cf. under B.):

veluti ex servitute erepta (plebs) gaudium atque laetitiam agitabat,

Sall. C. 48, 1:

exsultare laetitia, triumphare gaudio,

Cic. Clu. 5, 14: meum factum probari abs te triumpho gaudio, Caes. ap. Cic. Att. 9, 16, A, 2:

non possum non confiteri, cumulari me maximo gaudio, quod, etc.,

Cic. Fam. 9, 14, 1:

gaudio compleri, gaudio afficere,

id. Fin. 5, 24, 69 sq.:

tuis litteris perlectis exsilui gaudio,

id. Fam. 16, 16, 1; cf.:

cum tuas litteras legissem, incredibili gaudio sum elatus,

id. ib. 10, 12, 2; id. Rep. 3, 30:

gaudium, tristitiam ostendimus (manibus),

Quint. 11, 3, 86:

missa legatio quae gaudio fungeretur,

to express their joy, offer their congratulations, Tac. H. 2, 55:

prae gaudio ubi sim nescio,

Ter. Heaut. 2, 3, 67; cf.:

nimio gaudio paene desipere,

Cic. Fam. 2, 9, 2:

exclamare gaudio,

Ter. Phorm. 5, 6, 30; cf.:

lacrimare gaudio,

id. Ad. 3, 3, 55: Ha. Gaudio ero vobis. Ad. At edepol nos voluptati tibi, Plaut. Poen. 5, 4, 47:

quid illud gaudii est?

Ter. And. 5, 5, 7.—With an object-genitive:

gaudium periculosi saltus superati,

Liv. 42, 55, 4.—

Plur.: quocum multa volup ac gaudia clamque palamque, Enn. ap. Gell. 12, 4 (Ann. v. 247 Vahl.):

cum me tantis affecistis gaudiis,

Plaut. Poen. 5, 4, 105; more freq., the outward expressions of joy:

feminarum praecipue et gaudia insignia erant et luctus,

Liv. 22, 7, 12 (cf. sing.:

gaudio exultans,

id. 21, 42, 3):

quibus gaudiis exsultabis?

Cic. Cat. 1, 10, 26:

ita varie per omnem exercitum laetitia, maeror, luctus atque gaudia agitabantur,

Sall. C. 61 fin.:

o qui complexus et gaudia quanta fuerunt!

Hor. S. 1, 5, 43:

gaudia prodentem vultum celare,

id. ib. 2, 5, 104:

in tacito cohibe gaudia clausa sinu,

Prop. 2, 25 (3, 20), 30 (cf. gaudeo, II. A.):

hunc scio mea solide gavisurum gaudia,

Ter. And. 5, 5, 8:

scin' me in quibus sim gaudiis?

id. Eun. 5, 9, 5.—Prov.:

Gaudia principium nostri sunt doloris,

Ov. M. 7, 796.—

In partic., sensual pleasure, delight, enjoyment (rare; not in Cic.; cf.

above the passage,

Cic. Fin. 2, 4, 13; usually in plur.):

dediti corporis gaudiis per luxum et ignaviam aetatem agunt,

Sall. J. 2, 4:

mutua gaudia,

Lucr. 4, 1205; 5, 854:

communia,

id. 4, 1196; cf. ib. 1106; Tib. 1, 5, 39; Hor. C. 3, 6, 28:

non umquam reputant quanti sibi gaudia constent,

Juv. 6, 365:

vini atque cibi,

id. 10, 204:

cenae,

id. 15, 41.—In sing.:

mihi sibique pestiferum hinc abstulit gaudium,

Liv. 1, 58, 8.—

Transf., also, like our joy, for an object which produces joy, a cause or occasion of joy (mostly poet. and in post-Aug. prose):

ceterum hoc gaudium magna prope clade in Samnio foedatum est,

Liv. 7, 34, 1:

non animo solum patrio gratum munus, sed corpori quoque salubre gaudium (sc. reditus filii) fuit,

id. 37, 37, 7:

cupidus falsis attingere gaudia palmis, i. e. conjugem,

Prop. 1, 19, 9:

fugiunt tua gaudia,

Ov. H. 15, 109; Phaedr. 4, 20, 27; Petr. 79, 10.—

Of inanim. and abstr. things:

non omnes (arbores) florent, et sunt tristes quaedam, quaeque non sentiant gaudia annorum,

Plin. 16, 25, 40, § 95:

flos est gaudium arborum,

id. ib.:

adamas opum gaudium,

id. 20 praef. § 2.

gĕro, gessi, gestum ( Part. gen. plur. sync. gerentum, Plaut. Truc. 2, 1, 13; imper. ger, like dic, duc, fac, fer, Cat. 27, 2), 3, v. a. [root gas-, to come, go; Zend, jah, jahaiti, come; gero (for geso), in caus. sense, to cause to come; cf. Gr. bastazô, from bastos = gestus], to bear about with one, to bear, carry, to wear, have (in the lit. signif. mostly poet., not in Cic., Cæs., Sall., or Quint.; but instead of it ferre, portare, vehere, sustinere, etc.; but in the trop. signif. freq. and class.).

Lit.

In gen.:

(vestem ferinam) qui gessit primus,

Lucr. 5, 1420; so,

vestem,

Ov. M. 11, 276 (with induere vestes), Nep. Dat. 3; cf.:

coronam Olympiacam capite,

Suet. Ner. 25:

ornamenta,

id. Caes. 84:

angues immixtos crinibus,

Ov. M. 4, 792:

clipeum (laeva),

id. ib. 4, 782; cf.:

galeam venatoriam in capite, clavam dextra manu, copulam sinistra,

Nep. Dat. 3:

ramum, jaculum,

Ov. M. 12, 442:

spicea serta,

id. ib. 2, 28:

vincla,

id. ib. 4, 681:

venabula corpore fixa,

id. ib. 9, 206; cf.:

tela (in pectore fixus),

id. ib. 6, 228:

Vulcanum (i. e. ignem) in cornu conclusum,

Plaut. Am. 1, 1, 185:

spolia ducis hostium caesi suspensa fabricato ad id apte ferculo gerens,

Liv. 1, 10, 5; cf.:

Horatius trigemina spolia prae se gerens,

id. 1, 26, 2:

onera,

Varr. L. L. 6, § 77 Müll.: uterum or partum gerere, to be pregnant, be with young; so, gerere partum, Plin. 8, 47, 72, § 187:

uterum,

id. 8, 40, 62, § 151:

centum fronte oculos centum cervice gerebat Argus,

Ov. Am. 3, 4, 19:

lumen unum media fronte,

id. M. 13, 773:

cornua fronte,

id. ib. 15, 596:

virginis os habitumque gerens et virginis arma,

Verg. A. 1, 315:

virginis ora,

Ov. M. 5, 553; cf.:

quae modo bracchia gessit, Crura gerit,

id. ib. 5, 455 sq.:

Coae cornua matres Gesserunt tum,

i. e. were turned into cows, id. ib. 7, 364:

principio (morbi) caput incensum fervore gerebant,

Lucr. 6, 1145:

qui umbrata gerunt civili tempora quercu,

Verg. A. 6, 772:

tempora tecta pelle lupi,

Ov. M. 12, 380:

(Hector) squalentem barbam et concretos sanguine crines Vulneraque illa gerens, quae, etc.,

Verg. A. 2, 278:

capella gerat distentius uber,

Hor. S. 1, 1, 110.—

Of inanimate things:

semina rerum permixta gerit tellus discretaque tradit,

Lucr. 6, 790; cf.:

(terram) multosque lacus multasque lacunas In gremio gerere et rupes deruptaque saxa,

id. ib. 6, 539; Enn. ap. Non. 66, 26 (Sat. 23, p. 157 Vahl.); and:

quos Oceano propior gerit India lucos,

Verg. G. 2, 122:

speciem ac formam similem gerit ejus imago,

Lucr. 4, 52.—

In partic. (very rare).

With respect to the term. ad quem, to bear, carry, bring to a place:

(feminae puerique) saxa in muros munientibus gerunt,

Liv. 28, 19, 13:

neque eam voraginem conjectu terrae, cum pro se quisque gereret, expleri potuisse,

id. 7, 6, 2; cf. id. 37, 5, 1. — Absol.:

si non habebis unde irriges, gerito inditoque leniter,

Cato, R. R. 151, 4; Liv. 7, 6, 2 Drak.—Prov.:

non pluris refert, quam si imbrem in cribrum geras,

Plaut. Ps. 1, 1, 100.—

With the accessory idea of production, to bear, bring forth, produce:

quae (terra) quod gerit fruges, Ceres (appellata est),

Varr. L. L. 5, § 64 Müll.; cf. Tib. 2, 4, 56:

violam nullo terra serente gerit,

Ov. Tr. 3, 12, 6:

arbores (Oete),

id. M. 9, 230:

malos (platani),

Verg. G. 2, 70: frondes (silva), Ov. M. 11, 615:

terra viros urbesque gerit silvasque ferasque Fluminaque et Nymphas et cetera numina ruris,

Ov. M. 2, 16.

Trop.

In gen., to bear, have, entertain, cherish: vos etenim juvenes animum geritis muliebrem, illa virago viri, Poët. ap. Cic. Off. 1, 18, 61; cf.:

fortem animum gerere,

Sall. J. 107, 1:

parem animum,

id. ib. 54, 1 Kritz.:

animum invictum advorsum divitias,

id. ib. 43, 5:

animum super fortunam,

id. ib. 64, 2:

mixtum gaudio ac metu animum,

Liv. 32, 11, 5; cf. also Verg. A. 9, 311; and v. infra B. 3.: aeque inimicitiam atque amicitiam in frontem promptam gero, Enn. ap. Gell. 19, 8, 6 (Trag. v. 8 Vahl.):

personam,

to support a character, play a part, Cic. Off. 1, 32, 115; cf.:

est igitur proprium munus magistratus, intelligere, se gerere personam civitatis debereque ejus dignitatem et decus sustinere,

id. ib. 1, 34, 132; Aug. Doctr. Christ. 4, 29 init.;

id. Civ. Dei, 1, 21 al.: mores, quos ante gerebant, Nunc quoque habent,

Ov. M. 7, 655:

et nos aliquod nomenque decusque Gessimus,

Verg. A. 2, 89:

seu tu querelas sive geris jocos Seu rixam et insanos amores Seu facilem, pia testa (i. e. amphora), somnum,

Hor. C. 3, 21, 2:

in dextris vestris jam libertatem, opem... geritis,

Curt. 4, 14 fin.:

plumbeas iras,

Plaut. Poen. 3, 6, 18:

iras,

Ter. Hec. 3, 1, 30: M. Catonem illum Sapientem cum multis graves inimicitias gessisse accepimus propter Hispanorum injurias, Cic. Div. ap. Caecil. 20, 66:

veteres inimicitias cum Caesare,

Caes. B. C. 1, 3, 4:

muliebres inimicitias cum aliqua,

Cic. Cael. 14, 32:

inimicitias hominum more,

id. Deiot. 11, 30: simultatem cum aliquo pro re publica, Anton. ap. Cic. Att. 14, 13, A, 3; cf. Suet. Vesp. 6; and Verg. A. 12, 48:

de amicitia gerenda praeclarissime scripti libri,

Cic. Fam. 3, 8, 5:

amicitiam,

Nep. Dat. 10 fin.:

praecipuum in Romanos gerebant odium,

Liv. 28, 22, 2:

cum fortuna mutabilem gerentes fidem,

id. 8, 24, 6:

utrique imperii cupiditatem insatiabilem gerebant,

Just. 17, 1 fin. —Absol.:

ad ea rex, aliter atque animo gerebat, placide respondit,

Sall. J. 72, 1.—

In partic.

Gerere se aliquo modo, to bear, deport, behave, or conduct one's self, to act in any manner:

in maximis rebus quonam modo gererem me adversus Caesarem, usus tuo consilio sum,

Cic. Fam. 11, 27, 5; cf. id. Off. 1, 28, 98:

ut, quanto superiores sumus, tanto nos geramus summissius,

id. ib. 1, 26, 90; so,

se liberius (servi),

id. Rep. 1, 43:

se inconsultius,

Liv. 41, 10, 5:

se valde honeste,

Cic. Att. 6, 1, 13:

se perdite,

id. ib. 9, 2, A, 2:

se turpissime (illa pars animi),

id. Tusc. 2, 21, 48:

se turpiter in legatione,

Plin. Ep. 2, 12, 4:

sic in provincia nos gerimus, quod ad abstinentiam attinet, ut, etc.,

Cic. Att. 5, 17, 2:

sic me in hoc magistratu geram, ut, etc.,

id. Agr. 1, 8, 26; cf.:

nunc ita nos gerimus, ut, etc.,

id. ib. 2, 22, 3:

uti sese victus gereret, exploratum misit,

Sall. J. 54, 2:

se medium gerere,

to remain neutral, Liv. 2, 27, 3.—

In a like sense also post-class.: gerere aliquem, to behave or conduct one's self as any one (like agere aliquem):

nec heredem regni sed regem gerebat,

Just. 32, 3, 1; Plin. Pan. 44, 2:

tu civem patremque geras,

Claud. IV. Cons. Hon. 293:

aedilem,

App. M. 1, p. 113:

captivum,

Sen. Troad. 714.—

Gerere se et aliquem, to treat one's self and another in any manner:

interim Romae gaudium ingens ortum cognitis Metelli rebus, ut seque et exercitum more majorum gereret,

Sall. J. 55, 1:

meque vosque in omnibus rebus juxta geram,

id. ib. 85, 47.—

Pro aliquo se gerere, to assume to be:

querentes, quosdam non sui generis pro colonis se gerere,

Liv. 32, 2, 6:

eum, qui sit census, ita se jam tum gessisse pro cive,

Cic. Arch. 5, 11 dub.—

Gerere prae se aliquid (for the usual prae se ferre), to show, exhibit, manifest:

affectionis ratio perspicuam solet prae se gerere conjecturam, ut amor, iracundia, molestia, etc.,

Cic. Inv. 2, 9, 30; cf.:

prae se quandam gerere utilitatem,

id. ib. 2, 52, 157: animum altum et erectum prae se gerebat, Auct. B. Afr. 10 fin.; Aug. de Lib. Arbit. 3, 21, 61 al.;

so gerere alone: ita tum mos erat, in adversis voltum secundae fortunae gerere, moderari animo in secundis,

to assume, Liv. 42, 63, 11.—

With the accessory idea of activity or exertion, to sustain the charge of any undertaking or business, to administer, manage, regulate, rule, govern, conduct, carry on, wage, transact, accomplish, perform (cf.: facio, ago).—In pass. also in gen., to happen, take place, be done (hence, res gesta, a deed, and res gestae, events, occurrences, acts, exploits; v. the foll.): tertium gradum agendi esse dicunt, ubi quid faciant;

in eo propter similitudinem agendi et faciundi et gerundi quidam error his, qui putant esse unum. Potest enim aliquid facere et non agere, ut poëta facit fabulam et non agit: contra actor agit et non facit.... Contra imperator quod dicitur res gerere, in eo neque facit neque agit, sed gerit, id est sustinet, translatum ab his qui onera gerunt, quod hi sustinent,

Varr. L. L. 6, § 77 Müll.:

omnia nostra, quoad eris Romae, ita gerito, regito, gubernato, ut nihil a me exspectes,

Cic. Att. 16, 2, 2:

gerere et administrare rem publicam,

id. Fin. 3, 20, 68; cf. id. Rep. 2, 1 and 12:

rem publicam,

id. ib. 1, 7; 1, 8; id. Fam. 2, 7, 3 et saep.:

magistratum,

id. Sest. 37, 79; cf.

potestatem,

id. Verr. 2, 2, 55, § 138:

consulatum,

id. Agr. 1, 8, 25; id. Sest. 16, 37:

duumviratum,

id. ib. 8, 19:

tutelam alicujus,

Dig. 23, 2, 68; 27, 1, 22 al.: multi suam rem bene gessere et publicam patria procul, Enn. ap. Cic. Fam. 7, 6, 1 (Trag. v. 295 Vahl.); so,

rem, of private affairs,

Plaut. Pers. 4, 3, 34; Cic. de Sen. 7, 22 al.:

aliquid per aes et libram gerere,

to transact by coin and balance, Gai. Inst. 3, 173; cf. Weissenb. ad Liv. 6, 14.—Of war: etsi res bene gesta est, Enn. ap. Cic. de Or. 3, 42, 168 (Ann. v. 512 Vahl.): vi geritur res, id. ap. Gell. 20, 10 (Ann. v. 272 ib.); cf.:

gladiis geri res coepta est,

Liv. 28, 2, 6:

ubi res ferro geratur,

id. 10, 39, 12: qui rem cum Achivis gesserunt statim, Enn. ap. Non. 393, 14 (Trag. v. 39 Vahl.); cf. Plaut. Am. 1, 1, 84:

Alexander... passurus gestis aequanda pericula rebus,

exploits, Juv. 14, 314:

miranda quidem, sed nuper gesta referemus,

id. 15, 28.—Of public affairs, affairs of government:

magnae res temporibus illis a fortissimis viris summo imperio praeditis, dictatoribus atque consulibus, belli domique gerebantur,

Cic. Rep. 2, 32 fin.; 2, 24:

a rebus gerendis senectus abstrahit,

id. de Sen. 6, 15; cf. § 17: quid quod homines infima fortuna, nulla spe rerum gerendarum ( public business), opifices denique, delectantur historia? maximeque eos videre possumus res gestas ( public events or occurrences) audire et legere velle, qui a spe gerendi absunt, confecti senectute, id. Fin. 5, 19, 52:

sin per se populus interfecit aut ejecit tyrannum, est moderatior, quoad sentit et sapit et sua re gesta laetatur,

their deed, id. Rep. 1, 42:

ut pleraque senatus auctoritate gererentur,

id. ib. 2, 32; cf. id. ib. 1, 27:

haec dum Romae geruntur,

id. Quint. 6, 28:

ut iis, qui audiunt, tum geri illa fierique videantur,

id. de Or. 2, 59, 241:

susceptum negotium,

id. Fam. 13, 5, 1; cf.:

si ipse negotium meum gererem, nihil gererem, nisi consilio tuo,

id. Att. 13, 3, 1:

negotium bene, male, etc.,

id. Rosc. Com. 11, 32; id. Cat. 2, 10, 21; Caes. B. G. 3, 18, 5 et saep.; cf.:

quid negotii geritur?

Cic. Quint. 13, 42: annos multos bellum gerentes summum summā industriā, Enn. ap. Non. 402, 3 (Trag. v. 104 Vahl.); cf.:

bello illo maximo, quod Athenienses et Lacedaemonii summa inter se contentione gesserunt,

Cic. Rep. 1, 16; so,

bella,

id. ib. 5, 2: pacem an bellum gerens, v. Andrews and Stoddard's Gram. § 323, 1 (2); Sall. J. 46 fin.:

bella multa felicissime,

Cic. Rep. 2, 9:

bellum cum aliquo,

id. Sest. 2, 4; id. Div. 1, 46, 103; Caes. B. G. 1, 1, 4 et saep.:

bello gesto,

Liv. 5, 43, 1: mea mater de ea re gessit morem morigerae mihi, performed my will, i. e. complied with my wishes, gratified, humored me, Plaut. Cist. 1, 1, 87; cf.:

geram tibi morem et ea quae vis, ut potero, explicabo,

Cic. Tusc. 1, 9, 17: morem alicui (in aliqua re), Enn. ap. Non. 342, 24 (Trag. v. 241 Vahl.):

sine me in hac re gerere mihi morem,

Ter. Heaut. 5, 1, 74; Plaut. Capt. 2, 3, 44; id. Men. 5, 2, 37; id. Mil. 2, 1, 58; Cic. Rep. 3, 5; id. N. D. 2, 1, 3; Ov. Am. 2, 2, 13 et saep.; also without dat., Plaut. Most. 3, 2, 36; Ter. Ad. 3, 3, 77.— Pass.:

ut utrique a me mos gestus esse videatur,

Cic. Att. 2, 16, 3; Plaut. Most. 1, 3, 69; Ter. Eun. 1, 2, 108; id. Ad. 2, 2, 6; Nep. Them. 7, 3 al.—With a play upon this meaning and that in II. A.: magna, inquit, [p. 813] bella gessi:

magnis imperiis et provinciis praefui. Gere igitur animum laude dignum,

Cic. Par. 5, 2, 37.— Absol.:

cum superiores alii fuissent in disputationibus perpoliti, quorum res gestae nullae invenirentur, alii in gerendo probabiles, in disserendo rudes,

Cic. Rep. 1, 8; cf.

the passage,

id. Fin. 5, 19, 52 supra:

Armeniam deinde ingressus prima parte introitus prospere gessit,

Vell. 2, 102, 2 (where others unnecessarily insert rem), Liv. 25, 22, 1; cf.

also: sive caesi ab Romanis forent Bastarnae... sive prospere gessissent,

id. 40, 58 fin.:

cum Persis et Philippus qui cogitavit, et Alexander, qui gessit, hanc bellandi causam inferebat, etc.,

Cic. Rep. 3, 9.—

Of time, to pass, spend (mostly post-Aug.; not in Cic.): ut (Tullia) cum aliquo adolescente primario conjuncta aetatem gereret, Sulp. ap. Cic. Fam. 4, 5, 3; cf.:

pubertatis ac primae adolescentiae tempus,

Suet. Dom. 1:

vitam,

Petr. 63; Val. Fl. 6, 695:

annum gerens aetatis sexagesimum et nonum,

Suet. Vesp. 24.—Hence, gĕrens, entis, P. a. (acc. to II. B. 3.), managing, conducting, etc.; with gen.:

rei male gerentes,

Plaut. Truc. 1, 2, 43:

sui negotii bene gerens,

Cic. Quint. 19, 62.

gĕro, ōnis, m. [1. gero], a carrier; connected per hyphen with foras:

ite, ite hac, simul eri damnigeruli, foras gerones, Bonorum hamaxagogae,

that carry off, ravishers, Plaut. Truc. 2, 7, 1.

grātŭlor, ātus, 1, v. dep. n. and a. [gratus].

To manifest one's joy, i. e. to wish a person joy, to congratulate; or to rejoice (freq. and class.; cf. grator).—Constr., alicui, ( alicui) de aliqua re or aliquid, quod, rarely in, pro aliqua re, aliqua re, alicui rei, an object-clause, or absol.:

unum illud nescio, gratulerne tibi, an timeam, etc.,

Cic. Fam. 2, 5, 2; cf. id. ib. 2, 9, 1:

gratulor tibi, mi Balbe, vereque gratulor,

id. ib. 6, 12, 1:

ipse mihi gratulatus sum,

id. ib. 3, 11, 2:

sibi,

Vell. 2, 104, 3; Plin. Ep. 5, 15, 6:

quod mihi de filia et de Crassipede gratularis, agnosco humanitatem tuam,

Cic. Fam. 1, 7, 11; cf.:

quod mihi de nostro statu, etc., gratularis: minime miramur, etc.,

id. ib. 1, 7, 7;

1, 7, 11: ego vero vehementer gratulor de judicio ambitus,

id. ib. 3, 12, 1:

legatio de victoria gratulatum venit,

Liv. 45, 13, 12:

Caesare interfecto M. Brutus Ciceronem nominatim exclamavit atque ei recuperatam libertatem est gratulatus,

congratulated him on the restoration of liberty, Cic. Phil. 2, 12, 28; cf.:

ei voce maxima victoriam gratulatur,

id. Verr. 1, 7, 19:

mihi gratulatus es illius diei celebritatem,

id. Att. 5, 20, 1 (but cf. Krebs, Antibarb. p. 507):

Sejanum oppressum,

Suet. Claud. 6:

Athenienses victoriam gratulabantur,

Curt. 4, 8, 12:

civitates quae gratulatae illi sibique victoriam fuerant,

Just. 8, 3 init.:

gratulor tibi pro amicitia nostra,

Sall. J. 9, 2:

tibi pro opportunitate temporis gratulor, quod, etc.,

Cic. Fam. 15, 14, 3; cf.:

tamen, quod abes, gratulor,

id. ib. 2, 5, 1; 4, 14, 1; 13, 73, 1; id. Sest. 8, 20; Curt. 6, 7, 15; 8, 12, 17; Tac. H. 4, 64; Suet. Tib. 9:

tibi etiam in hoc gratulor,

Cic. Planc. 37, 91; cf.:

qua in re tibi gratulor ita vehementer,

id. Fam. 6, 11, 1:

temporibus nostris gratulare pro ingenio tali,

Plin. Ep. 4, 27, 5: gratulor tibi affinitate viri mediusfidius optimi, Cael. ap. Cic. Fam. 8, 13, 1:

vires ejus sibi accessisse gratulabatur,

Just. 13, 5, 15; Val. Max. 3, 1, 2:

tota mihi mente tibique Gratulor, ingenium non latuisse tuum,

Ov. Tr. 1, 9, 54; cf.:

ego me nunc denique natum Gratulor,

congratulate myself, id. A. A. 3, 122:

ipse mihi gratulatus sum,

Cic. Fam. 3, 11, 2:

gratulor victoriae suae,

id. ib. 4, 8, 1:

felicitati tuae,

id. ib. 9, 14, 7:

itaque inter se impii cives, quasi vicissent, gratulabantur,

id. Phil. 12, 7, 18:

neque enim regio fuit ulla, ex qua non publice ad me venerint gratulatum,

id. Pis. 22, 51:

laeto vultu gratulantes,

id. Att. 8, 9, 2:

gratulatum satis suo nomine,

Liv. 45, 14, 4:

cum gratulamur (in dicendo),

Quint. 3, 4, 3:

Gratulantes ex sententia,

id. 8, 5, 1:

gratulanti inter poenam,

congratulating himself, Suet. Tib. 60:

elemento gratulor,

Juv. 15, 86.—

To give thanks, render thanks, to thank, esp. a deity, =grates, gratias agere (mostly ante-class.): Juppiter, tibi, summe, tandem male re gesta gratulor, Enn. ap. Non. 116, 30 (Trag. v. 242 Vahl.); cf.: eamus Jovi maximo gratulatum, Scip. Afric. ap. Gell. 4, 18, 3: gratulor divis, Afran. ap. Prisc. p. 804, and ap. Non. 116, 33:

deos gratulando obtundere,

Ter. Heaut. 5, 1, 6: dis immortalibus, M. Cato ap. Cic. Fam. 15, 5, 2:

quapropter illi dolori gratulor,

Quint. 6 praef. § 8 Spald.

grăvis, e, adj. [Sanscr. gurus (root gar-); Gr. barus, heavy; gravis, for gar-uis; cf. also Brutus]. With respect to weight, heavy, weighty, ponderous, burdensome; or pass., loaded, laden, burdened (opp. levis, light; in most of its significations corresp. to the Gr. barus; cf. onerosus, onerarius).

Lit. Absol. or with abl.

In gen.: imber et ignis, spiritus et gravis terra, Enn. ap. Varr. L. L. 7, § 37 Müll.; so,

tellus,

Ov. M. 7, 355:

corpora,

Lucr. 2, 225 sq.; cf. id. 5, 450 sq.:

limus,

id. 5, 496:

in eo etiam cavillatus est, aestate grave esse aureum amiculum, hieme frigidum,

Cic. N. D. 3, 34, 83:

navigia,

Caes. B. G. 5, 8, 4; cf.:

tot ora navium gravi Rostrata duci pondere,

Hor. Epod. 4, 17:

cum gravius dorso (aselli) subiit onus,

id. S. 1, 9, 21:

sarcina,

id. Ep. 1, 13, 6: inflexi grave robur aratri, Verg. G. 1, 162:

cujus (tibicinae) Ad strepitum salias terrae gravis,

Hor. Ep. 1, 14, 26: terra, burdened (by the heavy body), Ov. M. 12, 118:

naves hostilibus spoliis graves,

heavily laden, Liv. 29, 35, 5; cf.:

agmen grave praedā,

id. 21, 5, 8;

for which also simply: grave agmen,

id. 31, 39, 2:

miles,

heavy-armed, Tac. A. 12, 35:

gravis aere dextra,

Verg. E. 1, 36:

cum fatalis equus saltu super ardua venit Pergama et armatum peditem gravis attulit alvo,

i. e. filled, full, id. A. 6, 516 (an imitation of Maximo saltu superavit Gravidus armatis equus, Enn. ap. Macr. S. 6, 2; v. gravidus, II. b):

graves imbre nubes,

Liv. 28, 15, 11:

graves fructu vites,

Quint. 8, 3, 8:

gravis vinculis,

Plin. Ep. 7, 27, 10.—

In partic.

With respect to value or number, heavy, great. So, aes grave, heavy money, money of the oldest standard, in which an as weighed a full pound: grave aes dictum a pondere, quia deni asses, singuli pondo libras, efficiebant denarium, etc., Paul. ex Fest. p. 98 Müll.:

et quia nondum argentum signatum erat, aes grave plaustris quidam (ex patribus) ad aerarium convehentes, etc.,

Liv. 4, 60, 6; 10, 46, 5; 22, 33, 2 et saep.:

populus Romanus ne argento quidem signato ante Pyrrhum regem devictum usus est: librales appendebantur asses. Quare aeris gravis poena dicta,

Plin. 33, 3, 13, § 42: argentum, i. e. uncoined = rude:

placet argentum grave rustici patris sine ullo opere et nomine artificis,

Sen. Tranq. 1, 4:

notavit aliquos, quod pecunias levioribus usuris mutuati graviore fenore collocassent,

at a higher rate, Suet. Aug. 39; cf.:

in graviore annona,

id. ib. 25: grave pretium, a high price, Sall. Fragm. ap. Non. 314, 25.—With respect to number: graves pavonum greges, great or numerous flocks, Varr. ap. Non. 314, 31. —

For the usual gravidus, with young, pregnant ( poet. and in post-Aug. prose):

regina sacerdos Marte gravis,

Verg. A. 1, 274; cf.

uterus (shortly after: gravidus tumet venter),

Ov. M. 10, 495:

balaenae utero graves (shortly before, gravidae),

Plin. 9, 6, 5, § 13.—

Transf.

Of hearing or sound, deep, grave, low, bass (opp. acutus, treble):

vocem ab acutissimo sono usque ad gravissimum sonum recipiunt,

Cic. de Or. 1, 59, 251; cf. id. ib. 3, 57, 216:

qui (sonus) acuta cum gravibus temperans, varios aequabiliter concentus efficit,

id. Rep. 6, 18:

vox,

Quint. 11, 3, 17; 42: sonus, 2, 8, 15; 5, 10, 125; 11, 3, 41; Ov. M. 12, 203:

tenor,

Quint. 1, 5, 26:

syllaba,

i. e. unaccented, id. 1, 5, 22 sq.; 12, 10, 33.—

Of smell or flavor, strong, unpleasant, offensive:

an gravis hirsutis cubet hircus in alis,

rank, Hor. Epod. 12, 5:

chelydri,

Verg. G. 3, 415:

ellebori,

id. ib. 3, 451:

odor calthae,

strong, Plin. 21, 6, 15, § 28; cf.:

herba odore suaviter gravi,

id. 25, 9, 70, § 118; cf.

117: habrotonum odore jucunde gravi floret,

id. 21, 10, 34, § 60: absynthium ut bibam gravem, i. e. bitter, Varr. ap. Non. 19, 27, and 314, 14.—

Of the state of the body or health, gross, indigestible, unwholesome, noxious, severe; sick:

(Cleanthes) negat ullum esse cibum tam gravem, quin is die et nocte concoquatur,

Cic. N. D. 2, 9, 24; so,

genera cibi graviora,

Cels. 2, 18:

gravissima bubula (caro),

id. ib.:

pisces gravissimi,

id. ib.:

neque ex salubri loco in gravem, neque ex gravi in salubrem transitus satis tutus est,

id. 1, 3; cf.:

solum caelumque juxta grave,

Tac. H. 5, 7:

solet esse gravis cantantibus umbra,

Verg. E. 10, 75:

anni tempore gravissimo et caloribus maximis,

Cic. Q. Fr. 2, 16, 1; cf.:

gravis auctumnus in Apulia circumque Brundisium ex saluberrimis Galliae et Hispaniae regionibus, omnem exercitum valetudine tentaverat,

Caes. B. C. 3, 2 fin.:

grave tempus et forte annus pestilens erat urbi agrisque,

Liv. 3, 6, 1; cf. also id. 3, 8, 1:

aestas,

Verg. G. 2, 377:

morbo gravis,

sick, id. ib. 3, 95; cf.:

gravis vulnere,

Liv. 21, 48, 4:

aetate et viribus gravior,

id. 2, 19, 6:

gravior de vulnere,

Val. Fl. 6, 65:

non insueta graves tentabunt pabula fetas,

sick, feeble, Verg. E. 1, 50; so absol.:

aut abit in somnum gravis,

heavy, languid, Lucr. 3, 1066.

Trop.

In a bad sense, heavy, burdensome, oppressive, troublesome, grievous, painful, hard, harsh, severe, disagreeable, unpleasant (syn.: molestus, difficilis, arduus): qui labores morte finisset graves, Poët. ap. Cic. Tusc. 1, 48, 115:

quod numquam tibi senectutem gravem esse senserim... quibus nihil est in ipsis opis ad bene beateque vivendum, iis omnis aetas gravis est,

Cic. de Sen. 2, 4; cf.:

onus officii,

id. Rosc. Am. 38, 112; id. Rep. 1, 23:

et facilior et minus aliis gravis aut molesta vita est otiosorum,

id. Off. 1, 21, 70; id. Rep. 1, 4:

miserior graviorque fortuna,

Caes. B. G. 1, 32, 4:

haec si gravia aut acerba videantur, multo illa gravius aestimare debere, etc.,

id. ib. 7, 14 fin.:

velim si tibi grave non erit, me certiorem facias,

Cic. Fam. 13, 73, 2:

grave est homini pudenti petere aliquid magnum,

id. Fam. 2, 6, 1; id. Att. 1, 5, 4:

est in populum Romanum grave, non posse, etc.,

id. Balb. 7, 24:

verbum gravius,

id. Verr. 2, 3, 58, § 134:

ne quid gravius in fratrem statueret... quod si quid ei a Caesare gravius accidisset, etc.,

Caes. B. G. 1, 20, 1 and 4:

gravissimum supplicium,

id. ib. 1, 31, 15:

habemus senatusconsultum in te, Catilina, vehemens et grave,

Cic. Cat. 1, 1, 3:

edictum,

Liv. 29, 21, 5:

gravioribus bellis,

Cic. Rep. 1, 40:

gravis esse alicui,

id. Fam. 13, 76, 2; cf.:

adversarius imperii,

id. Off. 3, 22, 86:

gravior hostis,

Liv. 10, 18, 6:

senes ad ludum adolescentium descendant, ne sint iis odiosi et graves,

Cic. Rep. 1, 43:

gravis popularibus esse coepit,

Liv. 44, 30, 5.—Prov.:

gravis malae conscientiae lux est,

Sen. Ep. 122.—

In a good sense, weighty, important, grave; with respect to character, of weight or authority, eminent, venerable, great:

numquam erit alienis gravis, qui suis se concinnat levem,

Plaut. Trin. 3, 2, 58:

quod apud omnes leve et infirmum est, id apud judicem grave et sanctum esse ducetur?

Cic. Rosc. Com. 2, 6:

ea (honestas) certe omni pondere gravior habenda est quam reliqua omnia,

id. Off. 3, 8, 35; id. Deiot. 2, 5:

cum gravibus seriisque rebus satisfecerimus,

id. ib. 1, 29, 103:

auctoritas clarissimi viri et in rei publicae maximis gravissimisque causis cogniti,

id. Fam. 5, 12, 7; cf. causa, Lucil. ap. Non. 315, 31; Quint. 1, 2, 3; Caes. B. C. 1, 44, 4:

gravius erit tuum unum verbum ad eam rem, quam centum mea,

Plaut. Trin. 2, 2, 107:

ut potentia senatus atque auctoritas minueretur: quae tamen gravis et magna remanebat,

Cic. Rep. 2, 34:

sententiis non tam gravibus et severis quam concinnis et venustis,

id. Brut. 95, 325:

gravior oratio,

id. de Or. 2, 56, 227:

nihil sibi gravius esse faciendum, quam ut, etc.,

id. Clu. 6, 16:

inceptis gravibus et magna professis,

Hor. A. P. 14:

exemplum grave praebet ales, etc.,

id. C. 4, 11, 26:

non tulit ullos haec civitas aut gloria clariores, aut auctoritate graviores, aut humanitate politiores,

Cic. de Or. 2, 37, 154:

et esse et videri omnium gravissimus et severissimus,

id. ib. 2, 56, 228:

homo prudens et gravis,

id. ib. 1, 9, 38:

neque oratio abhorrens a persona hominis gravissimi,

id. Rep. 1, 15 fin.:

auctor,

id. Pis. 6, 14:

testis,

id. Fam. 2, 2:

non idem apud graves viros, quod leviores (decet),

Quint. 11, 1, 45:

vir bonus et gravis,

id. 11, 3, 184:

gravissimi sapientiae magistri,

id. 12, 1, 36:

tum pietate gravem ac meritis si forte virum quem Conspexere,

Verg. A. 1, 151:

gravissima civitas,

Cic. Rep. 1, 3:

gravem atque opulentam civitatem vineis et pluteis cepit,

an important city, Liv. 34, 17, 12.— Hence, adv.: grăvĭter.

Weightily, heavily, ponderously (very rare):

aëra per purum graviter simulacra feruntur,

Lucr. 4, 302; cf.:

graviter cadere,

id. 1, 741; Ov. P. 1, 7, 49.—

Transf.

Of tones, deeply:

natura fert, ut extrema ex altera parte graviter, ex altera autem acute sonent,

Cic. Rep. 6, 18; Lucr. 4, 543.—Far more freq.,

Vehemently, strongly, violently:

graviter crepuerunt fores,

Ter. Heaut. 3, 3, 52; so,

spirantibus flabris,

Lucr. 6, 428; Ter. Ad. 5, 3, 2:

pertentat tremor terras,

Lucr. 6, 287:

ferire aliquem,

Verg. A. 12, 295:

conquassari omnia,

Lucr. 5, 105; cf.:

quae gravissime afflictae erant naves,

Caes. B. G. 4, 31, 2.—

Trop.

Vehemently, violently, deeply, severely; harshly, unpleasantly, disagreeably:

graviter aegrotare,

Cic. Off. 1, 10, 32:

se habere,

id. Att. 7, 2, 3:

neque is sum, qui gravissime ex vobis mortis periculo terrear,

Caes. B. G. 5, 30, 2:

gravissime dolere,

id. ib. 5, 54 fin.:

quem ego amarem graviter,

Plaut. Cist. 1, 1, 87; cf.: placere occoepit graviter, postquam est mortua, [p. 829] Caecil. ap. Non. 314, 19:

tibi edepol iratus sum graviter,

Ter. Hec. 4, 4, 2:

cives gravissime dissentientes,

Cic. Phil. 12, 11, 27:

si me meis civibus injuria suspectum tam graviter atque offensum viderem,

id. Cat. 1, 7, 17:

graviter angi,

id. Lael. 3, 10:

tulit hoc commune dedecus jam familiae graviter filius,

with chagrin, vexation, id. Clu. 6, 16; cf.:

graviter et acerbe aliquid ferre,

id. Verr. 2, 1, 58, § 152:

graviter accipere aliquid,

id. de Or. 2, 52, 211; Tac. A. 13, 36; cf.:

adolescentulus saepe eadem et graviter audiendo victus est,

Ter. Heaut. 1, 1, 62:

nolo in illum gravius dicere,

more harshly, id. Ad. 1, 2, 60; cf.:

de amplissimis viris gravissime acerbissimeque decernitur,

Caes. B. C. 1, 5, 4; id. B. G. 3, 16, 4; cf.

also: severe et graviter et prisce agere,

Cic. Cael. 14, 33:

ut non gravius accepturi viderentur, si nuntiarentur omnibus eo loco mortem oppetendam esse,

more sorrowfully, Liv. 9, 4, 6.—

In an impressive or dignified manner, impressively, gravely, seriously, with propriety or dignity:

his de rebus tantis tamque atrocibus neque satis me commode dicere neque satis graviter conqueri neque satis libere vociferari posse intelligo. Nam commoditati ingenium, gravitati aetas, libertati tempora sunt impedimento,

Cic. Rosc. Am. 4, 9:

(Scipio) utrumque egit graviter,

with dignity, id. Lael. 21, 77:

res gestas narrare graviter,

id. Or. 9, 30; cf.:

locum graviter et copiose tractare,

id. Fin. 4, 2, 5.

hŏdĭē, adv. [contr. from hoc die, on this day], to-day.

Lit.:

quem quidem negat Eros hodie: cras mane putat,

Cic. Att. 13, 30, 2;

so opp. cras,

Ov. R. Am. 94; Hor. Ep. 1, 16, 33:

hodie mane,

this morning, Cic. Att. 13, 9, 1:

hodie cum diluculo,

Plaut. Am. 2, 2, 111:

hodie numquam ad vesperum vivam!

id. As. 3, 3, 40:

pridie Vinalia, qui dies hodie est,

Cic. Phil. 14, 5, 14:

Nonae sunt hodie Sextiles,

id. Verr. 1, 10, 31:

hodie tricesima sabbata,

Hor. S. 1, 9, 69:

equidem te, nisi nunc, hodie nusquam vidi gentium,

Plaut. Am. 2, 2, 54:

ego hodie compendi feci binos panes in dies: Ita mea ancilla, quae fuit hodie, sua nunc est: Jam hodie alienum cenabit, etc.,

till today, id. Pers. 4, 3, 2 sq.: faciam hodie, ut, etc., * Caes. B. C. 3, 91, 3:

si cenas hodie mecum,

Hor. Ep. 1, 7, 70.—Of the nighttime:

illa nocte aliquis, tollens ad sidera vultum, Dicet: Ubi est hodie, quae Lyra fulsit heri?

Ov. F. 2, 76.—

Pleon. (freq. in Plaut.):

maximo hercle hodie malo vostro istunc fertis,

Plaut. Men. 5, 7, 24:

ut ego hodie raso capite calvos capiam pileum,

id. Am. 1, 2, 1.—

Transf., in gen., to - day, at the present day, at this time, now, in these times:

ut omnes, qui tum eos agros, ubi hodie est haec urbs, incolebant, etc.,

Cic. Rep. 2, 2 fin.; cf.:

id quod retinemus hodie,

id. ib. 2, 9; id. Fam. 9, 22, 2:

mihi non minori curae est, qualis res publica post mortem meam futura sit, quam qualis hodie sit,

id. Lael. 12, 43; id. Cael. 2, 3; id. Ac. 2, 1, 3:

hodie omnes sic habent, etc.,

id. Verr. 2, 5, 25, § 64:

nec turba deorum talis (erat) ut est hodie,

Juv. 13, 47:

sunt summa hodie, quibus illustratur forum, ingenia,

Quint. 10, 1, 122; cf.:

sunt et hodie clari ejusdem operis auctores, qui, etc.,

id. 3, 2, 21;

for which: sunt clari hodieque et qui olim nominabuntur,

id. 10, 1, 94; so,

hodieque = et hodie,

Cic. de Or. 1, 22, 103; id. Rab. Post. 16, 43 al.;

but in the post-Aug. per. freq. hodieque for hodie quoque: hodie etiam, usque adhuc, etiam nunc,

to this day, still, Vell. 1, 4, 3; 2, 8, 3; 2, 27, 5; Sen. Ep. 90, 16; Tac. G. 3; Suet. Claud. 19; id. Galb. 1; id. Tit. 2; Plin. 8, 45, 70, § 176; 30, 1, 1, § 2; v. que.—

To-day, now, at once, immediately (cf. têmeron):

hodie itura,

on the point of going, Ter. Eun. 3, 2, 10:

quin agitis hodie?... Properate,

Plaut. Cas. 4, 1, 7:

non dices hodie, quorsum, etc.,

Hor. S. 2, 7, 21:

si hodie postulem, etc.,

Cic. Tull. 23, 53.

imber, bris (abl. imbri, Cic. Att. 7, 20, 1; Verg. E. 7, 60; id. A. 4, 249; Hor. S. 1, 5, 95; Lucr. 1, 715 et saep.;

more freq. imbre,

Plaut. Most. 1, 2, 62; Cic. de Sen. 10, 34; Liv. 21, 58, 6; Hor. Ep. 1, 11, 11; Ov. Am. 3, 6. 68; id. M. 13, 889; cf. Neue, Formenl. 1, 239 sq.), m. [kindr. to Sanscr. abhra, a cloud; cf. Lat. umbra; Gr. ombros], rain, heavy or violent rain, a rain-storm, shower of rain, pelting or pouring rain (cf.: pluvia, nimbus).

Lit. (class.):

imbres fluctusque atque procellae infensae,

Plaut. Trin. 4, 1, 17:

venit imber, lavit parietes,

id. Most. 1, 2, 30:

erat hiems summa, tempestas perfrigida, imber maximus,

Cic. Verr. 2, 4, 40, § 86:

ita magnos et assiduos imbres habebamus,

id. Att. 13, 16, 1; Lucr. 6, 107:

maximo imbri Capuam veni,

Cic. Att. 7, 20, 1:

in imbri, in frigore,

id. Verr. 2, 4, 40, § 87:

iter factum corruptius imbri,

Hor. S. 1, 5, 95; so,

imbre lutoque Aspersus,

id. Ep. 1, 11, 11:

quae opera per imbrem fieri potuerint,

Cato, R. R. 2, 3: lapideus aut sanguineus imber, Civ. Div. 2, 28, 60; cf.:

quid cum saepe lapidum, sanguinis nonnumquam, terrae interdum, quondam etiam lactis imber defluxit?

id. ib. 1, 43, 98:

imbri lapidavit,

Liv. 43, 13:

tamquam lapides effuderit imber,

Juv. 13, 67.—

Prov.

Imbrem in cribrum gerere, i. e. to attempt an impossibility, Plaut. Ps. 1, 1, 100.—

Tam hoc tibi in proclivi est quam imber est quando pluit, i. e. exceedingly easy, Plaut. Capt. 2, 2, 86.—

Transf., in gen.

A rain-cloud, stormcloud:

caeruleus supra caput astitit imber,

Verg. A. 3, 194; 5, 10:

grandinis imbres,

hail-storms, Lucr. 6, 107.—

Rain-water:

piscinae cisternaeque servandis imbribus,

Tac. H. 5, 12.—

Water or liquid in gen. ( poet.): cui par imber et ignis, Enn. ap. Varr. L. L. 7, § 37 Müll. (Ann. v. 511 Vahl.);

so of water as an element: ex igni, terra atque anima procrescere et imbri,

Lucr. 1, 715:

ut ferrum Stridit, ubi in gelidum propere demersimus imbrem,

id. 6, 149:

calidi,

Ov. Am. 2, 15, 23: ratibusque fremebat Imber Neptuni, i. e. the sea, Enn. ap. Serv. ad Verg. A. 11, 299 (Ann. v. 490 Vahl.); so of the sea, Verg. A. 1, 123; Ov. H. 18, 104; Val. Fl. 4, 665:

amicos irriget imbres,

Verg. G. 4, 115:

imbre per indignas usque cadente genas,

a shower of tears, Ov. Tr. 1, 3, 18:

sanguineus,

stream of blood, Stat. Th. 1, 437; cf.:

cruentus,

Luc. 6, 224:

nectaris,

Claud. Nupt. Hon. 101.—

Like the Engl. word shower, of things that fall like rain:

ferreus ingruit imber,

Verg. A. 12, 284; cf.:

quo pacto Danaae misisse aiunt quondam in gremium imbrem aureum,

Ter. Eun. 3, 5, 37.

impello ( inp-), pŭli, pulsum, 3 (archaic inf. pres. pass. inpellier, Lucr. 6, 1060), v. a. [in-pello], to push, drive, or strike against a thing; to strike, reach.

Lit.

In gen. (mostly poet.):

cavum conversa cuspide montem Impulit in latus,

Verg. A. 1, 82:

vocales impellere pollice chordas,

to strike, Tib. 2, 5, 3; cf. Ov. M. 10, 145:

aequora remis,

id. ib. 3, 657; cf.:

infidum remis marmor,

Verg. G. 1, 254:

impellunt animae lintea Thraciae,

swell, Hor. C. 4, 12, 2:

auras mugitibus,

Ov. M. 3, 21; cf.:

maternas aures Luctus,

Verg. G. 4, 349:

sensus,

Lucr. 1, 303:

colles canoris plausibus, Claud. Cons. Prob. et Olybr. 175: cui patuere Alpes saxa impellentia caelum,

Sil. 11, 217: cum fretum non impulit Ister, does not strike, i. e. does not empty into, Luc. 5, 437:

impulsum ab eo dextri pedis pollice,

Suet. Calig. 57:

subitus antennas impulit ignis,

Juv. 12, 19.—

In partic., with the access. idea of motion, to drive forward, set in motion, urge on, impel (class.):

biremes subjectis scutulis impulsas vectibus in interiorem partem transduxit,

Caes. B. C. 3, 40, 4:

(navem) triplici versu (remorum),

Verg. A. 5, 119:

puppim remis velisque,

Sil. 1, 568:

ratem (levis aura),

Ov. M. 15, 697:

currum,

Val. Fl. 6, 6:

equum calce,

Sil. 7, 697; cf.:

cornipedem planta,

id. 2, 71:

Zephyris primum impellentibus undas,

Verg. G. 4, 305:

fluctus (ventus),

Petr. 114:

aequor velis,

Tac. A. 2, 23:

praemissus eques postremos ac latera impulit,

id. ib. 2, 17: utque impulit arma, i. e. brandished, flourished, Verg. A. 8, 3:

remos,

id. ib. 4, 594:

sagittam nervo,

to shoot, discharge, Ov. M. 11, 325:

semen vehementius urinam impellit,

drives down, promotes the discharge of, Plin. 24, 19, 118, § 180:

praecipitantem igitur impellamus et perditum prosternamus,

give a push to, Cic. Clu. 26, 70; Tac. A. 4, 22:

procumbunt orni, nodosa impellitur ilex,

is overthrown, thrown down, Luc. 3, 440:

impulit aciem,

forced to give way, broke, Liv. 9, 40, 9; cf.:

hostem primo impetu impulit,

id. 9, 27, 9:

impulsis hostibus castra cepit,

Vell. 2, 70, 1:

impulit Vitellianos modica caede,

Tac. H. 3, 16:

quem (hostem) si inpellere maturasset,

id. ib. 4, 34;

78 al.— Designating the limit: in fugam atque in latebras impellere,

Cic. Rab. Perd. 8, 22:

se in vulnus,

Vell. 2, 70 fin.:

inque meos ferrum flammasque Penates Impulit,

Ov. M. 12, 552:

ferrum capulo tenus,

Sil. 9, 382:

(Aufidus) in aequora fluctus,

id. 7, 482; 14, 429:

jamque diem ad metas defessis Phoebus Olympo Impellebat equis,

id. 11, 270.

Trop.

To move to a thing; to impel, incite, urge; esp., to instigate, stimulate, persuade (the predom. signif. in good prose); constr. usu. with aliquem in or ad aliquid and ut; less freq. with a terminal adverb, the inf., the simple acc., or absol.

Aliquem in aliquid:

nisi eum di immortales in eam mentem impulissent, ut, etc.,

Cic. Mil. 33, 89:

hic in fraudem homines impulit,

id. Pis. 1, 1; id. Lael. 24, 89; and:

in fraudem impulsus,

id. Deiot. 12, 32:

in sermonem,

id. de Or. 2, 89, 363:

in plurimas animum audientium species impellere,

Quint. 12, 10, 43.—

Aliquem ad aliquid (so most freq.):

ad quam quemque artem putabat esse aptum, ad eam impellere atque hortari solebat,

Cic. de Or. 1, 28, 126:

ad veterum annalium memoriam comprehendendam impulsi atque incensi,

id. Brut. 5, 19:

facile ad credendum,

id. Rep. 2, 10:

aliquos ad omne facinus,

id. ib. 6, 1:

ad maleficium,

Auct. Her. 2, 21, 34:

ad injuriam faciendam,

Cic. Fl. 34, 85:

ad scelus,

id. Rosc. Am. 14, 39:

ad bellum,

id. Sull. 13, 36:

ad crudelitatem,

Quint. 8, 3, 85:

ad metum, cupiditatem, odium, conciliationem,

id. 3, 8, 12 et saep.—

With ut:

quae causa nos impulerit, ut haec tam sero litteris mandaremus,

Cic. N. D. 1, 4, 7; cf. id. de Sen. 21, 77:

Germanos tam facile impelli, ut in Galliam venirent,

Caes. B. G. 4, 16, 1; Cic. N. D. 2, 66, 166; id. Rep. 3, 2; id. Fin. 3, 20, 65; Hor. Ep. 2, 2, 51 et saep.—

With a terminal adv.:

dum in dubio est animus, paulo momento huc illuc impellitur,

Ter. And. 1, 5, 31:

impulit huc animos,

Luc. 8, 454:

voluntates impellere quo velit,

Cic. de Or. 1, 8, 30.—

With inf.:

fuerunt quos pavor nando capessere fugam impulerit,

Liv. 22, 6, 7:

quae mens tam dira Impulit his cingi telis?

Verg. A. 2, 520; Tac. A. 6, 45; 13, 10:

quendam impulit servilem ei amorem obicere,

id. ib. 14, 60; Hor. C. 3, 7, 14; Stat. Th. 10, 737; Just. 3, 1, 3; 5, 1, 4; 29, 4, 5.—

With the simple acc.:

ut forte legentem Aut tacitum impellat quovis sermone,

to arouse, address, Hor. S. 1, 3, 65; Val. Fl. 4, 486:

cum praetor lictorem impellat,

Juv. 3, 128:

quis modo casus impulit hos,

id. 15, 120:

vernacula multitudo, lasciviae sueta, impellere ceterorum rudes animos,

to instigate, stimulate, Tac. A. 1, 31 Ritter. (Nipperd. implere).—In pass.:

(ut) qui audiunt aut impellantur aut reflectantur,

Cic. de Or. 2, 77, 312:

Bellovacos impulsos ab suis principibus ab Aeduis defecisse,

Caes. B. G. 2, 14, 3:

vel iratum vel impulsum ab aliis,

Quint. 11, 1, 71:

hac fama impulsus Chremes ultro ad me venit,

Ter. And. 1, 1, 72:

impulsus irā... Quibus iris impulsus,

id. Hec. 3, 5, 35:

furore atque amentia impulsus,

Caes. B. G. 1, 40, 4:

hac impulsi occasione,

id. ib. 7, 1, 3:

Induciomari nuntiis impulsi,

id. ib. 5, 26, 2:

Cassandrae impulsus furiis,

Verg. A. 10, 68 et saep.:

quia et initio movendus sit judex et summo impellendus,

Quint. 7, 1, 10:

cum simul terra, simul mari bellum impelleretur,

Tac. Agr. 25; cf.:

impulsum bellum,

Luc. 7, 5; 7, 330.—

Absol.: cui (daimoniôi) sempel ipse paruerit, numquam impellenti, saepe revocanti, Cic. Div. 1, 54, 122:

qui nullo impellente fallebant,

id. Fl. 8, 20:

uno ictu frequenter impellunt (sententiae),

Quint. 12, 10, 48.—

To overthrow, subdue, destroy (rare): praecipitantem igitur impellamus, et perditum prosternamus, Cic. Clu. 26, 70:

miseri post fata Sychaei... Solus hic (Aeneas) inflexit sensus animumque labantem Impulit,

i. e. has completely subdued, Verg. A. 4, 23:

impellere ruentem,

to destroy completely, Tac. H. 2, 63 fin.:

inpulsas Vitellii res audietis,

id. ib. 3, 2:

inmenso Achaicae victoriae momento ad impellendos mores,

Plin. 33, 11, 53, § 149:

impulsum bellum,

i. e. brought near to a close, Luc. 5, 330:

impellens quidquid sibi, summa petenti, obstaret,

id. 1, 149:

tum leviter est temptatum,... et nunc maximo temporum nostrorum auctore prope inpulsum,

Quint. 3, 4, 2 Spald. N. cr.

impello ( inp-), pŭli, pulsum, 3 (archaic inf. pres. pass. inpellier, Lucr. 6, 1060), v. a. [in-pello], to push, drive, or strike against a thing; to strike, reach.

Lit.

In gen. (mostly poet.):

cavum conversa cuspide montem Impulit in latus,

Verg. A. 1, 82:

vocales impellere pollice chordas,

to strike, Tib. 2, 5, 3; cf. Ov. M. 10, 145:

aequora remis,

id. ib. 3, 657; cf.:

infidum remis marmor,

Verg. G. 1, 254:

impellunt animae lintea Thraciae,

swell, Hor. C. 4, 12, 2:

auras mugitibus,

Ov. M. 3, 21; cf.:

maternas aures Luctus,

Verg. G. 4, 349:

sensus,

Lucr. 1, 303:

colles canoris plausibus, Claud. Cons. Prob. et Olybr. 175: cui patuere Alpes saxa impellentia caelum,

Sil. 11, 217: cum fretum non impulit Ister, does not strike, i. e. does not empty into, Luc. 5, 437:

impulsum ab eo dextri pedis pollice,

Suet. Calig. 57:

subitus antennas impulit ignis,

Juv. 12, 19.—

In partic., with the access. idea of motion, to drive forward, set in motion, urge on, impel (class.):

biremes subjectis scutulis impulsas vectibus in interiorem partem transduxit,

Caes. B. C. 3, 40, 4:

(navem) triplici versu (remorum),

Verg. A. 5, 119:

puppim remis velisque,

Sil. 1, 568:

ratem (levis aura),

Ov. M. 15, 697:

currum,

Val. Fl. 6, 6:

equum calce,

Sil. 7, 697; cf.:

cornipedem planta,

id. 2, 71:

Zephyris primum impellentibus undas,

Verg. G. 4, 305:

fluctus (ventus),

Petr. 114:

aequor velis,

Tac. A. 2, 23:

praemissus eques postremos ac latera impulit,

id. ib. 2, 17: utque impulit arma, i. e. brandished, flourished, Verg. A. 8, 3:

remos,

id. ib. 4, 594:

sagittam nervo,

to shoot, discharge, Ov. M. 11, 325:

semen vehementius urinam impellit,

drives down, promotes the discharge of, Plin. 24, 19, 118, § 180:

praecipitantem igitur impellamus et perditum prosternamus,

give a push to, Cic. Clu. 26, 70; Tac. A. 4, 22:

procumbunt orni, nodosa impellitur ilex,

is overthrown, thrown down, Luc. 3, 440:

impulit aciem,

forced to give way, broke, Liv. 9, 40, 9; cf.:

hostem primo impetu impulit,

id. 9, 27, 9:

impulsis hostibus castra cepit,

Vell. 2, 70, 1:

impulit Vitellianos modica caede,

Tac. H. 3, 16:

quem (hostem) si inpellere maturasset,

id. ib. 4, 34;

78 al.— Designating the limit: in fugam atque in latebras impellere,

Cic. Rab. Perd. 8, 22:

se in vulnus,

Vell. 2, 70 fin.:

inque meos ferrum flammasque Penates Impulit,

Ov. M. 12, 552:

ferrum capulo tenus,

Sil. 9, 382:

(Aufidus) in aequora fluctus,

id. 7, 482; 14, 429:

jamque diem ad metas defessis Phoebus Olympo Impellebat equis,

id. 11, 270.

Trop.

To move to a thing; to impel, incite, urge; esp., to instigate, stimulate, persuade (the predom. signif. in good prose); constr. usu. with aliquem in or ad aliquid and ut; less freq. with a terminal adverb, the inf., the simple acc., or absol.

Aliquem in aliquid:

nisi eum di immortales in eam mentem impulissent, ut, etc.,

Cic. Mil. 33, 89:

hic in fraudem homines impulit,

id. Pis. 1, 1; id. Lael. 24, 89; and:

in fraudem impulsus,

id. Deiot. 12, 32:

in sermonem,

id. de Or. 2, 89, 363:

in plurimas animum audientium species impellere,

Quint. 12, 10, 43.—

Aliquem ad aliquid (so most freq.):

ad quam quemque artem putabat esse aptum, ad eam impellere atque hortari solebat,

Cic. de Or. 1, 28, 126:

ad veterum annalium memoriam comprehendendam impulsi atque incensi,

id. Brut. 5, 19:

facile ad credendum,

id. Rep. 2, 10:

aliquos ad omne facinus,

id. ib. 6, 1:

ad maleficium,

Auct. Her. 2, 21, 34:

ad injuriam faciendam,

Cic. Fl. 34, 85:

ad scelus,

id. Rosc. Am. 14, 39:

ad bellum,

id. Sull. 13, 36:

ad crudelitatem,

Quint. 8, 3, 85:

ad metum, cupiditatem, odium, conciliationem,

id. 3, 8, 12 et saep.—

With ut:

quae causa nos impulerit, ut haec tam sero litteris mandaremus,

Cic. N. D. 1, 4, 7; cf. id. de Sen. 21, 77:

Germanos tam facile impelli, ut in Galliam venirent,

Caes. B. G. 4, 16, 1; Cic. N. D. 2, 66, 166; id. Rep. 3, 2; id. Fin. 3, 20, 65; Hor. Ep. 2, 2, 51 et saep.—

With a terminal adv.:

dum in dubio est animus, paulo momento huc illuc impellitur,

Ter. And. 1, 5, 31:

impulit huc animos,

Luc. 8, 454:

voluntates impellere quo velit,

Cic. de Or. 1, 8, 30.—

With inf.:

fuerunt quos pavor nando capessere fugam impulerit,

Liv. 22, 6, 7:

quae mens tam dira Impulit his cingi telis?

Verg. A. 2, 520; Tac. A. 6, 45; 13, 10:

quendam impulit servilem ei amorem obicere,

id. ib. 14, 60; Hor. C. 3, 7, 14; Stat. Th. 10, 737; Just. 3, 1, 3; 5, 1, 4; 29, 4, 5.—

With the simple acc.:

ut forte legentem Aut tacitum impellat quovis sermone,

to arouse, address, Hor. S. 1, 3, 65; Val. Fl. 4, 486:

cum praetor lictorem impellat,

Juv. 3, 128:

quis modo casus impulit hos,

id. 15, 120:

vernacula multitudo, lasciviae sueta, impellere ceterorum rudes animos,

to instigate, stimulate, Tac. A. 1, 31 Ritter. (Nipperd. implere).—In pass.:

(ut) qui audiunt aut impellantur aut reflectantur,

Cic. de Or. 2, 77, 312:

Bellovacos impulsos ab suis principibus ab Aeduis defecisse,

Caes. B. G. 2, 14, 3:

vel iratum vel impulsum ab aliis,

Quint. 11, 1, 71:

hac fama impulsus Chremes ultro ad me venit,

Ter. And. 1, 1, 72:

impulsus irā... Quibus iris impulsus,

id. Hec. 3, 5, 35:

furore atque amentia impulsus,

Caes. B. G. 1, 40, 4:

hac impulsi occasione,

id. ib. 7, 1, 3:

Induciomari nuntiis impulsi,

id. ib. 5, 26, 2:

Cassandrae impulsus furiis,

Verg. A. 10, 68 et saep.:

quia et initio movendus sit judex et summo impellendus,

Quint. 7, 1, 10:

cum simul terra, simul mari bellum impelleretur,

Tac. Agr. 25; cf.:

impulsum bellum,

Luc. 7, 5; 7, 330.—

Absol.: cui (daimoniôi) sempel ipse paruerit, numquam impellenti, saepe revocanti, Cic. Div. 1, 54, 122:

qui nullo impellente fallebant,

id. Fl. 8, 20:

uno ictu frequenter impellunt (sententiae),

Quint. 12, 10, 48.—

To overthrow, subdue, destroy (rare): praecipitantem igitur impellamus, et perditum prosternamus, Cic. Clu. 26, 70:

miseri post fata Sychaei... Solus hic (Aeneas) inflexit sensus animumque labantem Impulit,

i. e. has completely subdued, Verg. A. 4, 23:

impellere ruentem,

to destroy completely, Tac. H. 2, 63 fin.:

inpulsas Vitellii res audietis,

id. ib. 3, 2:

inmenso Achaicae victoriae momento ad impellendos mores,

Plin. 33, 11, 53, § 149:

impulsum bellum,

i. e. brought near to a close, Luc. 5, 330:

impellens quidquid sibi, summa petenti, obstaret,

id. 1, 149:

tum leviter est temptatum,... et nunc maximo temporum nostrorum auctore prope inpulsum,

Quint. 3, 4, 2 Spald. N. cr.

inquam (the foll. forms are found: inquam and inquit very freq.; v. infra; first pers., inquio, found in late writers: si igitur, inquio, Jul. ap. Aug. c. Saec. Resp. Jul. 4, 9, is not in good use, but mentioned by Vel. Long. ap. Cassiod. Orthogr. p. 2287; Prisc. 8, 11, 62; cf.

inquo, Eutych. 2, 12, p. 2182: inquis,

Cic. Caecin. 13, 37; id. Fam. 2, 12, 3; 9, 26, 1; id. Att. 2, 5, 8; Hor. S. 2, 1, 5; Mart. 2, 93, 1 saep.:

inquĭmus,

Hor. S. 1, 3, 66:

inquitis,

Arn. 2, 44; Tert. Apol. 9 al.:

inquiunt,

Cic. Verr. 2, 4, 14, § 32; id. Or. 50, 169; id. Tusc. 3, 29, 71:

inquiebat,

id. Ac. 2, 47, 125; id. Top. 12, 51:

inquii,

Cat. 10, 27:

inquisti,

Cic. de Or. 2, 64, 259:

inquies,

Plaut. Am. 3, 2, 31; Cic. Or. 29, 101; Cat. 24, 7:

inquiet,

Cic. Verr. 2, 2, 18, § 45; id. Fin. 4, 25, 71; id. Off. 3, 12, 53:

inque,

Plaut. Bacch. 4, 8, 42; Ter. Heaut. 4, 7, 1:

inquito,

Plaut. Aul. 4, 10, 58; id. Rud. 5, 2, 55;

and in eccl. Lat. inquiens,

Vulg. 1 Par. 22, 18; Marc. 12, 26; Greg. Ep. 8, 12; 12, 8; Tert. Jejun. 2, v. Neue, Formenl. 2, p. 612 sqq.), 3, v. defect. [kindred to Sanscr. khyā, dicere, praedicare, celebrare, appellare; cf. Bopp Gloss. p. 98, 6 sq.], I say, placed after one or more words of a quotation, our say ( said) I, says ( said) he, etc.

In citing the words of a person:

cum respondissem me ex provincia decedere, etiam mehercules, inquit, ut opinor, ex Africa,

Cic. Planc. 26:

est vero, inquam, signum quidem notum,

id. Cat. 3, 5:

quasi ipsos induxi loquentes, ne inquam et inquit saepius interponeretur,

id. Lael. 1, 3:

qui ubi me viderunt, ubi sunt, inquiunt, scyphi?

id. Verr. 2, 4, 14, § 32; Cat. 10, 14:

Romulus, Juppiter, inquit, tuis jussus avibus, etc.,

Liv. 1, 12, 4. —

With dat.:

tum Quinctius en, inquit mihi, haec ego patior quotidie,

Cic. Att. 5, 1, 3.—

Inquam is frequently placed after a word which the speaker strongly emphasizes, esp. in repetitions:

libera per terras unde haec animantibus exstat, unde est haec, inquam, fatis avulsa potestas,

Lucr. 2, 257:

rex maximo conventu Syracusis, in foro, ne quis, etc., in foro, inquam, Syracusis,

Cic. Verr. 2, 4, 29, § 67:

hunc unum diem, hunc unum inquam, hodiernum diem defende si potes,

id. Phil. 2, 44, 112:

per mihi, per, inquam, mihi gratum feceris, si,

id. Att. 1, 20, 7: delector enim: quamquam te non possum, ut ais, corrumpere, delector, inquam, et familia vestra et nomine, id. Fin. 2, 22, 72:

tuas, tuas, inquam, suspiciones,

id. Mil. 25, 67; id. Sest. 69, 146:

haec inquam, de Oppianico constabunt,

id. Clu. 44, 125.—

With an indef. subj.

Plur.: inquiunt, they say, it is said:

noluit, inqui unt, hodie agere Roscius,

Cic. de Or. 1, 27, 124; id. Or. 50, 168 fin.:

contra dicuntur haec... natura adfert dolorem, cui quidem Crantor, inquiunt, vester cedendum putat,

id. Tusc. 3, 29, 71; id. N. D. 1, 41, 144; Sen. Ep. 102, 3; Quint. 1, 10, 3; 9, 2, 85.—

Sing., esp. in stating objections to one's own arguments, it is said, one says, reply is made:

cetera funebria, quibus luctus augetur, duodecim sustulerunt. Homini, inquit (sc. lex), mortuo ne ossa legito, quo post funus faciat,

Cic. Leg. 2, 24, 60; id. Ac. 2, 18, 60; id. Clu. 34, 92:

inquit (sc. scriptor litterarum),

id. Verr. 2, 5, 57, § 248; id. Brut. 83, 287; id. Att. 14, 12, 2: nec magis quisquam eodem tempore et iratus potest esse, et vir bonus, quam aeger et sanus. Non potest, inquit, omnis ex animo ira tolli, nec hominis natura patitur, Sen. de Ira, 2, 12.—

In partic.

Inquit is sometimes omitted by ellipsis:

Turpemque aperto pignore errorem probans, En, hic declarat quales sitis judices,

Phaedr. 5, 5, 38; 1, 30, 7; Ter. Hec. 1, 2, 73; Val. Fl. 1, 692.—

It is sometimes inserted pleonastically:

excepit Demochares: Te, inquit, suspendere,

Sen. Ira, 23:

hoc adjunxit: Pater, inquit, meus,

Nep. Hann. 2, 2. —

It is freq. repeated: Crassus. numquidnam, inquit, novi? Nihil sane, inquit Catulus;

etenim vides esse ludos: sed vel tu nos ineptos, licet [inquit], vel molestos putes, cum ad me in Tusculanum, inquit, heri vesperi venisset Caesar de Tusculano suo, dixit,

Cic. de Or. 2, 3, 13; id. N. D. 1, 7, 17: dicam equidem, Caesar inquit, quid intellegam;

sed tu et vos omnes hoc, inquit, mementote,

id. ib. 2, 74, 298.

călumnĭa (old form kălumnĭa; v. the letter K), ae, f. [perh. for calvomnia, from calvor; cf. incīlo], trickery, artifice, chicanery, cunning device.

Lit.

In gen.:

per obtrectatores Lentuli calumniā extracta res est,

Cic. Q. Fr. 2, 2, 3:

(Lucullus) inimicorum calumniā triennio tardius quam debuerat triumphavit,

id. Ac. 2, 1, 3:

inpediti ne triumpharent calumniā paucorum, quibus omnia honesta atque inhonesta vendere mos erat,

Sall. C. 30, 4:

Metellus calumniā dicendi tempus exemit,

Cic. Att. 4, 3, 3:

cum omni morā, ludificatione, calumniā senatūs auctoritas impediretur,

id. Sest. 35, 75.— Plur.:

res ab adversariis nostris extracta est variis calumniis,

Cic. Fam. 1, 4, 1.—

In partic.

A pretence, evasion, subterfuge:

juris judicium cum erit et aequitatis, cave in istā tam frigidā, tam jejunā calumniā delitescas,

Cic. Caecin. 21, 61:

senatus religionis calumniam non religione, sed malevolentiā... comprobat,

id. Fam. 1, 1, 1:

Carneades... itaque premebat alio modo nec ullam adhibebat calumniam,

id. Fat. 14, 31:

calumniam stultitiamque ejus obtrivit ac contudit,

id. Caecin. 7, 18:

illud in primis, ne qua calumnia, ne qua fraus, ne quis dolus adhibeatur,

id. Dom. 14, 36:

quae major calumnia est, quam venire imberbum adulescentulum... dicere se filium senatorem sibi velle adoptare?

id. ib. 14, 37.—

In discourse, etc., a misrepresentation, false statement, fallacy, cavil (cf.:

cavillatio, perfugium): haec cum uberius disputantur et fusius, facilius effugiunt Academicorum calumniam,

Cic. Ac. 2, 7, 20:

(Carneades) saepe optimas causas ingenii calumniā ludificari solet,

id. Rep. 3, 5, 9:

nec Arcesilae calumnia conferenda est cum Democriti verecundiā,

id. Ac. 2, 5, 14:

si in minimis rebus pertinacia reprehenditur, calumnia etiam coërcetur,

id. ib. 2, 20, 65:

altera est calumnia, nullam artem falsis adsentiri opinionibus,

Quint. 2, 17, 18:

si quis tamen... ad necessaria aliquid melius adjecerit, non erit hac calumniā reprendendus,

id. 12, 10, 43.—

A false accusation, malicious charge, esp. a false or malicious information, or action at law, a perversion of justice ( = sukophantia):

jam de deorum inmortalium templis spoliatis qualem calumniam ad pontifices adtulerit?

false report, Liv. 39, 4, 11:

Scythae... cum confecto jam bello supervenissent, et calumniā tardius lati auxilii, mercede fraudarentur,

an unjust charge, Just. 42, 1, 2:

quamquam illa fuit ad calumniam singulari consilio reperta ratio... Quae res cum ad pactiones iniquissimas magnam vim habuit, tum vero ad calumnias in quas omnes inciderent, quos vellent Apronius,

Cic. Verr. 2, 3, 15, § 38:

causam calumniae reperire,

id. ib. 2, 2, 8, §

21: (Heraclius), a quo HS. C. milia per calumniam malitiamque petita sunt,

id. ib. 2, 2, 27, §

66: mirari improbitatem calumniae,

id. ib. 2, 2, 15, §

37: exsistunt etiam saepe injuriae calumniā quādam et nimis callidā juris interpretatione,

id. Off. 1, 10, 33:

iste amplam occasionem calumniae nactus,

id. Verr. 2, 2, 25, § 61:

quem iste in decumis, in rebus capitalibus, in omni calumniā praecursorem habere solebat et emissarium,

id. ib. 2, 5, 41, § 108; 2, 2, 9, §

25: ad rapinas convertit animum, vario et exquisitissimo calumniarum et auctionum et vectigalium genere,

Suet. Calig. 38 init.; cf.

the context: calumniā litium alienos fundos petere,

Cic. Mil. 27, 74:

adeo illis odium Romanorum incussit rapacitas proconsulum, sectio publicanorum, calumniae litium,

Just. 38, 7, 8:

calumniarum metum inicere alicui,

Suet. Caes. 20:

principes confiscatos ob tam leve ac tam inpudens calumniarum genus, ut, etc.,

id. Tib. 49:

calumniis rapinisque intendit animum,

id. Ner. 32:

creditorum turbam... nonnisi terrore calumniarum amovit,

id. Vit. 7:

fiscales calumnias magna calumniantium repressit,

id. Dom. 9 fin. — Plur.:

istae calumniae,

App. Mag. 1, p. 273, 9; cf.:

calumnia magiae,

id. ib. 2, p. 274, 10.—

Hence, jurid. t. t., the bringing of an action, whether civil or criminal, in bad faith:

actoris calumnia quoque coërcetur,

litigiousness on the part of the plaintiff, Just. Inst. 4, 16, 1 Sandars ad loc.; Gai Inst. 4, 174: vetus calumniae actio, a prosecution for blackmail or malicious prosecution, id. ib.: calumniam jurare, to take the oath that the action is brought or defence offered in good faith, Cael. ap. Cic. Fam. 8, 8, 3: sei juraverit calumniae causā non postulare, Lex Acil. Repetund. 19; Dig. 39, 2, 7; cf.: praeter jusjurandum exigere non calumniae causā infitias ire, Gai Inst. 4, 172:

jusjurandum exigere non calumniae causā agere,

id. ib. 4, 176.—Hence:

nec satis habere bello vicisse Hannibalem, nisi velut accusatores calumniam in eum jurarent ac nomen deferrent,

Liv. 33, 37, 5 Weissenb. ad loc; so,

de calumniā jurare,

Dig. 39, 2, 13, § 3: jusjurandum de calumniā, Gai Inst. 4, 179; Dig. 12, 3, 34 al.: et quidem calumniae judicium adversus omnes actiones locum habet, a conviction in a cross-action for malicious prosecution, Gai Inst. 4, 175:

turpissimam personam calumniae honestae civitati inponere,

to fasten the vile character of a malicious prosecutor upon, Cic. Verr. 2, 2, 17, § 43:

sine ignominiā calumniae accusationem relinquere non posse,

id. Clu. 31, 86.— The person convicted of this charge was branded on the forehead with the letter K; v. calumniator.—

Transf., a conviction for malicious prosecution ( = calumniae judicium, v. I. A. 4. supra):

hic illo privato judicio, mihi credite, calumniam non effugiet,

Cic. Clu. 59, 163: scito C. Sempronium Rufum, mel ac delicias tuas, calumniam maximo plausu tulisse, Cael. ap. Cic. Fam. 8, 8, 1:

accusare alienae dominationis scelerisque socius propter calumniae metum non est ausus,

Cic. Dom. 19, 49:

perinde poenā teneri ac si publico judicio calumniae condemnatus,

Tac. A. 14, 41:

calumniam fictis eludere jocis,

Phaedr. 3, prol. 37.—

Trop.

Of abstr. things: in hac igitur calumniā timoris et caecae suspitionis tormento, cum plurima ad alieni sensūs conjecturam, non ad suum judicium scribantur, i. e. when the writer ' s mind is made the fool of his fears, Caecil. ap. Cic. Fam. 6, 7, 4. —

Contra se, a mistaken severity towards one ' s self:

inveni qui Ciceroni crederent, eum (Calvum) nimiā contra se calumniā verum sanguinem perdidisse,

Quint. 10, 1, 115 (referring to Cic. Brut. 82, 283: nimium inquirens in se atque ipse sese observans, metuensque ne vitiosum colligeret, etiam verum sanguinem deperdebat).

lăpis, ĭdis (abl. lapi, Enn. ap. Prisc. 708 P.; gen. plur. lapiderum, C. Gell. ap. Charis. p. 40 P.), m. (f.: tanto sublatae sunt augmine tunc lapides, Enn. ap. Non. 211, 9) [etym. dub.; perh. from same root with rupes; cf. Corss. Ausspr. 1, 545; not connected with laas, Curt. Gr. Etym. p. 542], a stone (cf.: saxum, silex, cautes, cos, calculus).

In gen.:

stillicidi casus lapidem cavat,

Lucr. 1, 313:

undique lapides in murum jaci coepti sunt,

Caes. B. G. 2, 6; cf. Cic. Mil. 15, 41:

pars eminus glande aut lapidibus pugnare,

Sall. J. 57, 4:

lapide percussus,

Plaut. Stich. 4, 2, 33:

lapidem habere, ut illi cerebrum excutiam,

id. Capt. 3, 4, 69; cf. Cic. de Or. 2, 47, 197:

consul ingentem vim modicorum, qui funda mitti possent, lapidum paraverat,

Liv. 38, 20, 1; Gell. 4, 14, 3 sqq.:

e lapide duro parietes construere,

Plin. 36, 22, 51, § 171:

lapis duritia marmoris,

id. 36, 22, 46, § 163:

bibulus,

sandstone, pumice-stone, Verg. G. 2, 348:

molaris,

a millstone, Quint. 2, 19, 3; cf.:

num me illue ducis, ubi lapis lapidem terit?

i. e. into the mill, Plaut. As. 1, 1, 16: Parius, Parian stone, i. e. Parian marble, Verg. A. 1, 593:

lapide candidiore diem notare,

i. e. to mark with a white stone the luckiest day, Cat. 68, 148; cf. lapillus.—

Trop. for dulness, stupidity, want of feeling:

ego me credidi homini docto rem mandare: is lapidi mando maximo,

Plaut. Merc. 3, 4, 47:

i, quid stas, lapis? quin accipis?

Ter. Heaut. 4, 7, 3; cf. id. ib. 5, 1, 43:

tu, inquam, mulier, quae me omnino lapidem, non hominem putas,

id. Hec. 2, 1, 17;

and with silex (q. v.): tu es lapide silice stultior,

Plaut. Poen. 1, 2, 78; cf.:

lapides mehercule omnes flere ac lamentari coëgisses,

Cic. de Or. 1, 57, 245:

lapis est ferrumque suam quicumque puellam verberat,

Tib. 1, 10, 59:

aut mare prospiciens in saxo frigida sedi, quamque lapis sedes, tam lapis ipsa fui,

Ov. H. 19, 30.—Prov.:

lapidem ferre altera manu, altera panem ostentare,

i. e. to flatter openly and injure secretly, Plaut. Aul. 2, 2, 18:

verberare lapidem,

i. e. to hurt one's self more than one's enemy, id. Curc. 1, 3, 41:

lapides loqui,

to speak hard words, id. Aul. 2, 1, 29:

ad eundem lapidem bis offendere,

to commit the same error twice, Aus. Ep. 11; so,

bis ad eundem (sc. lapidem),

Cic. Fam. 10, 20, 2.—

In partic.

A mile-stone, set up on the roads at every thousand paces, which made a Roman mile;

hence, with an ordinal numeral added to denote distance in miles: ad quartum et vicesimum lapidem a Roma,

Varr. R. R. 3, 2, 14; cf.:

effoditur ad vigesimum ab Urbe lapidem,

Plin. 33, 12, 56, § 159:

sacra videt fieri sextus ab Urbe lapis,

Ov. F. 6, 682:

intra vicesimum lapidem,

Liv. 5, 4 fin.:

duodecimum apud lapidem,

Tac. A. 3, 45:

a tertio lapide,

Flor. 2, 6 fin.: ad lapidem undecimum, Paul. ex Fest. p. 250 Müll.—Sometimes ellipt. without lapis:

ad duodecimum a Cremona,

Tac. H. 2, 24:

ad quartum,

id. ib. 2, 39:

ad octavum,

id. ib. 3, 15.—

The stone or stone elevation on which the prætor stood at slavesales:

in eo ipso astas lapide, ubi praeco praedicat,

Plaut. Bacch. 4, 7, 17; Col. 3, 3, 8:

praeter duos de lapide emptos tribunos,

Cic. Pis. 15, 35.—

Terminalis, a landmark, boundary-stone, Amm. 18, 2, 15;

called lapis alone,

Lact. 1, 20 fin.; so,

lapis sacer,

Liv. 41, 13; cf.:

non fixus in agris, qui regeret certis finibus arva, lapis,

Tib. 1, 3, 44; cf. id. 1, 1, 12.—

A gravestone, tombstone, Prop. 3 (4), 1, 37; Tib. 1, 3, 54;

called also ultimus,

Prop. 1, 17, 20.—

A precious stone, gem, jewel, pearl (mostly poet.), Cat. 69, 3:

gemmas et lapides,

Hor. C. 3, 24, 48:

clari lapides,

id. ib. 4, 13, 14; Ov. A. A. 1, 432; Sil. 12, 231; Mart. 11, 50, 4; Tac. A. 3, 53; Macr. S. 7, 13, 11.—

A statue: Jovem lapidem jurare, the statue of Jupiter at the Capitol, Cic. Fam. 7, 12, 2; Gell. 1, 21, 4; v. Juppiter.—

Meton.:

albus,

a table of white marble, a marble table, Hor. S. 1, 6, 116.

mercātus, ūs, m. [id.], trade, traffic, buying and selling (class.):

apud aedem Veneris mercatus meretricius,

Plaut. Poen. 1, 2, 129:

turpissimus mercatus,

Cic. Phil. 2, 3, 6:

domesticus,

id. ib. 3, 12, 30.—

Transf., a place for trade, market-place. [p. 1135] market, mart:

postquam pater ad mercatum abiit,

Plaut. Most. 4, 2, 55:

frequens mercatus,

Liv. 1, 30:

mercatus conventusque Graeciae,

Suet. Ner. 28:

mercatu indicto,

Cic. Verr. 2, 2, 53, § 133:

Asiae Graeciaeque,

Liv. 33, 32, 2; Tac. H. 3, 30:

(Numa Pompilius) mercatus ludos omnesque conveniendi causas et celebritates invenit,

Cic. Rep. 2, 14, 27.—

In gen., a festival assemblage, public feast, transl. of the Greek panêguris:

mercatus is qui habetur maximo ludorum apparatu, totius Graeciae celebritate,

Cic. Tusc. 5, 3, 8:

in mercatu Olympiaco,

Just. 13, 5, 3:

Asiae Graeciaeque is mercatus erat,

Liv. 33, 32, 2:

magna pars Italiae stato in eosdem dies mercatu congregata,

Tac. H. 3, 30.