-
61 colloco
col-loco, āvī, ātum, āre (con u. loco), einem Ggstde. seinen Platz geben, seinen Platz anweisen, I) im allg., wo Platz nehmen lassen, wo ausstellen, niederstellen, niedersetzen, niederlegen, wo hinstellen, hinsetzen, hinlegen, im Zshg. auch bl. stellen, jetzen, legen, 1) eig.: a) übh.: α) lebl. Objj.: saxa atque materiam disponere collocareque, Quint. 7. praef. § 1: armamenta, an den Mastbaum hängen, Liv. 33, 48, 8: sidera (am Himmel), Cic. Tim. 30: lecticas, Cic. Phil. 5, 18. – m. dopp. Acc., eam materiam conversam ad hostem collocabat, Caes. b. G. 3, 29, 1. – m. Advv. wie? columnas neque recte neque e regione, Cic. ad Q. fr. 3, 1, 1. § 2: tabulas et signa propalam, Cic. de or. 1, 160: sellam curulem perverse, Suet. Galb. 18, 3. – m. Advv. wo? ubi tigna collocentur, Caes. b. c. 2, 10, 3. – m. in u. Akk.: in tabernam vasa et servos, Plaut. Men. 986. – m. in u. Abl., suo quidque in loco, Cic. de or. 1, 162: magni ponderis saxa et praeacutas trabes in muro, Caes. b. G. 2, 29, 3: trabes directas in solo, ibid. 7, 23, 1: tabulas bene pictas in bono lumine, Cic. Brut. 261: u. (im Bilde) benefacta in luce, nicht unter den Scheffel stellen, Cic. Tusc. 2, 64: alqd in conspectu quodam modo, Quint. 7, 1, 4. – m. a. Praepp., alqd ad ignem, Vitr. 1, 6, 2: onerarias naves ordine duplice ad ancoras, Suet. Cal. 19, 1: simulacrum Victoriae ante ipsam Minervam, Caes.————b. c. 3, 105, 2: fasces stramentorum ac virgultorum ante aciem, Hirt. b. G. 8, 15, 5: epistulam inter tuniculam ac strofium, Turpil. com. 197: lecticam pro tribunali, Suet. Aug. 33, 1: alqd iuxta sedentem hominem, Cels. 6, 9: super genua sua coxas alcis, Cels. 7, 26. no. 2: totas tunicas extra scrotum, Cels. 7, 21. no. 2: testiculum super ventrem cum duabus suis tunicis, Cels. 7, 19. – m. bl. Abl., oculos pennis, auf das Gefieder fetzen, Ov. met. 1, 723: similes notas quinto quoque loco, Cornif. rhet. 3, 31. – β) leb. Objj., sowohl aufstellen, eos (sie = ihre Statuen) in illo loco atque in rostris, Cic. Sest. 83. – als setzen, stellen, legen, sich setzen (legen, lagern) lassen, sitzen (liegen) lassen, puellulam, Catull. 61, 188: iubeo hominem tolli et conlocari et confoveri, Afran. com. 143 sq. – m. dopp. Acc., alqm aut pronum aut supinum, Cels. 8, 20. § 20. – m. in u. Akk. od. Abl., se in arborem, Plaut. aul. 706: alqm in ventrem, in latus, Cels. 7, 27; 8, 20: se in locum celsum, Acc. tr. 437: se in sedes regias, Liv. Andr. tr. 10: alqm in lectum, Ter. eun. 593 (gegen cod. B mit den übrigen Hdschrn.): alqm in lecto, Cels. 5, 26. no. 25: alqm in lecto suo, Cic. de rep. 1, 17: alqm in medio lecto, in imo lecto, Sen. de const. sap. 10, 2: alqm in conclavi, Cels. 7, 29: alqm in cubili, Cic. Tusc. 2, 39: hominem od. corpus in sedili, Cels. 8, 12 u. 15: alqm in loco tepido, Cels. 8, 4: alqm suis manibus in curru, Cic. Rosc.————Am. 98: cuius et parentis sui manibus in navi tuta ac fideli collocatus (gebracht), Cic. Planc. 97: corpus (Augusti) in vestibulo domus, niedersetzen (ausstellen), Suet. Aug. 100, 2: u. so reliquias eius in hortis Domitiae, Capit. Anton. Pius 5, 1. – m. a. Praepp., alqm super se, Suet. Aug. 43, 4: alqm super pulpitum, Suet. Cal. 54, 2: alqm infra se, Suet. Cal. 24, 1: alqm iuxta se latere dextro, Suet. Ner. 13, 2: alqm iuxta se in sella, Eutr. 4, 7: alqos circa se, Suet. Tit. 9, 2: u. (zugl. m. dopp. Acc.) alqm resupinum super subsellium aut lectum, Cels. 7, 26: alqm super id scamnum aut pronum aut supinum aut in latus, Cels. 8, 20. – m. bl. Abl. wo? hominem loco calido, Cels. 5, 27. no. 3: homo collocatur alto sedili, medicus autem humiliore adversus, Cels. 8, 10, 2. – m. Abl. wie? corpus alio quo modo collocatum est, Cels. 7, 18: tum is super duorum genua eodem modo collocatur, Cels. 7, 26. no. 2: collocari quoque membrum quod ictum est ratione certā debet, Cels. 5, 26. no. 28. – b) als milit. t. t., aufstellen, α) lebl. Objj.: impedimenta, Liv. 44, 37, 1: currus ita, ut etc., Caes. b. G. 4, 33, 2: impedimenta in tumulo quodam, Caes. b. G. 6, 8, 3: post eas (legiones) totius exercitus impedimenta, Caes. b. G. 2, 19, 3: naves Rhodias in dextro cornu, Auct. b. Alex. 14, 1: tormenta quibusdam locis contra facillimos descensus, aufpflanzen, Hirt. b. G. 8, 40, 4: u. so ballistas scorpionesque ante frontem————castrorum contra oppidum, Auct. b. Afr. 56, 2. – β) leb. Objj.: certa subsidia, Caes. b. G. 2, 22, 1: praesidia, Sall. Cat. 45, 2: aciem triplicem, Auct. b. Afr. 81, 1. – m. in u. Abl., praesidia in litore, Nep. Hann. 11, 4, od. in angustiis, Caes. b. c. 1, 65, 4: duas legiones et omnia auxilia in summo iugo, Caes. b. G. 1, 24, 2: equitem in utroque cornu, Frontin. 2, 3, 20: milites in muro custodiae causā, Caes. b. c. 1, 28, 3: insidias bipertito in silvis, Caes. b. G. 5, 32, 1: pedestres copias in convalle in insidiis, Caes. b. G. 3, 20, 4: in cella Concordiae armatos, latrones, sicarios, Cic. Phil. 5, 18. – m. a. Praepp., equitatum omnem ab lateribus extra fossam, Auct. b. Alex. 38, 3: alci insidias ante fundum suum, Cic. Mil. 27: in prima acie ante signa elephantos, Liv. 27, 48, 5: certos apud latera, Sall. hist. fr. inc. 53 (19): legionem in occulto citra flumen, Frontin. 1, 6, 2: copias in statione pro castris, Caes. b. G. 5, 15, 3: pro vallo legiones instructas, Hirt. b. G. 8, 15, 3: post terga peditum equitatum, Frontin. 2, 5, 37: legiones propius Armeniam, Tac. ann. 13, 7. – m. bl. Abl., eos eodem loco in acie (in Schl.), Caes. b. c. 2, 33, 4: armatos in praesidiis (auf milit. Posten) multis locis (an v. O.), Cic. Phil. 1, 25: certis locis cum ferro homines, Cic. Caecin. 41: quod quo loco collocati fuerant, non potuissent videre, Cic. Cael. 65. – m. Ang. gegen wen? cohortes legionarias quattuor advorsum pedites hostium, Sall.————Iug. 51, 3. – m. Ang. wozu? alqm ad hanc rem, Cic. Cael. 64: alqm ad Cn. Pompeium interimendum, Cic. Pis. 28; vgl. Cic. Mil. 18.2) übtr.: a) übh. wohin stellen, setzen, legen, multa in pectore suo conlocare oportet, er muß viele Dinge im Kopfe haben, Plaut. Pers. 8: vide, causam illorum superiore collocarit ne loco, Lucil. sat. 16, 97: res eae, quae agentur aut dicentur, suo loco collocandae, Cic. de off. 1, 142: in animis ego vestris omnes triumphos meos, omnia ornamenta honoris condi et collocari volo, wünsche ich treu bewahrt zu wissen, Cic. Cat. 3, 26: omnium longitudinum et brevitatum in sonis sicut acutarum graviumque vocum iudicium ipsa natura in auribus nostris collocavit, Cic. or. 173. – b) in einen Zustand, Verhältnis, in eine Lage bringen, versetzen, se in opus, Plaut. Vid. fr. 2, 20 St.: in otium, Plaut. merc. 553: alqm in soporem (in den Todesschlaf), Plaut. Amph. 304: rem alcis in tuto, sicher stellen, Ter. heaut. 689 u. 695: famam in tuto, Quint. 12, 11, 7: alqm in tuto, Cic. har. resp. 53. – c) etw. in etw. od. jmd. setzen, auf etw. od. jmd. bauen, beruhen lassen, non modo in causa, verum in aliquo honesto praesidio aut in alicuius eloquentia aut gratia spem aliquam, Cic. I. Verr. 9: in alqo magnam spem dignitatis suae, Cic. de or. 1, 25: spem salutis in fuga, Auct. b. Alex. 29, 5: omnes bene vivendi rationes in virtute, Cornif. rhet. 4, 24: omnia sunt colloca-————ta in usu cotidiano, in congressione hominum atque in foro, alles beruht auf usw., Cic. de or. 1, 192. – d) eine Zeit od. eine Tätigkeit auf etwas verwenden, gerichtet sein lassen, adulescentiam suam in amore atque in voluptatibus, Cic. Cael. 39: omne suum studium in doctrina et sapientia, Cic. ad Q. fr. 1, 1, 10. § 29. – refl. se coll. in alqa re, sich auf etw. legen, einer Sache sich hingeben, totum se coll. in alqa re, sich in etw. vertiefen, palam sese in meretricia vita, Cic. Cael. 49: totum se in cognitione et scientia, Cic. de off. 1, 158: totum se in optimo vitae statu exquirendo, Cic. Tusc. 5, 2. – e) schriftl. anbringen, beibringen, de cuius moderatione atque sapientia in prioribus libris satis collocavi, Tac. ann. 6, 27.II) insbes.: 1) eig.: a) lebl. Objj.: α) in einer gewissen Ordnung aufstellen, aufrichten, errichten, anlegen, aufschlagen, statuam, Quint. 7. pr. § 2: signum (lovis), Cic. Cat. 3, 21: tu (Libertam deam) domi meae conlocasti, Cic. de domo 102: aedificia, Hermog. dig. 1, 1, 5: moenia, Vitr. 1, 5, 1: sedes ac domicilium, Cic. Verr. 2, 6. – m. Adv. (wo?), illa pars litoris, ubi iste castra luxuriae collocarat, Cic. Verr. 5, 96. – m. in u. Abl., tabernaculum sibi in campo Martio, Cic. Pis. 61: in ipso aditu atque ore portus tabernacula carbaseis velis intenta, Cic. Verr. 5, 30 u. (im Bilde) in una philosophia quasi tabernaculum vitae suae, Cic. de or. 3, 77. – m. a. Praepp.,————oppidum ad eius regionem et partem castrorum collocatum (gelegen), Auct. b. Afr. 68, 1: tribunal suum iuxta C. Trebonii, praetoris urbani, sellam, Caes. b. c. 3, 20, 1. – m. bl. Abl., castella locis idoneis, Auct. b. Alex. 61, 5. – β) eine Kleidung zurechtlegen, ordnen, chlamydem, ut pendeat apte, Ov. met. 2, 734. – γ) ein Glied einrichten, coxam parum apte, Plin. ep. 2, 1, 5: maxillam in sedem suam, Cels. 8, 7. – b) leb. Wesen: α) eine Pers. irgendwo einsetzen, einlegen, unterbringen, einquartieren, ihren Sitz (Wohnsitz) nehmen lassen od. anweisen, ansiedeln, wohin verlegen, versetzen, stationieren, comites eius apud ceteros hospites, Cic. II. Verr. 1, 63: se Athenis, sich niederlassen, Cic. de fin. 5, 2, 4: regem Ptolemaide aut aliquo propinquo loco, Cic. ep. 1, 7, 4: in eius tetrarchia unum ex Graecis comitibus suis, Cic. Phil. 2, 94: Herculem in concilio caelestium, Cic. de off. 3, 5, 25: alqm inter astra, Schol. Bern. ad Verg. georg. 1, 33. p. 848: inter sidera, Hyg. astr. 2, 4 u. 2, 13. Serv. Verg. Aen. 1, 28: inter astra caprae figurā memoriae causā, Hyg. astr. 2, 13: scherzh., strumae ab ore improbo demigrarunt et aliis iam se locis collocarunt (haben sich einlogiert, festgesetzt), Cic. Vat. 39. – Boios ibi, Caes. b. G. 7, 9, 6: Boios in finibus suis, Caes. b. G. 1, 28, 5: gentem Allobrogum in vestigiis huius urbis atque in cinere deflagrati imperii, Cic. Cat. 4, 12: Suebos in proximis Rheno agris, Suet.————Aug. 21: colonias idoneis in locis, Cic. agr. 2, 73: multitudinem in agris, Nep. Milt. 2, 1: Ubios super ipsam Rheni ripam, Tac. Germ. 28 extr.: quo bello XL captivorum milia ex Germania transtulit et supra Rhenum in Gallia collocavit, Eutr. 7, 9: veteranos municipalibus agris, Suet. Aug. 13, 3: im Bilde, Socrates philosophiam devocavit e caelo et in urbibus collocavit, Cic. Tusc. 5, 10. – als milit. t. t., wo stationieren, hinlegen, einquartieren, Quartier nehmen lassen, ibi praesidium, Caes. b. G. 1, 38, 7: ibi legiones XIV et VI, Hirt. b. G. 8, 4, 3: exercitum in provinciam, quae proxima est Numidiae hiemandi causā, Sall. Iug. 61, 2: quattuor legiones in Belgio, Hirt. b. G. 8, 46, 4: exercitum in hibernis, Caes. b. G. 5, 24, 1: exercitum in (bei) Aulercis Lexoviisque in hibernis, Caes. b. G. 3, 29, 3: legionem non longe a finibus Aeduorum in finibus Biturigum, Hirt. b. G. 8, 2, 1: Gaium Fabium legatum et L. Minucium Basilum cum legionibus duabus in Remis, Caes. b. G. 7, 70, 5: singulas cohortes Puteolis et Ostiae, Suet. Claud. 25, 2: classem Miseni, Suet. Aug. 49, 1. – β) jmd. in ein Besitztum einsetzen, einweisen, alqm in aedibus suis, Cic. de dom. 100: alqm in patrimonio suo, Cic. Phil. 13, 12: familiam suam in possessione praediorum eius, seine F. von ihren Gütern Besitz ergreifen lassen, Cic. Flacc. 72: alqm in maiorum suorum regno, Cic. de or. 3, 126. – 2) übtr.: a) in irgend eine————Stellung einsetzen, setzen, unter eine Klasse u. dgl. versetzen, alqm in amplissimo statu, Cornif. rhet. 4, 23: alqm hoc in gradu (dignitatis), Cic. Acad. 2, 16: alqm in amplissimo consilio et in altissimo gradu dignitatis, Cic. post red. in sen. 2: alqm in sede ac domo atque in re publica, jmdm. Haus u. Hof u. eine Stellung im Staate geben, Cic. parad. 3, 25: in quibus tuas virtutes consecratas et in deorum numero collocatas vides, in denen du deine Verdienste ganz vergöttert siehst, Cic. ad Q. fr. 1, 1, 10. § 31: m. dopp. Acc., quos centuriones pugnaces et lacer tosos (als streitsüchtige u. handfeste Z.) inter militorum et mimarum greges collocavit, Cic. Phil. 8, 26. – b) ein Mädchen als Frau, in den Ehestand einsetzen, anbringen, verheiraten, alqam in matrimonium, Cic. de div. 1, 104. Marc. dig. 23, 2, 19: alqam alci in matrimonium, Gaius inst. 2. § 235 u. 238: alqam in matrimonio, Scaevol. dig. 26, 1, 77 (79). § 1: alqam in matrimonio stabili et certo, Cic. Phil. 2, 44: virgines in amplissimarum familiarum matrimoniis, Cic. de rep. 1, 12: alqam nuptui, Hyg. fab. 257: alqam in dignam se condicionem, Plaut. trin. 159: alqam sine dote nuptum, Plaut. trin. 735: alqam nuptum intra legitimum tempus, Ulp. dig. 3, 2, 11. § 1: alqam alci nuptum, Paul. dig. 23, 2, 59: sororem ex matre et propinquas suas nuptum in alias civitates, Caes. b. G. 1, 18, 7: filiam minorem nuptum (al. nuptui) in dimidia parte re-————liqui agri, Col. 4, 3, 6: u. bl. coll. alcis filio filiam suam, Cic. Brut. 98: alci virginem filiam, Nep. Att. 19, 4: alci filiam, Tac. Agr. 9: alci uxorem suam, Suet. Caes. 21: matrem in Biturigibus homini nobilissimo, Caes. b. G. 1, 18, 6: u. bl. coll. filiam, Tac. ann. 4, 39. Iustin. 9, 6, 2; u. im Passiv, cum virgo amici nubilis propter paupertatem collocari non posset, Nep. Epam. 3, 5: ut filiae eius de communi aerario dotibus datis collocarentur, Nep. Arist. 3, 3. – c) lebl. Objj.: α) ( als t. t., der Geschäftsspr.) Geld usw. auf etw. (bes. auf Ländereien) anlegen, anbringen, unterbringen, in etw. stecken, dotem in eo fundo, Cic. Caecin. 11: duas patrimonii partes in solo, Suet. Tib. 48, 1: duas fenoris partes in agris per Italiam, Tac. ann. 6, 17: pecuniam in praediis c., Cic. Caecin. 16: pecunias levioribus usuris mutuatum graviore fenore c., Suet. Aug. 39: pecunias suas in emptiones praediorum, Gaius dig. 17, 1, 2. § 6: pecuniam idoneis nominibus, Marc. dig. 35, 2, 89: pecunias magnas collocatas habere in ea provincia (in dieser Pr.), Cic. de imp. Pomp. 18: nusquam posse eam (pecuniam) melius collocari, Cic. Caecin. 5, 15: u. bl. coll. pecuniam, Cic. de off. 2, 87: pecunias, Cic. de off. 2, 12, 42: pecunias publicas, Trai. in Plin. ep. 10, 55 (63). – dah. im weitern Sinne übh. auf etw. anlegen, verwenden, für etw. verbrauchen, miliens sestertium in munificentia (zu freigebigen Zwecken), Tac. ann. 6,————45: patrimonium in rei publicae salute, Cic. Phil. 3, 2, 3: bene apud alqm tam multa pretia ac munera, Cic. Verr. 5, 56: melius apud bonos quam apud fortunatos beneficium collocari puto, Cic. de off. 2, 70: male c. bonas horas, Mart. 1, 113, 3: in me recipio, te ea, quae fecisti Mescinii causā quaeque feceris, ita bene collocaturum, ut ipse iudices etc., Cic. ep. 13, 28, 3: aedilitas recte collocata, an den rechten Mann gebracht, Cic. Verr. 5, 37. – β) in die gehörige Stellung, Verbindung bringen, so u. so stellen, zusammenstellen, verbinden, anordnen, αα) als rhet. t. t. Worte, verba apte, Quint. 8. prooem. § 26: verba opportune proprieque aut secus, Quint. 10, 2, 13: fortius vero quî incompositum potest esse quam vinctum et bene collocatum? Quint. 9, 4, 6: male collocatum κακοσύνθετον vocant, Quint. 8, 3, 59: propria verba et ordine collocata, Quint. 9, 1, 7: verba diligenter collocata, Cic. or. 227: non modo ut sint ordine collocati (census), sed ut inter se iuncti etc., Quint. 7, 10, 16: est et in nominibus ex diverso collocatis sua gratia, Quint. 9, 3, 86: verba et eligendi et collocandi ratio, Quint. 10, 1, 4: ratio collocandi, Cic. part. or. 11: varii sunt ordines collocandi, Cic. part. or. 12: C. F. Quid sequitur igitur? CP. Cum inveneris, collocare, Cic. part. or. 9: verba collocata, die Worte in ihrer Verbindung zu Sätzen (Ggstz. verba singula), Cic. or. 81 u. 134. – ββ) bürgerl. u. polit. Zustände einrich-————ten, anordnen, Anordnungen treffen für usw., nuptias, Poëta com. bei Cic. de or. 3, 319: res, Caes. b. G. 3, 4, 1. Auct. b. Alex. 33, 6: rem militarem, Cic. ep. 2, 13, 3: civitatis statum, Cic. ep. ad Brut. 1, 15, 12. -
62 constituo
con-stĭtŭo, ŭi, ūtum, 3, v. a. [statuo], to cause to stand, put or lay down, to set, put, place, fix, station, deposit a person or thing somewhere (esp. firmly or immovably), etc. (the act. corresponding to consistere; class.).I.In gen.A.Prop.:B.hominem ante pedes Q. Manilii constituunt,
Cic. Clu. 13, 38:vobis (dīs) candentem taurum ante aras,
Verg. A. 5, 237:impedimenta,
Liv. 44, 36, 6:reliquias praedonum contractas in urbibus,
Vell. 2, 32 fin.:unum aliquem lectorem,
Quint. 2, 5, 6:velut in aliquā sublimi speculā constitutus,
Lact. 2, 2, 18.—Trop.:II.cum hujus vobis adulescentiam proposueritis, constituitote vobis ante oculos etiam hujus miseri senectutem,
Cic. Cael. 32, 79.—Esp.,A.Milit. t. t.1.To station or post troops somewhere, to draw up, set in order:2.legionem Caesar passibus CC. ab eo tumulo constituit,
Caes. B. G. 1, 43:legiones pro castris in acie,
id. ib. 2, 8 fin.;4, 35: aciem ordinesque intra silvas,
id. ib. 2, 19:octo cohortes in fronte,
Sall. C. 59, 2:quod reliquum peditum erat, obliquo constituerunt colle,
Liv. 28, 33, 8 al.:naves ad latus apertum hostium,
Caes. B. G. 4, 25; cf.:naves aperto ac plano litore,
id. ib. 4, 23 fin.:naves nisi in alto,
id. ib. 4, 24:subsidiarias (naves) in secundo ordine, Auct. B. Alex. 14, 3: classem apud Salamina exadversum Athenas,
Nep. Them. 3, 4; cf. id. Alcib. 8, 1:praesidia in Rutenis provincialibus,
Caes. B. G. 7, 7.—Rarely of a single person: se constituere, to station or post one's self: dum se Gallus iterum eodem pacto constituere studet, Quadrig. ap. Gell. 9, 13, 17.—In contrast with a march, to cause to halt:B.paulisper agmen constituit,
Sall. J. 49, 5; so,agmen,
Liv. 35, 28, 8; 38, 25, 12:signa paulisper novitate rei,
id. 33, 10, 3; so,signa,
id. 34, 20, 4.—And trop.:si constituitur aliquando (narratio) ac non istā brevitate percurritur,
Cic. de Or. 2, 80, 328.—With the access. idea of preparation, to set up, erect, establish, found, build, construct, prepare, make, create, constitute (class. and very freq.).1.Lit.:2.genus humanum, quorum omnia causā constituisse deos,
Lucr. 2, 175:aggerem apparare, vineas agere, turres duas constituere coepit,
Caes. B. G. 7, 17:turres,
id. ib. 2, 12:turrim,
id. ib. 2, 30:castella ad extremas fossas,
id. ib. 2, 8:vineas ac testudines,
Nep. Milt. 7, 2:locis certis horrea,
Caes. B. C. 3, 42:inane sepulcrum,
Ov. M. 6, 568:feralis cupressos,
Verg. A. 6, 216:ingentem quercum in tumulo,
id. ib. 11, 6:pyras curvo in litore,
id. ib. 11, 185:quattuor aras ad alta delubra dearum,
id. G. 4, 542; Suet. Aug. 59 fin.:aedem in foro geminis fratribus,
id. Caes. 10:castra Romae,
id. Tib. 37 et saep.:oppidum,
to found, Caes. B. C. 1, 15; Nep. Cim. 2, 2; so,nova moenia,
Verg. A. 12, 194; cf.:moenia in Aside terrā,
Ov. M. 9, 449:domicilium sibi Magnesiae,
Nep. Them. 10, 2:triplex Piraeei portus constitutus est,
id. ib. 6, 1:hiberna omnium legionum in Belgis,
Caes. B. G. 3, 38:di primum homines humo excitatos celsos et erectos constituerunt,
Cic. N. D. 2, 56, 140.—Trop., to bring about, effect, establish, appoint, etc., freq. of judicial determinations, etc.: videte, [p. 438] per deos immortalis, quod jus nobis, quam condicionem vobismet ipsis, quam denique civitati legem constituere velitis, to establish, Cic. Caecin. 14, 40:C.jus melius Sullanis praediis quam paternis,
id. Agr. 3, 3, 10:judicium,
id. Part. Or. 28, 99:judicium de pecuniis repetundis,
id. Div. in Caecil. 4, 11:judicium capitis in se,
id. Verr. 2, 5, 54, § 141:controversiam,
id. de Or. 1, 31, 143:quaestionem,
Quint. 3, 11, 17; 4, 2, 10:ratiocinationem,
id. 5, 14, 12:in hac accusatione comparandā constituendāque laborare,
Cic. Verr. 2, 1, 1, § 2; and of persons, to designate, appoint, select, put forward, etc.:accusatorem,
id. Div. in Caecil. 3, 10; Quint. 3, 10, 3 (cf.:comparare accusatorem,
Cic. Clu. 67, 191):testis,
Cic. Verr. 1, 18, 55:tutores pupillis,
Dig. 2, 1, 1 et saep.:nuper apud C. Orchivium collegam meum locus ab judicibus Fausto Sullae de pecuniis residuis non est constitutus,
no trial of him was permitted, Cic. Clu. 34, 94:reum statim fecit, utique ei locus primus constitueretur impetravit,
id. ib. 20, 56:fidem,
id. Part. Or. 9, 31; cf. id. Sen. 18, 62:concordiam,
id. Att. 8, 11, D, 1:si utilitas amicitiam constituet, tollet eadem,
id. Fin. 2, 24, 78:amicitiam tecum,
Q. Cic. Pet. Cons. 7, 27 (cf. id. ib. §25: amicitiae permultae comparantur): libertatem,
Cic. Fl. 11, 25:victoriam,
id. Rosc. Am. 6, 16:pacem (opp. bellum gerere),
id. ib. 8, 22:quantum mali sibi ac liberis suis,
id. Verr. 2, 1, 25, § 65.—With the access. idea of ordering, contriving, to establish, fix, appoint, settle, order, manage; to confirm, regulate, arrange, dispose.1.Lit.:2.Ti. et C. Gracchos plebem in agris publicis constituisse,
to have established, Cic. Agr. 2, 5, 10; cf. id. ib. 2, 31, 83:ibi futuros Helvetios, ubi eos Caesar constituisset,
should assign them a permanent abode, Caes. B. G. 1, 13:reges in civitate,
Cic. Agr. 2, 6, 15; cf. id. Off. 2, 12, 41:Commium regem ibi,
Caes. B. G. 4, 21:decemviralem potestatem in omnibus urbibus,
Nep. Lys. 2, 1; cf. Cic. Agr. 2, 7, 17:curatores legibus agrariis,
id. ib.; cf.:publice patronum huic causae,
id. Mur. 2, 4:regnum alicui,
Nep. Chabr. 2, 1 al.:composita et constituta res publica,
Cic. Leg. 3, 18, 42; cf.:bene morata et bene constituta civitas,
id. Brut. 2, 7; so id. Agr. 2, 5, 10 fin.:civitates,
to organize, id. de Or. 1, 9, 35:quis tibi concesserit... reliquas utilitates in constituendis civitatibus... a disertis ornateque dicentibus esse constitutas,
id. ib. 1, 9, 36:Chersoneso tali modo constituto,
Nep. Milt. 2, 4:res summā aequitate,
id. ib. 2, 2; cf.:rem nummariam,
Cic. Off. 3, 20, 80:rem familiarem,
id. Phil. 11, 2, 4.—Trop.:D.ineuntis aetatis inscitia senum constituenda et regenda prudentiā est,
Cic. Off. 1, 34, 122; cf.:majores vestri majestatis constituendae gratiā bis Aventinum occupavere,
Sall. J. 31, 17; Cic. Fam. 15, 4, 6:jam perfectis constitutisque viribus,
Quint. 10, 1, 57.— Pass. impers.: non tam sinistre constitutum est, ut non, etc., i. e. we are not so badly off as not, etc., Plin. Pan. 45, 5.—Of persons:Athenaeum in maximā apud regem auctoritate gratiāque,
Cic. Fam. 15, 4, 6:aliquem sibi quaestoris in loco,
id. Verr. 2, 1, 30, § 77:in potestate aliquem,
Lact. Epit. 55, 6:constituuntur in honoribus, cum magistratus creantur,
Aug. Cont. adv. Leg. 1, 45 al. —With the access. idea of limiting, fixing, allotting, to fix, appoint something ( for or to something), to settle, agree upon, define, determine.1.Lit.:b.propter dissensionem placuerat dividi thesauros finesque imperii singulis constitui,
Sall. J. 12, 1:summum pretium,
Cic. Att. 12, 31, 2; cf.:pretium frumento,
id. Verr. 2, 3, 73, § 171:certam pecuniam proconsulibus,
Suet. Aug. 36; id. Ner. 10:propria loca senatoribus,
id. Claud. 21:diem nuptiis,
Plaut. Trin. 2, 4, 180; cf.:nuptias in hunc diem,
Ter. And. 1, 5, 34:diem concilio,
Caes. B. G. 1, 30:diem colloquio,
id. ib. 1, 47:posterum diem pugnae,
id. ib. 3, 23 fin.:negotio proximum diem,
Sall. J. 93, 8:certum tempus ei rei,
Caes. B. C. 3, 19:grandiorem aetatem ad consulatum,
Cic. Phil. 5, 17, 47:tempus in posterum diem locumque,
Liv. 38, 25, 2:postquam ad constitutam non venerat diem,
id. 27, 16, 16:locus, tempus constitutum est,
Ter. Eun. 3, 4, 3:modum credendi,
Cic. Rab. Post. 3, 5: de numero pastorum alii angustius, alii laxius constituunt:ego in octogenas hirtas oves singulos pastores constitui, Atticus in centenas,
Varr. R. R. 2, 10, 10.—T. t. of the lang. of business, to accord, agree with one in a thing, to appoint, fix, to concert, agree upon, assent to (cf. Gron. Obss. p. 14 sq.); constr. aliquid cum aliquo, alicui, inter se, or with acc. only, or absol.(α).Cum aliquo:(β).ubiea dies, quam constituerat cum legatis venit,
Caes. B. G. 1, 8:pactam et constitutam esse cum Manlio diem,
Cic. Cat. 1, 9, 24:constitui cum quodam hospite, Me esse illum conventuram,
Ter. Hec. 1, 2, 120:constitui cum hominibus, quo die mihi Messanae praesto essent,
Cic. Verr. 2, 2, 27, § 65: cum aliquo, ut, etc., Aug. ap. Suet. Calig. 8; cf. under P. a., B. 2.—Alicui:(γ).L. Cincio HS. XXCD. constitui me curaturum Idibus Febr.,
Cic. Att. 1, 7 init.; id. Off. 1, 10, 32:ubi nocturnae Numa constituebat amicae,
Juv. 3, 12; cf.:sane, inquit, vellem non constituissem, in Tusculanum me hodie venturum esse, Laelio,
id. de Or. 1, 62, 265.—With acc. only or absol.:2.vadimonia constituta,
Cic. Sen. 7, 21:de pecuniā constitutā,
Dig. 13, tit. 5; Ter. Heaut. 4, 4, 4:(Vaccenses) compositis inter se rebus in diem tertiam constituunt,
Sall. J. 66, 2:sic constituunt, sic condicunt,
Tac. G. 11; Juv. 6, 487.— Pass. impers.:Avillius, ut erat constitutum, simulat se aegrotare,
Cic. Clu. 13, 37.—Trop.:E.constituendi sunt qui sint in amicitiā fines deligendi,
Cic. Lael. 16, 56:si forte quaereretur quae esset ars imperatoris, constituendum putarem principio, quis esset imperator: qui cum esset constitutus administrator quidam belli gerendi, tum adjungerem, etc. (for which, soon after, definire),
id. de Or. 1, 48, 210; cf. C. 1. supra, and Quint. 12, 1, 1:nondum satis constitui molestiaene plus an voluptatis attulerit mihi Trebatius noster,
Cic. Fam. 11, 27, 1:ut constitueret, honestum esse aliquid quod, etc.,
id. Off. 2, 3, 9:bona possessa non esse constitui,
id. Quint. 29, 89:de hoc Antigonus cum solus constituere non auderet, ad consilium retulit,
Nep. Eum. 12, 1.—With the access. idea of resolving, to determine to do something, to take a resolution, to resolve, decide, determine.(α).With inf.:(β).si quis mare Neptunum Cereremque vocare Constituit fruges,
Lucr. 2, 656:cohortes duas in Nantuatibus collocare,
Caes. B. G. 3, 1:bellum cum Germanis gerere,
id. ib. 4, 6:Romanorum adventum exspectare atque ibi decertare,
id. ib. 4, 19:desciscere a rege,
Nep. Dat. 5, 5.—With acc. and inf.:(γ).audio constitutum esse Pompeio et ejus consilio in Siciliam me mittere,
Cic. Att. 7, 7, 4. —With interrog.-clause:(δ).quantum pecuniae quaeque civitas daret, Aristides delectus est, qui constitueret,
Nep. Arist. 3, 1. —With ut:A.rus uti irem, jam heri constitueram,
Plaut. Ps. 1, 5, 136:constitueram, ut pridie Idus Aquini manerem,
Cic. Att. 16, 10, 1:constituimus inter nos ut ambulationem conficeremus,
id. Fin. 5, 1, 1:Lentulus cum ceteris constituerant, uti, etc.,
Sall. C. 43, 1.—Hence, constĭtūtus, a, um, P. a.Adj. (acc. to B.), constituted, arranged, disposed:2.bene constitutum corpus,
Cic. Tusc. 2, 6, 17:viri sapientes et bene naturā constituti,
id. Sest. 65, 137:quotus quisque philosophorum invenitur, qui sit ita moratus, ita animo ac vitā constitutus, ut ratio postulat,
id. Tusc. 2, 4, 11:qui integri sunt et sani et bene constituti de rebus domesticis,
id. Sest. 45, 97.—(Acc. to C.) Fixed, established:B.cursus siderum,
Quint. 1, 10, 46:discrimina (opp. fortuita),
id. 5, 10, 42:jam confirmatae constitutaeque vocis,
id. 11, 3, 29.—Subst.: constĭtūtum, i, n.1.(Acc. to B.) An institution, ordinance, law (mostly postclass.), Cod. Th. 1, 11, 5; 12, 41, 1.—b.Trop.:2.cum videas ordinem rerum et naturam per constituta procedere,
according to established laws, Sen. Q. N. 3, 16, 2.—(Acc. to D. 1. b.) An agreement, appointment, accommodation; a compact (in good prose):ante rem quaeruntur, quae talia sunt, apparatus, conloquia, locus, constitutum, convivium,
Cic. Top. 12, 52; so absol., id. Att. 11, 16, 2; id. Cael. 8, 20:rescripsit constitutum se cum eo habere,
id. Att. 12, 23, 3:constitutum factum esse cum servis, ut venirent, etc.,
id. Cael. 25, 61; and humorously: si quod constitutum cum podagra habes, fac ut in alium diem differas, id. Fam. 7, 4; so,ad constitutum venire,
Varr. R. R. 2, 5, 1; Cic. Caecin. 12, 33:se proripu it,
Suet. Oth. 6;and without a verb,
Cic. Att. 12, 1, 1; Flor. 2, 6, 16 (but in Vell. 2, 110, 1, the better read. is consili). -
63 exigo
I.Lit.A.In gen.:B.reges ex civitate,
to expel, Cic. de Or. 2, 48, 199:hostem e campo,
Liv. 3, 61, 8: exigor patria, Naev. ap. Non. 291, 4:aliquem domo,
Liv. 39, 11, 2:aliquem campo,
id. 37, 41, 12:omnes foras,
Plaut. Aul. 3, 1, 7:adcolas ultra famam,
Plin. 2, 68, 68, § 175:exacti reges,
driven away, Cic. de Or. 1, 9, 37; cf.:Tarquinio exacto,
id. Rep. 1, 40:anno post Tarquinios exactos,
Tac. A. 11, 22:Orestes exactus furiis,
driven, tormented, Ov. Tr. 4, 4, 70:virum a se,
Plaut. Mil. 4, 6, 62:uxorem,
to put away, divorce, Ter. Hec. 2, 1, 45; Suet. Caes. 50; id. Claud. 26; cf.: illam suam (uxorem) suas res sibi habere jussit ex duodecim tabulis; claves ademit;exegit,
turned her out of the house, Cic. Phil. 2, 28, 69: aliquem vitā, i. e. to kill, Sen. de Ira, 1, 6: corpus e stratis, to raise up or out, Sil. 16, 234:maculam,
to take out, Suet. Aug. 94: et sacer admissas exigit Hebrus aquas, pours out into the sea, Ov. H. 2, 114; of weapons, to thrust from one, thrust, drive:non circumspectis exactum viribus ensem Fregit,
thrust, impelled, Ov. M. 5, 171; so,ensem,
Luc. 8, 656; cf.:ensem per medium juvenem,
plunges through the middle, Verg. A. 10, 815:gladium per viscera,
Flor. 4, 2, 68:tela in aliquem,
Sen. Cons. ad Marc. 16;hence: aliquem hastā,
i. e. to thrust through, transfix, Val. Fl. 6, 572.—Mid.:quae (hasta) cervice exacta est,
passed out, passed through, Ov. M. 5, 138: prope sub conatu adversarii manus exigenda, to be put forth, raised (for a blow), Quint. 6, 4, 8 Spald.:(capellas) a grege in campos, hircos in caprilia,
to drive out, Varr. R. R. 2, 3, 8:sues pastum,
id. ib. 2, 4, 6:radices altius,
to send out, Cels. 5, 28, 14; cf.:vitis uvas,
Col. 3, 2, 10; 3, 6, 2; Cels. 8, 1 med. —In partic.1.A scenic t. t., to drive off, i. e. hiss off a piece or a player from the stage (rare):2.spectandae (fabulae) an exigendae sint vobis prius,
Ter. And. prol. 27 Ruhnk.; so, fabulas, id. Hec. prol. alt. 4; id. ib. 7.—To demand, require, enforce, exact payment of a debt, taxes, etc., or the performance of any other duty (very freq.;(β).syn.: posco, postulo, flagito, contendo, etc.): ad eas pecunias exigendas legatos misimus,
Cic. Fam. 13, 11, 1: pecunias a civitatibus, id. Div. ap. Caecil. 10, 33:acerbissime pecunias imperatas,
Caes. B. C. 3, 32; cf. id. ib. 1, 6 fin.; Cic. Pis. 16, 38; id. N. D. 3, 34, 84:quaternos denarios,
id. Font. 5, 9:tributa,
id. Fam. 3, 7, 3:pensionem,
id. ib. 6, 18, 5:nomina sua,
id. Verr. 2, 1, 10, § 28:mercedem,
id. Lael. 21, 80 et saep.:equitum peditumque certum numerum a civitatibus Siciliae,
Caes. B. C. 1, 30, 4:obsides ab Apolloniatibus,
id. ib. 3, 12, 1:viam,
to demand the construction of a road, Cic. Verr. 2, 1, 59, § 154; Liv. 42, 3, 7:a quoquam ne pejeret,
Juv. 13, 36.—Esp.: rationem, to exact an account:ut Athenienses rationibus exigendis non vacarent,
Val. Max. 3, 1, ext. 1; Plin. Ep. 10, 81, 1:libertorum nomina a quibus ratio exigi posset,
Suet. Aug. 101 fin. —In pass.: exigor aliquid, to be solicited, dunned for money, etc. (post-class.): exigor portorium, id est, exigitur de me portorium, Caecil. ap. Gell. 15, 14, 5; id. ap. Non. 106, 24: (Rib. Com. Fragm. p. 51): sese pecunias maximas exactos esse, Q. Metell. Numid. ap. Gell. 15, 14, 2; Dig. 23, 4, 32.—3.To examine, inquire into (post-Aug.):4.nec illae (conjuges) numerare aut exigere plagas pavent,
Tac. G. 7 fin. (so Ritter, Halm, with all MSS., cf. Holzmann ad loc.; al. exugere, said to have been the read. of a lost codex, the Arundelianus; cf. exsugo); cf.:exactum et a Titidio Labeone, cur omisisset, etc.,
id. A. 2, 85.—Of places, to go or pass beyond, to pass by, leave behind ( poet. and in post-Aug. prose):5.cum primus equis exegit anhelis Phoebus Athon,
Val. Fl. 2, 75; cf. Prop. 3, 20, 11 (4, 20, 3 M.):Troglodytae hibernum mare exigunt circa brumam,
Plin. 12, 19, 42, § 87.—In mercant. lang., to dispose of, sell:6.agrorum exigere fructus,
Liv. 34, 9, 9 Drak.: mercibus exactis, Col. poët. 10, 317. —Mathemat. t. t., to apply to a standard or measure, i. e. to examine, try, measure, weigh by any thing:II.ad perpendiculum columnas,
Cic. Verr. 2, 1, 51, § 133:materiam ad regulam et libellam,
Plin. 36, 25, 63, § 188:pondus margaritarum sua manu,
Suet. Caes. 47; cf.:aliquid mensura,
Plin. 17, 21, 35, § 159.Trop.A.In gen., to drive out, expel (very rare):B.locus, Ubi labore lassitudo exigunda ex corpore,
Plaut. Capt. 5, 4, 4: frigus atque horrorem vestimentis, Lucil. ap. Non. 291, 8.—Far more freq. and class.,In partic.1.(Acc. to I. B. 2.) To require, demand, claim any thing due:2.ego vero et exspectabo ea quae polliceris, neque exigam, nisi tuo commodo,
Cic. Brut. 4, 17:aliquid exigere magis quam rogare,
id. Fam. 2, 6, 1:longiores litteras exspectabo vel potius exigam,
id. ib. 15, 16, 1:omnibus ex rebus voluptatem quasi mercedem,
id. Fin. 2, 22, 73:ab hoc acerbius exegit natura quod dederat,
demanded back, reclaimed, id. Tusc. 1, 39, 93 Klotz.:non ut a poëta, sed ut a teste veritatem exigunt,
id. Leg. 1, 1, 4:has toties optata exegit gloria poenas,
has cost, Juv. 10, 187:poenas,
to take vengeance, id. 10, 84:de vulnere poenas,
Ov. M. 14, 478: poenam (alicui), Sen. de Ira, 2, 22 fin.; Ov. F. 4, 230:gravia piacula ab aliquo,
Liv. 29, 18, 18 et saep.—With ut:exigerem ex te cogeremque, ut responderes,
Cic. Fin. 2, 35, 119; 4, 28, 80; cf.:Calypso exigit fata ducis,
questions, inquires into, Ov. A. A. 2, 130:exactum a marito, cur, etc.,
Tac. A. 2, 85:exigite ut mores seu pollice ducat,
Juv. 7, 237 sq. —With an object-clause:exigimus potuisse eum eo tempore testamentum facere,
Dig. 29, 7, 8; 24, 3, 2.— Absol.:in exigendo non acerbum,
Cic. Off. 2, 18, 64:cum res exiget,
Quint. 5, 11, 5; 10, 3, 3; cf.:ut res exiget,
id. 12, 10, 69:si communis utilitas exegerit,
id. 12, 1, 37.— Esp.: rationem, to require an account:rerum gestarum,
Just. 19, 2, 6:numquid rationem exiges, cum tibi aliquis hos dixerit versus?
an explanation, Sen. Ep. 94, 28; Plin. Ep. 19, 9.—Of time, life, etc., to lead, spend, pass, complete, finish:3. 4.non novisse quicum aetatem exegerim,
Plaut. Trin. 4, 2, 111; id. Capt. 3, 5, 62:tecum aetatem,
id. Mil. 4, 2, 48; 4, 6, 60; id. Cas. 2, 5, 12:ut te dignam mala malam aetatem exigas,
id. Aul. 1, 1, 4: vitam taetre, Cat. Or. inc. 15; Ter. Heaut. 2, 3, 39:cum maerore graviorem vitam,
Sall. J. 14, 15; 85, 49; Plin. 7, 44, 45, § 139; Vitr. 2, 1, 4; Val. Max. 3, 5, 4 al.:vitae tempus,
Sen. Ep. 2, 2; Val. Max. 3, 3, ext. 6:jam ad pariendum temporibus exactis,
Cic. Verr. 2, 1, 18, § 48: qui exacta aetate moriuntur, at the close of the vigorous period of life, Cic. Tusc. 1, 39, 93; id. Verr. 2, 5, 8, § 21; Sall. J. 6, 2; Liv. 2, 40, 11 al.:mediam dies exegerat horam,
Ov. Am. 1, 5, 1:aevum,
Lucr. 4, 1235; Verg. A. 7, 777; Ov. M. 12, 209:tristissimam noctem,
Petr. 115:diem supremum noctemque,
Tac. A. 3, 16:ullum tempus jucundius,
Plin. Ep. 3, 1, 1:jam aestatem exactam esse,
Sall. J. 61, 1:per exactos annos,
at the end of every year, Hor. C. 3, 22, 6:exacto per scelera die,
Tac. H. 1, 47; id. A. 3, 16; so,exacto quadriennio,
Plin. 2, 47, 48, § 130; Verg. G. 3, 190; Stat. S. 2, 2, 47.—To bring to an end, to conclude, finish, complete a thing ( poet. and in post-Aug. prose):5.exegi monumentum aere perennius,
Hor. C. 3, 30, 1:opus,
Ov. R. Am. 811; id. M. 15, 871:exactus tenui pumice versus eat,
Prop. 3, 1, 8; Verg. A. 6, 637:commentarii ita sunt exacti, ut, etc.,
Quint. 10, 7, 30:eandem gracilitatem stilo exigere condiscant,
to reach, attain to, id. 1, 9, 2.—To determine, ascertain, find out:6.sociisque exacta referre,
his discoveries, Verg. A. 1, 309:non prius exacta tenui ratione saporum,
before he has ascertained, Hor. S. 2, 4, 36.— Pass. impers.:non tamen exactum, quid agat,
Ov. F. 3, 637; cf. id. Am, 3, 7, 16. —(Acc. to I. B. 3.) To weigh, try, prove, measure, examine, adjust, estimate, consider, = examinare, ponderare (class. but perh. not in Cic.): si ad illam summam veritatem legitimum jus exegeris, etc., Cael. ap. Cic. Fam. 8, 6, 1; cf.: nolite ad vestras leges atque instituta exigere ea, quae Lacedaemone fiunt, to estimate by the standard of, etc., Liv. 34, 31, 17; so,7.opus ad vires suas,
Ov. A. A. 2, 502:si omnia argumenta ad obrussam coeperimus exigere,
Sen. Q. N. 4, 5, 1; cf.:principatus tuus ad obrussam exigitur,
id. de Clem. 1, 1, 6:se ad aliquem,
id. Ep. 11 fin.:regulam emendate loquendi,
Quint. 1, 5, 2:illa non nisi aure exiguntur, quae fiunt per sonos,
are judged of, id. 1, 5, 19; cf. id. 1, 4, 7.—To treat, consult, deliberate respecting something, = considerare, deliberare (class. but not in Cic.): de his rebus ut exigeret cum eo, Furnio mandavi, Planc. ap. Cic. Fam. 10, 24, 7:8.cum aliquo,
Plin. Ep. 6, 12, 3; cf.:secum aliquid,
Verg. A. 4, 476; Ov. M. 10, 587; Sen. Ep. 27:de aliqua re coram,
Plin. Ep. 9, 26, 13:haec exigentes hostes oppressere,
Liv. 22, 49, 12:quid dicendum, quid tacendum, quid differendum sit, exigere consilii est,
Quint. 6, 5, 5.—To endure, undergo:aerumnam,
Plaut. Capt. 5, 4, 12. —Hence, exactus, a, um, P. a. (acc. to I. B. 5., measured; hence), precise, accurate, exact (poet and in post-Aug. prose):difficile est, quot ceciderint, exacto affirmare numero,
Liv. 3, 5, 12:acies falcis,
Plin. 17, 27, 42, § 251:fides,
Ov. Pont. 4, 9, 46.— Comp.:cura,
Suet. Tib. 18; Mart. 4, 87, 4. — Sup.:diligentia,
Front. Aquaed. 89:vir,
Plin. Ep. 8, 23, 5.—With gen.:Mamurius, morum fabraene exactior artis, Difficile est dicere,
Ov. F. 3, 383.— Adv.: exacte, exactly, precisely, accurately:ut exacte perorantibus mos est,
Sid. Ep. 7, 9.— Comp.: dicere, disserere, Mel. Prooem. § 2; Gell. 1, 3, 21.— Sup.:pascere,
Sid. Ep. 5, 11. -
64 induco
in-dūco, xi, ctum, 3 ( imp. induce for induc, Varr. R. R. 3, 2, 18;I.induxti for induxisti,
Ter. And. 5, 3, 12;induxis for induxeris,
Plaut. Capt. 1, 2, 46), v. a. [in-duco], to lead, bring, or conduct into a place; to lead or bring in (class.); constr. with in and acc., dat., acc. only, or absol.Lit.(α).With in and acc.:(β).oves et armenta in rura,
Varr. R. R. 1, 2, 12:aliquem in viam,
id. ib. 3, 2, 18:exercitum in Macedoniam,
Liv. 31, 28, 2:cohortem praetoriam in medios hostes,
Sall. C. 60, 5:principes in cornua inducit,
leads against, Liv. 30, 34, 11; so,Hannibal elephantos in primam aciem induci jussit,
id. 27, 14, 6:in dextrum cornu elephantos,
id. 44, 41, 3; Caes. B. C. 3, 112 al. —With dat. (mostly poet. and rare):(γ).age, moenibus induc,
Stat. Th. 12, 326:fossā mare urbi,
Suet. Ner. 16. —With acc. only:(δ).princeps turmas inducit Asilas,
Verg. A. 11, 620:inducunt venti nubilum,
Plin. Ep. 2, 17, 7.—Absol.:B.eā (portā) secundae legionis principes hastatosque inducit (sc. in urbem),
Liv. 34, 15, 6.—In partic.1.To bring forward, exhibit, represent in the circus or on the stage:2.a me autem gladiatorum par nobilissimum inducitur,
Cic. Opt. Gen. Or. 6, 17; so,aliquem,
Suet. Calig. 27 fin.:elephantos in circum,
Plin. 8, 6, 6, § 17:inducta est et Afranii Togata, quae Incendium inscribitur,
Suet. Ner. 11; id. Claud. 34; 45; id. Tib. 42; cf.:pater ille, Terenti fabula quem miserum vixisse Inducit,
Hor. S. 1, 2, 22.—To bring into or before a court (post-Aug.):3.inducta teste in senatu,
Suet. Claud. 40:Firminus inductus in senatum,
Plin. Ep. 2, 12, 2:majestatis reos in curiam,
Suet. Dom. 11.—To bring home, take into one ' s family:C.carasque toris inducere Thressas,
Val. Fl. 2, 132:intra undecim dies quam illi novercam amore captus induxerat,
Plin. Ep. 6, 33, 2. —Transf.1.To put on articles of dress:2.si sibi calceus perperam induceretur,
Suet. Aug. 92:umeros albenti amictu,
Stat. S. 5, 2, 67:togam super membra,
Luc. 2, 387. —With Gr. acc.:tunicāque inducitur artus,
Verg. A. 8, 457. —To draw over, spread over, to overlay, overspread:3.postes pice,
Plaut. Most. 3, 2, 142; Vitr. 7, 3:colorem picturae,
i. e. to varnish, Plin. 35, 10, 36, § 102:parieti ceram liquefactam,
id. 33, 7, 40, § 122:cuti nitorem,
id. 24, 8, 33, § 49:varias plumas,
Hor. A. P. 2:humanam membris formam,
Ov. M. 7, 642:omnibus viris magnitudine sua inducturus caliginem,
to overspread with darkness, to darken, obscure, Vell. 2, 36, 1:pontem,
to throw a bridge across, Curt. 5, 5:scuta ex cortice facta pellibus,
to cover, Caes. B. G. 2, 33:coria super lateres,
id. B. C. 2, 10:pulvis velut nube inducta omnia inpleverat,
Liv. 1, 29, 4:sed quae mutatis inducitur tot medicaminibus,
Juv. 6, 471.— With Gr. acc.:(victima) inducta cornibus aurum,
Ov. M. 7, 161; 10, 271.—To level the ground by filling up:II.ita inducto solo, ut nulla vestigia exstent,
Plin. 2, 80, 82, § 194; hence, to strike out, erase, i. e. to level the wax in writing by drawing over it the broad end of the style:nomina jam facta sunt: sed vel induci, vel mutari possunt,
Cic. Att. 13, 14, 2:senatus consultum,
id. ib. 1, 20, 4.Trop.A.In gen., to bring into, introduce:2.seditionem atque discordiam in civitatem,
Cic. Off. 1, 25, 85:aliquid in nostros mores,
id. de Or. 2, 28, 121: set magna pars morem hunc induxerunt, Plaut. Most. 1, 2, 34:morem novorum judiciorum in rem publicam,
Cic. Rab. Post. 4, 9; Plin. Ep. 2, 16, 9; Lact. Mort. Pers. 38, 4:novum verbum in linguam Latinam,
Cic. Phil. 13, 19, 43:pecuniam in rationem,
to bring into, set down in an account, id. Verr. 2, 1, 41, § 106: agrum alicui pecunia ingenti, to charge in an account, id. Agr. 2, 26, 70:exemplum,
Plin. Pan. 6, 2.—To establish:B.sublato judicum nomine potestas regalis inducta est,
Lact. 4, 10, 15:quia nondum haec consuetudo erat inducta,
Sen. Contr. 5 praef. §4: vetus disciplina deserta, nova inducta,
Vell. 2, 1, 1.—In partic.1.To bring in, introduce in speaking or writing (an expression borrowed from the stage):2.hinc ille Gyges inducitur a Platone,
Cic. Off. 3, 9, 38:gravem personam,
id. Cael. 15, 35:Tiresiam deplorantem caecitatem suam,
id. Tusc. 5, 39, 115.—Of conversation, to introduce:puero me hic sermo inducitur,
Cic. Att. 13, 19, 4:hanc rationem Epicurus induxit,
id. Fat. 10:consuetudinem,
id. Cael. 23, 58:dubitationem,
Tac. A. 1, 7.—To lead to or into; to move, excite, persuade; to mislead, seduce; constr. with in, with acc. or ad, with ut or inf.:b.amici jacentem animum excitare, et inducere in spem cogitationemque meliorem,
Cic. Lael. 15, 59; so,aliquem in spem,
id. Off. 2, 15, 53:in rem utilem,
id. Inv. 1, 2, 2; cf. id. Q. Fr. 3, 4:in errorem,
id. Off. 3, 13, 55:animum ad aliquid,
Ter. Hec. 4, 4, 67:aliquem pretio, gratia, spe, promissis (ad parricidium),
to mislead, Cic. Rosc. Am. 28, 16:multos in peccatum,
to seduce, Auct. Her. 2, 19, 29:ad maleficium,
id. 2, 2, 3:ad misericordiam, ad pudendum, ad pigendum,
to move, excite, Cic. Brut. 50, 188:Carthaginienses ad bellum,
Nep. Hann. 8:ad credendum,
id. Con. 3:vide, quo me inducas,
Ter. And. 2, 3, 25:in quos (affectus) inducendus est judex,
Quint. 11, 3, 58.—With ut:aliquem, ut mentiatur,
Cic. Rosc. Com. 16, 46.—With inf.:consulem promissis, sententiam promere,
Tac. A. 12, 9.—Animum or in animum, to bring one ' s mind to, to resolve, determine; to suppose, imagine:3.id quod animum induxerat paulisper non tenuit,
Cic. Att. 7, 3, 8. — With inf. or object-clause:animum inducere, contra ea quae a me disputantur de divinatione, dicere,
Cic. Div. 1, 13, 22:opes contemnere,
id. Tusc. 5, 10, 30:id me commissurum ne animum induxeris,
Plaut. Trin. 3, 2, 78:in animum inducunt suum, Jovem se placare posse,
id. Rud. prol. 22:ne tute incommodam rem, ut quaequest, in animum induces pati?
Ter. Hec. 4, 2, 27:oro ut ne illis animum inducas credere,
id. And. 5, 1, 15:qui huic animum assentari induxeris,
id. Eun. 3, 2, 37:mea causa causam hanc justam esse animum inducite,
id. Heaut. prol. 41; cf. id. Ad. 1, 1, 43:ut in animum induceret ad easdem venire epulas,
Liv. 28, 18, 4; 1, 17, 4; 2, 18, 11:postremo Caesar in animum induxerat, laborare, vigilare,
had determined, Sall. C. 54, 4:in animum, ejus vitam defendere,
Cic. Sull. 30, 83; Ter. Heaut. 5, 4, 5.—With ut, ne, or quominus:inducere animum possum, ne aegre patiar,
Plaut. As. 5, 1, 5:inducere animum, ut patrem esse sese, oblivisceretur,
Cic. Rosc. Am. 19, 53:in animum, quo minus illi indicarem,
Plin. Ep. 9, 13, 6:quod consules in senatu ut pronuntiarent, in animum inducere non possent,
Liv. 27, 9, 9; 2, 5, 7; 39, 12, 3. —To delude, cajole, deceive:4.hic eos, quibus erat ignotus, decepit, fefellit, induxit,
Cic. Pis. 1, 1:socios induxit, decepit, destituit,
id. Rosc. Am. 40, 117: semper, ut inducar, blandos offers mihi vultus Tib. 1, 6, 1.—To do any thing to one (post-class.):injuriam adversus liberos suos testamento,
Dig. 5, 2, 4.— Hence, in-ductus, a, um, P. a., introduced, foreign, strange (post-Aug. and rare):insiticius et inductus sermo (opp. patrius),
Plin. Ep. 4, 3 fin.; so,nihil inductum et quasi devium loquimur,
id. ib. 5, 6, 44:arcessita et inducta,
id. ib. 3, 18, 10. -
65 modo
mŏdŏ (scanned mŏdō, Plaut. Ps. 2, 3, 23; Lucr. 2, 11, 35; Cic. poët. N. D. 2, 42, 107; v. Corss. Ausspr. 2, p. 480; Lachm. ad Lucr. 2, p. 140), adv. [orig. abl. of modus, q. v.].I.Qs., by measure, expressing, like tantum, a restriction of the idea, only, merely, but.A.In gen.1.Affirmatively: ter sub armis malim vitam cernere, Quam semel modo parere, even once, Enn. ap. Varr. L. L. 6, § 81 Müll. (Trag. v. 298 Vahl.):2.semel modo,
only once, Plaut. Poen. 1, 3, 30:uni modo gessi morem,
id. Most. 1, 3, 43:hoc autem si ita sit, ut unum modo sensibus falsum videatur, etc.,
Cic. Ac. 2, 32, 101; cf.:quorum genera plura sunt: hi unum modo quale sit suspicantur,
id. Or. 9, 28:nec audiendi quidam, qui tres modo primas esse partes volunt,
Quint. 3, 3, 4:paulum modo,
Cic. Fam. 1, 5, b, 2; Varr. ap. Gell. 13, 15:perpauxillum modo,
Plaut. Capt. 1, 2, 74; cf.:manus erat nulla, quae parvam modo causam timoris afferret,
Caes. B. G. 6, 35, 3:quae pacisci modo scis, sed quod pacta es, non scis solvere,
Plaut. Ps. 1, 2, 88:ad ornandam modo, non augendam orationem assumuntur,
Quint. 8, 6, 39; cf. Cic. Inv. 2, 23, 69:solere modo non etiam oportere,
id. Off. 3, 4, 18:doctrina ac litterae secundis rebus delectationem modo habere videbantur, nunc vero etiam salutem,
id. Fam. 6, 12, 5:circi modo spectaculum fuerat,
Liv. 7, 2: modo facito ut illam serves, only see that, etc., Ter. Ad. 5, 3, 59:modo fac, ne quid aliud cures, etc.,
Cic. Fam. 16, 11, 1:aetatem velim servire, Libanum ut conveniam modo,
if I can only, Plaut. As. 2, 2, 8:modo ut tacere possis,
Ter. Phorm. 1, 2, 9; cf.:concede, ut impune emerit, modo ut bonā ratione emerit,
if but. provided that, Cic. Verr. 2, 4, 5, § 10:modo ut haec nobis loca tenere liceat,
id. Fam. 14, 14, 1.— For the expressions dummodo, solummodo, and tantummodo, v. dum, solum, and tantum.—Negatively: non modo... sed (verum) etiam (et, or simply sed), not only... but also:B.ut non modo secunda sperare debeas, sed etiam adversa fortissimo animo ferre,
Cic. Fam. 6, 13, 5:non modo agendo, verum etiam cogitando,
id. Cael. 19, 45:illum non modo favisse, sed et, etc.,
id. Att. 11, 9, 2:non modo falsum id esse, sed hoc verissimum,
id. Rep. 2, 44, 71.— As to these expressions, and also respecting the omission of a second non in the latter clause, v. under sed and non.—In partic., in restrictive clauses, for ullo or aliquo modo, in any way or degree, at all, only, even:b.servus est nemo, qui modo tolerabili conditione sit servitutis, qui, etc.,
who is in any tolerable condition, Cic. Cat. 4, 8, 16; cf.:quamquam quis ignorat, qui modo umquam mediocriter res istas scire curavit, quin, etc.,
id. Fl. 27, 64; and:quis est omnium, qui modo cum Musis habeat aliquod commercium, qui? etc.,
id. Tusc. 5, 23, 66:nemo aliter philosophus sensit, in quo modo esset auctoritas,
id. Div. 1, 39, 86; cf.: servitus, honorifica modo, Brut. ap. Cic. ad Brut. 1, 17, 4:tum quam plurimis modo dignis, se utilem praebent,
be they but worthy, Cic. Off. 1, 26, 92:bonis viris... faciendum est, modo pro facultatibus,
id. ib. 2, 17, 58:decerne, modo recte,
id. Rosc. Am. 48, 138:itaque veniam, quo vocas, modo adjutore te,
id. Att. 16, 13, a, 1:atque utinam posset aliquā ratione hoc crimen quamvis falsa, modo humana atque usitata defendere,
if only, id. Verr. 2, 3, 97, § 224.—Si modo, if only (freq.):c.tu si modo es Romae: vix enim puto, sin es, hoc vehementer animadvertas velim,
Cic. Att. 5, 8, 2:tute scis (si modo meministi) me tibi tum dixisse, etc.,
id. ib. 12, 18, 2:fortasse vici, si modo permansero,
id. ib. 12, 44, 3.— Poet. with subj.:si modo sola queant saxa tenere fidem,
Prop. 1, 18, 4.—Poet. and in jurid. Latin, modo si, for dummodo, if only, provided that:d.persequar inferius, modo si licet ordine ferri,
Ov. Tr. 2, 263:modo si ejus nomine opus fiat,
Dig. 39, 1, 18; 26, 2, 28; 19, 2, 19, § 10.—As a conjunction with subj., for dummodo, if only, provided that (freq. and class.):2.quos valetudo modo bona sit, tenuitas ipsa delectat,
Cic. Brut. 16, 64; id. Or. 9, 28:manent ingenia senibus, modo permaneat studium et industria,
id. Sen. 7, 22; Quint. 10, 1, 131:modo Juppiter adsit, Tertia lux classem Cretaeis sistet in oris,
Verg. A. 3, 116.—So, modo ne for dummodo ne, if only not, provided that not:quae de Sicinio audīsti, ea mihi probantur: modo ne illa exceptio in aliquem incurrat bene de nobis meritum,
Cic. Att. 5, 4, 3:si quis est paulo ad voluptates propensior, modo ne sit ex pecudum genere, etc.,
id. Off. 1, 30, 105; id. Ac. 2, 43, 132.—Modo non, like the Gr. monon ouchi, all but, almost, nearly, = propemodum (ante- and post-class.):3.modo non montes auri pollicens,
Ter. Phorm. 1, 2, 17 Don.:favet Fabi gloriae, quae modo non suā contumeliā splendeat,
Liv. 10, 24, 11:pictor equum venientem, modo non vivum, comprehenderat,
Val. Max. 8, 11, ext. 7:modo non reclamante publico vigore,
Amm. 14, 7, 1; 16, 12, 16; 21, 14, 1; 22, 6, 2 al.—In colloq. lang. with imperatives, just, now, only:II.sequere hac modo,
Plaut. Men. 4, 1, 4:sedete hic modo,
id. Rud. 3, 3, 29:propera modo,
id. Men. 1, 4, 32:vide modo,
Cic. Div. in Caecil. 14, 46:ignem scrutare modo, inquam,
Hor. S. 2, 3, 276.—Indignantly:quin tu i modo,
begone now, Plaut. Trin. 2, 4, 182; so,i modo,
id. Stich. 3, 2, 23:tace modo,
be still now, id. As. 5, 2, 19.—With tu or vos ( poet. and post-class.):tu modo, dum licet, hunc fructum ne desere vitae,
Prop. 2, 15, 49; Verg. G. 3, 73:tu modo posce deos veniam,
id. A. 4, 50:vos modo, inquit, parcite,
Phaedr. 2, 8, 8; Curt. 9, 6, 24; 9, 2, 25.With specifications of time, like Gr. arti (reaching to the full measure of the time, fully).A.In gen.1.Of the pressent time, just now, just (ante-class. and poet.):2.quid? ego modo huic frater factus, dum intro eo atque exeo?
just now? Plaut. Ep. 5, 1, 43:modo dolores, meatu, occipiunt,
Ter. Ad. 3, 1, 2 (evidenter hic modo temporis praesentis adverbium est, Don.):advenis modo,
id. Hec. 3, 5, 8 Don.:devoravi nomen imprudens modo,
Plaut. Trin. 4, 2, 63:jam modo nunc possum contentus vivere parvo,
Tib. 1, 1, 25; cf.:peccare fuisset Ante satis, penitus modo nunc genus omne perosos Femineum,
Verg. A. 9, 141.—Of time just passed, just now, but this moment, a little while ago, lately (class.):3.nuper homines nobiles hujusmodi, judices, et quid dico nuper? immo vero modo ac plane paulo ante vidimus, qui, etc.,
Cic. Verr. 2, 4, 3, § 7: Al. Ita uti dudum dixeras? Am. Dudum? quam dudum istuc factum est? Al. Temptas:jam dudum, pridem, modo,
Plaut. Am. 2, 2, 60: Ph. Quando? Do. Hodie. Ph. Quamdudum? Do. Modo, Ter. Eun. 4, 4, 30:sum illi villae amicior modo factus,
Cic. Leg. 2, 2, 4:quaeras putemne talem esse deorum naturam, qualis modo a te sit exposita,
id. N. D. 1, 21, 57:declaravit id modo temeritas C. Caesaris,
id. Off. 1, 8, 26:modo hoc malum in rem publicam invasit,
id. ib. 2, 21, 75:si hodie bella sint, quale Gallicum modo (i. e. twenty-two years earlier),
Liv. 6, 40, 17; cf. id. 22, 14, 13; Cic. Div. 1, 44, 99.—Opp. to nunc: qui nunc primum te advenisse dicas, [p. 1156] modo qui hinc abieris, Plaut. Am. 2, 2, 63:in quā urbe modo gratiā, auctoritate, gloriā floruimus, in eā nunc iis quidem omnibus caremus,
Cic. Fam. 4, 13, 2; id. Mur. 40, 86; 41, 88; Prop. 1, 18, 7.—With tunc, Tac. A. 2, 75.—Of time just to come, immediately, directly, in a moment (rare, and perh. not in Cic.):B.domum modo ibo,
Ter. And. 3, 4, 15; Liv. 26, 15:Artabanus tardari metu, modo cupidine vindictae inardescere,
Tac. A. 6, 32; 4, 50.—In partic.1.Modo... modo, now... now, at one moment... at another, sometimes... sometimes (class.):2.modo ait, modo negat,
sometimes he says Yes, and sometimes No, Ter. Eun. 4, 4, 46:Cotta meus modo hoc, modo illud,
Cic. N. D. 1, 18, 47; id. Div. 2, 44, 93:modo his, modo illis ex partibus,
id. N. D. 2, 19, 49:o Academiam volaticam et sui similem, modo huc, modo illuc!
id. Att. 13, 25, 3:citus modo, modo tardus incessus,
Sall. C. 15, 5:laetos modo, modo pavidos animadverteres,
id. J. 60, 4:nebulonem modo, modo nugatorem appellat,
Liv. 38, 56.—Instead of modo... modo, we sometimes find:nunc... modo: nunc quereretur eundem accusatorem ac judicem esse, modo vitam sibi eripi, etc.,
Liv. 8, 32, 9.—Again, instead of the second modo (esp. in poets and in post-Aug. prose writers), we find:nunc aliquando, interdum, nonnumquam, saepe, rursus.—So, modo... nunc,
Ov. M. 13, 922; id. F. 4, 643; id. Tr. 1, 2, 27:modo ut reciperet imperium, nunc ut legatione fungeretur,
Tac. H. 2, 51:modo... aliquando,
id. A. 1, 81; 6, 35; 11, 34; 16, 10; id. H. 2, 74:modo... interdum,
Sall. J. 42, 1; 55, 9; 62, 9 Kritz.; 74, 1; Hor. S. 1, 9, 9 et saep.:modo... nonnumquam,
Suet. Tib. 66; id. Claud. 15; id. Calig. 52:modo... saepe,
Hor. S. 1, 10, 11:modo... modo... saepe,
Sall. J. 45, 2; Tac. H. 4, 84:modo... rursus,
Prop. 1, 3, 41.—Modo... tum (deinde, postea, etc.), at first... then, at one time... at another:sol modo accedens, tum autem recedens,
Cic. N. D. 2, 40, 102:(Xenophon) facit Socratem disputantem... et modo unum, tum autem plures deos,
id. ib. 1, 12, 31:et modo mundum, tum mentem divinam esse putat,
id. ib. 1, 13, 34; cf.:modo (Theophrastus) menti divinum tribuit principatum, modo caelo, tum autem signis sideribusque caelestibus,
id. ib. 1, 13, 35:et forte in eo loco grandis ilex coaluerat inter saxa paulum modo prona, deinde flexa, etc.,
Sall. J. 93, 4:modo... paulo post,
Val. Max. 7, 4, 5:modo... modo... postremum,
Tac. H. 4, 46:quid agerent, modo timentes, vicissim contemnentes religiones,
Cic. Leg. 2, 17, 43. -
66 uterque
ŭter-que, utrăque, utrumque ( gen. sing. utriusque, always with ĭ, Plaut. Truc [p. 1945] 4, 3, 20; Lucr. 4, 503; Cat. 68, 39; Hor. C. 3, 8, 5; Ov. M. 6, 506; old gen. and dat. sing. fem. utraeque, acc. to Charis. 2, 3, p. 132; gen. plur. utrumque, Cic. Verr. 2, 5, 49, § 129 B. and K.), pron., each (of two), either, each one, one and the other, one as well as the other, both (applied to two subjects regarded severally, while ambo regards the two as a pair; cf. Zumpt, Gr. § 141, Anm. 2).I.Sing.A.In gen.1.With substt.(α).In gen.:(β).imperator uterque hinc et illinc Jovi Vota suscipere,
Plaut. Am. 1, 1, 74: tibi in utrāque parte pollet et pariter potest, Afran. ap. Non. p. 375, 5 (Com. Rel. v. 226 Rib.):causae utriusque figurae,
Lucr. 4, 503; 4, 1212:quascumque (insulas) in liquentibus stagnis Marique vasto fert uterque Neptunus,
Cat. 31, 3:parique fastigio steterit in utrāque fortunā,
Nep. Att. 14, 2:docte sermones utriusque linguae,
Greek and Latin, Hor. C. 3, 8, 5; cf.:insignis utriusque linguae monimentis,
Plin. 12, 1, 5, § 9:Quid... gentes ab utroque jacentes Oceano numerem?
Ov. M. 15, 829:litora sub utroque jacentia Phoebo,
i. e. the rising and the setting sun, id. ib. 1, 338:nutu (Jovis) tremefactus uterque Est polus,
id. F. 2, 489:limes uterque poli,
Stat. Th. 1, 157:deus est in utroque parente,
father and mother, Ov. M. 13, 147:cum jam tempus esset deducendi ab Samnio exercitus aut utriusque aut certe alterius,
Liv. 10, 44, 6:densis ictibus heros Creber utrāque manu pulsat versatque Dareta,
Verg. A. 5, 460:numen utriusque Dianae,
Mart. Spect. 13, 5.—Esp. in the phrase in utramque partem, in either way or direction, on both sides, for and against, etc.:2.vemens in utramque partem es nimis, Aut largitate nimiā aut parsimoniā,
Ter. Heaut. 3, 1, 31:magnam vim esse in fortunā in utramque partem, vel ad secundas res, vel ad adversas, quis ignorat,
Cic. Off. 2, 6, 19; 2, 10, 37:in utramque partem disserere = pro et contra,
id. Rep. 3, 6, 4; id. de Or. 3, 27, 107:utramque in partem multa dicuntur,
id. Ac. 2, 39, 124:magna est vis conscientiae, et magna in utramque partem, ut neque timeant... et putent, etc.,
id. Mil. 23, 61:suam sententiam in utramque partem esse tutam,
on either assumption, Caes. B. G. 5, 29.—Absol.(α).In gen.:(β).aequom'st, quod in rem esse utrique arbitremur, Et mihi te et tibi me consulere,
Plaut. Aul. 2, 1, 10:conveniunt adhuc utriusque verba,
id. Truc. 4, 3, 20:verum utrique mos geratur amborum ex sententiā,
id. ib. 5, 69:sed uterque (sapiens appellatus est) alio quodam modo,
Cic. Lael. 2, 6:ut aut uterque inter se aut neuter satis duret,
id. Quint. 8, 30:tu mihi videris utrumque facturus,
id. Rep. 2, 11, 22:quare qui utrumque voluit et potuit,
id. ib. 3, 3, 6:uterque cum equitatu veniret,
Caes. B. G. 1, 42:hic, qui utrumque probat, ambobus debuit uti,
Cic. Fin. 2, 7, 20: cum utrique sis maxime necessarius, Balb. et Opp. ap. Cic. Att. 9, 7, A, 2;opp. unus,
Cic. Verr. 2, 3, 60, § 140:quod tibi non utriusque petenti copia facta'st,
Cat. 68, 39:utque fide pignus dextras utriusque poposcit,
Ov. M. 6, 506:vitium est utriusque,
Mart. 3, 27, 3:cum esset et aequalis Mars utriusque,
id. Spect. 29, 2.—Esp., in apposit. with nouns or clauses:3.apud Antiphonem uterque, mater et pater, Quasi deditā operā domi erant,
Ter. Eun. 5, 2, 1:Maecenas atque Coccejus, missi magnis de rebus uterque Legati,
Hor. S 1, 5, 28:ego utrumque meum puto esse, et quid sentiam ostendere et quod feceris defendere,
Cic. Fam. 1, 9, 25.—With pron. understood:verum, Demea, Curemus aequam uterque partem,
Ter. Ad. 1, 2, 50; so freq. with neutr. pron. where the gen. would be ambiguous (cf. 3. infra):id utrumque tardum fructum reddit,
Plin. 17, 22, 35, § 176: quod (aquam et pabulum) utrumque large palus praebere poterat, Auct. B. Alex. 1 fin. —Once with nom. masc.: nam qui instat alicui... aut contra de alicujus periculo festinatur, is uterque infestus dicitur, Nigid. ap. Gell 9, 12, 6.—With gen. part. (class. with pers. pronn., etc.; cf.B.Zumpt, Gr. § 429): utrique nostrum gratum admodum feceris,
Cic. Lael. 4, 16:uterque nostrum id sibi suscipiendum putavit,
id. Sull. 4, 13:horum uterque ita cecidit victus ut victor idem regnaverit... utrique horum secunda fortuna regnum est largita,
id. Har. Resp. 25, 54:domus utriusque nostrum aedificatur strenue,
id. Q. Fr. 2, 4, 2: cum eorum, de quibus dicimus, aut utrumque, aut unum quodque certe concluditur verbo, etc., Auct. Her. 4, 27, 37:ante utriusque horum obitum,
Vell. 2, 103, 1; v. also I. B. 1. and 3. infra.—Also with substt., accompanied by adj. pron.:earum enim rerum utramque a corde proficisci,
Cic. Div. 1, 52, 119:quarum civitatum utraque foederata est,
id. Verr. 2, 5, 22, § 56:quorum generum in utroque magnus noster Cato est,
id. Leg. 3, 18, 40:utriusque harum rerum expers,
id. Tusc. 1, 26, 65.—Rarely with substt. alone ( poet. and post-Aug.):et haec utinam Viscorum laudet uterque!
Hor. S. 1, 10, 83:uterque legatorum et quisquis... remissi,
Vell. 2, 50, 3:post utriusque adulescentium obitum,
id. 2, 103, 2:obiit, utroque liberorum superstite, Tiberio Drusoque Neronibus,
Suet. Tib. 4 fin. —In partic.1.With plur. predic. (rare in the best prose; not in Cic.; cf.2.infra): uterque insaniunt,
Plaut. Curc. 1, 3, 31:deinde uterque imperator in medium exeunt,
id. Am. 1, 1, 68; cf. Ter. Eun. 5, 2, 1, A, 2, b, supra:facite ut uterque sublimiter stent,
Cato, R. R. 70, 2:uterque eorum ex castris exercitum ducunt,
Caes. B. C. 3, 30:illae (naves) conflixerunt, ut utraque ex concursu laborarent,
id. ib. 2, 6:uterque cum illo gravis inimicitias exercebant,
Sall. C. 49, 2:utraque festinant,
Ov. M. 6, 59:uterque ambigui,
Tac. H. 2, 97:uterque opibus perviguere,
id. A. 4, 34:decernitur ut uterque in regnum restituantur,
Just. 38, 3, 4; Val. Max. 5, 4, 6; Vell. 2, 66, 1; Claud. Rapt. Pros. 2, 20; cf. plur. in consecutive clauses:hic cum uterque me intueretur, seseque ad audiendum significarent paratos,
Cic. Fin. 2, 1, 1 Madvig ad loc.:quorum utrumque audivi, cum mihi nihil sane praeter sedulitatem probarent, etc.,
id. ib. 1, 5, 16.—With predicate in first or second person (mostly post-Aug.):3. (α).sed uterque mensuram implevimus, ego et tu,
Tac. A. 14, 54 init.:quid ergo inter me et te interest, si uterque habere volumus,
Sen. Vit. Beat. 26, 1:uterque magnum beneficium dedistis,
id. Contr. 4 (8), 24, 4:quod uterque cuperemus,
Front. Ep. ad Am. 1, 5; cf. Ter. Heaut. 2, 4, 14, II. B. infra.—Uterque repeated in another case (mostly ante-class. and post-Aug.):(β).quia uterque utrique est cordi,
Ter. Phorm. 5, 3, 17:cum uterque utrique esset exercitus in conspectu,
Caes. B. G. 7, 35 (al. uterque utrimque):cum uterque utrique insidiaretur, Auct. B. Alex. 4, 1: uterque utrumque vituperato,
Varr. Fragm. p. 131 Durdr.—With a case of alter:II.ita est utraque res sine alterā debilis,
Cic. Tusc. 2, 5, 13:quorum uterque suo studio delectatus contempsit alterum,
id. Off. 1, 1, 4:cum enim uterque alteri obiciat, palam est utrumque fecisse,
Quint. 11, 3, 168:invictum tamen ab altero utrumque servavit,
Just. 6, 2, 9:arceri utrumque genus ab altero narrant,
Plin. 8, 44, 69, § 171; Cels. 5, 26, 35 fin.; Ascon. ad Cic. Mil. § 30.—Plur.A.Regularly of two parties, sets, or classes, each including a plurality: Praenestini et Lanuvini hospites: suopte utrosque decuit acceptos cibo, etc., Naev. ap. Macr. S. 3, 18, 6 (Com. Rel. v. 21 Rib.): non cauponantes bellum sed belligerantes, Ferro non auro vitam cernamus utrique, Enn. ap. Cic. Off. 1, 12, 38 (Ann. v. 202 Vahl.):B.utrosque pergnovi probe,
Plaut. Truc. 1, 2, 50:quoniam utrique Socratici et Platonici volumus esse,
Cic. Off. 1, 1, 2:a quibus utrisque (actoribus et poëtis) summittitur aliquid, etc.,
id. de Or. 3, 26, 102:quos ego utrosque in eodem genere praedatorum direptorumque pono,
id. Cat. 2, 9, 20:his utrisque (Atrebatis et Viromanduis) persuaserant,
Caes. B. G. 2, 16:Aetolorum utraeque manus Heracleam sese incluserunt,
Liv. 36, 16, 5; Sall. J. 76, 4:utrique (plebis fautores et senatus) victoriam crudeliter exercebant,
id. C. 38, 4; Suet. Claud. 21; cf.: hic igitur Q. Ligarius... nunc a te supplex fratris salutem petit: quam hujus admonitus officio cum utrisque his dederis, tris fratres optimos... rei publicae condonaveris, i. e. two brothers on one side and Ligarius on the other, Cic. Lig. 12, 36:Marius impigre suorum et hostium res pariter attendere, cognoscere, quid boni utrisque aut contra esset,
Sall. J. 88, 2: cujus flamma ut ab oppidanis et oppugnatoribus est visa, utrisque venit in opinionem, etc., Nep. Milt. 7, 3.—So with collective nouns:primo impetu simul utraque cornua et Numidae pulsi,
Liv. 30, 8, 7; cf.:utraque oppida,
id. 42, 54, 8:utraeque nationes Rheno praetexuntur,
Tac. G. 34.—Freq. also of two individual subjects, esp. when regarded as belonging together (cf. Krebs, Antibarb. p. 1175):A.nec clam te est quam illi utraeque nunc inutiles Et ad pudicitiam et ad rem tutandam sient,
Ter. And. 1, 5, 52:hoc beneficio utrique ab utrisque vero devincimini, Ut, etc.,
id. Heaut. 2, 4, 14:utrique imperatores exeunt,
Plaut. Am. 1, 1, 68 Ussing (Fleck., uterque imperator): sed qui utrosque error vos agitat, Expedibo, Pomp. ap. Non. 505, 7 (Com. Rel. v. 175 Rib.): suis utrisque superstitibus praesentibus istam viam dico, Leg. Form. ap. Cic. Mur. 12, 26:binos habebam (scyphos): jnbeo promi utrosque,
Cic. Verr. 2, 4, 14, § 32:duae fuerunt Ariovisti uxores... utraeque in eā fugā perierunt,
Caes. B. G. 1, 53:hi utrique ad urbem imperatores erant (Q. Marcius et Q. Metellus),
Sall. C. 30, 4:animus ferox inopia rei familiaris et conscientia scelerum, quae utraque eis artibus auxerat,
id. ib. 5, 7:illa utrosque (patrem et aviam) intuens,
Tac. A. 16, 11; id. Or. 2:palmas utrasque tetendit,
Verg. A. 6, 685:quod utrorum Dionysiorum opibus Corinthi saepe adjuti fuerant,
Nep. Timol. 2, 2:utrique (Mithridates et Datames) locum qui explorarent mittunt,
id. Dat. 2, 2:laudare senis utraque consilia,
Liv. 9, 12, 2:utrisque consulibus Italia decreta est,
id. 27, 22, 2:in invidiā censores cum essent... Cn. Baebius diem ad populum utrisque dixit,
id. 29, 37, 17; 32, 17, 15; 34, 25, 5;42, 54, 8: Suillium accusandis utrisque immittit,
Tac. A. 11, 1 init.:Natalem multa cum Scaevino collocutum, et esse utrosque C. Pisonis intimos,
id. ib. 15, 55 fin.:pater filiam, avia neptem, illa utrosque intuens,
id. ib. 16, 11:nam Mago Cambyses aures utrasque praeciderat,
Just. 1, 9, 17; 9, 7, 8:crederes imperatum, ut acies utraeque tela cohiberent,
Curt. 7, 4, 35.—Hence,ŭtrōquĕ, adv.1.Lit., of place, to both places, parts, or sides, in both directions:2.utroque citius quam vellemus, cursum confecimus,
Cic. Att. 5, 12, 1:exercitus utroque ducti,
Liv. 8, 29, 7:jactantem utroque caput,
Verg. A. 5, 469:nunc huc, nunc illuc et utroque sine ordine curro,
Ov. H. 10, 19:nescit, utro potius ruat, et ruere ardet utroque,
id. M. 5, 166. —Transf., in both directions, in either point of view, both ways, etc.:(β).auctores utroque trahunt,
Liv. 1, 24, 1:medium maxime et moderatum utroque consilium,
id. 2, 30, 1:utroque firmiores qui in callibus versentur,
Varr. R. R. 2, 10, 1.—Esp., connected with versum ( vorsum; sometimes written in one word, utroqueversum):B.utroque vorsum rectum est ingenium meum,
Plaut. Capt. 2, 3, 8: accidit, ut quaedam vocabula ambigua sint et utroque versum dicantur, i. e. in a twofold sense, denoting augmentation or diminution, Gell. 5, 12, 10.—ŭtrasquĕ, adv. (acc. to the analogy of alias, alteras), both times (ante-class.): in Hispaniā pugnatum bis: utrasque nostri loco moti, Cass. Hem. ap. Non. 183, 24; Caecil. ib. 183, 25. -
67 alter
alter, tĕra, tĕrum, adj. (the measure of the gen. sing. āltĕrĭŭs as paeon primus is supported in good Latin only by examples from dactylic verse (but see alterĭus in trochaic measure, Plaut. Capt. 2, 2, 56), in which īpsĭŭs, īllĭŭs, īstĭŭs, ūnĭŭs, etc., are used as dactyls; on the contr., the regular measure āltĕrīŭs, as ditrochaeus, is sufficiently confirmed by the foll. verses of Enn., Ter., and Ter. Maur.: mox cum alterīus abligurias bona, Enn. ap. Donat. ad Ter. Phorm. 2, 2, 25 (Sat. 29 Vahl.):I.alterīus sua comparent commoda? ah!
Ter. And. 4, 1, 4:nec alter[imacracute]us indigéns opís veni,
Ter. Maur. p. 2432 P.;and sescupló vel una víncet alter[imacracute]us singulum,
id. ib. p. 2412 ib.; Prisc. p. 695 ib.; alterius is also commonly used as the gen. of alius, as alīus is little used (v. h. v. fin.).— Dat. sing. f.:alterae,
Plaut. Rud. 3, 4, 45; Ter. Heaut. 2, 3, 30; Caes. B. G. 5, 27; Nep. Eum. 1, 6; Col. 5, 11, 10) [a comp. form of al-ius; cf. Sanscr. antara = alius; Goth. anthar; Lith. antras = secundus; Germ. ander; Gr. heteros; Engl. either, other; also Sanscr. itara = alius], the other of two, one of two, the other, ho heteros.Lit.A.In gen.:B.nam huic alterae patria quae sit, profecto nescio,
Plaut. Rud. 3, 4, 45:necesse est enim sit alterum de duobus,
Cic. Tusc. 1, 41, 97:altera ex duabus legionibus,
Caes. B. C. 2, 20: mihi cum viris ambobus est amicitia;cum altero vero magnus usus,
Cic. Clu. 42, 117:alter consulum,
Liv. 40, 59:alter ex censoribus,
id. 40, 52:in alterā parte fluminis legatum reliquit,
on the other side, Caes. B. G. 2, 5; id. B. C. 3, 54:si quis te percusserit in dexteram maxillam tuam, praebe illi et alteram,
Vulg. Matt. 5, 39; 28, 1.—Hence: alter ambove, one or both; commonly in the abbreviation:A. A. S. E. V. = alter ambove si eis videretur: utique C. Pansa, A. Hirtius consules alter ambove S. E. V. rationem agri habeant,
Cic. Phil. 5 fin. Wernsd.; cf. id. ib. 8, 11; 9, 7 fin.; 14, 14 fin.; cf.Brison. Form. pp. 218 and 219: absente consulum altero ambobusve,
Liv. 30, 23: ambo alterve, S. C. ap. Front. Aquaed. 100 fin. —Esp.1.a.. In distributive clauses: alter... alter, the one... the other (cf. alius, II. A.): ho heteros... ho heteros:b.Si duobus praefurniis coques, lacunā nihil opus erit. Cum cinere eruto opus erit, altero praefurnio eruito, in altero ignis erit,
Cato, R. R. 38, 9:alteram ille amat sororem, ego alteram,
Plaut. Bacch. 4, 4, 68; id. Am. 1, 2, 19; 1, 2, 20; Ter. Ad. 1, 2, 50:quorum alter exercitum perdidit, alter vendidit,
Cic. Planc. 35; so id. Rosc. Am. 6, 16: namque alterā ex parte Bellovaci instabant;alteram Camulogenus tenebat,
Caes. B. G. 7, 59 Herz.:conjunxit alteram (cortinam) alteri,
Vulg. Exod. 36, 10; 36, 22; ib. Joan. 13, 14; ib. Rom. 12, 5.—In same sense, unus... alter, one... the other, as in later Gr. heis men... heteros de: vitis insitio una est per ver, altera est cum uva floret;c.ea optima est,
Cato, R. R. 41, 1: Phorm. Una injuria est tecum. Chrem. Lege agito ergo. Phorm. Altera est tecum, Ter. Phorm. 5, 8, 90: uni epistolae respondi;venio ad alteram,
Cic. Fam. 2, 17, 6:nomen uni Ada, et nomen alteri Sella,
Vulg. Gen. 4, 19; ib. Matt. 6, 24:Erant duae factiones, quarum una populi causam agebat, altera optimatium,
Nep. Phoc. 3, 1; Liv. 31, 21:consules coepere duo creari, ut si unus malus esse voluisset, alter eum coërceret,
Eutr. 1, 8:Duo homines ascenderunt in templum, unus pharisaeus et alter publicanus,
Vulg. Luc. 18, 10 al. —Sometimes a subst., or hic, ille, etc., stands in the place of the second alter:(α).Epaminondas... Leonidas: quorum alter, etc... Leonidas autem, etc.,
Cic. Fin. 2, 30, 97; so Vell. 2, 71, 3:alter gladiator habetur, hic autem, etc.,
Cic. Rosc. Am. 6, 17:quorum alteri Capitoni cognomen est, iste, qui adest, magnus vocatur,
id. ib.:alterum corporis aegritudo, illum, etc.,
Flor. 4, 7.—Sometimesone alter is entirely omitted (cf. alius, II. A.; heteros, L. and S. I. 2.):(β).duae turmae haesere: altera metu dedita hosti, pertinacior (sc. altera), etc.,
Liv. 29, 33:hujus lateris alter angulus ad orientem solem, inferior ad meridiem spectat,
Caes. B. G. 5, 13; orthe form changed:d.dialecticam adjungunt et physicam, alteram quod habeat rationem.... Physicae quoque etc.,
Cic. Fin. 3, 21, 72, and 3, 22, 73. —Sometimes a further distributive word is added:alter adulescens decessit, alter senex, aliquis praeter hos infans,
Sen. Ep. 66, 39:alter in vincula ducitur, alter insperatae praeficitur potestati, alius etc.,
Amm. 14, 11.—In plur.: nec ad vivos pertineat, nec ad mortuos;e.alteri nulli sunt, alteros non attinget,
Cic. Tusc. 1, 38, 91:alteri dimicant, alteri victorem timent,
id. Fam. 6, 3: binas a te accepi litteras; quarum alteris mihi gratulabare... alteris dicebas etc., in one of which,... in the other, id. ib. 4, 14:quorum alteri adjuvabant, alteri etc.,
Caes. B. G. 7, 17: duplices similitudines, unae rerum, alterae verborum, Auct. ad Her. 3, 20. —The second alter in a different case:2.alter alterius ova frangit,
Cic. N. D. 2, 49:uterque numerus plenus, alter alterā de causā habetur,
Macr. Somn. Scip. 2:qui noxii ambo, alter in alterum causam conferant,
Liv. 5, 11:alteri alteros aliquantum attriverant,
Sall. J. 79, 4; so id. ib. 42, 4;53, 7 al. —Also with alteruter: ne alteruter alterum praeoccuparet,
Nep. Dion. 4, 1.—With unus:quom inter nos sorderemus unus alteri,
Plaut. Truc. 2, 4, 30:dicunt unus ad alterum,
Vulg. Ez. 33, 30:ne unus adversus alterum infletur pro alio,
ib. 1 Cor. 4, 6.—With uterque:uterque suo studio delectatus contempsit alterum,
Cic. Off. 1, 1, 4:utrique alteris freti finitimos sub imperium suum coëgere,
Sall. J. 18, 12.—With nemo, nullus, neuter:ut nemo sit alteri similis,
Quint. 2, 9, 2:cum tot saeculis nulla referta sit causa, quae esset tota alteri similis,
id. 7, prooem. 4:neutrum eorum contra alterum juvare,
Caes. B. C. 1, 1, 3:ut neutra alteri officiat,
Quint. 1, 1, 3.—After two substt., the first alter generally refers to the first subst., and the second to the second:Philippum rebus gestis superatum a filio, facilitate video superiorem fuisse. Itaque alter semper magnus, alter saepe turpissimus,
Cic. Off. 1, 26; cf. Plaut. Am. 1, 2, 21; Brem. ad Suet. Claud. 20.—Sometimes the order is reversed: contra nos (summa gratia et eloquentia) raciunt in hoc tempore;quarum alteram (i. e. eloquentiam) vereor, alteram (i. e. gratiam) metuo,
Cic. Quinct. 1; so id. Off. 3, 18; 1, 12; cf. Spald. ad Quint. 9, 2, 6.—As a numeral = secundus, the second, the next, o heteros:b.primo die, alter dies, tertius dies, deinde reliquis diebus etc.,
Cic. Verr. 2, 1, 7:proximo, altero, tertio, reliquis consecutis diebus non intermittebas etc.,
id. Phil. 1, 13 Wernsd.:quadriennio post alterum consulatum,
id. Sen. 9:die altero,
Vulg. Jos. 10, 32: alteris Te mensis adhibet deum, i. e. at the dessert (= mensā secundā), Hor. C. 4, 5, 31.—So, alterā die, the next day, têi allêi hêmerai, têi heterai:se alterā die ad conloquium venturum,
Caes. B. C. 3, 19; Vulg. Gen. 19, 34; ib. Matt. 27, 62:die altero,
ib. Num. 11, 32; ib. Jos. 5, 11 al.—So in comparative sense:alterā die quam a Brindisio solvit, in Macedoniam trajecit,
Liv. 31, 14; Suet. Vit. 3:intermittere diem alterum quemque oportet,
every other day, Cels. 3, 23; 3, 13; 4, 12:Olea non continuis annis, sed fere altero quoque fructum adfert,
Col. R. R. 5, 8.—With prepp.:qui (Ptolemaeus) tum regnabat alter post Alexandream conditam,
next after, Cic. Off. 2, 23, 82; so, fortunate puer, tu nunc eris alter ab illo, the second or next after him, Verg. E. 5, 49:alter ab undecimo jam tum me ceperat annus,
id. ib. 8, 39.—Hence,Also with tens, hundreds, etc.:c.accepi tuas litteras, quas mihi Cornificius altero vicesimo die reddidit,
on the twenty-second day, Cic. Fam. 12, 25 Manut.:anno trecentesimo altero quam condita Roma erat,
in the three hundred and second year, Liv. 3, 33:vicesima et altera laedit,
Manil. 4, 466.—So of a number collectively:d.remissarios pedum XII., alteros pedum X.,
a second ten, Cato, R. R. 19, 2:ad Brutum hos libros alteros quinque mittemus,
Cic. Tusc. 5, 41, 121:basia mille, deinde centum, dein mille altera, dein secunda centum,
Cat. 5, 7.—So with the numeral understood: aurea mala decem misi;cras altera (sc. decem) mittam,
a second ten, Verg. E. 3, 71.—Hence,Unus et alter, unus atque alter, unus alterque, the one and the other.(α).For two (as in Gr. heis kai heteros):(β).unus et alter dies intercesserat,
Cic. Clu. 26:adductus sum tuis unis et alteris litteris,
id. Att. 14, 18:et sub eā versus unus et alter erunt,
Ov. H. 15, 182; so Suet. Tib. 63; id. Calig. 56; id. Claud. 12 (cf. id. Gram. 24: unum vel alterum, vel, cum plurimos, tres aut quattuor admittere).—More freq. of an indef. number, one and another; and: unusalterve, one or two:e.Unus et item alter,
Ter. And. 1, 1, 50:mora si quem tibi item unum alterumve diem abstulerit,
Cic. Fam. 3, 9; so id. Clu. 13, 38; 13, 26:versus paulo concinnior unus et alter,
Hor. Ep. 2, 1, 74; so id. S. 1, 6, 102; 2, 5, 24; id. A. P. 15:ex illis unus et alter ait,
Ov. F. 2, 394; id. Am. 2, 5, 22; Petr. 108; Plin. Pan. 45 Schwarz; cf. id. ib. 52, 2; Suet. Caes. 20; id. Galb. 14 al.:paucis loricae, vix uni alterive cassis aut galea,
Tac. G. 6.—Alterum tantum, as much more or again, twice as much (cf. Gr. heteron tosouton or hetera tosauta):f.etiamsi alterum tantum perdundum est, perdam potius quam sinam, etc.,
Plaut. Ep. 3, 4, 81; so id. Bacch. 5, 2, 65:altero tanto aut sesqui major,
Cic. Or. 56, 188:altero tanto longior,
Nep. Eum. 8, 5; so Dig. 28, 2, 13:numero tantum alterum adjecit,
Liv. 1, 36; so id. 10, 46; Auct. B. Hisp. 30; Dig. 49, 14, 3 al.—Alteri totidem, as many more:g.de alteris totidem scribere incipiamus,
Varr. L. L. 8, 24 Müll. —To mark the similarity of one object to another in qualities, etc., a second, another (as in English, a second father, my second self, and the like). So,(α).With a proper name, used as an appellative (cf. alius, II. G.):(β).Verres, alter Orcus,
Cic. Verr. 2, 4, 50:alterum se Verrem putabat,
id. ib. 5, 33 fin.:Hamilcar, Mars alter,
Liv. 21, 10.—With a com. noun:(γ).me sicut alterum parentem observat,
Cic. Fam. 5, 8:altera patria,
Flor. 2, 6, 42 al. —Alter ego, a second self, of very intimate friends (in the class. per. perh. only in Cic. Ep.; cf. ho hetairos, heteros egô, Clem. Al. 450):(δ).vide quam mihi persuaserim te me esse alterum,
Cic. Fam. 7, 5:me alterum se fore dixit,
id. Att. 4, 1:quoniam alterum me reliquissem,
id. Fam. 2, 15; Aus. praef. 2, 15.—Alter idem, a second self, like heteroi hautoi, Arist. Eth. M. 8, 12, 3 (on account of the singularity of the expression, introduced by tamquam):3.amicus est tamquam alter idem,
Cic. Lael. 21, 82.—The one of two, either of two, without a more precise designation, for alteruter:II.non uterque sed alter,
Cic. Ac. 2, 43, 132:fortasse utrumque, alterum certe,
id. Att. 11, 18:melius peribimus quam sine alteris vestrūm vivemus,
Liv. 1, 13:nec rogarem, ut mea de vobis altera amica foret,
Ov. A. A. 3, 520:ex duobus, quorum alterum petis, etc.,
Plin. Ep. 1, 7, 3:ex duobus (quorum necesse est alterum verum), etc.,
Quint. 5, 10, 69:ac si necesse est in alteram errare partem, maluerim etc.,
id. 10, 1, 26; 1, 4, 24; 9, 3, 6 al.—Once also with a negative, neither of two: hos, tamquam medios, [p. 98] nec in alterius favorem inclinatos, miserat rex, Liv. 40, 20, 4.—Transf.A.Another of a class = alius (as opp. to one's self, to another); subst., another, a neighbor, a fellow-creature, ho pelas (so sometimes heteros, Xen. Cyr. 2, 3, 17); cf. Ochsn. Eclog. 90 and 458 (alter designates the similarity of two objects; alius a difference in the objects contrasted): SI. INIVRIAM. FAXIT. ALTERI., Fragm. XII. Tab. ap. Gell. 20, 1:B.qui alterum incusat probri, eum ipsum se intueri oportet,
Plaut. Truc. 1, 2, 58; id. Am. prol. 84: mox dum alterius abligurias bona, quid censes dominis esse animi? Enn. ap. Don. ad Ter. Phorm. 2, 2, 25:ut malis gaudeant atque ex incommodis Alterius sua ut comparent commoda,
Ter. And. 4, 1, 3: qui alteris exitium paret, etc., Att. ap. Cic. Tusc. 2, 17, 39:qui nihil alterius causā facit et metitur suis commodis omnia,
Cic. Leg. 1, 14:ut aeque quisque altero delectetur ac se ipso,
id. Off. 1, 17, 56; 1, 2, 4:scientem in errorem alterum inducere,
id. ib. 3, 13, 55 et saep.:cave ne portus occupet alter,
Hor. Ep. 1, 6, 32 Schmid.:nil obstet tibi, dum ne sit te ditior alter,
id. S. 1, 1, 40; 1, 5, 33:canis parturiens cum rogāsset alteram, ut etc.,
Phaedr. 1, 19:nec patientem sessoris alterius (equum) primus ascendit,
Suet. Caes. 61; id. Tib. 58:in quo judicas alterum, te ipsum condemnas,
Vulg. Rom. 2, 1:nemo quod suum est quaerat, sed quod alterius,
ib. 1 Cor. 10, 24;14, 17: sic in semet ipso tantum gloriam habebit et non in altero,
ib. Gal. 6, 4 al. —Hence, alter with a neg., or neg. question and comp., as an emphatic expression (mostly ante-class.; cf.alius, II. H.): scelestiorem nullum illuxere alterum,
Plaut. Bacch. 2, 3, 22:scelestiorem in terrā nullam esse alteram,
id. Cist. 4, 1, 8:qui me alter audacior est homo?
id. Am. 1, 1, 1; id. Ep. 1, 1, 24.—The other, the opposite:C.alterius factionis principes,
the leaders of the opposite party, Nep. Pelop. 1, 4 (cf. id. ib. 1, 2:adversariae factioni): studiosiorem partis alterius,
Suet. Tib. 11. —In gen., different:D.quotiens te speculo videris alterum,
Hor. C. 4, 10, 6: abeuntes post carnem alteram (Gr. heteros, q. v. L. and S. III.), Vulg. Jud. 7.—In the lang. of augury, euphem. for infaustus, unfavorable, unpropitious, Fest. p. 6 (v. L. and S. Gr. Lex. s. v. heteros, III. 2.).► The gen.alterius commonly serves as gen. of alius instead of alīus, Cic. Fam. 15, 1, 1; id. Att. 1, 5, 1; 1, 20, 2; Caes. B. G. 1, 36, 1; Sall. C. 52, 8; Liv. 21, 13, 3; 22, 14, 4; 26, 8, 2; 28, 37, 6 al.; Col. 8, 17, 2; 11, 2, 87; 12, 22, 2; Sen. Ep. 72, 10; 102, 3; id. Ben. 4, 3, 1; id. Ot. Sap. 4, 1; id. Brev. Vit. 16, 2; id. Q. N. 2, 34, 1 al.; Quint. 7, 9, 8; 8, 3, 73 al.; Tac. A. 15, 25; id. H. 2, 90; Plin. Ep. 10, 114, 2; Suet. Caes. 61; id. Tib. 58 al.; Gell. 2, 28 al.—It also stands as correlative to alius:► ‡ altĕras, adv.alius inter cenandum solutus est, alterius continuata mors somno est,
Sen. Ep. 66, 39:cum inventum sit ex veris (gemmis) generis alterius in aliud falsas traducere,
Plin. 37, 12, 75, § 197; Plin. Pan. 2, 6 (Neue, Formenl. II. p. 216).[alter], for alias, acc. to Paul. ex. Fest. p. 27 Müll. -
68 alteras
alter, tĕra, tĕrum, adj. (the measure of the gen. sing. āltĕrĭŭs as paeon primus is supported in good Latin only by examples from dactylic verse (but see alterĭus in trochaic measure, Plaut. Capt. 2, 2, 56), in which īpsĭŭs, īllĭŭs, īstĭŭs, ūnĭŭs, etc., are used as dactyls; on the contr., the regular measure āltĕrīŭs, as ditrochaeus, is sufficiently confirmed by the foll. verses of Enn., Ter., and Ter. Maur.: mox cum alterīus abligurias bona, Enn. ap. Donat. ad Ter. Phorm. 2, 2, 25 (Sat. 29 Vahl.):I.alterīus sua comparent commoda? ah!
Ter. And. 4, 1, 4:nec alter[imacracute]us indigéns opís veni,
Ter. Maur. p. 2432 P.;and sescupló vel una víncet alter[imacracute]us singulum,
id. ib. p. 2412 ib.; Prisc. p. 695 ib.; alterius is also commonly used as the gen. of alius, as alīus is little used (v. h. v. fin.).— Dat. sing. f.:alterae,
Plaut. Rud. 3, 4, 45; Ter. Heaut. 2, 3, 30; Caes. B. G. 5, 27; Nep. Eum. 1, 6; Col. 5, 11, 10) [a comp. form of al-ius; cf. Sanscr. antara = alius; Goth. anthar; Lith. antras = secundus; Germ. ander; Gr. heteros; Engl. either, other; also Sanscr. itara = alius], the other of two, one of two, the other, ho heteros.Lit.A.In gen.:B.nam huic alterae patria quae sit, profecto nescio,
Plaut. Rud. 3, 4, 45:necesse est enim sit alterum de duobus,
Cic. Tusc. 1, 41, 97:altera ex duabus legionibus,
Caes. B. C. 2, 20: mihi cum viris ambobus est amicitia;cum altero vero magnus usus,
Cic. Clu. 42, 117:alter consulum,
Liv. 40, 59:alter ex censoribus,
id. 40, 52:in alterā parte fluminis legatum reliquit,
on the other side, Caes. B. G. 2, 5; id. B. C. 3, 54:si quis te percusserit in dexteram maxillam tuam, praebe illi et alteram,
Vulg. Matt. 5, 39; 28, 1.—Hence: alter ambove, one or both; commonly in the abbreviation:A. A. S. E. V. = alter ambove si eis videretur: utique C. Pansa, A. Hirtius consules alter ambove S. E. V. rationem agri habeant,
Cic. Phil. 5 fin. Wernsd.; cf. id. ib. 8, 11; 9, 7 fin.; 14, 14 fin.; cf.Brison. Form. pp. 218 and 219: absente consulum altero ambobusve,
Liv. 30, 23: ambo alterve, S. C. ap. Front. Aquaed. 100 fin. —Esp.1.a.. In distributive clauses: alter... alter, the one... the other (cf. alius, II. A.): ho heteros... ho heteros:b.Si duobus praefurniis coques, lacunā nihil opus erit. Cum cinere eruto opus erit, altero praefurnio eruito, in altero ignis erit,
Cato, R. R. 38, 9:alteram ille amat sororem, ego alteram,
Plaut. Bacch. 4, 4, 68; id. Am. 1, 2, 19; 1, 2, 20; Ter. Ad. 1, 2, 50:quorum alter exercitum perdidit, alter vendidit,
Cic. Planc. 35; so id. Rosc. Am. 6, 16: namque alterā ex parte Bellovaci instabant;alteram Camulogenus tenebat,
Caes. B. G. 7, 59 Herz.:conjunxit alteram (cortinam) alteri,
Vulg. Exod. 36, 10; 36, 22; ib. Joan. 13, 14; ib. Rom. 12, 5.—In same sense, unus... alter, one... the other, as in later Gr. heis men... heteros de: vitis insitio una est per ver, altera est cum uva floret;c.ea optima est,
Cato, R. R. 41, 1: Phorm. Una injuria est tecum. Chrem. Lege agito ergo. Phorm. Altera est tecum, Ter. Phorm. 5, 8, 90: uni epistolae respondi;venio ad alteram,
Cic. Fam. 2, 17, 6:nomen uni Ada, et nomen alteri Sella,
Vulg. Gen. 4, 19; ib. Matt. 6, 24:Erant duae factiones, quarum una populi causam agebat, altera optimatium,
Nep. Phoc. 3, 1; Liv. 31, 21:consules coepere duo creari, ut si unus malus esse voluisset, alter eum coërceret,
Eutr. 1, 8:Duo homines ascenderunt in templum, unus pharisaeus et alter publicanus,
Vulg. Luc. 18, 10 al. —Sometimes a subst., or hic, ille, etc., stands in the place of the second alter:(α).Epaminondas... Leonidas: quorum alter, etc... Leonidas autem, etc.,
Cic. Fin. 2, 30, 97; so Vell. 2, 71, 3:alter gladiator habetur, hic autem, etc.,
Cic. Rosc. Am. 6, 17:quorum alteri Capitoni cognomen est, iste, qui adest, magnus vocatur,
id. ib.:alterum corporis aegritudo, illum, etc.,
Flor. 4, 7.—Sometimesone alter is entirely omitted (cf. alius, II. A.; heteros, L. and S. I. 2.):(β).duae turmae haesere: altera metu dedita hosti, pertinacior (sc. altera), etc.,
Liv. 29, 33:hujus lateris alter angulus ad orientem solem, inferior ad meridiem spectat,
Caes. B. G. 5, 13; orthe form changed:d.dialecticam adjungunt et physicam, alteram quod habeat rationem.... Physicae quoque etc.,
Cic. Fin. 3, 21, 72, and 3, 22, 73. —Sometimes a further distributive word is added:alter adulescens decessit, alter senex, aliquis praeter hos infans,
Sen. Ep. 66, 39:alter in vincula ducitur, alter insperatae praeficitur potestati, alius etc.,
Amm. 14, 11.—In plur.: nec ad vivos pertineat, nec ad mortuos;e.alteri nulli sunt, alteros non attinget,
Cic. Tusc. 1, 38, 91:alteri dimicant, alteri victorem timent,
id. Fam. 6, 3: binas a te accepi litteras; quarum alteris mihi gratulabare... alteris dicebas etc., in one of which,... in the other, id. ib. 4, 14:quorum alteri adjuvabant, alteri etc.,
Caes. B. G. 7, 17: duplices similitudines, unae rerum, alterae verborum, Auct. ad Her. 3, 20. —The second alter in a different case:2.alter alterius ova frangit,
Cic. N. D. 2, 49:uterque numerus plenus, alter alterā de causā habetur,
Macr. Somn. Scip. 2:qui noxii ambo, alter in alterum causam conferant,
Liv. 5, 11:alteri alteros aliquantum attriverant,
Sall. J. 79, 4; so id. ib. 42, 4;53, 7 al. —Also with alteruter: ne alteruter alterum praeoccuparet,
Nep. Dion. 4, 1.—With unus:quom inter nos sorderemus unus alteri,
Plaut. Truc. 2, 4, 30:dicunt unus ad alterum,
Vulg. Ez. 33, 30:ne unus adversus alterum infletur pro alio,
ib. 1 Cor. 4, 6.—With uterque:uterque suo studio delectatus contempsit alterum,
Cic. Off. 1, 1, 4:utrique alteris freti finitimos sub imperium suum coëgere,
Sall. J. 18, 12.—With nemo, nullus, neuter:ut nemo sit alteri similis,
Quint. 2, 9, 2:cum tot saeculis nulla referta sit causa, quae esset tota alteri similis,
id. 7, prooem. 4:neutrum eorum contra alterum juvare,
Caes. B. C. 1, 1, 3:ut neutra alteri officiat,
Quint. 1, 1, 3.—After two substt., the first alter generally refers to the first subst., and the second to the second:Philippum rebus gestis superatum a filio, facilitate video superiorem fuisse. Itaque alter semper magnus, alter saepe turpissimus,
Cic. Off. 1, 26; cf. Plaut. Am. 1, 2, 21; Brem. ad Suet. Claud. 20.—Sometimes the order is reversed: contra nos (summa gratia et eloquentia) raciunt in hoc tempore;quarum alteram (i. e. eloquentiam) vereor, alteram (i. e. gratiam) metuo,
Cic. Quinct. 1; so id. Off. 3, 18; 1, 12; cf. Spald. ad Quint. 9, 2, 6.—As a numeral = secundus, the second, the next, o heteros:b.primo die, alter dies, tertius dies, deinde reliquis diebus etc.,
Cic. Verr. 2, 1, 7:proximo, altero, tertio, reliquis consecutis diebus non intermittebas etc.,
id. Phil. 1, 13 Wernsd.:quadriennio post alterum consulatum,
id. Sen. 9:die altero,
Vulg. Jos. 10, 32: alteris Te mensis adhibet deum, i. e. at the dessert (= mensā secundā), Hor. C. 4, 5, 31.—So, alterā die, the next day, têi allêi hêmerai, têi heterai:se alterā die ad conloquium venturum,
Caes. B. C. 3, 19; Vulg. Gen. 19, 34; ib. Matt. 27, 62:die altero,
ib. Num. 11, 32; ib. Jos. 5, 11 al.—So in comparative sense:alterā die quam a Brindisio solvit, in Macedoniam trajecit,
Liv. 31, 14; Suet. Vit. 3:intermittere diem alterum quemque oportet,
every other day, Cels. 3, 23; 3, 13; 4, 12:Olea non continuis annis, sed fere altero quoque fructum adfert,
Col. R. R. 5, 8.—With prepp.:qui (Ptolemaeus) tum regnabat alter post Alexandream conditam,
next after, Cic. Off. 2, 23, 82; so, fortunate puer, tu nunc eris alter ab illo, the second or next after him, Verg. E. 5, 49:alter ab undecimo jam tum me ceperat annus,
id. ib. 8, 39.—Hence,Also with tens, hundreds, etc.:c.accepi tuas litteras, quas mihi Cornificius altero vicesimo die reddidit,
on the twenty-second day, Cic. Fam. 12, 25 Manut.:anno trecentesimo altero quam condita Roma erat,
in the three hundred and second year, Liv. 3, 33:vicesima et altera laedit,
Manil. 4, 466.—So of a number collectively:d.remissarios pedum XII., alteros pedum X.,
a second ten, Cato, R. R. 19, 2:ad Brutum hos libros alteros quinque mittemus,
Cic. Tusc. 5, 41, 121:basia mille, deinde centum, dein mille altera, dein secunda centum,
Cat. 5, 7.—So with the numeral understood: aurea mala decem misi;cras altera (sc. decem) mittam,
a second ten, Verg. E. 3, 71.—Hence,Unus et alter, unus atque alter, unus alterque, the one and the other.(α).For two (as in Gr. heis kai heteros):(β).unus et alter dies intercesserat,
Cic. Clu. 26:adductus sum tuis unis et alteris litteris,
id. Att. 14, 18:et sub eā versus unus et alter erunt,
Ov. H. 15, 182; so Suet. Tib. 63; id. Calig. 56; id. Claud. 12 (cf. id. Gram. 24: unum vel alterum, vel, cum plurimos, tres aut quattuor admittere).—More freq. of an indef. number, one and another; and: unusalterve, one or two:e.Unus et item alter,
Ter. And. 1, 1, 50:mora si quem tibi item unum alterumve diem abstulerit,
Cic. Fam. 3, 9; so id. Clu. 13, 38; 13, 26:versus paulo concinnior unus et alter,
Hor. Ep. 2, 1, 74; so id. S. 1, 6, 102; 2, 5, 24; id. A. P. 15:ex illis unus et alter ait,
Ov. F. 2, 394; id. Am. 2, 5, 22; Petr. 108; Plin. Pan. 45 Schwarz; cf. id. ib. 52, 2; Suet. Caes. 20; id. Galb. 14 al.:paucis loricae, vix uni alterive cassis aut galea,
Tac. G. 6.—Alterum tantum, as much more or again, twice as much (cf. Gr. heteron tosouton or hetera tosauta):f.etiamsi alterum tantum perdundum est, perdam potius quam sinam, etc.,
Plaut. Ep. 3, 4, 81; so id. Bacch. 5, 2, 65:altero tanto aut sesqui major,
Cic. Or. 56, 188:altero tanto longior,
Nep. Eum. 8, 5; so Dig. 28, 2, 13:numero tantum alterum adjecit,
Liv. 1, 36; so id. 10, 46; Auct. B. Hisp. 30; Dig. 49, 14, 3 al.—Alteri totidem, as many more:g.de alteris totidem scribere incipiamus,
Varr. L. L. 8, 24 Müll. —To mark the similarity of one object to another in qualities, etc., a second, another (as in English, a second father, my second self, and the like). So,(α).With a proper name, used as an appellative (cf. alius, II. G.):(β).Verres, alter Orcus,
Cic. Verr. 2, 4, 50:alterum se Verrem putabat,
id. ib. 5, 33 fin.:Hamilcar, Mars alter,
Liv. 21, 10.—With a com. noun:(γ).me sicut alterum parentem observat,
Cic. Fam. 5, 8:altera patria,
Flor. 2, 6, 42 al. —Alter ego, a second self, of very intimate friends (in the class. per. perh. only in Cic. Ep.; cf. ho hetairos, heteros egô, Clem. Al. 450):(δ).vide quam mihi persuaserim te me esse alterum,
Cic. Fam. 7, 5:me alterum se fore dixit,
id. Att. 4, 1:quoniam alterum me reliquissem,
id. Fam. 2, 15; Aus. praef. 2, 15.—Alter idem, a second self, like heteroi hautoi, Arist. Eth. M. 8, 12, 3 (on account of the singularity of the expression, introduced by tamquam):3.amicus est tamquam alter idem,
Cic. Lael. 21, 82.—The one of two, either of two, without a more precise designation, for alteruter:II.non uterque sed alter,
Cic. Ac. 2, 43, 132:fortasse utrumque, alterum certe,
id. Att. 11, 18:melius peribimus quam sine alteris vestrūm vivemus,
Liv. 1, 13:nec rogarem, ut mea de vobis altera amica foret,
Ov. A. A. 3, 520:ex duobus, quorum alterum petis, etc.,
Plin. Ep. 1, 7, 3:ex duobus (quorum necesse est alterum verum), etc.,
Quint. 5, 10, 69:ac si necesse est in alteram errare partem, maluerim etc.,
id. 10, 1, 26; 1, 4, 24; 9, 3, 6 al.—Once also with a negative, neither of two: hos, tamquam medios, [p. 98] nec in alterius favorem inclinatos, miserat rex, Liv. 40, 20, 4.—Transf.A.Another of a class = alius (as opp. to one's self, to another); subst., another, a neighbor, a fellow-creature, ho pelas (so sometimes heteros, Xen. Cyr. 2, 3, 17); cf. Ochsn. Eclog. 90 and 458 (alter designates the similarity of two objects; alius a difference in the objects contrasted): SI. INIVRIAM. FAXIT. ALTERI., Fragm. XII. Tab. ap. Gell. 20, 1:B.qui alterum incusat probri, eum ipsum se intueri oportet,
Plaut. Truc. 1, 2, 58; id. Am. prol. 84: mox dum alterius abligurias bona, quid censes dominis esse animi? Enn. ap. Don. ad Ter. Phorm. 2, 2, 25:ut malis gaudeant atque ex incommodis Alterius sua ut comparent commoda,
Ter. And. 4, 1, 3: qui alteris exitium paret, etc., Att. ap. Cic. Tusc. 2, 17, 39:qui nihil alterius causā facit et metitur suis commodis omnia,
Cic. Leg. 1, 14:ut aeque quisque altero delectetur ac se ipso,
id. Off. 1, 17, 56; 1, 2, 4:scientem in errorem alterum inducere,
id. ib. 3, 13, 55 et saep.:cave ne portus occupet alter,
Hor. Ep. 1, 6, 32 Schmid.:nil obstet tibi, dum ne sit te ditior alter,
id. S. 1, 1, 40; 1, 5, 33:canis parturiens cum rogāsset alteram, ut etc.,
Phaedr. 1, 19:nec patientem sessoris alterius (equum) primus ascendit,
Suet. Caes. 61; id. Tib. 58:in quo judicas alterum, te ipsum condemnas,
Vulg. Rom. 2, 1:nemo quod suum est quaerat, sed quod alterius,
ib. 1 Cor. 10, 24;14, 17: sic in semet ipso tantum gloriam habebit et non in altero,
ib. Gal. 6, 4 al. —Hence, alter with a neg., or neg. question and comp., as an emphatic expression (mostly ante-class.; cf.alius, II. H.): scelestiorem nullum illuxere alterum,
Plaut. Bacch. 2, 3, 22:scelestiorem in terrā nullam esse alteram,
id. Cist. 4, 1, 8:qui me alter audacior est homo?
id. Am. 1, 1, 1; id. Ep. 1, 1, 24.—The other, the opposite:C.alterius factionis principes,
the leaders of the opposite party, Nep. Pelop. 1, 4 (cf. id. ib. 1, 2:adversariae factioni): studiosiorem partis alterius,
Suet. Tib. 11. —In gen., different:D.quotiens te speculo videris alterum,
Hor. C. 4, 10, 6: abeuntes post carnem alteram (Gr. heteros, q. v. L. and S. III.), Vulg. Jud. 7.—In the lang. of augury, euphem. for infaustus, unfavorable, unpropitious, Fest. p. 6 (v. L. and S. Gr. Lex. s. v. heteros, III. 2.).► The gen.alterius commonly serves as gen. of alius instead of alīus, Cic. Fam. 15, 1, 1; id. Att. 1, 5, 1; 1, 20, 2; Caes. B. G. 1, 36, 1; Sall. C. 52, 8; Liv. 21, 13, 3; 22, 14, 4; 26, 8, 2; 28, 37, 6 al.; Col. 8, 17, 2; 11, 2, 87; 12, 22, 2; Sen. Ep. 72, 10; 102, 3; id. Ben. 4, 3, 1; id. Ot. Sap. 4, 1; id. Brev. Vit. 16, 2; id. Q. N. 2, 34, 1 al.; Quint. 7, 9, 8; 8, 3, 73 al.; Tac. A. 15, 25; id. H. 2, 90; Plin. Ep. 10, 114, 2; Suet. Caes. 61; id. Tib. 58 al.; Gell. 2, 28 al.—It also stands as correlative to alius:► ‡ altĕras, adv.alius inter cenandum solutus est, alterius continuata mors somno est,
Sen. Ep. 66, 39:cum inventum sit ex veris (gemmis) generis alterius in aliud falsas traducere,
Plin. 37, 12, 75, § 197; Plin. Pan. 2, 6 (Neue, Formenl. II. p. 216).[alter], for alias, acc. to Paul. ex. Fest. p. 27 Müll. -
69 posteriora
postĕrus or poster (not in use in nom. sing. masc.), a, um, adj.—Comp: posterior, us.— Sup.: postremus or postumus, a, um [post], coming after, following, next, ensuing, future.I.Posit.:2.cum ibi diem posterum commoraretur,
Cic. Clu. 13, 37:in posterum diem distulit,
id. Deiot. 7, 21:postero die mane,
id. Verr 2, 2, 17, § 41:postero die, Sall J. 75, 9: posterā nocte,
Nep. Eum. 9, 4:postero anno, Cic. Fragm. pro C. Cornel.: postera aetas,
Hor. Ep. 2, 1, 42:lux,
id. S. 1, 5, 39:posterā Crescam laude,
in the esteem of posterity, id. C. 3, 30, 7:posteri dies,
unlucky, Non. 73, 32.— Hence,Subst.: postĕri, ōrum, m., coming generations, descendants, posterity:B.expetantur eae poenae a liberis, a nepotibus, a posteris,
Cic. N. D. 3, 38, 90:posterūm gloria,
Tac. A. 3, 72:postero, for postero die,
on the following day, next day, id. ib. 4, 45; cf.:quam minimum credula postero,
Hor. C. 1, 11, 8: in posterum, for in posterum diem, to the following day, till the next day:in posterum oppugnationem differt,
Caes. B. G. 7, 11.—More freq.: in posterum (sc. tempus), in the future, for the future:in posterum confirmat,
Caes. B. C. 1, 3:multum in posterum providerunt,
Cic. Agr. 2, 33, 91; id. Phil. 13, 3, 6; id. Fam. 1, 9, 2:longe in posterum prospicere,
id. ib. 2, 8, 1.—Trop., inferior (post-class.), Mart. Cap. 4, § 333.—II.Comp.: postĕ-rĭor, postĕrĭus.A.Lit., that comes or follows after, next in order, time, or place, latter, later, posterior (class.; strictly only when two objects or classes are contrasted in place or time;2.opp.: prior, superior): ut cum priore (dicto) necessario posterius cohaerere videntur,
Cic. Inv. 1, 46, 86:nec acumine posteriorum (oratorum), nec fulmine utens superiorum,
id. Or. 6, 21:ea pertinere ad superiorem divisionem: contra posteriorem nihil dici oportere,
id. Ac. 2, 31, 99; 2, 30, 96; id. Off. 1, 20, 67:posteriores pedes (opp.: pedes priores),
the hind feet, Plin. 11, 45, 101, § 248; cf.:genua,
id. 11, 45, 102, § 249:pars prior apparet, posteriora latent,
Ov. F. 4, 718:posteriores cogitationes,
afterthoughts, Cic. Phil. 12, 2, 5:paria esse debent posteriora superioribus,
id. de Or. 3, 48, 186:Thucy dides paulo aetate posterior,
id. Brut. 11, 48:quod prius ordine verbum est, Posterius facias,
Hor. S. 1, 4, 59.—Sometimes added to other words of contrast:alii... alii... tamen hi quoque posteriores, etc.,
Cic. Fin. 3, 21, 70:cujus est ratio duplex... facilior est haec posterior... sed illa lautior,
id. Off. 2, 15, 52; cf. superior.—Subst.a.postĕ-rĭōres, um, m., for posteri, posterity (postclass.):b.quemadmodum omnes cognati supra tritavum, generali appellatione majores vocantur, ita post trinepotem posteriores,
Dig. 38, 10, 10.—postĕrĭōra, um, n., the posteriors (post-class.), Lampr Elag. 5. — Adv.: postĕrĭus, later, afterwards (class.):B.posterius dicere,
Plaut. Ep. 2, 2, 76:posterius istuc dicis quam credo tibi,
i. e. I believe you before you speak, id. As. 1, 1, 48:jubet posterius ad se reverti,
Cic. Verr 2, 4, 29, § 66:Thucydides si posterius fuisset,
had he lived at a later period, id. Brut. 83, 288.—Trop., inferior, of less account or value, worse (class.):III.quorum utrique semper patriae salus et dignitas posterior suā dominatione et domesticis commodis fuit,
Cic. Att. 10, 4, 4; id. Phil. 13, 3, 6:suam salutem posteriorem communi salute ducere,
id. Rab. Perd. 1, 3:nihil posterius, nihil nequius,
id. Pis. 27, 66 (al. protervius):omnes res posteriores pono atque operam do tibi,
I lay every thing aside, Plaut. Mil. 4, 1, 7: non posteriores feram, I will not play the meanest part, I shall not be behindhand, Ter Ad. 5, 4, 26; cf.:cujus sic fortuna cum improbitate certavit, ut nemo posset utrum posterior an infelicior esset judicare,
Cic. Prov Cons. 4, 8 fin. —Sup, in two forms, postrēmus and postŭmus, a, um.A.postrēmus, a, um, the hindmost, the last (class.):2.alia prima ponet, alia postrema,
last, Cic. Or 15, 50:acies,
the rear, Sall. J. 101, 5:in agmine in primis modo, modo in postremis adesse,
now in the front, now in the rear, id. ib. 45, 2: postremā in comoediā, at the end of the piece, Plaut. Cist. fin.:in postremo libro,
at the close of the book, Just. 43, 5:mense postremo,
Pall. 7, 2:munus, i. e. exsequiae,
the last honors, Cat. 101, 3:nec postrema cura,
not the last, least, Verg. G. 3, 404; cf.:non in postremis, i. e. in primis,
especially, Cic. Fam. 1, 9, 17.— postrēmō, adv., at last, finally (class.), Caes. B. G. 7, 1:omnes urbes, agri, regna denique, postremo etiam vectigalia vestra venierint,
Cic. Agr. 2, 23, 62:primum... deinde... postremo: denique... postremo,
id. N. D. 1, 37, 104; Hor. S. 2, 2, 132: ad postremum, at last, finally, ultimately:sed ad postremum nihil apparet,
Plaut. Poen. 4, 2, 23; Sall. Fragm. ap. Aug. Civ. Dei, 3, 17; Liv. 38, 16; Hirt. B. G. 8, 43: postremum, for the last time:si id facis, hodie postremum me vides, Ter And. 2, 1, 22: in quo (vestigio) ille postremum institisset,
Cic. de Or. 3, 2, 6: postremum, at last:postremum mel et acetum superfundes,
Pall. 12, 22.—Trop., the last, lowest, basest, meanest, worst (class.):B.postremum genus,
Cic. Cat. 2, 10, 22: ut homines postremi pecuniis alienis locupletarentur, id. Rosc. Am. 47, 137:servitus postremum malorum omnium,
id. Phil. 2, 44, 113.—Hence, ante- and post-class., a new comp. postremior, and sup. postremissimus:ut possit videri nullum animal in terris homine postremius,
App. de Deo Socr. p. 43 fin.: omnium nationum postremissimum nequissimumque existimatote, C. Gracch. ap. Gell. 15, 12, 3:cum adulescentulis postremissimis,
App. Mag. p. 336.—po-stŭmus (acc. to an erroneous derivation, from post - humus, sometimes also post-humus), a, um, the last, said esp. of the youngest children, or of those born after the father's death, or after he had made his will, late-born, posthumous:* 2.Silvius... tua postuma proles, Quem tibi longaevo serum Lavinia conjux Educet silvis,
late-born son, Verg. A. 6, 763; cf. with this passage: postuma proles non eum significat, qui patre mortuo, sed qui postremo loco natus est, sicuti Silvius, qui Aeneā jam sene, tardo seroque partu est editus, Caesellius Vindex ap. Gell. 2, 16, 5.—On the other hand:is, qui post patris mortem natus est, dicitur postumus,
Varr. L. L. 9, § 60 Müll.; and:postumus cognominatur post patris mortem natus,
Fest. p. 238 Müll.; Plaut. ap. Fest. l. l.—As subst.: postŭmus, i, m., a posthumous child:non minus postumis quam jam natis testamento tutores dari posse,
Gai. Inst. 1, 147:si quis postumis dederit tutores, hique vivo eo nascantur, an datio valeat?
Dig. 26, 2, 16 fin.:postuma spes,
the last, App. M. 4, p. 144, 26:suscipit doctrinam seram plane et postumam,
id. Mag. p. 297, 23:cena quam postumā diligentiā praeparaverat,
with extreme care, id. M. 6, p. 186, 25.—Subst.: postŭmum, i, n., that which is last, the end, extremity:de postumo corporis,
Tert. adv. Gnost. 1. -
70 posteriores
postĕrus or poster (not in use in nom. sing. masc.), a, um, adj.—Comp: posterior, us.— Sup.: postremus or postumus, a, um [post], coming after, following, next, ensuing, future.I.Posit.:2.cum ibi diem posterum commoraretur,
Cic. Clu. 13, 37:in posterum diem distulit,
id. Deiot. 7, 21:postero die mane,
id. Verr 2, 2, 17, § 41:postero die, Sall J. 75, 9: posterā nocte,
Nep. Eum. 9, 4:postero anno, Cic. Fragm. pro C. Cornel.: postera aetas,
Hor. Ep. 2, 1, 42:lux,
id. S. 1, 5, 39:posterā Crescam laude,
in the esteem of posterity, id. C. 3, 30, 7:posteri dies,
unlucky, Non. 73, 32.— Hence,Subst.: postĕri, ōrum, m., coming generations, descendants, posterity:B.expetantur eae poenae a liberis, a nepotibus, a posteris,
Cic. N. D. 3, 38, 90:posterūm gloria,
Tac. A. 3, 72:postero, for postero die,
on the following day, next day, id. ib. 4, 45; cf.:quam minimum credula postero,
Hor. C. 1, 11, 8: in posterum, for in posterum diem, to the following day, till the next day:in posterum oppugnationem differt,
Caes. B. G. 7, 11.—More freq.: in posterum (sc. tempus), in the future, for the future:in posterum confirmat,
Caes. B. C. 1, 3:multum in posterum providerunt,
Cic. Agr. 2, 33, 91; id. Phil. 13, 3, 6; id. Fam. 1, 9, 2:longe in posterum prospicere,
id. ib. 2, 8, 1.—Trop., inferior (post-class.), Mart. Cap. 4, § 333.—II.Comp.: postĕ-rĭor, postĕrĭus.A.Lit., that comes or follows after, next in order, time, or place, latter, later, posterior (class.; strictly only when two objects or classes are contrasted in place or time;2.opp.: prior, superior): ut cum priore (dicto) necessario posterius cohaerere videntur,
Cic. Inv. 1, 46, 86:nec acumine posteriorum (oratorum), nec fulmine utens superiorum,
id. Or. 6, 21:ea pertinere ad superiorem divisionem: contra posteriorem nihil dici oportere,
id. Ac. 2, 31, 99; 2, 30, 96; id. Off. 1, 20, 67:posteriores pedes (opp.: pedes priores),
the hind feet, Plin. 11, 45, 101, § 248; cf.:genua,
id. 11, 45, 102, § 249:pars prior apparet, posteriora latent,
Ov. F. 4, 718:posteriores cogitationes,
afterthoughts, Cic. Phil. 12, 2, 5:paria esse debent posteriora superioribus,
id. de Or. 3, 48, 186:Thucy dides paulo aetate posterior,
id. Brut. 11, 48:quod prius ordine verbum est, Posterius facias,
Hor. S. 1, 4, 59.—Sometimes added to other words of contrast:alii... alii... tamen hi quoque posteriores, etc.,
Cic. Fin. 3, 21, 70:cujus est ratio duplex... facilior est haec posterior... sed illa lautior,
id. Off. 2, 15, 52; cf. superior.—Subst.a.postĕ-rĭōres, um, m., for posteri, posterity (postclass.):b.quemadmodum omnes cognati supra tritavum, generali appellatione majores vocantur, ita post trinepotem posteriores,
Dig. 38, 10, 10.—postĕrĭōra, um, n., the posteriors (post-class.), Lampr Elag. 5. — Adv.: postĕrĭus, later, afterwards (class.):B.posterius dicere,
Plaut. Ep. 2, 2, 76:posterius istuc dicis quam credo tibi,
i. e. I believe you before you speak, id. As. 1, 1, 48:jubet posterius ad se reverti,
Cic. Verr 2, 4, 29, § 66:Thucydides si posterius fuisset,
had he lived at a later period, id. Brut. 83, 288.—Trop., inferior, of less account or value, worse (class.):III.quorum utrique semper patriae salus et dignitas posterior suā dominatione et domesticis commodis fuit,
Cic. Att. 10, 4, 4; id. Phil. 13, 3, 6:suam salutem posteriorem communi salute ducere,
id. Rab. Perd. 1, 3:nihil posterius, nihil nequius,
id. Pis. 27, 66 (al. protervius):omnes res posteriores pono atque operam do tibi,
I lay every thing aside, Plaut. Mil. 4, 1, 7: non posteriores feram, I will not play the meanest part, I shall not be behindhand, Ter Ad. 5, 4, 26; cf.:cujus sic fortuna cum improbitate certavit, ut nemo posset utrum posterior an infelicior esset judicare,
Cic. Prov Cons. 4, 8 fin. —Sup, in two forms, postrēmus and postŭmus, a, um.A.postrēmus, a, um, the hindmost, the last (class.):2.alia prima ponet, alia postrema,
last, Cic. Or 15, 50:acies,
the rear, Sall. J. 101, 5:in agmine in primis modo, modo in postremis adesse,
now in the front, now in the rear, id. ib. 45, 2: postremā in comoediā, at the end of the piece, Plaut. Cist. fin.:in postremo libro,
at the close of the book, Just. 43, 5:mense postremo,
Pall. 7, 2:munus, i. e. exsequiae,
the last honors, Cat. 101, 3:nec postrema cura,
not the last, least, Verg. G. 3, 404; cf.:non in postremis, i. e. in primis,
especially, Cic. Fam. 1, 9, 17.— postrēmō, adv., at last, finally (class.), Caes. B. G. 7, 1:omnes urbes, agri, regna denique, postremo etiam vectigalia vestra venierint,
Cic. Agr. 2, 23, 62:primum... deinde... postremo: denique... postremo,
id. N. D. 1, 37, 104; Hor. S. 2, 2, 132: ad postremum, at last, finally, ultimately:sed ad postremum nihil apparet,
Plaut. Poen. 4, 2, 23; Sall. Fragm. ap. Aug. Civ. Dei, 3, 17; Liv. 38, 16; Hirt. B. G. 8, 43: postremum, for the last time:si id facis, hodie postremum me vides, Ter And. 2, 1, 22: in quo (vestigio) ille postremum institisset,
Cic. de Or. 3, 2, 6: postremum, at last:postremum mel et acetum superfundes,
Pall. 12, 22.—Trop., the last, lowest, basest, meanest, worst (class.):B.postremum genus,
Cic. Cat. 2, 10, 22: ut homines postremi pecuniis alienis locupletarentur, id. Rosc. Am. 47, 137:servitus postremum malorum omnium,
id. Phil. 2, 44, 113.—Hence, ante- and post-class., a new comp. postremior, and sup. postremissimus:ut possit videri nullum animal in terris homine postremius,
App. de Deo Socr. p. 43 fin.: omnium nationum postremissimum nequissimumque existimatote, C. Gracch. ap. Gell. 15, 12, 3:cum adulescentulis postremissimis,
App. Mag. p. 336.—po-stŭmus (acc. to an erroneous derivation, from post - humus, sometimes also post-humus), a, um, the last, said esp. of the youngest children, or of those born after the father's death, or after he had made his will, late-born, posthumous:* 2.Silvius... tua postuma proles, Quem tibi longaevo serum Lavinia conjux Educet silvis,
late-born son, Verg. A. 6, 763; cf. with this passage: postuma proles non eum significat, qui patre mortuo, sed qui postremo loco natus est, sicuti Silvius, qui Aeneā jam sene, tardo seroque partu est editus, Caesellius Vindex ap. Gell. 2, 16, 5.—On the other hand:is, qui post patris mortem natus est, dicitur postumus,
Varr. L. L. 9, § 60 Müll.; and:postumus cognominatur post patris mortem natus,
Fest. p. 238 Müll.; Plaut. ap. Fest. l. l.—As subst.: postŭmus, i, m., a posthumous child:non minus postumis quam jam natis testamento tutores dari posse,
Gai. Inst. 1, 147:si quis postumis dederit tutores, hique vivo eo nascantur, an datio valeat?
Dig. 26, 2, 16 fin.:postuma spes,
the last, App. M. 4, p. 144, 26:suscipit doctrinam seram plane et postumam,
id. Mag. p. 297, 23:cena quam postumā diligentiā praeparaverat,
with extreme care, id. M. 6, p. 186, 25.—Subst.: postŭmum, i, n., that which is last, the end, extremity:de postumo corporis,
Tert. adv. Gnost. 1. -
71 posterius
postĕrus or poster (not in use in nom. sing. masc.), a, um, adj.—Comp: posterior, us.— Sup.: postremus or postumus, a, um [post], coming after, following, next, ensuing, future.I.Posit.:2.cum ibi diem posterum commoraretur,
Cic. Clu. 13, 37:in posterum diem distulit,
id. Deiot. 7, 21:postero die mane,
id. Verr 2, 2, 17, § 41:postero die, Sall J. 75, 9: posterā nocte,
Nep. Eum. 9, 4:postero anno, Cic. Fragm. pro C. Cornel.: postera aetas,
Hor. Ep. 2, 1, 42:lux,
id. S. 1, 5, 39:posterā Crescam laude,
in the esteem of posterity, id. C. 3, 30, 7:posteri dies,
unlucky, Non. 73, 32.— Hence,Subst.: postĕri, ōrum, m., coming generations, descendants, posterity:B.expetantur eae poenae a liberis, a nepotibus, a posteris,
Cic. N. D. 3, 38, 90:posterūm gloria,
Tac. A. 3, 72:postero, for postero die,
on the following day, next day, id. ib. 4, 45; cf.:quam minimum credula postero,
Hor. C. 1, 11, 8: in posterum, for in posterum diem, to the following day, till the next day:in posterum oppugnationem differt,
Caes. B. G. 7, 11.—More freq.: in posterum (sc. tempus), in the future, for the future:in posterum confirmat,
Caes. B. C. 1, 3:multum in posterum providerunt,
Cic. Agr. 2, 33, 91; id. Phil. 13, 3, 6; id. Fam. 1, 9, 2:longe in posterum prospicere,
id. ib. 2, 8, 1.—Trop., inferior (post-class.), Mart. Cap. 4, § 333.—II.Comp.: postĕ-rĭor, postĕrĭus.A.Lit., that comes or follows after, next in order, time, or place, latter, later, posterior (class.; strictly only when two objects or classes are contrasted in place or time;2.opp.: prior, superior): ut cum priore (dicto) necessario posterius cohaerere videntur,
Cic. Inv. 1, 46, 86:nec acumine posteriorum (oratorum), nec fulmine utens superiorum,
id. Or. 6, 21:ea pertinere ad superiorem divisionem: contra posteriorem nihil dici oportere,
id. Ac. 2, 31, 99; 2, 30, 96; id. Off. 1, 20, 67:posteriores pedes (opp.: pedes priores),
the hind feet, Plin. 11, 45, 101, § 248; cf.:genua,
id. 11, 45, 102, § 249:pars prior apparet, posteriora latent,
Ov. F. 4, 718:posteriores cogitationes,
afterthoughts, Cic. Phil. 12, 2, 5:paria esse debent posteriora superioribus,
id. de Or. 3, 48, 186:Thucy dides paulo aetate posterior,
id. Brut. 11, 48:quod prius ordine verbum est, Posterius facias,
Hor. S. 1, 4, 59.—Sometimes added to other words of contrast:alii... alii... tamen hi quoque posteriores, etc.,
Cic. Fin. 3, 21, 70:cujus est ratio duplex... facilior est haec posterior... sed illa lautior,
id. Off. 2, 15, 52; cf. superior.—Subst.a.postĕ-rĭōres, um, m., for posteri, posterity (postclass.):b.quemadmodum omnes cognati supra tritavum, generali appellatione majores vocantur, ita post trinepotem posteriores,
Dig. 38, 10, 10.—postĕrĭōra, um, n., the posteriors (post-class.), Lampr Elag. 5. — Adv.: postĕrĭus, later, afterwards (class.):B.posterius dicere,
Plaut. Ep. 2, 2, 76:posterius istuc dicis quam credo tibi,
i. e. I believe you before you speak, id. As. 1, 1, 48:jubet posterius ad se reverti,
Cic. Verr 2, 4, 29, § 66:Thucydides si posterius fuisset,
had he lived at a later period, id. Brut. 83, 288.—Trop., inferior, of less account or value, worse (class.):III.quorum utrique semper patriae salus et dignitas posterior suā dominatione et domesticis commodis fuit,
Cic. Att. 10, 4, 4; id. Phil. 13, 3, 6:suam salutem posteriorem communi salute ducere,
id. Rab. Perd. 1, 3:nihil posterius, nihil nequius,
id. Pis. 27, 66 (al. protervius):omnes res posteriores pono atque operam do tibi,
I lay every thing aside, Plaut. Mil. 4, 1, 7: non posteriores feram, I will not play the meanest part, I shall not be behindhand, Ter Ad. 5, 4, 26; cf.:cujus sic fortuna cum improbitate certavit, ut nemo posset utrum posterior an infelicior esset judicare,
Cic. Prov Cons. 4, 8 fin. —Sup, in two forms, postrēmus and postŭmus, a, um.A.postrēmus, a, um, the hindmost, the last (class.):2.alia prima ponet, alia postrema,
last, Cic. Or 15, 50:acies,
the rear, Sall. J. 101, 5:in agmine in primis modo, modo in postremis adesse,
now in the front, now in the rear, id. ib. 45, 2: postremā in comoediā, at the end of the piece, Plaut. Cist. fin.:in postremo libro,
at the close of the book, Just. 43, 5:mense postremo,
Pall. 7, 2:munus, i. e. exsequiae,
the last honors, Cat. 101, 3:nec postrema cura,
not the last, least, Verg. G. 3, 404; cf.:non in postremis, i. e. in primis,
especially, Cic. Fam. 1, 9, 17.— postrēmō, adv., at last, finally (class.), Caes. B. G. 7, 1:omnes urbes, agri, regna denique, postremo etiam vectigalia vestra venierint,
Cic. Agr. 2, 23, 62:primum... deinde... postremo: denique... postremo,
id. N. D. 1, 37, 104; Hor. S. 2, 2, 132: ad postremum, at last, finally, ultimately:sed ad postremum nihil apparet,
Plaut. Poen. 4, 2, 23; Sall. Fragm. ap. Aug. Civ. Dei, 3, 17; Liv. 38, 16; Hirt. B. G. 8, 43: postremum, for the last time:si id facis, hodie postremum me vides, Ter And. 2, 1, 22: in quo (vestigio) ille postremum institisset,
Cic. de Or. 3, 2, 6: postremum, at last:postremum mel et acetum superfundes,
Pall. 12, 22.—Trop., the last, lowest, basest, meanest, worst (class.):B.postremum genus,
Cic. Cat. 2, 10, 22: ut homines postremi pecuniis alienis locupletarentur, id. Rosc. Am. 47, 137:servitus postremum malorum omnium,
id. Phil. 2, 44, 113.—Hence, ante- and post-class., a new comp. postremior, and sup. postremissimus:ut possit videri nullum animal in terris homine postremius,
App. de Deo Socr. p. 43 fin.: omnium nationum postremissimum nequissimumque existimatote, C. Gracch. ap. Gell. 15, 12, 3:cum adulescentulis postremissimis,
App. Mag. p. 336.—po-stŭmus (acc. to an erroneous derivation, from post - humus, sometimes also post-humus), a, um, the last, said esp. of the youngest children, or of those born after the father's death, or after he had made his will, late-born, posthumous:* 2.Silvius... tua postuma proles, Quem tibi longaevo serum Lavinia conjux Educet silvis,
late-born son, Verg. A. 6, 763; cf. with this passage: postuma proles non eum significat, qui patre mortuo, sed qui postremo loco natus est, sicuti Silvius, qui Aeneā jam sene, tardo seroque partu est editus, Caesellius Vindex ap. Gell. 2, 16, 5.—On the other hand:is, qui post patris mortem natus est, dicitur postumus,
Varr. L. L. 9, § 60 Müll.; and:postumus cognominatur post patris mortem natus,
Fest. p. 238 Müll.; Plaut. ap. Fest. l. l.—As subst.: postŭmus, i, m., a posthumous child:non minus postumis quam jam natis testamento tutores dari posse,
Gai. Inst. 1, 147:si quis postumis dederit tutores, hique vivo eo nascantur, an datio valeat?
Dig. 26, 2, 16 fin.:postuma spes,
the last, App. M. 4, p. 144, 26:suscipit doctrinam seram plane et postumam,
id. Mag. p. 297, 23:cena quam postumā diligentiā praeparaverat,
with extreme care, id. M. 6, p. 186, 25.—Subst.: postŭmum, i, n., that which is last, the end, extremity:de postumo corporis,
Tert. adv. Gnost. 1. -
72 posterus
postĕrus or poster (not in use in nom. sing. masc.), a, um, adj.—Comp: posterior, us.— Sup.: postremus or postumus, a, um [post], coming after, following, next, ensuing, future.I.Posit.:2.cum ibi diem posterum commoraretur,
Cic. Clu. 13, 37:in posterum diem distulit,
id. Deiot. 7, 21:postero die mane,
id. Verr 2, 2, 17, § 41:postero die, Sall J. 75, 9: posterā nocte,
Nep. Eum. 9, 4:postero anno, Cic. Fragm. pro C. Cornel.: postera aetas,
Hor. Ep. 2, 1, 42:lux,
id. S. 1, 5, 39:posterā Crescam laude,
in the esteem of posterity, id. C. 3, 30, 7:posteri dies,
unlucky, Non. 73, 32.— Hence,Subst.: postĕri, ōrum, m., coming generations, descendants, posterity:B.expetantur eae poenae a liberis, a nepotibus, a posteris,
Cic. N. D. 3, 38, 90:posterūm gloria,
Tac. A. 3, 72:postero, for postero die,
on the following day, next day, id. ib. 4, 45; cf.:quam minimum credula postero,
Hor. C. 1, 11, 8: in posterum, for in posterum diem, to the following day, till the next day:in posterum oppugnationem differt,
Caes. B. G. 7, 11.—More freq.: in posterum (sc. tempus), in the future, for the future:in posterum confirmat,
Caes. B. C. 1, 3:multum in posterum providerunt,
Cic. Agr. 2, 33, 91; id. Phil. 13, 3, 6; id. Fam. 1, 9, 2:longe in posterum prospicere,
id. ib. 2, 8, 1.—Trop., inferior (post-class.), Mart. Cap. 4, § 333.—II.Comp.: postĕ-rĭor, postĕrĭus.A.Lit., that comes or follows after, next in order, time, or place, latter, later, posterior (class.; strictly only when two objects or classes are contrasted in place or time;2.opp.: prior, superior): ut cum priore (dicto) necessario posterius cohaerere videntur,
Cic. Inv. 1, 46, 86:nec acumine posteriorum (oratorum), nec fulmine utens superiorum,
id. Or. 6, 21:ea pertinere ad superiorem divisionem: contra posteriorem nihil dici oportere,
id. Ac. 2, 31, 99; 2, 30, 96; id. Off. 1, 20, 67:posteriores pedes (opp.: pedes priores),
the hind feet, Plin. 11, 45, 101, § 248; cf.:genua,
id. 11, 45, 102, § 249:pars prior apparet, posteriora latent,
Ov. F. 4, 718:posteriores cogitationes,
afterthoughts, Cic. Phil. 12, 2, 5:paria esse debent posteriora superioribus,
id. de Or. 3, 48, 186:Thucy dides paulo aetate posterior,
id. Brut. 11, 48:quod prius ordine verbum est, Posterius facias,
Hor. S. 1, 4, 59.—Sometimes added to other words of contrast:alii... alii... tamen hi quoque posteriores, etc.,
Cic. Fin. 3, 21, 70:cujus est ratio duplex... facilior est haec posterior... sed illa lautior,
id. Off. 2, 15, 52; cf. superior.—Subst.a.postĕ-rĭōres, um, m., for posteri, posterity (postclass.):b.quemadmodum omnes cognati supra tritavum, generali appellatione majores vocantur, ita post trinepotem posteriores,
Dig. 38, 10, 10.—postĕrĭōra, um, n., the posteriors (post-class.), Lampr Elag. 5. — Adv.: postĕrĭus, later, afterwards (class.):B.posterius dicere,
Plaut. Ep. 2, 2, 76:posterius istuc dicis quam credo tibi,
i. e. I believe you before you speak, id. As. 1, 1, 48:jubet posterius ad se reverti,
Cic. Verr 2, 4, 29, § 66:Thucydides si posterius fuisset,
had he lived at a later period, id. Brut. 83, 288.—Trop., inferior, of less account or value, worse (class.):III.quorum utrique semper patriae salus et dignitas posterior suā dominatione et domesticis commodis fuit,
Cic. Att. 10, 4, 4; id. Phil. 13, 3, 6:suam salutem posteriorem communi salute ducere,
id. Rab. Perd. 1, 3:nihil posterius, nihil nequius,
id. Pis. 27, 66 (al. protervius):omnes res posteriores pono atque operam do tibi,
I lay every thing aside, Plaut. Mil. 4, 1, 7: non posteriores feram, I will not play the meanest part, I shall not be behindhand, Ter Ad. 5, 4, 26; cf.:cujus sic fortuna cum improbitate certavit, ut nemo posset utrum posterior an infelicior esset judicare,
Cic. Prov Cons. 4, 8 fin. —Sup, in two forms, postrēmus and postŭmus, a, um.A.postrēmus, a, um, the hindmost, the last (class.):2.alia prima ponet, alia postrema,
last, Cic. Or 15, 50:acies,
the rear, Sall. J. 101, 5:in agmine in primis modo, modo in postremis adesse,
now in the front, now in the rear, id. ib. 45, 2: postremā in comoediā, at the end of the piece, Plaut. Cist. fin.:in postremo libro,
at the close of the book, Just. 43, 5:mense postremo,
Pall. 7, 2:munus, i. e. exsequiae,
the last honors, Cat. 101, 3:nec postrema cura,
not the last, least, Verg. G. 3, 404; cf.:non in postremis, i. e. in primis,
especially, Cic. Fam. 1, 9, 17.— postrēmō, adv., at last, finally (class.), Caes. B. G. 7, 1:omnes urbes, agri, regna denique, postremo etiam vectigalia vestra venierint,
Cic. Agr. 2, 23, 62:primum... deinde... postremo: denique... postremo,
id. N. D. 1, 37, 104; Hor. S. 2, 2, 132: ad postremum, at last, finally, ultimately:sed ad postremum nihil apparet,
Plaut. Poen. 4, 2, 23; Sall. Fragm. ap. Aug. Civ. Dei, 3, 17; Liv. 38, 16; Hirt. B. G. 8, 43: postremum, for the last time:si id facis, hodie postremum me vides, Ter And. 2, 1, 22: in quo (vestigio) ille postremum institisset,
Cic. de Or. 3, 2, 6: postremum, at last:postremum mel et acetum superfundes,
Pall. 12, 22.—Trop., the last, lowest, basest, meanest, worst (class.):B.postremum genus,
Cic. Cat. 2, 10, 22: ut homines postremi pecuniis alienis locupletarentur, id. Rosc. Am. 47, 137:servitus postremum malorum omnium,
id. Phil. 2, 44, 113.—Hence, ante- and post-class., a new comp. postremior, and sup. postremissimus:ut possit videri nullum animal in terris homine postremius,
App. de Deo Socr. p. 43 fin.: omnium nationum postremissimum nequissimumque existimatote, C. Gracch. ap. Gell. 15, 12, 3:cum adulescentulis postremissimis,
App. Mag. p. 336.—po-stŭmus (acc. to an erroneous derivation, from post - humus, sometimes also post-humus), a, um, the last, said esp. of the youngest children, or of those born after the father's death, or after he had made his will, late-born, posthumous:* 2.Silvius... tua postuma proles, Quem tibi longaevo serum Lavinia conjux Educet silvis,
late-born son, Verg. A. 6, 763; cf. with this passage: postuma proles non eum significat, qui patre mortuo, sed qui postremo loco natus est, sicuti Silvius, qui Aeneā jam sene, tardo seroque partu est editus, Caesellius Vindex ap. Gell. 2, 16, 5.—On the other hand:is, qui post patris mortem natus est, dicitur postumus,
Varr. L. L. 9, § 60 Müll.; and:postumus cognominatur post patris mortem natus,
Fest. p. 238 Müll.; Plaut. ap. Fest. l. l.—As subst.: postŭmus, i, m., a posthumous child:non minus postumis quam jam natis testamento tutores dari posse,
Gai. Inst. 1, 147:si quis postumis dederit tutores, hique vivo eo nascantur, an datio valeat?
Dig. 26, 2, 16 fin.:postuma spes,
the last, App. M. 4, p. 144, 26:suscipit doctrinam seram plane et postumam,
id. Mag. p. 297, 23:cena quam postumā diligentiā praeparaverat,
with extreme care, id. M. 6, p. 186, 25.—Subst.: postŭmum, i, n., that which is last, the end, extremity:de postumo corporis,
Tert. adv. Gnost. 1. -
73 postremus
postĕrus or poster (not in use in nom. sing. masc.), a, um, adj.—Comp: posterior, us.— Sup.: postremus or postumus, a, um [post], coming after, following, next, ensuing, future.I.Posit.:2.cum ibi diem posterum commoraretur,
Cic. Clu. 13, 37:in posterum diem distulit,
id. Deiot. 7, 21:postero die mane,
id. Verr 2, 2, 17, § 41:postero die, Sall J. 75, 9: posterā nocte,
Nep. Eum. 9, 4:postero anno, Cic. Fragm. pro C. Cornel.: postera aetas,
Hor. Ep. 2, 1, 42:lux,
id. S. 1, 5, 39:posterā Crescam laude,
in the esteem of posterity, id. C. 3, 30, 7:posteri dies,
unlucky, Non. 73, 32.— Hence,Subst.: postĕri, ōrum, m., coming generations, descendants, posterity:B.expetantur eae poenae a liberis, a nepotibus, a posteris,
Cic. N. D. 3, 38, 90:posterūm gloria,
Tac. A. 3, 72:postero, for postero die,
on the following day, next day, id. ib. 4, 45; cf.:quam minimum credula postero,
Hor. C. 1, 11, 8: in posterum, for in posterum diem, to the following day, till the next day:in posterum oppugnationem differt,
Caes. B. G. 7, 11.—More freq.: in posterum (sc. tempus), in the future, for the future:in posterum confirmat,
Caes. B. C. 1, 3:multum in posterum providerunt,
Cic. Agr. 2, 33, 91; id. Phil. 13, 3, 6; id. Fam. 1, 9, 2:longe in posterum prospicere,
id. ib. 2, 8, 1.—Trop., inferior (post-class.), Mart. Cap. 4, § 333.—II.Comp.: postĕ-rĭor, postĕrĭus.A.Lit., that comes or follows after, next in order, time, or place, latter, later, posterior (class.; strictly only when two objects or classes are contrasted in place or time;2.opp.: prior, superior): ut cum priore (dicto) necessario posterius cohaerere videntur,
Cic. Inv. 1, 46, 86:nec acumine posteriorum (oratorum), nec fulmine utens superiorum,
id. Or. 6, 21:ea pertinere ad superiorem divisionem: contra posteriorem nihil dici oportere,
id. Ac. 2, 31, 99; 2, 30, 96; id. Off. 1, 20, 67:posteriores pedes (opp.: pedes priores),
the hind feet, Plin. 11, 45, 101, § 248; cf.:genua,
id. 11, 45, 102, § 249:pars prior apparet, posteriora latent,
Ov. F. 4, 718:posteriores cogitationes,
afterthoughts, Cic. Phil. 12, 2, 5:paria esse debent posteriora superioribus,
id. de Or. 3, 48, 186:Thucy dides paulo aetate posterior,
id. Brut. 11, 48:quod prius ordine verbum est, Posterius facias,
Hor. S. 1, 4, 59.—Sometimes added to other words of contrast:alii... alii... tamen hi quoque posteriores, etc.,
Cic. Fin. 3, 21, 70:cujus est ratio duplex... facilior est haec posterior... sed illa lautior,
id. Off. 2, 15, 52; cf. superior.—Subst.a.postĕ-rĭōres, um, m., for posteri, posterity (postclass.):b.quemadmodum omnes cognati supra tritavum, generali appellatione majores vocantur, ita post trinepotem posteriores,
Dig. 38, 10, 10.—postĕrĭōra, um, n., the posteriors (post-class.), Lampr Elag. 5. — Adv.: postĕrĭus, later, afterwards (class.):B.posterius dicere,
Plaut. Ep. 2, 2, 76:posterius istuc dicis quam credo tibi,
i. e. I believe you before you speak, id. As. 1, 1, 48:jubet posterius ad se reverti,
Cic. Verr 2, 4, 29, § 66:Thucydides si posterius fuisset,
had he lived at a later period, id. Brut. 83, 288.—Trop., inferior, of less account or value, worse (class.):III.quorum utrique semper patriae salus et dignitas posterior suā dominatione et domesticis commodis fuit,
Cic. Att. 10, 4, 4; id. Phil. 13, 3, 6:suam salutem posteriorem communi salute ducere,
id. Rab. Perd. 1, 3:nihil posterius, nihil nequius,
id. Pis. 27, 66 (al. protervius):omnes res posteriores pono atque operam do tibi,
I lay every thing aside, Plaut. Mil. 4, 1, 7: non posteriores feram, I will not play the meanest part, I shall not be behindhand, Ter Ad. 5, 4, 26; cf.:cujus sic fortuna cum improbitate certavit, ut nemo posset utrum posterior an infelicior esset judicare,
Cic. Prov Cons. 4, 8 fin. —Sup, in two forms, postrēmus and postŭmus, a, um.A.postrēmus, a, um, the hindmost, the last (class.):2.alia prima ponet, alia postrema,
last, Cic. Or 15, 50:acies,
the rear, Sall. J. 101, 5:in agmine in primis modo, modo in postremis adesse,
now in the front, now in the rear, id. ib. 45, 2: postremā in comoediā, at the end of the piece, Plaut. Cist. fin.:in postremo libro,
at the close of the book, Just. 43, 5:mense postremo,
Pall. 7, 2:munus, i. e. exsequiae,
the last honors, Cat. 101, 3:nec postrema cura,
not the last, least, Verg. G. 3, 404; cf.:non in postremis, i. e. in primis,
especially, Cic. Fam. 1, 9, 17.— postrēmō, adv., at last, finally (class.), Caes. B. G. 7, 1:omnes urbes, agri, regna denique, postremo etiam vectigalia vestra venierint,
Cic. Agr. 2, 23, 62:primum... deinde... postremo: denique... postremo,
id. N. D. 1, 37, 104; Hor. S. 2, 2, 132: ad postremum, at last, finally, ultimately:sed ad postremum nihil apparet,
Plaut. Poen. 4, 2, 23; Sall. Fragm. ap. Aug. Civ. Dei, 3, 17; Liv. 38, 16; Hirt. B. G. 8, 43: postremum, for the last time:si id facis, hodie postremum me vides, Ter And. 2, 1, 22: in quo (vestigio) ille postremum institisset,
Cic. de Or. 3, 2, 6: postremum, at last:postremum mel et acetum superfundes,
Pall. 12, 22.—Trop., the last, lowest, basest, meanest, worst (class.):B.postremum genus,
Cic. Cat. 2, 10, 22: ut homines postremi pecuniis alienis locupletarentur, id. Rosc. Am. 47, 137:servitus postremum malorum omnium,
id. Phil. 2, 44, 113.—Hence, ante- and post-class., a new comp. postremior, and sup. postremissimus:ut possit videri nullum animal in terris homine postremius,
App. de Deo Socr. p. 43 fin.: omnium nationum postremissimum nequissimumque existimatote, C. Gracch. ap. Gell. 15, 12, 3:cum adulescentulis postremissimis,
App. Mag. p. 336.—po-stŭmus (acc. to an erroneous derivation, from post - humus, sometimes also post-humus), a, um, the last, said esp. of the youngest children, or of those born after the father's death, or after he had made his will, late-born, posthumous:* 2.Silvius... tua postuma proles, Quem tibi longaevo serum Lavinia conjux Educet silvis,
late-born son, Verg. A. 6, 763; cf. with this passage: postuma proles non eum significat, qui patre mortuo, sed qui postremo loco natus est, sicuti Silvius, qui Aeneā jam sene, tardo seroque partu est editus, Caesellius Vindex ap. Gell. 2, 16, 5.—On the other hand:is, qui post patris mortem natus est, dicitur postumus,
Varr. L. L. 9, § 60 Müll.; and:postumus cognominatur post patris mortem natus,
Fest. p. 238 Müll.; Plaut. ap. Fest. l. l.—As subst.: postŭmus, i, m., a posthumous child:non minus postumis quam jam natis testamento tutores dari posse,
Gai. Inst. 1, 147:si quis postumis dederit tutores, hique vivo eo nascantur, an datio valeat?
Dig. 26, 2, 16 fin.:postuma spes,
the last, App. M. 4, p. 144, 26:suscipit doctrinam seram plane et postumam,
id. Mag. p. 297, 23:cena quam postumā diligentiā praeparaverat,
with extreme care, id. M. 6, p. 186, 25.—Subst.: postŭmum, i, n., that which is last, the end, extremity:de postumo corporis,
Tert. adv. Gnost. 1. -
74 postumum
postĕrus or poster (not in use in nom. sing. masc.), a, um, adj.—Comp: posterior, us.— Sup.: postremus or postumus, a, um [post], coming after, following, next, ensuing, future.I.Posit.:2.cum ibi diem posterum commoraretur,
Cic. Clu. 13, 37:in posterum diem distulit,
id. Deiot. 7, 21:postero die mane,
id. Verr 2, 2, 17, § 41:postero die, Sall J. 75, 9: posterā nocte,
Nep. Eum. 9, 4:postero anno, Cic. Fragm. pro C. Cornel.: postera aetas,
Hor. Ep. 2, 1, 42:lux,
id. S. 1, 5, 39:posterā Crescam laude,
in the esteem of posterity, id. C. 3, 30, 7:posteri dies,
unlucky, Non. 73, 32.— Hence,Subst.: postĕri, ōrum, m., coming generations, descendants, posterity:B.expetantur eae poenae a liberis, a nepotibus, a posteris,
Cic. N. D. 3, 38, 90:posterūm gloria,
Tac. A. 3, 72:postero, for postero die,
on the following day, next day, id. ib. 4, 45; cf.:quam minimum credula postero,
Hor. C. 1, 11, 8: in posterum, for in posterum diem, to the following day, till the next day:in posterum oppugnationem differt,
Caes. B. G. 7, 11.—More freq.: in posterum (sc. tempus), in the future, for the future:in posterum confirmat,
Caes. B. C. 1, 3:multum in posterum providerunt,
Cic. Agr. 2, 33, 91; id. Phil. 13, 3, 6; id. Fam. 1, 9, 2:longe in posterum prospicere,
id. ib. 2, 8, 1.—Trop., inferior (post-class.), Mart. Cap. 4, § 333.—II.Comp.: postĕ-rĭor, postĕrĭus.A.Lit., that comes or follows after, next in order, time, or place, latter, later, posterior (class.; strictly only when two objects or classes are contrasted in place or time;2.opp.: prior, superior): ut cum priore (dicto) necessario posterius cohaerere videntur,
Cic. Inv. 1, 46, 86:nec acumine posteriorum (oratorum), nec fulmine utens superiorum,
id. Or. 6, 21:ea pertinere ad superiorem divisionem: contra posteriorem nihil dici oportere,
id. Ac. 2, 31, 99; 2, 30, 96; id. Off. 1, 20, 67:posteriores pedes (opp.: pedes priores),
the hind feet, Plin. 11, 45, 101, § 248; cf.:genua,
id. 11, 45, 102, § 249:pars prior apparet, posteriora latent,
Ov. F. 4, 718:posteriores cogitationes,
afterthoughts, Cic. Phil. 12, 2, 5:paria esse debent posteriora superioribus,
id. de Or. 3, 48, 186:Thucy dides paulo aetate posterior,
id. Brut. 11, 48:quod prius ordine verbum est, Posterius facias,
Hor. S. 1, 4, 59.—Sometimes added to other words of contrast:alii... alii... tamen hi quoque posteriores, etc.,
Cic. Fin. 3, 21, 70:cujus est ratio duplex... facilior est haec posterior... sed illa lautior,
id. Off. 2, 15, 52; cf. superior.—Subst.a.postĕ-rĭōres, um, m., for posteri, posterity (postclass.):b.quemadmodum omnes cognati supra tritavum, generali appellatione majores vocantur, ita post trinepotem posteriores,
Dig. 38, 10, 10.—postĕrĭōra, um, n., the posteriors (post-class.), Lampr Elag. 5. — Adv.: postĕrĭus, later, afterwards (class.):B.posterius dicere,
Plaut. Ep. 2, 2, 76:posterius istuc dicis quam credo tibi,
i. e. I believe you before you speak, id. As. 1, 1, 48:jubet posterius ad se reverti,
Cic. Verr 2, 4, 29, § 66:Thucydides si posterius fuisset,
had he lived at a later period, id. Brut. 83, 288.—Trop., inferior, of less account or value, worse (class.):III.quorum utrique semper patriae salus et dignitas posterior suā dominatione et domesticis commodis fuit,
Cic. Att. 10, 4, 4; id. Phil. 13, 3, 6:suam salutem posteriorem communi salute ducere,
id. Rab. Perd. 1, 3:nihil posterius, nihil nequius,
id. Pis. 27, 66 (al. protervius):omnes res posteriores pono atque operam do tibi,
I lay every thing aside, Plaut. Mil. 4, 1, 7: non posteriores feram, I will not play the meanest part, I shall not be behindhand, Ter Ad. 5, 4, 26; cf.:cujus sic fortuna cum improbitate certavit, ut nemo posset utrum posterior an infelicior esset judicare,
Cic. Prov Cons. 4, 8 fin. —Sup, in two forms, postrēmus and postŭmus, a, um.A.postrēmus, a, um, the hindmost, the last (class.):2.alia prima ponet, alia postrema,
last, Cic. Or 15, 50:acies,
the rear, Sall. J. 101, 5:in agmine in primis modo, modo in postremis adesse,
now in the front, now in the rear, id. ib. 45, 2: postremā in comoediā, at the end of the piece, Plaut. Cist. fin.:in postremo libro,
at the close of the book, Just. 43, 5:mense postremo,
Pall. 7, 2:munus, i. e. exsequiae,
the last honors, Cat. 101, 3:nec postrema cura,
not the last, least, Verg. G. 3, 404; cf.:non in postremis, i. e. in primis,
especially, Cic. Fam. 1, 9, 17.— postrēmō, adv., at last, finally (class.), Caes. B. G. 7, 1:omnes urbes, agri, regna denique, postremo etiam vectigalia vestra venierint,
Cic. Agr. 2, 23, 62:primum... deinde... postremo: denique... postremo,
id. N. D. 1, 37, 104; Hor. S. 2, 2, 132: ad postremum, at last, finally, ultimately:sed ad postremum nihil apparet,
Plaut. Poen. 4, 2, 23; Sall. Fragm. ap. Aug. Civ. Dei, 3, 17; Liv. 38, 16; Hirt. B. G. 8, 43: postremum, for the last time:si id facis, hodie postremum me vides, Ter And. 2, 1, 22: in quo (vestigio) ille postremum institisset,
Cic. de Or. 3, 2, 6: postremum, at last:postremum mel et acetum superfundes,
Pall. 12, 22.—Trop., the last, lowest, basest, meanest, worst (class.):B.postremum genus,
Cic. Cat. 2, 10, 22: ut homines postremi pecuniis alienis locupletarentur, id. Rosc. Am. 47, 137:servitus postremum malorum omnium,
id. Phil. 2, 44, 113.—Hence, ante- and post-class., a new comp. postremior, and sup. postremissimus:ut possit videri nullum animal in terris homine postremius,
App. de Deo Socr. p. 43 fin.: omnium nationum postremissimum nequissimumque existimatote, C. Gracch. ap. Gell. 15, 12, 3:cum adulescentulis postremissimis,
App. Mag. p. 336.—po-stŭmus (acc. to an erroneous derivation, from post - humus, sometimes also post-humus), a, um, the last, said esp. of the youngest children, or of those born after the father's death, or after he had made his will, late-born, posthumous:* 2.Silvius... tua postuma proles, Quem tibi longaevo serum Lavinia conjux Educet silvis,
late-born son, Verg. A. 6, 763; cf. with this passage: postuma proles non eum significat, qui patre mortuo, sed qui postremo loco natus est, sicuti Silvius, qui Aeneā jam sene, tardo seroque partu est editus, Caesellius Vindex ap. Gell. 2, 16, 5.—On the other hand:is, qui post patris mortem natus est, dicitur postumus,
Varr. L. L. 9, § 60 Müll.; and:postumus cognominatur post patris mortem natus,
Fest. p. 238 Müll.; Plaut. ap. Fest. l. l.—As subst.: postŭmus, i, m., a posthumous child:non minus postumis quam jam natis testamento tutores dari posse,
Gai. Inst. 1, 147:si quis postumis dederit tutores, hique vivo eo nascantur, an datio valeat?
Dig. 26, 2, 16 fin.:postuma spes,
the last, App. M. 4, p. 144, 26:suscipit doctrinam seram plane et postumam,
id. Mag. p. 297, 23:cena quam postumā diligentiā praeparaverat,
with extreme care, id. M. 6, p. 186, 25.—Subst.: postŭmum, i, n., that which is last, the end, extremity:de postumo corporis,
Tert. adv. Gnost. 1. -
75 gratia
grātĭa, ae, f. [gratus] - Lebaigue P. 551 et P. 552. [st1]1 [-] agrément, charme, grâce, beauté (poet. et post-class.). - gratia verborum, Quint.: la grâce des expressions. - gratia villae, Plin.: l'agrément d'une villa. - neque abest facundis gratia dictis, Ov. M. 13: la grâce ne masque pas son éloquence. - magnae veteribus curae fuit gratiam dicendi, Quint. 9: les anciens mettaient beaucoup de soin à agrémenter leurs discours. - gratia corporis, Suet. Vit. 3: agréments physiques. - gratia in vultu, Quint. 6, pr. 7: grâce dans le visage. - sincera sermonis Attici gratia, Quint. 10, 1, 65: la pure grâce du parler attique. - vinis gratiam affert fumus, Plin. 14, 16: la fumée donne un goût agréable aux vins. [st1]2 [-] faveur, complaisance, obligeance, grâce. - aliquid in beneficii et gratiae causa petere, Cic. Verr. 3, 189: demander qqch comme un bienfait et une grâce. --- cf. Verr. 3, 115. - gratiae causā, Cic. Fam. 5, 12, 7: par faveur. - alicui gratiam dare, Ter. Hec. 390: accorder une faveur à qqn. - alicui gratiam dicendi facere, Liv. 3, 41, 4: accorder à qqn la faveur de parler. --- cf. Suet. Aug. 38. - in gratiam alicujus, Liv. 28, 21, 4: pour complaire à qqn. --- cf. Liv. 28, 39, 12 ; 39, 26, 12. - abl. gratiā: pour l'amour de, à cause de [placé après son régime]. - hominum gratiā, Cic. Nat. 2, 158, pour les hommes. - Bruti conservandi gratiā, Cic. Ph. 14, 4: pour sauver Brutus. - si exempli gratiā vir bonus... Cic. Off. 3, 50: si, pour prendre un exemple, un honnête homme... - propter aliam quampiam rem, verbi gratiā propter voluptatem, Cic. 5, 30: en vue de n'importe quelle autre chose, par exemple, en vue du plaisir. - ea gratia, quod... Sall. J. 54, 4 ; 80, 4: pour ce motif que.... - meā gratiā, Plaut. Bac. 97: à cause de moi. - petivit in beneficii loco et gratiae ut... Verr. 2, 3: on demanda, comme une faveur et une grâce, la permission de... - alicui gratiam dare, Ter. (alicui gratiam facere, Plaut.): accorder une faveur à qqn. - facta Valerio dicendi gratia quae vellet, Liv. 3: on donna à Valérius l'autorisation de dire ce qu'il voulait. [st1]3 [-] remise accordée par complaisance. - alicui jurisjurandi gratiam facere, Plaut. Rud. 1415: faire à qqn remise de son serment, l'en délier. --- cf. Suet. Tib. 35. - gratiam, fecit conjurandi Bononiensibus, Suet. Aug. 17: il dispensa les habitants de Bologne de faire cause commune avec lui. --- cf. Suet. Dom. 14. - de cena facio gratiam, Plaut. Most. 1130: quant au souper, je t'en fais grâce (= non, merci). [st1]4 [-] faveur d'autrui, bonnes grâces, bonne entente, relations amicales, amitié, accord, concorde; indulgence, pardon, grâce. - inire gratiam ab aliquo: gagner l’amitié (la sympathie) de qqn, se concilier les bonnes grâces de qqn. - magnam inire gratiam, Cic. Fin. 4. 31: se mettre en grande faveur (en grand crédit). - gratiam inire ab aliquo, Cic. Verr. 4, 143: se mettre dans les bonnes grâces de qqn. - gratiam inire ad aliquem, Liv. 33, 46, 7 ; apud aliquem, Liv. 36, 5, 3: auprès de qqn. - ab aliquo gratiam inisse quod... Cic.: avoir mérité la faveur de qqn en... - ab aliquo summam gratiam inire, Cic. Att. 7, 9, 3: gagner au plus haut point la faveur de qqn. - in gratiam alicujus venire: trouver grâce auprès de qqn. - gratiam alicujus sequi: rechercher les bonnes grâces de qqn. - componere aliquid cum bona gratia, Ter.: régler une affaire à l'amiable. - alicui delicti gratiam facere, Sall. J. 104, 5: pardonner à qqn une faute. - gratiam alicujus sibi conciliare, Cic. Pomp. 70: se concilier la faveur de qqn. - aliquam bonam gratiam sibi quaerere, Cic. Pomp. 71: rechercher pour soi quelques bonnes grâces avantageuses. - aliquem apud aliquem in maxima gratia ponere, Cic. Att. 5, 11, 6: mettre qqn dans les meilleures grâces de qqn. - plures ineuntur gratiae si... Cic. Br. 209: on se gagne plus souvent la faveur si (on se fait plus d'amis, si...). --- cf. Cic. Mur. 24 ; Agr. 2, 7. - multas bonas gratias cum optima existimatione provincia afferre, Cic. Mur. 42: rapporter de sa province avec la meilleure réputation une quantité de bonnes sympathies. - si suam gratiam Romani velint,... Caes. BG. 4, 7, 4: [ils disent] que si les Romains veulent leur amitié. - in gratiam cum aliquo redire, Cic. Att. 1, 14, 7 ; Prov. 20, etc.: renouer des relations d'amitié avec qqn, se réconcilier avec qqn. - restituere aliquem in gratiam cum aliquo, Cic. Prov 23: remettre qqn en amitié avec qqn. --- [reducere Cic. R. P. 19]. - Sallustium restituere in ejus veterem gratiam non potui, Cic. Att. 1, 3, 3: je n'ai pu ramener Sallustius à ses vieilles relations avec lui. - cum aliquo in gratia esse, Fam. 1, 9, 4: être en bons termes avec qqn. - mihi cum illo magna gratia erat, Cic. Fam. 1, 9, 20: j'étais en fort bons termes avec lui. - cum bona gratia, cum mala, Ter. Ph. 621: en bonne, en mauvaise intelligence. - istuc quod postulo inpetro cum gratia, Ter. And. 422: ce que je demande, je l'obtiens de bon gré. - per gratiam, Plaut. Mil. 979: de bonne grâce. [st1]5 [-] crédit, pouvoir, influence, popularité. - gratiā plurimum posse, Caes. BG. 1, 9, 3: avoir le plus grand pouvoir par son crédit (être très influent). - cf. Caes. BG. 1, 20, 2 ; 7, 63, 2 ; BC. 2, 44, 1, etc. - Iccius Remus, summa nobilitate et gratia inter suos, Caes. BG. 2 6, 4: le Rémois Iccius, qui tenait parmi les siens le plus haut rang par sa noblesse et son crédit. - res contra nos faciunt, summa gratia et eloquentia, Cic. Quinct. 1: nous avons comme adversaires le crédit et l'éloquence au plus haut degré. - cf. Cic. Cael. 19 ; Off. 2, 64. - summā gratiā inter suos, Caes.: d'une très grande influence dans son pays. - auctior est gratiā, Caes.: il grandit en influence. - quem triumphum magis gratiae quam rerum gestarum magnitudini datum constabat, Liv. 40: ce triomphe, de toute évidence, il le devait plus à son influence qu'à l'importance de ses exploits. - summa apud populum gratia, Cic. Rep 2, 60: la plus grande popularité. - gratia alicujus, Cic Amer. 28: le crédit, l'influence de qqn. - per gratiam contendere, ut... Cic. Verr. pr. 48: faire appel aux influences pour obtenir que... [st1]6 [-] reconnaissance, gratitude, actions de grâces, gré. - gratiae, ārum: marques de reconnaissance, remerciement. - gratias agere alicui, Cic. Phil. 1, 3: adresser des remerciements à qqn. - gratiarum actio, Cic. Fam. 10, 19, 1: adresse (expression) de remerciements. - maximas vobis gratias omnes et agere et habere debemus, Cic. Phil. 3, 25: nous devons tous et vous remercier vivement et éprouver pour vous la plus vive reconnaissance. - gratias habere, Liv. 24, 37, 7: remercier. - alicui gratias agere de re (pro re): rendre grâces à qqn au sujet de qqch, remercier qqn au sujet de qqch. - gratiam habere alicui: savoir gré à qqn, avoir de la reconnaissance pour qqn. - gratiam alicui referre, Cic. Br. 217 ; de Or. 3, 14: témoigner à qqn sa reconnaissance en retour. - praeclaram gratiam alicui referre, Cic. Cat. 1, 28: montrer une belle reconnaissance à qqn. - habere gratiam, Cic. Off. 2, 69: avoir de la reconnaissance. - mais habebo apud posteros gratiam, Sen. Ep. 21, 5: j'aurai la faveur de la postérité. - alicui gratias referre Cic. Planc. 101: donner à qqn des marques (preuves) de reconnaissance. --- cf. Cic. Phil. 3, 39. - gratiam dis persolvere, Cic. Planc. 80: s'acquitter envers les dieux d'une dette de reconnaissance. - alicui pro aliqua re gratias agere, Cic. Att. 16, 16, 16: remercier qqn pour [de] qqch. - alicui in aliqua re gratias agere, Cic. Att. 2. 24. 2: - alicui ob aliquam rem gratias agere: remercier qqn de qqch. --- Liv. 34, 50, 4; Plin. Ep. 9, 31, 2. - est dis gratia, cum... Ter. Ad. 138: il y a à remercier les dieux, du moment que... - dis gratia ! Ter. Ad. 121, dieu merci ! grâce aux dieux ! - gratiast, Plaut. Men. 387: bien obligé ! merci bien ! [st1]7 [-] grātĭā + gén.: à cause de, pour faire plaisir, en faveur de, pour l'amour de, à titre de. - grātĭā + gérond. ou adj. verbal au gén.: en vue de, pour. - verbi gratiā (exempli gratiā): par exemple, à titre d'exemple. - patris gratiā: pour l'amour de la patrie. - meā (tuā, nostrā) gratiā: pour moi (pour toi, pour nous). - surrexit respondendi gratiā: il se leva pour répondre. - pugnat servandae patriae gratiā: il combat pour sauver sa patrie. - consolandi tui gratiā dicent: ils diront pour te consoler. - legatos ad Caesarem sui purgandi gratia mittunt, Caes. BG. 7: ils envoient des députés auprès de César pour se disculper. [st1]8 [-] grātĭīs ou grātīs: sans rétribution, gratuitement, gratis. - si non pretio, at gratiis, Ter. Ad.: sinon contre argent sonnant, du moins gratis. - cave ne gratis hic tibi constet amor ! Ov.: prends garde que cet amour ne te rapporte rien! - is repente, ut Romam venit, gratiis praetor factus est, Cic. Verr. 2, 1: cet homme, à peine arrivé de Rome, le voilà, tout à coup, devenu gratuitement préteur. [st1]9 [-] grâce (de Dieu); charisme. - gratiae tuae deputo et misericordiae tuae, quod peccata mea tamquam glaciem solvisti, Aug. Conf. 2: à votre grâce, à votre miséricorde je rapporte d’avoir fondu la glace de mes péchés. - prophetarum gratia, Ambr. de Off. 1, 1, 2: le charisme des prophètes. [st1]10 [-] grātiae, ārum, f.: les (trois) Grâces (Aglaé, Thalie, Euphrosyne). - [gr]gr. Χάριτες. - Sen. Ben. 1, 3, 3 ; Serv. En. 1, 720 ; Hor. O. 1, 30, 6, etc ; Quint. 10, 1, 82. - sing. collect. Grātia, ae, Ov. M. 6, 429: les Grâces. - voir hors site les Charites / les Grâces.* * *grātĭa, ae, f. [gratus] - Lebaigue P. 551 et P. 552. [st1]1 [-] agrément, charme, grâce, beauté (poet. et post-class.). - gratia verborum, Quint.: la grâce des expressions. - gratia villae, Plin.: l'agrément d'une villa. - neque abest facundis gratia dictis, Ov. M. 13: la grâce ne masque pas son éloquence. - magnae veteribus curae fuit gratiam dicendi, Quint. 9: les anciens mettaient beaucoup de soin à agrémenter leurs discours. - gratia corporis, Suet. Vit. 3: agréments physiques. - gratia in vultu, Quint. 6, pr. 7: grâce dans le visage. - sincera sermonis Attici gratia, Quint. 10, 1, 65: la pure grâce du parler attique. - vinis gratiam affert fumus, Plin. 14, 16: la fumée donne un goût agréable aux vins. [st1]2 [-] faveur, complaisance, obligeance, grâce. - aliquid in beneficii et gratiae causa petere, Cic. Verr. 3, 189: demander qqch comme un bienfait et une grâce. --- cf. Verr. 3, 115. - gratiae causā, Cic. Fam. 5, 12, 7: par faveur. - alicui gratiam dare, Ter. Hec. 390: accorder une faveur à qqn. - alicui gratiam dicendi facere, Liv. 3, 41, 4: accorder à qqn la faveur de parler. --- cf. Suet. Aug. 38. - in gratiam alicujus, Liv. 28, 21, 4: pour complaire à qqn. --- cf. Liv. 28, 39, 12 ; 39, 26, 12. - abl. gratiā: pour l'amour de, à cause de [placé après son régime]. - hominum gratiā, Cic. Nat. 2, 158, pour les hommes. - Bruti conservandi gratiā, Cic. Ph. 14, 4: pour sauver Brutus. - si exempli gratiā vir bonus... Cic. Off. 3, 50: si, pour prendre un exemple, un honnête homme... - propter aliam quampiam rem, verbi gratiā propter voluptatem, Cic. 5, 30: en vue de n'importe quelle autre chose, par exemple, en vue du plaisir. - ea gratia, quod... Sall. J. 54, 4 ; 80, 4: pour ce motif que.... - meā gratiā, Plaut. Bac. 97: à cause de moi. - petivit in beneficii loco et gratiae ut... Verr. 2, 3: on demanda, comme une faveur et une grâce, la permission de... - alicui gratiam dare, Ter. (alicui gratiam facere, Plaut.): accorder une faveur à qqn. - facta Valerio dicendi gratia quae vellet, Liv. 3: on donna à Valérius l'autorisation de dire ce qu'il voulait. [st1]3 [-] remise accordée par complaisance. - alicui jurisjurandi gratiam facere, Plaut. Rud. 1415: faire à qqn remise de son serment, l'en délier. --- cf. Suet. Tib. 35. - gratiam, fecit conjurandi Bononiensibus, Suet. Aug. 17: il dispensa les habitants de Bologne de faire cause commune avec lui. --- cf. Suet. Dom. 14. - de cena facio gratiam, Plaut. Most. 1130: quant au souper, je t'en fais grâce (= non, merci). [st1]4 [-] faveur d'autrui, bonnes grâces, bonne entente, relations amicales, amitié, accord, concorde; indulgence, pardon, grâce. - inire gratiam ab aliquo: gagner l’amitié (la sympathie) de qqn, se concilier les bonnes grâces de qqn. - magnam inire gratiam, Cic. Fin. 4. 31: se mettre en grande faveur (en grand crédit). - gratiam inire ab aliquo, Cic. Verr. 4, 143: se mettre dans les bonnes grâces de qqn. - gratiam inire ad aliquem, Liv. 33, 46, 7 ; apud aliquem, Liv. 36, 5, 3: auprès de qqn. - ab aliquo gratiam inisse quod... Cic.: avoir mérité la faveur de qqn en... - ab aliquo summam gratiam inire, Cic. Att. 7, 9, 3: gagner au plus haut point la faveur de qqn. - in gratiam alicujus venire: trouver grâce auprès de qqn. - gratiam alicujus sequi: rechercher les bonnes grâces de qqn. - componere aliquid cum bona gratia, Ter.: régler une affaire à l'amiable. - alicui delicti gratiam facere, Sall. J. 104, 5: pardonner à qqn une faute. - gratiam alicujus sibi conciliare, Cic. Pomp. 70: se concilier la faveur de qqn. - aliquam bonam gratiam sibi quaerere, Cic. Pomp. 71: rechercher pour soi quelques bonnes grâces avantageuses. - aliquem apud aliquem in maxima gratia ponere, Cic. Att. 5, 11, 6: mettre qqn dans les meilleures grâces de qqn. - plures ineuntur gratiae si... Cic. Br. 209: on se gagne plus souvent la faveur si (on se fait plus d'amis, si...). --- cf. Cic. Mur. 24 ; Agr. 2, 7. - multas bonas gratias cum optima existimatione provincia afferre, Cic. Mur. 42: rapporter de sa province avec la meilleure réputation une quantité de bonnes sympathies. - si suam gratiam Romani velint,... Caes. BG. 4, 7, 4: [ils disent] que si les Romains veulent leur amitié. - in gratiam cum aliquo redire, Cic. Att. 1, 14, 7 ; Prov. 20, etc.: renouer des relations d'amitié avec qqn, se réconcilier avec qqn. - restituere aliquem in gratiam cum aliquo, Cic. Prov 23: remettre qqn en amitié avec qqn. --- [reducere Cic. R. P. 19]. - Sallustium restituere in ejus veterem gratiam non potui, Cic. Att. 1, 3, 3: je n'ai pu ramener Sallustius à ses vieilles relations avec lui. - cum aliquo in gratia esse, Fam. 1, 9, 4: être en bons termes avec qqn. - mihi cum illo magna gratia erat, Cic. Fam. 1, 9, 20: j'étais en fort bons termes avec lui. - cum bona gratia, cum mala, Ter. Ph. 621: en bonne, en mauvaise intelligence. - istuc quod postulo inpetro cum gratia, Ter. And. 422: ce que je demande, je l'obtiens de bon gré. - per gratiam, Plaut. Mil. 979: de bonne grâce. [st1]5 [-] crédit, pouvoir, influence, popularité. - gratiā plurimum posse, Caes. BG. 1, 9, 3: avoir le plus grand pouvoir par son crédit (être très influent). - cf. Caes. BG. 1, 20, 2 ; 7, 63, 2 ; BC. 2, 44, 1, etc. - Iccius Remus, summa nobilitate et gratia inter suos, Caes. BG. 2 6, 4: le Rémois Iccius, qui tenait parmi les siens le plus haut rang par sa noblesse et son crédit. - res contra nos faciunt, summa gratia et eloquentia, Cic. Quinct. 1: nous avons comme adversaires le crédit et l'éloquence au plus haut degré. - cf. Cic. Cael. 19 ; Off. 2, 64. - summā gratiā inter suos, Caes.: d'une très grande influence dans son pays. - auctior est gratiā, Caes.: il grandit en influence. - quem triumphum magis gratiae quam rerum gestarum magnitudini datum constabat, Liv. 40: ce triomphe, de toute évidence, il le devait plus à son influence qu'à l'importance de ses exploits. - summa apud populum gratia, Cic. Rep 2, 60: la plus grande popularité. - gratia alicujus, Cic Amer. 28: le crédit, l'influence de qqn. - per gratiam contendere, ut... Cic. Verr. pr. 48: faire appel aux influences pour obtenir que... [st1]6 [-] reconnaissance, gratitude, actions de grâces, gré. - gratiae, ārum: marques de reconnaissance, remerciement. - gratias agere alicui, Cic. Phil. 1, 3: adresser des remerciements à qqn. - gratiarum actio, Cic. Fam. 10, 19, 1: adresse (expression) de remerciements. - maximas vobis gratias omnes et agere et habere debemus, Cic. Phil. 3, 25: nous devons tous et vous remercier vivement et éprouver pour vous la plus vive reconnaissance. - gratias habere, Liv. 24, 37, 7: remercier. - alicui gratias agere de re (pro re): rendre grâces à qqn au sujet de qqch, remercier qqn au sujet de qqch. - gratiam habere alicui: savoir gré à qqn, avoir de la reconnaissance pour qqn. - gratiam alicui referre, Cic. Br. 217 ; de Or. 3, 14: témoigner à qqn sa reconnaissance en retour. - praeclaram gratiam alicui referre, Cic. Cat. 1, 28: montrer une belle reconnaissance à qqn. - habere gratiam, Cic. Off. 2, 69: avoir de la reconnaissance. - mais habebo apud posteros gratiam, Sen. Ep. 21, 5: j'aurai la faveur de la postérité. - alicui gratias referre Cic. Planc. 101: donner à qqn des marques (preuves) de reconnaissance. --- cf. Cic. Phil. 3, 39. - gratiam dis persolvere, Cic. Planc. 80: s'acquitter envers les dieux d'une dette de reconnaissance. - alicui pro aliqua re gratias agere, Cic. Att. 16, 16, 16: remercier qqn pour [de] qqch. - alicui in aliqua re gratias agere, Cic. Att. 2. 24. 2: - alicui ob aliquam rem gratias agere: remercier qqn de qqch. --- Liv. 34, 50, 4; Plin. Ep. 9, 31, 2. - est dis gratia, cum... Ter. Ad. 138: il y a à remercier les dieux, du moment que... - dis gratia ! Ter. Ad. 121, dieu merci ! grâce aux dieux ! - gratiast, Plaut. Men. 387: bien obligé ! merci bien ! [st1]7 [-] grātĭā + gén.: à cause de, pour faire plaisir, en faveur de, pour l'amour de, à titre de. - grātĭā + gérond. ou adj. verbal au gén.: en vue de, pour. - verbi gratiā (exempli gratiā): par exemple, à titre d'exemple. - patris gratiā: pour l'amour de la patrie. - meā (tuā, nostrā) gratiā: pour moi (pour toi, pour nous). - surrexit respondendi gratiā: il se leva pour répondre. - pugnat servandae patriae gratiā: il combat pour sauver sa patrie. - consolandi tui gratiā dicent: ils diront pour te consoler. - legatos ad Caesarem sui purgandi gratia mittunt, Caes. BG. 7: ils envoient des députés auprès de César pour se disculper. [st1]8 [-] grātĭīs ou grātīs: sans rétribution, gratuitement, gratis. - si non pretio, at gratiis, Ter. Ad.: sinon contre argent sonnant, du moins gratis. - cave ne gratis hic tibi constet amor ! Ov.: prends garde que cet amour ne te rapporte rien! - is repente, ut Romam venit, gratiis praetor factus est, Cic. Verr. 2, 1: cet homme, à peine arrivé de Rome, le voilà, tout à coup, devenu gratuitement préteur. [st1]9 [-] grâce (de Dieu); charisme. - gratiae tuae deputo et misericordiae tuae, quod peccata mea tamquam glaciem solvisti, Aug. Conf. 2: à votre grâce, à votre miséricorde je rapporte d’avoir fondu la glace de mes péchés. - prophetarum gratia, Ambr. de Off. 1, 1, 2: le charisme des prophètes. [st1]10 [-] grātiae, ārum, f.: les (trois) Grâces (Aglaé, Thalie, Euphrosyne). - [gr]gr. Χάριτες. - Sen. Ben. 1, 3, 3 ; Serv. En. 1, 720 ; Hor. O. 1, 30, 6, etc ; Quint. 10, 1, 82. - sing. collect. Grātia, ae, Ov. M. 6, 429: les Grâces. - voir hors site les Charites / les Grâces.* * *Gratia, gratiae: pen. corr. Cic. Grace, Bien et plaisir qu'on fait à aucun qui ne l'a pas merité et desservi.\Postulare gratiam apponi sibi. Terent. Demander qu'on luy scache bon gré.\Aduersus animus gratiae. Quintil. Contraire et ennemi de faveur, Qui hait jugements et toutes autres choses faictes par faveur, Qui ne se laisse corrompre par faveur.\Obnoxius animus gratiae. Quintil. Subject et enclin à favoriser les grands, à complaire et porter faveur aux grands.\Gratia dis. Ouid. Graces à Dieu, Dieu merci.\Nullam ingenii sperantes gratiam. Quintil. Louange.\Improba. Iuuen. Faveur meschante, Quand un juge par faveur absould un meschant.\Iuuenilis. Stat. Grace et beaulté de jeunesse.\Siquid benefacias, leuior pluma est gratia. Plaut. Ils n'en scavent ne gré ne grace, ou bien peu.\Gratia magna Ioui. Tibull. Grand merci à Dieu.\Nulla mala gratia Senatus aliquid facere. Cic. Sans qu'on en scache mauvais gré au Senat.\Debita sit facto gratia nulla meo. Ouid. Qu'on ne me scache point de gré de ce que j'ay faict, et qu'on ne m'en donne aucune retribution.\Fratrum rara gratia. Ouid. Peu de freres s'entr'aiment et s'accordent.\Viuax gratia. Horat. Perpetuelle.\Abest gratia officio. Ouid. Quand le plaisir qu'on fait, n'est point aggreable, et qu'on n'en scait point de gré.\Capere gratiam, dicitur animus. Cic. Quand il entend bien la grandeur du plaisir qu'il luy a esté faict.\Colligere gratiam ex priuatorum negotiis. Cic. Acquerir credit et bon gré, et l'amitié de beaucoup de gens.\Commemorare gratiam. Cic. Raconter un bienfaict ou plaisir que nous avons receu d'aucun.\Cum bona gratia aliquid componere. Terent. Accorder et appoincter quelque different par amitié et amour, Amiablement, Gratieusement.\Componere gratiam inter aliquos. Terent. Faire l'appoinctement entre aucuns.\Cupio gratiam tuam. Plaut. Je desire d'estre en ta grace.\Debere gratiam. Cic. Estre tenu et obligé de scavoir bon gré à aucun, pour quelque bienfaict ou plaisir que nous avons receu de luy.\Cum bona gratia dimittere aliquem. Cic. Sans le courroucer ou fascher.\Dissiluit gratia fratrum. Horat. L'amitié a esté separee et rompue.\Exornare aliquid gratia et venere. Quintil. De grace et beaulté de langage.\Facere gratiam iusiurandi. Plaut. Tenir aucun quicte de son serment tout ainsi que s'il avoit juré, Ne le faire point jurer.\Facere gratiam delicti. Liu. Pardonner, N'en demander rien à aucun.\Per gratiam legem alicui ferre. Cic. Par faveur.\Habere gratiam senectuti. Plaut. En scavoir bon gré à vieillesse.\Habere gratiam. Terent. Se tenir obligé envers aucun de quelque plaisir, et luy en scavoir bon gré, et ne luy avoir pas encore rendu le plaisir.\Incessere. Quintil. Impugner la faveur.\Inire gratiam ab aliquo. Cic. Acquerir la bonne grace d'aucun pour luy avoir faict quelque plaisir.\Languet mihi gratia. Silius. Je ne suis plus en telle grace que je souloye, Mon credit se diminue.\Negligere gratiam alicuius. Plaut. Ne tenir compte de l'amitié d'aucun, Ne la priser rien.\Parare gratiam. Quintil. Acquerir.\Petere gratiam a patre. Plaut. Demander grace et pardon.\Ponere aliquem in gratiam apud alterum. Cic. Le mettre en grace.\Apud Lentulum ponam te in gratiam. Cic. Je feray l'appoinctement entre vous deux.\Non praecipiam gratiam publici beneficii. Liu. Je ne prendray point devant, Je ne preoccuperay ou anticiperay point.\Quaerere gratiam. Cic. Demander qu'on nous scache bon gré, et qu'on recongnoisse le plaisir qu'avons faict.\Recipere in gratiam. Cic. Aimer aucun et le recevoir en sa bonne grace.\Reddere gratiam. Cic. Rendre le plaisir ou desplaisir qu'on nous a faict, Rendre la pareille.\Redire in gratiam cum aliquo. Cic. Retourner en grace, Se reconcilier.\Redigere aliquos in gratiam. Terent. Les remettre d'accord, Remettre en amitié.\Referre gratiam. Terent. Rendre le plaisir ou desplaisir qu'on nous a faict, Rendre la pareille.\Restituere in gratiam. Cic. Remettre en grace.\Retinere alicuius gratiam. Cic. Entretenir son amitié.\Scribere gratias. Gell. Remercier par lettres.\Erat in Syria nostrum nomen in gratia. Cic. Ceulx de Syrie nous aimoyent, Nous estions en leur grace.\Esse in gratia cum aliquo. Cic. Estre aimé de luy, et avoir credit envers luy, Estre en sa grace.\Cum illo magna est mihi gratia. Cic. J'ay grande amitié avec luy.\Cum illo nulla est mihi gratia. Propert. Je n'ay nulle amitié avec luy.\Est gratia. Plaut. Je t'en remercie, Je t'en scay bon gré.\Neque veteranorum, neque possessorum gratiam tenuit. Suet. Il n'a obtenu, Il n'a acquis, Il n'a eu la grace, etc.\Trahere sibi gratiam recte factorum. Tacit. Tirer à soy, S'attribuer.\Tribuere gratiam alicuius rei inuentori. Cic. Attribuer honneur et louange.\Hic nunc credit ea me hic restitisse gratia. Terent. Pour ceste cause, Pour l'amour de cela.\Mitte hunc mea gratia. Plaut. Pour l'amour de moy.\Actio gratiarum. Cic. Remerciement, Regratiement.\Agere gratias et grates. Plaut. Cic. Liu. Remercier, Regratier, Rendre graces, Dire grand merci.\Bibulus Pompeium fecerat certiorem, vt caueret insidias. In quo ei Pompeius gratias egerat. Cic. Dequoy Pompee l'avoit remercié. -
76 aliquantus
ălĭquantus, a, um, adj. [alius-quantus; v. aliquis], somewhat, some, moderate, tolerable; considerable, not a little (designating the medium between much and little; cf. Ernest. ad Suet. Caes. 87; Wolf ad Suet. Caes. 10; Hotting. ad Cic. Div. 2, 1; Herz. ad Caes. B. G. 3, 13; 5, 10; Brut. ad Nep. Dion, 3, 3; Kritz ad Sall. C. 8, 2).I.In gen.: M. sed quaero, utrum aliquid actum superioribus diebus, an nihil arbitremur: A. Actum vero et aliquantum quidem, Cic. Tusc. 5, 6, 15:II.Romani signorum et armorum aliquanto numero, hostium paucorum potiti,
Sall. J. 74, 3:timor aliquantus, sed spes amplior,
id. ib. 105, 4:spatium,
Liv. 38, 27:iter,
id. 25, 35:pecunia,
App. Mag. p. 320, 1.—Esp.A.In the neutr. as subst.:B.ad quos aliquantum ex cotidianis sumptibus redundet,
Cic. Cael. 57:Alienus ex eā facultate, si quam habet, aliquantum detracturus est,
somewhat, id. Div. in Caecil. 15:ut aliquantum se arbitrentur adeptos ad dicendum,
id. Off. 1, 1; id. Phil. 8, 27; and esp. with partit. gen., some part, some:aliquantum agri,
Cic. Off. 1, 10, 33:nummorum aliquantum et auri,
id. Clu. 179:temporis,
id. Quint. 22:animi,
id. Att. 7, 13 fin.:noctis,
id. Fam. 7, 25 fin. al.:aliquantum negotii sustinere,
id. Q. Fr. 1, 1, 7:itineris,
Caes. B. G. 5, 10 Herz.:equorum et armorum,
Sall. J. 62, 5:famae et auctoritatis,
Liv. 44, 33; 21, 28; 30, 8; 41, 16 al.; Suet. Caes. 81.—The plur. rare, and only in later Lat.:1.aliquanti in caelestium numerum referuntur,
Aur. Vict. Caes. 33:aliquanta oppida,
Eutr. 4 fin.; Spart. Hadr. 7 fin.:aliquantis diebus,
Pall. 1, 19.—Whence, ălĭquantum and ălĭ-quantō, adv. (on the proportionate use of these forms with the posit. and comp. v. Beier ad Cic. Off. 3, 9, 38; Herz. ad Caes. B. G. 5, 10; Web. ad Luc. 2, 225; Zumpt, Gr. § 488), somewhat, in some degree, a little, rather; considerably, not a little (cf. aliquantus).In gen.(α).Aliquantum: Ba. Nam ut in navi vecta es, credo timida es. So. Aliquantum, soror, somewhat so, Plaut. Bacch. 1, 1, 73:(β).quae (consolatio) mihi quidem ipsi sane aliquantum medetur, ceteris item multum illam profuturam puto,
Cic. Div. 2, 1, 3: item qui processit aliquantum ad virtutis aditum ( has come somewhat near), nihilominus, etc., id. Fin. 3, 14, 48:aliquantum commoveri,
id. Clu. 140:quod nisi meo adventu illius conatus aliquantum repressissem,
id. Verr. 2, 64:movit aliquantum oratio regis legatos,
Liv. 39, 29; so id. 5, 23 al.: huc concede aliquantum ( a little), Plaut. Trin. 2, 4, 116:aliquantum ventriosus,
id. As. 2, 3, 20:quale sit, non tam definitione intellegi potest (quamquam aliquantum potest), quam, etc.,
to some extent, in some degree, Cic. Fin. 2, 14, 45:litteris lectis aliquantum acquievi,
id. Fam. 4, 6:adjutus aliquantum,
Suet. Tib. 13.—Aliquanto:2.non modo non contra legem, sed etiam intra legem et quidem aliquanto,
not a little, considerably so, Cic. Fam. 9, 26, 9: terra etsi aliquanto specie differt, etc., * Tac. G. 5.—Esp., with compp. it has greater or less force, acc. to the context, much more or a little more, somewhat more (the latter sometimes ironic. instead of the former; cf. Quint. 1, 12, 4 Spald.; in class. prose very freq.; most freq. prob. in Suet.; but never perh. in poetry, except in the examples from the ante-class. per.).(α).With aliquanto: Ch. Abeamus intro hinc ad me. St. Atque aliquanto lubentius quam abs te sum egressus, Plaut. Ep. 3, 2, 43:(β).aliquanto amplius,
id. As. 3, 3, 2; so Cic. Verr. 2, 1:aliquanto plus,
id. ib. 2, 1:minus aliquanto,
id. Div. in Caecil. 18:melius aliquanto,
id. Brut. 78, 270:sed certe idem melius aliquanto dicerent, si, etc.,
id. de Or. 2, 24, 103:carinae aliquanto planiores quam nostrarum navium,
much flatter, Caes. B. G. 3, 13 Herz.; so,aliquanto crudelior esse coepit,
Nep. Dion, 3, 3:cum majore aliquanto numero quam decretum erat,
Sall. J. 86, 4; so id. C. 8, 2; id. J. 79, 4:aliquanto superior,
Liv. 5, 26, 6:ad majus aliquanto certamen redit,
Liv. 5, 29, 5; so id: 27, 36, 7; Quint. 1, 12, 4; Suet. Caes. 10; 86; id. Tib. 62 al.:soluta est navis aliquanto prius,
some time before, Plaut. Stich. 3, 1, 15:maturius aliquanto lupinus seritur,
Pall. R. R. 10, 5:aliquanto serius quam per aetatem liceret,
Cic. Agr. 2, 3.—So with ante and post:aliquanto ante in provinciam proficiscitur, quam,
Cic. Verr. 1, 149; 3, 44:ante aliquanto quam est mortuus,
id. ib. 2, 46; id. Vatin. 25:ad illos aliquanto post venit,
id. Verr. 4, 85:porticum post aliquanto Q. Catulus fecit,
id. Dom. 102: atque ille primo quidem negavit; post autem aliquanto ( but some time afterwards) surrexit, id. Cat. 3, 11:postea aliquanto,
id. Inv. 2, 51, 154.—With aliquantum:aliquantum ad rem est avidior,
Ter. Eun. 1, 2, 51:fortasse aliquantum iniquior erat,
id. Heaut. 1, 2, 27:aliquantum amplior augustiorque,
Liv. 1, 7, 9:aliquantum taetrior,
Val. Max. 5, 9, 3:Garumna aliquantum plenior,
Mel. 3, 2, 5. -
77 animus
ănĭmus, i, m. [a Graeco-Italic form of anemos = wind (as ego, lego, of ego, lego); cf. Sanscr. an = to breathe, anas = breath, anilas = wind; Goth. uz-ana = exspiro; Erse, anal = breath; Germ. Unst = a storm (so, sometimes); but Curt. does not extend the connection to AФ, aêmi = to blow; a modification of animus—by making which the Romans took a step in advance of the Greeks, who used hê psuchê for both these ideas—is anima, which has the physical meaning of anemos, so that Cic. was theoretically right, but historically wrong, when he said, ipse animus ab anima dictus est, Tusc. 1, 9, 19; after the same analogy we have from psuchô = to breathe, blow, psuchê = breath, life, soul; from pneô = to breathe, pneuma = air, breath, life, in class. Greek, and = spirit, a spiritual being, in Hellenistic Greek; from spiro = to breathe, blow, spiritus = breath, breeze, energy, high spirit, and poet. and post-Aug. = soul, mind; the Engl. ghost = Germ. Geist may be comp. with Germ. giessen and cheô, to pour, and for this interchange of the ideas of gases and liquids, cf. Sol. 22: insula adspiratur freto Gallico, is flowed upon, washed, by the Gallic Strait; the Sanscr. atman = breath, soul, with which comp. aytmê = breath; Germ. Odem = breath, and Athem = breath, soul, with which group Curt. connects auô, aêmi; the Heb. = breath, life, soul; and = breath, wind, life, spirit, soul or mind].I.In a general sense, the rational soul in man (in opp. to the body, corpus, and to the physical life, anima), hê psuchê:II.humanus animus decerptus ex mente divina,
Cic. Tusc. 5, 13, 38:Corpus animum praegravat, Atque affixit humo divinae particulam aurae,
Hor. S. 2, 2, 77:credo deos immortales sparsisse animos in corpora humana, ut essent qui terras tuerentur etc.,
Cic. Sen. 21, 77:eas res tueor animi non corporis viribus,
id. ib. 11, 38; so id. Off. 1, 23, 79:quae (res) vel infirmis corporibus animo tamen administratur,
id. Sen. 6, 15; id. Off. 1, 29, 102:omnes animi cruciatus et corporis,
id. Cat. 4, 5, 10:levantes Corpus et animum,
Hor. Ep. 2, 1, 141:formam et figuram animi magis quam corporis complecti,
Tac. Agr. 46; id. H. 1, 22:animi validus et corpore ingens,
id. A. 15, 53:Aristides primus animum pinxit et sensus hominis expressit, quae vocantur Graece ethe, item perturbationes,
first painted the soul, put a soul into his figures, Plin. 35, 10, 36, § 98 (cf.:animosa signa,
life-like statues, Prop. 4, 8, 9): si nihil esset in eo (animo), nisi id, ut per eum viveremus, i. e. were it mere anima, Cic. Tusc. 1, 24, 56:Singularis est quaedam natura atque vis animi, sejuncta ab his usitatis notisque naturis, i. e. the four material elements,
id. ib. 1, 27, 66: Neque nos corpora sumus. Cum igitur nosce te dicit, hoc dicit, nosce animum tuum, id. ib. 1, 22, 52:In quo igitur loco est (animus)? Credo equidem in capite,
id. ib. 1, 29, 70:corpora nostra, terreno principiorum genere confecta, ardore animi concalescunt,
derive their heat from the fiery nature of the soul, id. ib. 1, 18, 42:Non valet tantum animus, ut se ipsum ipse videat: at, ut oculus, sic animus, se non videns alia cernit,
id. ib. 1, 27, 67: foramina illa ( the senses), quae patent ad animum a corpore, callidissimo artificio natura fabricata est, id. ib. 1, 20, 47: dum peregre est animus sine corpore velox, independently of the body, i. e. the mind roaming in thought, Hor. Ep. 1, 12, 13:discessus animi a corpore,
Cic. Tusc. 1, 9, 18; 1, 30, 72:cum nihil erit praeter animum,
when there shall be nothing but the soul, when the soul shall be disembodied, id. ib. 1, 20, 47; so,animus vacans corpore,
id. ib. 1, 22, 50; and:animus sine corpore,
id. ib. 1, 22, 51:sine mente animoque nequit residere per artus pars ulla animai,
Lucr. 3, 398 (for the pleonasm here, v. infra, II. A. 1.):Reliquorum sententiae spem adferunt posse animos, cum e corporibus excesserint in caelum pervenire,
Cic. Tusc. 1, 11, 24:permanere animos arbitramur consensu nationum omnium,
id. ib. 1, 16, 36:Pherecydes primus dixit animos esse hominum sempiternos,
id. ib. 1, 16, 38:Quod ni ita se haberet, ut animi immortales essent, haud etc.,
id. Sen. 23, 82: immortalitas animorum, id. ib. 21, 78; id. Tusc. 1, 11, 24; 1, 14, 30:aeternitas animorum,
id. ib. 1, 17, 39; 1, 22, 50 (for the plur. animorum, in this phrase, cf. Cic. Sen. 23, 84); for the atheistic notions about the soul, v. Lucr. bk. iii.—In a more restricted sense, the mind as thinking, feeling, willing, the intellect, the sensibility, and the will, acc. to the almost universally received division of the mental powers since the time of Kant (Diog. Laert. 8, 30, says that Pythagoras divided hê psuchê into ho nous, hai phrenes, and ho thumos; and that man had ho nous and ho thumos in common with other animals, but he alone had hai phrenes. Here ho nous and ho thumos must denote the understanding and the sensibility, and hai phrenes, the reason. Plutarch de Placit. 4, 21, says that the Stoics called the supreme faculty of the mind (to hêgemonikon tês psuchês) ho logismos, reason. Cic. sometimes speaks of a twofold division; as, Est animus in partes tributus duas, quarum altera rationis est particeps, altera expers (i. e. to logistikon and to alogon of Plato; cf. Tert. Anim. 16), i. e. the reason or intellect and the sensibility, Tusc. 2, 21, 47; so id. Off. 1, 28, 101; 1, 36, 132; id. Tusc 4, 5, 10; and again of a threefold; as, Plato triplicem finxit animum, cujus principatum, id est rationem in capite sicut in arce posuit, et duas partes ( the two other parts) ei parere voluit, iram et cupiditatem, quas locis disclusit; iram in pectore, cupiditatem subter praecordia locavit, i. e. the reason or intellect, and the sensibility here resolved into desire and aversion, id. ib. 1, 10, 20; so id. Ac. 2, 39, 124. The will, hê boulêsis, voluntas, arbitrium, seems to have been sometimes merged in the sensibility, ho thumos, animus, animi, sensus, and sometimes identified with the intellect or reason, ho nous, ho logismos, mens, ratio).A.1.. The general power of perception and thought, the reason, intellect, mind (syn.: mens, ratio, ingenium), ho nous:2.cogito cum meo animo,
Plaut. Most. 3, 2, 13; so Ter. Ad. 3, 4, 55:cum animis vestris cogitare,
Cic. Agr. 2, 24:recordari cum animo,
id. Clu. 25, 70;and without cum: animo meditari,
Nep. Ages. 4, 1; cf. id. Ham. 4, 2:cogitare volvereque animo,
Suet. Vesp. 5:animo cogitare,
Vulg. Eccli. 37, 9:statuere apud animum,
Liv. 34, 2:proposui in animo meo,
Vulg. Eccli. 1, 12:nisi me animus fallit, hi sunt, etc.,
Plaut. Men. 5, 9, 23:in dubio est animus,
Ter. And. 1, 5, 31; id. ib. prol. 1; cf. id. ib. 1, 1, 29:animum ad se ipsum advocamus,
Cic. Tusc. 1, 31, 75:lumen animi, ingenii consiliique tui,
id. Rep. 6, 12 al. —For the sake of rhet. fulness, animus often has a synonym joined with it: Mens et animus et consilium et sententia civitatis posita est in legibus,
Cic. Clu. 146:magnam cui mentem animumque Delius inspirat vates,
Verg. A. 6, 11:complecti animo et cogitatione,
Cic. Off. 1, 32, 117; id. de Or. 1, 2, 6:animis et cogitatione comprehendere,
id. Fl. 27, 66:cum omnia ratione animoque lustraris,
id. Off. 1, 17, 56:animorum ingeniorumque naturale quoddam quasi pabulum consideratio naturae,
id. Ac. 2, 41, 127.—Hence the expressions: agitatio animi, attentio, contentio; animi adversio; applicatio animi; judicium, opinio animorum, etc. (v. these vv.); and animum advertere, adjungere, adplicare, adpellere, inducere, etc. (v. these vv.).—Of particular faculties of mind, the memory:3.etiam nunc mihi Scripta illa dicta sunt in animo Chrysidis,
Ter. And. 1, 5, 46:An imprimi, quasi ceram, animum putamus etc. (an idea of Aristotle's),
Cic. Tusc. 1, 25, 61:ex animo effluere,
id. de Or. 2, 74, 300: omnia fert aetas, animum quoque;... Nunc oblita mihi tot carmina,
Verg. E. 9, 51.—Consciousness (physically considered) or the vital power, on which consciousness depends ( = conscientia, q. v. II. A., or anima, q. v. II. E.):4.vae miserae mihi. Animo malest: aquam velim,
I'm fainting, my wits are going, Plaut. Am. 5, 1, 6; id. Curc. 2, 3, 33:reliquit animus Sextium gravibus acceptis vulneribus,
Caes. B. G. 6, 38:Una eademque via sanguis animusque sequuntur,
Verg. A. 10, 487:animusque reliquit euntem,
Ov. M. 10, 459:nisi si timor abstulit omnem Sensum animumque,
id. ib. 14, 177:linqui deinde animo et submitti genu coepit,
Curt. 4, 6, 20: repente animo linqui solebat, Suet. Caes. 45:ad recreandos defectos animo puleio,
Plin. 20, 14, 54, § 152.—The conscience, in mal. part. (v. conscientia, II. B. 2. b.):5.cum conscius ipse animus se remordet,
Lucr. 4, 1135:quos conscius animus exagitabat,
Sall. C. 14, 3:suae malae cogitationes conscientiaeque animi terrent,
Cic. Sex. Rosc. 67.—In Plaut. very freq., and once also in Cic., meton. for judicium, sententia, opinion, judgment; mostly meo quidem animo or meo animo, according to my mind, in my opinion, Plaut. Men. 1, 3, 17:6.e meo quidem animo aliquanto facias rectius, si, etc.,
id. Aul. 3, 6, 3:meo quidem animo, hic tibi hodie evenit bonus,
id. Bacch. 1, 1, 69; so id. Aul. 3, 5, 4; id. Curc. 4, 2, 28; id. Bacch. 3, 2, 10; id. Ep. 1, 2, 8; id. Poen. 1, 2, 23; id. Rud. 4, 4, 94; Cic. Sest. 22:edepol lenones meo animo novisti,
Plaut. Curc. 4, 2, 19:nisi, ut meus est animus, fieri non posse arbitror,
id. Cist. 1, 1, 5 (cf.:EX MEI ANIMI SENTENTIA,
Inscr. Orell. 3665:ex animi tui sententia,
Cic. Off. 3, 29, 108).—The imagination, the fancy (for which Cic. often uses cogitatio, as Ac. 2, 15, 48):B.cerno animo sepultam patriam, miseros atque insepultos acervos civium,
Cic. Cat. 4, 6, 11:fingere animo jubebat aliquem etc.,
id. Sen. 12, 41: Fingite animis;litterae enim sunt cogitationes nostrae, et quae volunt, sic intuentur, ut ea cernimus, quae videmus,
id. Mil. 29, 79:Nihil animo videre poterant,
id. Tusc. 1, 16, 38.—The power of feeling, the sensibility, the heart, the feelings, affections, inclinations, disposition, passions (either honorable or base; syn.: sensus, adfectus, pectus, cor), ho thumos.1.a.. In gen., heart, soul, spirit, feeling, inclination, affection, passion: Medea, animo aegra, amore saevo saucia, Enn. ap. Auct. ad Her. 2, 22 (cf. Plaut. Truc. 2, 7, 36:(α).animo hercle homo suo est miser): tu si animum vicisti potius quam animus te, est quod gaudeas, etc.,
Plaut. Trin. 2, 2, 27 -29:harum scelera et lacrumae confictae dolis Redducunt animum aegrotum ad misericordiam,
Ter. And. 3, 3, 27:Quo gemitu conversi animi (sunt),
Verg. A. 2, 73:Hoc fletu concussi animi,
id. ib. 9, 498;4, 310: animum offendere,
Cic. Lig. 4; id. Deiot. 33; so Vulg. Gen. 26, 35.—Mens and animus are often conjoined and contrasted, mind and heart (cf. the Homeric kata phrena kai kata thumon, in mind and heart): mentem atque animum delectat suum, entertains his mind and delights his heart, Enn. ap. Gell. 19, 10:Satin tu sanus mentis aut animi tui?
Plaut. Trin. 2, 4, 53:mala mens, malus animus,
bad mind, bad heart, Ter. And. 1, 1, 137:animum et mentem meam ipsa cogitatione hominum excellentium conformabam,
Cic. Arch. 6, 14:Nec vero corpori soli subveniendum est, sed menti atque animo multo magis,
id. Sen. 11, 36:ut omnium mentes animosque perturbaret,
Caes. B. G. 1, 39; 1, 21:Istuc mens animusque fert,
Hor. Ep. 1, 14, 8:Stare Socrates dicitur tamquam quodam recessu mentis atque animi facto a corpore,
Gell. 2, 1; 15, 2, 7.—And very rarely with this order inverted: Jam vero animum ipsum mentemque hominis, etc.,
Cic. N. D. 2, 59, 147:mente animoque nobiscum agunt,
Tac. G. 29:quem nobis animum, quas mentes imprecentur,
id. H. 1, 84;and sometimes pleon. without such distinction: in primis regina quietum Accipit in Teucros animum mentemque benignam,
a quiet mind and kindly heart, Verg. A. 1, 304; so,pravitas animi atque ingenii,
Vell. 2, 112, 7 (for mens et animus, etc., in the sense of thought, used as a pleonasm, v. supra, II. A. 1.):Verum animus ubi semel se cupiditate devinxit mala, etc.,
Ter. Heaut. 1, 2, 34:animus perturbatus et incitatus nec cohibere se potest, nec quo loco vult insistere,
Cic. Tusc. 4, 18, 41:animum comprimit,
id. ib. 2, 22, 53:animus alius ad alia vitia propensior,
id. ib. 4, 37, 81; id. ad Q. Fr. 1, 1:sed quid ego hic animo lamentor,
Enn. Ann. 6, 40:tremere animo,
Cic. ad Q. Fr. 1, 1, 4:ingentes animo concipit iras,
Ov. M. 1, 166:exsultare animo,
id. ib. 6, 514.—So often ex animo, from the heart, from the bottom of one's heart, deeply, truly, sincerely:Paulum interesse censes ex animo omnia facias an de industria?
from your heart or with some design, Ter. And. 4, 4, 55; id. Ad. 1, 1, 47:nisi quod tibi bene ex animo volo,
id. Heaut. 5, 2, 6: verbum [p. 124] ex animo dicere, id. Eun. 1, 2, 95:sive ex animo id fit sive simulate,
Cic. N. D. 2, 67, 168:majore studio magisve ex animo petere non possum,
id. Fam. 11, 22:ex animo vereque diligi,
id. ib. 9, 6, 2:ex animo dolere,
Hor. A. P. 432:quae (gentes) dederunt terram meam sibi cum gaudio et toto corde et ex animo,
Vulg. Ezech. 36, 5; ib. Eph. 6, 6; ib. 1 Pet. 5, 3.—And with gen.With verbs:(β).Quid illam miseram animi excrucias?
Plaut. Mil. 4, 2, 76; 4, 6, 65:Antipho me excruciat animi,
Ter. Phorm. 1, 4, 10:discrucior animi,
id. Ad. 4, 4, 1:in spe pendebit animi,
id. Heaut. 4, 4, 5: juvenemque animi miserata repressit, pitying him in her heart, thumôi phileousa te kêdomenê te (Hom. Il. 1, 196), Verg. A. 10, 686.—With adjj.:b.aeger animi,
Liv. 1, 58; 2, 36; 6, 10; Curt. 4, 3, 11; Tac. H. 3, 58:infelix animi,
Verg. A. 4, 529:felix animi,
Juv. 14, 159:victus animi,
Verg. G. 4, 491:ferox animi,
Tac. A. 1, 32:promptus animi,
id. H. 2, 23:praestans animi,
Verg. A. 12, 19:ingens animi,
Tac. A. 1, 69 (for this gen. v. Ramsh. Gr. p. 323; Key, § 935; Wagner ad Plaut. Aul. v. 105; Draeger, Hist. Synt. I. p. 443).—Meton., disposition, character (so, often ingenium): nimis paene animo es Molli, Pac. ap. Cic. Tusc. 2, 21, 49:2.animo audaci proripit sese,
Pac. Trag. Rel. p. 109 Rib.:petulans protervo, iracundo animo,
Plaut. Bacch. 4, 3, 1; id. Truc. 4, 3, 1:ubi te vidi animo esse omisso (omisso = neglegenti, Don.),
Ter. Heaut. 5, 2, 9; Cic. Fam. 2. 17 fin.:promptus animus vester,
Vulg. 2 Cor. 9, 2: animis estis simplicibus et mansuetis nimium creditis unicuique, Auct. ad Her. 4, 37:eorum animi molles et aetate fluxi dolis haud difficulter capiebantur,
Sall. C. 14, 5:Hecabe, Non oblita animorum, annorum oblita suorum,
Ov. M. 13, 550:Nihil est tam angusti animi tamque parvi, quam amare divitias,
Cic. Off. 1, 20, 68:sordidus atque animi parvi,
Hor. S. 1, 2, 10; Vell. 2, 25, 3:Drusus animi fluxioris erat,
Suet. Tib. 52.—In particular, some one specific emotion, inclination, or passion (honorable or base; in this signif., in the poets and prose writers, very freq. in the plur.). —a.Courage, spirit:b.ibi nostris animus additus est,
Plaut. Am. 1, 1, 94; cf. Ter. Heaut. 3, 2, 31; id. And. 2, 1, 33:deficiens animo maesto cum corde jacebat,
Lucr. 6, 1232:virtute atque animo resistere,
Cic. Fam. 5, 2, 8:fac animo magno fortique sis,
id. ib. 6, 14 fin.:Cassio animus accessit, et Parthis timor injectus est,
id. Att. 5, 20, 3:nostris animus augetur,
Caes. B. G. 7, 70:mihi in dies magis animus accenditur,
Sall. C. 20, 6; Cic. Att. 5, 18; Liv. 8, 19; 44, 29:Nunc demum redit animus,
Tac. Agr. 3:bellica Pallas adest, Datque animos,
Ov. M. 5, 47:pares annis animisque,
id. ib. 7, 558:cecidere illis animique manusque,
id. ib. 7, 347 (cf.:tela viris animusque cadunt,
id. F. 3, 225) et saep.—Hence, bono animo esse or uti, to be of good courage, Varr. R. R. 2, 5, 5: Am. Bono animo es. So. Scin quam bono animo sim? Plaut. Am. 22, 39:In re mala animo si bono utare, adjuvat,
id. Capt. 2, 1, 9:bono animo fac sis,
Ter. Ad. 3, 5, 1:quin tu animo bono es,
id. ib. 4, 2, 4:quare bono animo es,
Cic. Att. 5, 18; so Vulg. 2 Macc. 11, 26; ib. Act. 18, 25;so also, satis animi,
sufficient courage, Ov. M. 3, 559.—Also for hope:magnus mihi animus est, hodiernum diem initium libertatis fore,
Tac. Agr, 30.— Trop., of the violent, stormy motion of the winds of AEolus:Aeolus mollitque animos et temperat iras,
Verg. A. 1, 57.—Of a top:dant animos plagae,
give it new force, quicker motion, Verg. A. 7, 383.—Of spirit in discourse: in Asinio Pollione et consilii et animi satis,
Quint. 10, 1, 113. —Haughtiness, arrogance, pride: quae civitas est in Asia, quae unius tribuni militum animos ac spiritus capere possit? can bear the arrogance and pride, etc., Cic. Imp. Pomp. 22, 66:c.jam insolentiam noratis hominis: noratis animos ejus ac spiritus tribunicios,
id. Clu. 39, 109; so id. Caecin. 11 al.; Ov. Tr. 5, 8, 3 (cf.:quia paululum vobis accessit pecuniae, Sublati animi sunt,
Ter. Hec. 3, 5, 56).—Violent passion, vehemence, wrath:d.animum vincere, iracundiam cohibere, etc.,
Cic. Marcell. 3:animum rege, qui nisi paret Imperat,
Hor. Ep. 1, 2, 62:qui dominatur animo suo,
Vulg. Prov. 16, 32.—So often in plur.; cf hoi thumoi: ego meos animos violentos meamque iram ex pectore jam promam, Plaut. Truc. 2, 7, 43:vince animos iramque tuam,
Ov. H. 3, 85; id. M. 8, 583; Prop. 1, 5, 12:Parce tuis animis, vita, nocere tibi,
id. 2, 5, 18:Sic longius aevum Destruit ingentes animos,
Luc. 8, 28:coeunt sine more, sine arte, Tantum animis iraque,
Stat. Th. 11, 525 al. —Moderation, patience, calmness, contentedness, in the phrase aequus animus, an even mind:e.si est animus aequos tibi,
Plaut. Aul. 2, 2, 10; id. Rud. 2, 3, 71; Cic. Rosc. Am. 50, 145; and often in the abl., aequo animo, with even mind, patiently, etc.:aequo animo ferre,
Ter. And. 2, 3, 23; Cic. Tusc. 1, 39, 93; id. Sen. 23, 84; Nep. Dion. 6, 4; Liv. 5, 39:aequo animo esse,
Vulg. 3 Reg. 21, 7; ib. Judith, 7, 23: Aequo animo est? of merry heart (Gr. euthumei), ib. Jac. 5, 13:animis aequis remittere,
Cic. Clu. 2, 6:aequiore animo successorem opperiri,
Suet. Tib. 25:haud aequioribus animis audire,
Liv. 23, 22: sapientissimus quisque aequissimo animo moritur; stultissimus iniquissimo. Cic. Sen. 23, 83; so id. Tusc. 1, 45, 109; Sall. C. 3, 2; Suet. Aug. 56:iniquo animo,
Att. Trag. Rel. p. 150 Rib.; Cic. Tusc. 2, 2, 5; Quint. 11, 1, 66.—Agreeable feeling, pleasure, delight:f.cubat amans animo obsequens,
Plaut. Am. 1, 1, 134:indulgent animis, et nulla quid utile cura est,
Ov. M. 7, 566; so, esp. freq.: animi causa (in Plaut. once animi gratia), for the sake of amusement, diversion (cf.:haec (animalia) alunt animi voluptatisque causa,
Caes. B. G. 5, 12):Post animi causa mihi navem faciam,
Plaut. Rud. 4, 2, 27; so id. Trin. 2, 2, 53; id. Ep. 1, 1, 43:liberare fidicinam animi gratia,
id. ib. 2, 2, 90:qui illud animi causa fecerit, hunc praedae causa quid facturum putabis?
Cic. Phil. 7, 6:habet animi causa rus amoenum et suburbanum,
id. Rosc. Am. 46 Matth.; cf. id. ib. § 134, and Madv. ad Cic. Fin. 2, 17, 56; Cic. Fam. 7, 2:Romanos in illis munitionibus animine causa cotidie exerceri putatis?
Caes. B. G. 7, 77; Plin. praef. 17 Sill.—Disposition toward any one:C.hoc animo in nos esse debebis, ut etc.,
Cic. Fam. 2, 1 fin.:meus animus erit in te semper, quem tu esse vis,
id. ib. 5, 18 fin.:qui, quo animo inter nos simus, ignorant,
id. ib. 3, 6; so id. ib. 4, 15;5, 2: In quo in primis quo quisque animo, studio, benevolentia fecerit, ponderandum est,
id. Off. 1, 15, 49:quod (Allobroges) nondum bono animo in populum Romanum viderentur,
to be well disposed, Caes. B. G. 1, 6 fin. —In the pregn. signif. of kind, friendly feeling, affection, kindness, liberality:animum fidemque praetorianorum erga se expertus est,
Suet. Oth. 8:Nec non aurumque animusque Latino est,
Verg. A. 12, 23.—Hence, meton., of a person who is loved, my heart, my soul:salve, anime mi,
Plaut. Curc. 1, 2, 3:da, meus ocellus, mea rosa, mi anime, da, mea voluptas,
id. As. 3, 3, 74; so id. ib. 5, 2, 90; id. Curc. 1, 3, 9; id. Bacch. 1, 1, 48; id. Most. 1, 4, 23; id. Men. 1, 3, 1; id. Mil. 4, 8, 20; id. Rud. 4, 8, 1; Ter. Eun. 1, 2, 15 et saep. —The power of willing, the will, inclination, desire, purpose, design, intention (syn.: voluntas, arbitrium, mens, consilium, propositum), hê boulêsis:D.qui rem publicam animo certo adjuverit,
Att. Trag Rel. p. 182 Rib.:pro inperio tuo meum animum tibi servitutem servire aequom censui,
Plaut. Trin. 2, 2, 23:Ex animique voluntate id procedere primum,
goes forth at first from the inclination of the soul, Lucr. 2, 270; so,pro animi mei voluntate,
Cic. Fam. 5, 20, 8 (v. Manut. ad h.l.):teneo, quid animi vostri super hac re siet,
Plaut. Am. prol. 58; 1, 1, 187:Nam si semel tuom animum ille intellexerit, Prius proditurum te etc.,
Ter. Heaut. 3, 1, 69:Prius quam tuom ut sese habeat animum ad nuptias perspexerit,
id. And. 2, 3, 4:Sin aliter animus voster est, ego etc.,
id. Ad. 3, 4, 46:Quid mi istaec narras? an quia non audisti, de hac re animus meus ut sit?
id. Hec. 5, 2, 19:qui ab auro gazaque regia manus, oculos, animum cohibere possit,
Cic. Imp. Pomp. 66:istum exheredare in animo habebat,
id. Rosc. Am. 18, 52: nobis crat in animo Ciceronem ad Caesarem mittere, we had it in mind to send, etc., id. Fam. 14, 11; Serv. ad Cic. ib. 4, 12:hostes in foro constiterunt, hoc animo, ut, etc.,
Caes. B. G. 7, 28:insurrexerunt uno animo in Paulum,
with one mind, Vulg. Act. 18, 12; 19, 29: persequi Jugurtham animus ardebat, Sall. J. 39, 5 Gerlach (others, animo, as Dietsch); so id. de Rep. Ord. 1, 8: in nova fert an mus mutatas dicere formas, my mind inclines to tell of, etc., Ov. M. 1, 1.—Hence, est animus alicui, with inf., to have a mind for something, to aim at, etc.:omnibus unum Opprimere est animus,
Ov. M. 5, 150:Sacra Jovi Stygio perficere est animus,
Verg. A. 4, 639:Fuerat animus conjuratis corpus occisi in Tiberim trahere,
Suet. Caes. 82 fin.; id. Oth. 6; cf. id. Calig. 56.—So, aliquid alicui in animo est, with inf., Tac. G. 3.—So, inducere in animum or animum, to resolve upon doing something; v. induco.—Trop., of the principle of life and activity in irrational objects, as in Engl. the word mind is used.1.Of brutes:2.in bestiis, quarum animi sunt rationis expertes,
whose minds, Cic. Tusc. 1, 33, 80:Sunt bestiae, in quibus etiam animorum aliqua ex parte motus quosdam videmus,
id. Fin. 5, 14, 38:ut non inscite illud dictum videatur in sue, animum illi pecudi datum pro sale, ne putisceret,
id. ib. 5, 13, 38, ubi v. Madv.:(apes Ingentes animos angusto in pectore versant,
Verg. G. 4, 83:Illiusque animos, qui multos perdidit unus, Sumite serpentis,
Ov. M. 3, 544:cum pecudes pro regionis caelique statu et habitum corporis et ingenium animi et pili colorem gerant,
Col. 6, 1, 1:Umbria (boves progenerat) vastos nec minus probabiles animis quam corporibus,
id. 6, 1, 2 si equum ipsum nudum et solum corpus ejus et animum contemplamur, App. de Deo Socr. 23 (so sometimes mens:iniquae mentis asellus,
Hor. S. 1, 9, 20).—Of plants:III.haec quoque Exuerint silvestrem animum, i. e. naturam, ingenium,
their wild nature, Verg. G. 2, 51.—Transf. Of God or the gods, as we say, the Divine Mind, the Mind of God:certe et deum ipsum et divinum animum corpore liberatum cogitatione complecti possumus,
Cic. Tusc. 1, 22, 51 (so mens, of God, id. ib. 1, 22, 66; id. Ac. 2, 41, 126):Tantaene animis caelestibus irae?
Verg. A. 1, 11. -
78 autem
autem, conj. [v. aut init. ], on the other hand, but, yet, however, nevertheless; sometimes an emphasized and (it is never found at the beginning of a clause, but after one or more words; v. fin.; like at, it joins to a preceding thought a new one, either entirely antithetical or simply different; it differs from the restricting sed in like manner with at; v. at init., and cf.: [Popilius imperator tenebat provinciam;I.in cujus exercitu Catonis filius tiro militabat. Cum autem Popilio videretur unam dimittere legionem, Catonis quoque filium... dimisit. Sed cum amore pugnandi in exercitu permansisset, Cato ad Popilium scripsit, etc.],
Cic. Off. 1, 11, 36 B. and K. (most freq. in philos. lang.; rare in the histt., being used by Caes. only 59 times, by Sall. 23, and by Tac. 31; and very rare in the poets).In joining an entirely antithetical thought, on the contrary, but = at quidem, at vero, se sê, esp. freq. with the pronouns ego, tu, ille, qui, etc.:II.Ait se obligāsse crus fractum Aesculapio, Apollini autem bracchium,
Plaut. Men. 5, 3, 9:Nam injusta ab justis impetrari non decet, Justa autem ab injustis petere insipientiast,
id. Am. prol. 35:ego hic cesso, quia ipse nihil scribo: lego autem libentissime,
Cic. Fam. 16, 22; id. de Or. 1, 25, 115; Plaut. Men. 2, 1, 43: i sane cum illo, Phrygia;tu autem, Eleusium, Huc intro abi ad nos,
id. Aul. 2, 5, 7; id. Capt. 2, 3, 4; id. Bacch. 4, 8, 58; id. Mil. 4, 4, 13; id. Ep. 5, 2, 7; Cic. Ac. 2, 19, 61:mihi ad enarrandum hoc argumentumst comitas, Si ad auscultandum vostra erit benignitas. Qui autem auscultare nolit, exsurgat foras,
Plaut. Mil. 2, 1, 3; so id. Ep. 2, 2, 95; id. Capt. 3, 4, 24:Quid tu aïs, Gnatho? Numquid habes quod contemnas? Quid tu autem, Thraso?
Ter. Eun. 3, 2, 22: e principio oriuntur omnia;ipsum autem nullā ex re aliā nasci potest,
Cic. Tusc. 1, 23, 54.—In joining a thought that is simply different.A. a.Absol., as the Gr. se:b.Vehit hic clitellas, vehit hic autem alter senex,
Plaut. Most. 3, 2, 91:cum Speusippum, sororis filium, Plato philosophiae quasi heredem reliquisset, duo autem praestantissimos studio atque doctrinā, Xenocratem Chalcedonium et Aristotelem Stagiritem, etc.,
Cic. Ac. 1, 4, 17; id. Off. 1, 5, 16:Alexandrum consultum, cui relinqueret regnum, voluisse optimum deligi, judicatum autem ab ipso optimum Perdiccam, cui anulum tradidisset,
Curt. 10, 6, 16:Atque haec in moribus. De benevolentiā autem, quam etc.,
Cic. Off. 1, 15, 46 sq.; 1, 23, 81: Sed poëtae quid quemque deceat ex personā judicabunt;nobis autem personam imposuit natura etc.,
id. ib. 1, 28, 97; 1, 28, 98; 1, 43, 152: Quod semper movetur aeternum est;quod autem motum adfert alicui etc.,
id. Tusc. 1, 23, 53; 1, 28, 68 sq.; 1, 30, 74; 1, 36, 87.—So sometimes when one conditional sentence is opposed to another, si—sin autem, in Gr. ei men— ei se:Nam si supremus ille dies non exstinctionem, sed commutationem adfert loci, quid optabilius? Sin autem etc.,
Cic. Tusc. 1, 49, 117; 1, 49, 118 al.—In adducing an example of a rule:Et Demosthenes autem ad Aeschinem orationem in prooemio convertit, et M. Tullius etc.,
Quint. 4, 1, 66 Spald.;also in passing from a particular to a general thought: Et sane plus habemus quam capimus. Insatiabilis autem avaritia est etc.,
Curt. 8, 8, 12.—Preceded by quidem, as in Gr. men—se (perh. most freq. in Cicero's philosophical works, under the influence of Greek style): Et haec quidem hoc modo;B.nihil autem melius extremo,
Cic. Tusc. 1, 41, 99:Sed nunc quidem valetudini tribuamus aliquid, cras autem etc.,
id. ib. 1, 49, 119; id. Off. 1, 7, 24; and thus in Tac. several times, but only in Ann. and Or.: bene intellegit ceteros quidem iis niti... Marcellum autem et Crispum attulisse etc., Or. 8; 18 bis; 25; A. 3, 53; 3, 73;4, 28.—So often in transitions from one subject to another: Ac de inferendā quidem injuriā satis dictum est. Praetermittendae autem defensionis etc.,
Cic. Off. 1, 8, 27 sq.; 1, 13, 41; 1, 45, 160.—So very often in Vulg. in direct reproduction of men—se: Ego quidem baptizo vos in aquā in paenitentiam; qui autem post me etc., Matt. 3, 11; 9, 37; 13, 23; 13, 32; 17, 11 sq.; 23, 28; 25, 33; 26, 24. —Esp.1.In any kind of transition:2.M. Antonius in eo libro, quem unum reliquit, disertos ait se vidisse multos, eloquentem omnino neminem. Vir autem acerrimo ingenio (sic enim fuit) multa etc.,
Cic. Or. 5, 18:hic (pater) prout ipse amabat litteras, omnibus doctrinis, quibus puerilis aetas impertiri debet, filium erudivit: erat autem in puero summa suavitas oris,
Nep. Att. 1, 2;also in questions: Quid autem magno opere Oppianicum metuebat, etc.,
Cic. Clu. 60, 167. Freq. several times repeated:Expetuntur autem divitiae cum ad usus vitae necessarios, tum ad perfruendas voluptates: in quibus autem major est animus, in iis pecuniae cupiditas spectat ad opes, etc.,
Cic. Off. 1, 8, 24 and 25; cf. Wopkens, Lectt. Tull. pp. 53 and 122: Orbis situm dicere adgredior... Dicam autem alias plura et exactius, Mel. prooem. 2.—In repeating a word from a previous clause, in continuing a train of thought:3.admoneri me satis est: admonebit autem nemo alius nisi rei publicae tempus,
Cic. Pis. 38, 94: disces quam diu voles;tam diu autem velle debebis, quoad etc.,
id. Off. 1, 1, 2:nunc quod agitur, agamus: agitur autem, liberine vivamus an mortem obeamus,
id. Phil. 11, 10, 24. —So esp. in impassioned discourse, Plant. Mil. 3, 1, 84:humanum amare est, humanum autem ignoscere est,
id. Merc. 2, 2, 48; id. Ps. 4, 8, 1:quot potiones mulsi! quot autem prandia!
id. Stich. 1, 3, 68; id. Ep. 5, 2, 6:quā pulchritudine urbem, quibus autem opibus praeditam, servitute oppressam tenuit civitatem,
Cic. Tusc. 5, 20, 57.—Like sed, vero, igitur, etc., in resuming a train of thought interrupted by a parenthesis:4.Omnino illud honestum, quod ex animo excelso magnificoque quaerimus, animi efficitur non corporis viribus: exercendum tamen corpus et ita adficiendum est, ut oboedire consilio rationique possit in exsequendis negotiis et in labore tolerando: honestum autem id, quod exquirimus, totum est positum in animi curā, etc.,
Cic. Off. 1, 23, 79; 1, 43, 153.—In introducing a parenthetical clause itself: quae autem nos ut recta aut recte facta dicamus, si placet (illi autem appellant katorthômata) omnes numeros virtutis continent, Cic. Fin. 3, 7, 24:5.quod vitium effugere qui volet (omnes autem velle debent) adhibebit etc.,
id. Off. 1, 6, 18; 1, 33, 120; id. Tusc. 1, 33, 80; 1, 36, 88:In primis foedera ac leges (erant autem eae duodecim tabuiae et quaedam regiae leges) conquiri etc.,
Liv. 6, 1, 10; Curt. 4, 6, 2:ex hoc Quodcumque est (minus est autem quam rhetoris aera) Discipuli custos praemordet,
Juv. 7, 217.—In enumerations, for the purpose of adding an important circumstance:6.magnus dicendi labor, magna res, magna dignitas, summa autem gratia,
but, and indeed, Cic. Mur. 13, 29:animis omnes tenduntur insidiae... vel ab eā, quae penitus in omni sensu implicata insidet, imitatrix boni, voluptas, malorum autem mater omnium,
yea, the parent of all evil, id. Leg. 1, 17, 47; id. N. D. 2, 22, 58:docet ratio mathematicorum, luna quantum absit a proxumā Mercurii stellā, multo autem longius a Veneris,
id. Div. 2, 43, 91.—In the syllogism, to introduce the minor proposition (the assumptio or propositio minor; cf. atque, IV. 9., and atqui, II. D.), now, but; but now:7.Aut hoc, aut illud: hoc autem non, igitur illud. Itemque: aut hoc, aut illud: non autem hoc: illud igitur,
Cic. Top. 14, 56:Si lucet, lucet: lucet autem, lucet igitur,
id. Ac. 2, 30, 96:Si dicis te mentiri verumque dicis, mentiris: dicis autem te mentiri verumque dicis: mentiris igitur,
id. ib.; id. Top. 2, 9; id. Tusc. 5, 16, 47.—Like the Gr. se or sê in adding an emphatic question (freq. in the comic poets), but, indeed.a.In gen.:b.Quem te autem deum nominem?
Plaut. As. 3, 3, 126:Perii: quid hoc autemst mali?
Ter. Eun. 5, 7, 5:Quī istuc? Quae res te sollicitat autem?
id. Heaut. 2, 3, 10:Quae autem divina? Vigere, sapere, invenire, meminisse,
Cic. Tusc. 1, 26, 65: Quo modo autem moveri animus ad appetendum potest, si id, quod videtur, non percipitur? pôs sê, id. Ac. 2, 8, 25:Quo modo autem tibi placebit JOVEM LAPIDEM jurare, cum scias etc.,
id. Fam. 7, 12, 2:Veni ad Caesarem: quis est autem Caesar?
Flor. 3, 10, 11.—So in exclamations:Quantā delectatione autem adficerer, cum etc.,
Cic. Tusc. 1, 41, 98.—In questions implying rebuke, reproach: Ba. Metuo credere. Ps. Credere autem? eho, etc., Plaut. Ps. 1, 3, 70: Th. Ego non tangam meam? Ch. Tuam autem, furcifer? yours do you say? yours indeed! Ter. Eun. 4, 7, 28.—c.In a question where a correction is made: Num quis testis Postumum appellavit? testis autem? ( witness did I say?) num accusator? Cic. Rab. Post. 5, 10:8.Alio me vocat numerosa gloria tua: alio autem? quasi vero etc.,
Plin. Pan. 28:Quid tandem isti mali in tam tenerā insulā non fecissent? non fecissent autem? imo quid ante adventum meum non fecerunt?
Cic. Att. 6, 2; 5, 13; 7, 1: Adimas etiam Hispanias? Et si inde cessero, in Africam transcendes. Transcendes autem dico? Liv. 21, 44, 7 Weissenb.—And in questions sed autem are sometimes both used, especially by the comic poets, but indeed, but now, like the Gr. alla—se Alla pou se boulei kathezomenoi anagnômen; Plat. Phaedr. 228 E.):9.Sed autem quid si hanc hinc apstulerit quispiam Sacram urnam Veneris?
Plaut. Rud. 2, 5, 15;and separated: Sed quid haec hic autem tam diu ante aedīs stetit?
id. Truc. 2, 3, 14:Attat Phaedriae Pater venit. Sed quid pertimui autem, belua?
Ter. Phorm. 4, 2, 11: Sed quid ego haec autem nequiquam ingrata revolvo? * Verg. A. 2, 101.—Once ast autem: ast autem tenui [p. 212] quae candent lumine Phatnae, Cic. Fragm. ap. Prisc. p. 1170 P. (IV. 2, p. 555 Orell.).—With interjections:► In good prose writers autem is usu.Heia autem inimicos!
Plaut. Am. 3, 2, 20:Ecce autem litigium,
but lo! id. Men. 5, 2, 34; so id. Curc. 1, 2, 41; id. Most. 2, 1, 35; id. Mil. 2, 2, 48; id. Most. 3, 1, 131; 3, 1, 146:Ecce autem alterum,
Ter. Eun. 2, 3, 6 Ruhnk.:Ecce autem subitum divortium,
Cic. Clu. 5, 14; so id. Verr. 2, 5, 34; id. Leg. 1, 2, 5; id. Rep. 1, 35, 55; id. Or. 9, 30:Ecce autem aliud minus dubium,
Liv. 7, 35, 10:Eccere autem capite nutat,
Plaut. Mil. 2, 2, 52; so id. Pers. 2, 4, 29:eccui autem non proditur [revertenti]?
Cic. Mur. 33, 68.placed after the first word of a clause; but if several words, a subst. and prep., the verb esse with the predicate, a word with a negative, etc., together form one idea, then autem stands after the second or third word. But the poets, especially the comic poets, allow themselves greater liberty, and sometimes place this particle, without any necessity in the nature of the clause, in the third, fourth, or fifth place; but autem is never found in good writers at the beginning of a clause or sentence; cf. Quint. 1, 5, 39. See more upon this word in Hand, Turs. I. pp. 558-588. -
79 fides
1.fĭdes, ĕi ( gen. sing. scanned fĭdēï, Enn. ap. Cic. de Sen. 1, 1; Lucr. 5, 102.— Ante-class. and poet. form of the gen. fide, like die, facie, etc., Plaut. Aul. 4, 6, 1; id. Poen. 4, 2, 68; Ov. M. 3, 341; 6, 506; 7, 728; 737; Hor. C. 3, 7, 4; cf. Prisc. p. 781 P.; Charis. p. 53 ib.; Ritschl, Proleg. p. 90.— Dat. fide, Plaut. Trin. 1, 2, 80; 91; 105; Enn. ap. Non. 112, 1, or Ann. v. 111 ed. Vahl.; Hor. S. 1, 3, 95), f. [fido], trust in a person or thing, faith, confidence, reliance, credence, belief (syn.: fidelitas, fiducia, confidentia).I.Lit.A.In gen.:B.si sciat noster senex, fidem non esse huic habitam,
that he has not been trusted, Plaut. As. 2, 4, 52; cf.:fides ut habeatur, duabus rebus effici potest... iis fidem habemus, quos plus intelligere quam nos arbitramur... bonis viris ita fides habetur, ut nulla sit in iis fraudis injuriaeque suspicio... prudentia sine justitia nihil valeat ad faciendam fidem, etc.,
to give confidence, produce confidence, Cic. Off. 2, 9, 33; see in the foll.: neque pauci, neque leves sunt, qui se duo soles vidisse dicant;ut non tam fides non habenda, quam ratio quaerenda sit,
to give credence, id. Rep. 1, 10; cf.:quod si insanorum visis fides non est habenda, quia falsa sunt, cur credatur somniantium visis, etc.,
id. Div. 2, 59, 122:si ita posset defendere, tamen fides huic defensioni non haberetur,
id. Verr. 2, 5, 57, § 148:me miseram! forsitan hic mihi parvam habeat fidem,
Ter. Eun. 1, 2, 117; cf.:cum jam minor fabulis haberetur fides,
Cic. Rep. 2, 10:(fidem) majorem tibi habui quam paene ipsi mihi,
id. Fam. 5, 20, 2; cf. id. ib. 7, 18, 1:ex aliis ei maximam fidem habebat,
Caes. B. G. 1, 41, 4:cui maximam fidem suarum rerum habeat,
Cic. Verr. 2, 2, 53, § 131; cf.:cui summam omnium rerum fidem habebat,
Caes. B. G. 1, 19, 3:fidem commenticiis rebus adjungere,
Cic. Div. 2, 55, 113:testimonio fidem tribuere,
id. Sull. 3, 10; cf.:Cratippus iisdem rebus fidem tribuit,
id. Div. 1, 3, 5:et auctoritatem orationi affert et fidem,
id. Or. 34, 120:si tota oratio nostra omnem sibi fidem sensibus confirmat,
id. Fin. 1, 21, 71:constituere fidem,
id. Part. Or. 9, 31: fidem facit oratio, awakens or produces belief, id. Brut. 50, 187; cf.:quoniam auribus vestris... minorem fidem faceret oratio mea,
id. Cat. 3, 2, 4:aliquamdiu fides fieri non poterat,
Caes. B. C. 2, 37, 1;so with dare (rare): res ipsa fidem sermoni meo dabit,
App. M. 4, p. 146, 25:Hercules cui ea res immortalitatis fidem dedit,
assured of, Just. 24, 4, 4; Plin. Pan. 74, 3.—With object-clauses:fac fidem, te nihil nisi populi utilitatem et fructum quaerere,
evince, show, Cic. Agr. 2, 8, 22: tibi fidem faciemus, nos ea suadere, quae, etc., will convince, Balb. et Opp. ap. Cic. Att. 9, 8, A. fin.:mihi fides apud hunc est, nihil me istius facturum,
Ter. Heaut. 3, 3, 10; cf.:cum vix fides esset, rem ullo modo successuram,
Suet. Vesp. 7:male fidem servando illis quoque abrogant fidem,
Plaut. Trin. 4, 3, 41:quorum rebus gestis, fidem et auctoritatem in testimonio inimicitiarum suspicio derogavit,
Cic. Font. 7, 13; cf.:alicui abrogare fidem juris jurandi,
id. Rosc. Com. 15, 44; and:omnibus abrogatur fides,
id. Ac. 2, 11, 36:quae res fidem abrogat orationi,
Auct. Her. 1, 10, 17:imminuit et oratoris auctoritatem et orationis fidem,
Cic. de Or. 2, 37, 156:multa fidem promissa levant,
Hor. Ep. 2, 2, 10: fidem addere, to give credence (opp. fidem demere):ex ingenio suo quisque demat vel addat fidem,
Tac. G. 3 fin. —In partic., in mercant. lang., credit:2.cum fides totā Italiā esset angustior, neque creditae pecuniae solverentur,
Caes. B. C. 3, 1, 2; cf.:scimus, Romae solutione impedita fidem concidisse,
Cic. de Imp. Pomp. 7, 19:fides de foro sublata erat,
id. Agr. 2, 3, 8:labefacta jam fide,
credit being impaired, Suet. Vesp. 4:pecunia suā aut amicorum fide sumpta mutua,
Sall. C. 24, 2:non contentus agrariis legibus fidem moliri coepit,
Liv. 6, 11, 8; cf.:fidem abrogare,
id. 6, 41, 11:fidemque remque, perdere,
credit and means, Plaut. Ep. 2, 2, 36; cf.:res eos jampridem, fides deficere nuper coepit,
Cic. Cat. 2, 5, 10:nisi fide staret res publica, opibus non staturam,
Liv. 23, 48, 9 Drak.; freq.: res fidesque, for fame and fortune, property and credit, i. e. entire resources, Plaut. Curc. 4, 2, 18; id. Truc. 1, 1, 24; 38; id. Most. 1, 2, 64; Sall. J. 73, 6 Cort.—Beyond the mercant. sphere ( poet. and in post-Aug. prose):II.segetis certa fides meae,
i. e. return, yield, Hor. C. 3, 16, 30:at tibi... Persolvat nullā semina certa fide,
Tib. 2, 3, 62:fallax fides unius anni,
Plin. Pan. 32, 4:quia hanc ejus terrae fidem Menander eludit,
Quint. 12, 10, 25.Transf., that which produces confidence or belief.A.The quality that produces confidence in a person, trustworthiness, faithfulness, conscientiousness, credibility, honesty; in things, credibility, truth, etc.1.In gen. (erroneously regarded by Cicero as the primary signif. of the word; wherefore he derived it from fio; v. the foll. passages):b.fundamentum justitiae est fides, id est dictorum conventorumque constantia et veritas. Ex quo, audeamus imitari Stoicos, credamusque, quia fiat, quod dictum est, appellatam fidem,
Cic. Off. 1, 7, 23 Beier; cf. id. Fragm. ap. Non. 24, 17 (Rep. 4, 7, p. 428 ed. Mos.); id. Fam. 16, 10 fin.:justitia creditis in rebus fides nominatur,
id. Part. Or. 22, 78:meo periculo hujus ego experiar fidem,
Plaut. Capt. 2, 2, 99; cf.:fides fidelitasque amicum erga,
id. Trin. 5, 2, 2:homo antiqua virtute ac fide,
Ter. Ad. 3, 3, 88; cf.:exemplum antiquae probitatis et fidei,
Cic. Rep. 3, 5:esse summa probitate ac fide,
id. ib. 3, 17:vir aequissimus, singulari fide,
id. ib. 3, 17:quorum fides est laudata,
id. ib. 2, 36:quibus facillime justitia et fides convalescit,
id. ib. 2, 14:unde justitia, fides, aequitas?
id. ib. 1, 2:cujus virtuti, fidei, felicitati (Gallia) commendata est,
id. Prov. Cons. 14, 35:aequitas et fides,
id. Rep. 1, 35; cf.:si pudor quaeritur, si probitas, si fides,
id. ib. 3, 18 fin.:quanta fide, quanta religione,
id. Font. 6, 13:hinc fides, illinc fraudatio,
id. Cat. 2, 11, 25: ille vir haud magna cum re sed plenu' fidei, Enn. ap. Cic. de Sen. 1, 1 (Ann. v. 342 ed. Vahl.): ubi societas? ubi fides majorum? Cato ap. Gell. 10, 3, 17: nulla sancta societas, nec fides regni est, Enn. ap. Cic. Off. 1, 8, 26 (Trag. v. 412 ed. Vahl.):mea eraga te fides et benevolentia,
Cic. Fam. 1, 5, 1:pro vetere ac perpetua erga populum Romanum fide,
Caes. B. G. 5, 54, 4:in fide atque amicitia civitatis Aeduae,
id. ib. 2, 14, 2:in fide manere,
id. ib. 7, 4, 5; cf.:sincera fide in pace Ligures esse,
Liv. 40, 34, 11:si tibi optima fide sua omnia concessit,
Cic. Rosc. Am. 49, 144:praestare fidem,
id. Div. 2, 37, 79; id. Top. 10, 42; id. Att. 16, 7, 2; id. Fam. 1, 7, 6:te oro per tuam fidem, ne, etc.,
Ter. And. 1, 5, 55: Eu. Dic bona fide: tu id aurum non surripuisti? Ly. Bona. Eu. Neque scis, quis abstulerit? Ly. Istuc quoque bona, Plaut. Mil. 4, 10, 42:de pace cum fide agere,
Liv. 32, 33, 10:jussas cum fide poenas luam,
Hor. Epod. 17, 37:haecne marita fides?
Prop. 4 (5), 3, 11:Aeacidae dederat pacis pignusque fidemque,
faithful bail, Ov. M. 12, 365:perjura patris fides,
perjured faith, dishonesty, Hor. C. 3, 24, 59 et saep.—Prov.:fides ut anima, unde abiit, eo numquam redit,
Pub. Syr. 181 (Rib.):fidem qui perdit, quo se servet relicuo,
id. 166.—Of inanim. and abstr. things:c.nam cum Gabinii levitas... omnem tabularum fidem resignasset, etc.,
trustworthiness, credibility, Cic. Arch. 5, 9; cf.:nunc vero quam habere auctoritatem et quam fidem possunt (litterae)?
id. Fl. 9, 21; and:visa, quae fidem nullam habebunt,
id. Ac. 2, 18, 58 fin.; and:qui non speciem expositionis sed fidem quaerit,
truth, Quint. 10, 1, 32:aliter oraculorum, aliter haruspicum fides confirmari aut refelli potest,
id. 5, 7, 36:probationum,
id. 4 praef. §6: liber spectatae fidei,
Gell. 1, 7, 1:paulum distare ab eo (lapide) in unguentorum fide multi existimant Lygdinos, etc.,
in faithful preservation, keeping in good condition, Plin. 36, 8, 13, § 62.—In poets several times, faithful, true fulfilment of a promise:2.dicta fides sequitur,
Ov. M. 3, 527 (cf.:res dicta secuta est,
id. ib. 4, 550):vota fides sequitur,
id. ib. 8, 713:promissa exhibuere fidem,
were fulfilled, id. ib. 7, 323; cf.:en haec promissa fides est?
is this the fulfilment of the oracle? Verg. A. 6, 346.—In partic., in jurid. lang., bona fides, good faith, sincerity; hence, EX FIDE BONA or BONA FIDE, in good faith, sincerely, honestly, conscientiously:B. 1.arbitrum illum adegit, QVICQVID SIBI DARE FACERE OPORTERET EX FIDE BONA,
Cic. Off. 3, 16, 66; cf.: quanti verba illa: VTI NE PROPTER TE FIDEMVE TVAM CAPTVS FRAVDATVSVE SIEM, etc.... Q. quidem Scaevola, pontifex maximus, summam vim esse dicebat in omnibus iis arbitriis, in quibus adderetur EX FIDE BONA;fideique bonae, nomen existimabat manare latissime, idque versari in tutelis societatibus, fiduciis mandatis, rebus emptis venditis, conductis locatis, etc.,
id. ib. 3, 17, 70; id. Att. 6, 1, 15: praetor ait: QVI [p. 747] BONA FIDE EMIT, etc., Dig. 6, 2, 7, § 11 sq.; cf.:bonae fidei emptori subrepta re quam emerit,
Just. Inst. 4, 1, 15:ubi lex inhibet usucapionem, bona fides possidenti nihil prodest,
Dig. 41, 3, 24:tot judicia de fide mala, quae ex empto aut vendito aut conducto aut locato contra fidem fiunt, etc.,
i. e. deception, dishonesty, Cic. N. D. 3, 30, 74:bonā fide = certissime,
Plaut. Truc. 2, 7, 30; id. Aul. 4, 10, 42; id. Capt. 4, 2, 110; cf.:mala fide,
Dig. 41, 2, 1, § 6.—In gen.:2.fide data, credamus,
Plaut. Pers. 2, 2, 61: accipe daque fidem, Enn. ap. Macr. S. 6, 1 (Ann. v. 33 ed. Vahl.):atque etiam, si quid singuli temporibus adducti hosti promiserunt, est in eo ipso fides conservanda: ut primo Punico bello Regulus... ad supplicium redire maluit, quam fidem hosti datam fallere,
Cic. Off. 1, 13, 39; cf. id. Fin. 2, 20, 65:fidem dare, violare, in fide non stare,
id. Rab. Perd. 10, 28:Pompei fides, quam de me Caesari dederat,
id. Fam. 1, 9, 12:inter se fidem et jusjurandum dare,
Caes. B. G. 1, 3 fin.:obligare fidem alicui,
to plight one's faith, Cic. Phil. 5, 18, 51; cf.:fidem reliquis interponere,
Caes. B. G. 5, 6 fin.:fide mea spondeo, futurum ut, etc.,
Plin. Ep. 1, 14, 10:diffidens, de numero dierum Caesarem fidem servaturum,
Caes. B. G. 6, 36, 1:si fidem mecum servas,
Plaut. Curc. 1, 2, 48:tecum servavi fidem,
id. Capt. 5, 1, 10; id. Merc. 3, 1, 33:fides juris jurandi cum hoste servanda,
Cic. Off. 3, 29, 107:fidem erga imperatorem conservare,
Caes. B. C. 1, 84, 3:fidem erga populum Romanum servare,
Liv. 24, 4, 5:servata erga Galbam,
Tac. H. 1, 71:in regem suum servata,
Curt. 6, 5, 2:ut fidem vobis praestaremus,
Liv. 28, 39, 2; so,fidem alicui praestare,
Curt. 6, 4, 9; Liv. 30, 15, 5; Sen. Ben. 5, 21, 1:non servata fides deditis est,
Liv. 24, 1, 10; cf. Cic. de Sen. 20, 75; Sen. Ep. 71, 17:fidem suam liberare,
to perform his promise, Cic. Fl. 20, 47; cf.:fidem alicujus liberare,
id. Fam. 12, 7, 2: so,fidem exsolvere,
Liv. 3, 19, 1; 22, 23, 8; 24, 16, 12; Plin. Ep. 2, 12, 6; Luc. 9, 98 al.:fidem frangere,
Cic. Rosc. Com. 6, 16;for which violare, v. above,
id. Rab. Perd. 10, 28:fidem amittere,
Nep. Eum. 10:istius fide ac potius perfidiā decepti,
Cic. Rosc. Am. 38, 110: quantum mea fides studii mihi afferat, my plighted word (to defend the king), id. Deiot. 1, 1:contioni deinde edicto addidit fidem,
confirmed, Liv. 2, 24, 6.—Pregn., a given promise of protection or security, a guaranty; hence, in gen., protection, guardian care:C.introduxi Vulturcium sine Gallis: fidem ei publicam jussu senatus dedi,
promised him protection, security, in the name of the public, Cic. Cat. 3, 4, 8; cf.: Vulturcius interrogatus... primo fingere alia;post, ubi fide publica dicere jussus est, omnia uti gesta erant aperit,
Sall. C. 47, 1:cum se diceret indicaturum de conjuratione, si fides publica data esset,
id. ib. 48, 4:uti L. Cassius ad Jugurtham mitteretur, eumque interposita fide publica Romam duceret,
id. J. 32, 1; cf.:privatim praeterea fidem suam interponit, quam ille non minoris quam publicam ducebat,
id. ib. fin.:qui Romam fide publica venerat,
id. ib. 35, 7; so,too, simply fides: Lusitani contra interpositam fidem interfecti,
Cic. Brut. 23, 89:fide accepta ab legatis, vim abfuturam,
Liv. 38, 33, 3:Thais patri se commendavit in clientelam et fidem,
Ter. Eun. 5, 9, 9; cf.:se in Chrysogoni fidem et clientelam contulerunt,
Cic. Rosc. Am. 37, 106:quaere in cujus fide sint et clientela,
id. ib. 33, 93:aliquid in fidem alicujus tradere,
Liv. 38, 31, 2:frugi hominem, plenum religionis videtis positum in vestra fide ac potestate: atque ita, ut commissus sit fidei, permissus potestati,
Cic. Font. 14, 30; cf.:se suaque omnia in fidem atque potestatem populi Romani permittere,
Caes. B. G. 2, 3, 2:in alicujus fidem ac potestatem venire,
id. ib. 2, 13, 2:in fide alicujus esse,
Cic. Planc. 41, 97; cf. id. Fam. 13, 65, 2:ea (jura) fidei suae commissa,
id. Off. 1, 34, 124:civitas in Catonis fide locata,
id. Att. 6, 1, 5:recipere aliquid in fidem,
id. ib. 15, 14, 3; cf.:aliquem in fidem necessitudinemque suam recipere,
id. Fam. 13, 19, 2:recipere aliquem in fidem,
Caes. B. G. 2, 15, 1; 4, 22, 3:hortatur, ut populi Romani fidem sequantur,
id. ib. 4, 21, 8: jura fidemque supplicis erubuit (Achilles), the protection due to a suppliant, Verg. A. 2, 541:di, obsecro vostram fidem!
your protection, assistance, help, Plaut. Cist. 4, 1, 11; id. Am. 5, 1, 78; id. Most. 1, 1, 74; 2, 2, 97; cf.:fidem vestram oro atque obsecro, judices,
Cic. Mur. 40, 86:deum atque hominum fidem implorabis,
id. Verr. 2, 1, 9, § 25;so in colloq. lang. frequently elliptic. as an exclamation: Di vostram fidem!
by the protection of the gods! for heaven's sake! Plaut. Capt. 2, 3, 58, id. Men. 5, 2, 119; id. Poen. 4, 78 al.; Ter. And. 4, 3, 1; 4, 4, 5; id. Eun. 3, 1, 28 al.; cf.:tuam fidem, Venus!
Plaut. Curc. 1, 3, 40:pro deum atque hominum fidem!
id. ib. 5, 3, 16; id. Ep. 4, 2, 10; Ter. And. 1. 5, 2; 1, 5, 11; id. Heaut. 1, 1, 9 al.; Sall. C. 20, 10 al.;for which: pro deorum atque hominum fidem!
Cic. Tusc. 5, 16, 48;and in a different order: pro deorum fidem atque hominum,
id. Lael. 15, 52;also simply pro deum fidem,
Liv. 3, 67, 7 Drak. N. cr.; and:per fidem!
Petr. 100, 5; Tac. Or. 35; App. M. 6, p. 175.—The faith, the Christian religion as a system of belief (eccl. Lat.):III.domicilium fidei,
Lact. 4, 30 fin.; Vulg. Apoc. 14, 12 al.Fides, personified as a goddess:2. I.praeclare Ennius: O Fides alma, apta pinnis, et jus jurandum Jovis! Qui jus igitur jurandum violat, is Fidem violat,
Cic. Off. 3, 29, 104 (Enn. Trag. v. 410 ed. Vahl.); cf. Varr. L. L. 5, § 74 Müll.; Cic. N. D. 3, 18, 47; 2, 23, 61; 31, 79; id. Leg. 2, 8, 19; 11, 28; Plaut. Cas. prol. 2; id. Aul. 3, 6, 46; 50; 4, 2, 14; Verg. A. 1, 292; Hor. C. 1, 35, 21; 4, 5, 20; id. C. S. 57.Lit.A.In gen.(α).In plur. (only so in classic prose): Fides genus citharae, Paul. ex Fest. p. 89, 16 Müll.:(β).(hominis) omnis vultus omnesque voces, ut nervi in fidibus, ita sonant, ut a motu animi quoque sunt pulsae,
Cic. de Or. 3, 57, 216;so different from nervi,
id. Div. 2, 14, 33; id. Leg. 2, 15, 39; id. Brut. 54, 199; id. Fin. 4, 27, 75 (v. Madv. ad h. l., p. 601 sq.):ut in fidibus aut tibiis, atque in cantu ipso ac vocibus concentus est quidam tenendus ex distinctis sonis, etc.,
id. Rep. 2, 42; id. Fin. 4, 27, 75; cf. id. de Or. 3, 51, 197: Fi. Fides non reddis? Pe. Neque fides neque tibias, Plaut. Ep. 3, 4, 77;with tibiae,
Quint. 1, 10, 14; 20; 11, 3, 59:Orpheus, Threïciā fretus citharā fidibusque canoris,
Verg. A. 6, 120:fidibus cantare alicui,
Plaut. Ep. 3, 4, 64:fidibus canere praeclare,
Cic. Tusc. 1, 2, 4; id. Div. 2, 59, 122:uti,
id. Tusc. 5, 39, 113:dicere longum melos,
Hor. C. 3, 4, 4:placare deos,
id. ib. 1, 36, 1:discere,
Cic. de Sen. 8, 26:docere aliquem,
id. Fam. 9, 22, 3:scire,
Ter. Eun. 1, 2, 53:vivunt commissi calores Aeoliae fidibus puellae,
Hor. C. 4, 9, 12:fidibusne Latinis Thebanos aptare modos studet,
i. e. to imitate Pindaric odes in Latin poetry, id. Ep. 1, 3, 12.—Sing. ( poet.):2.sume fidem et pharetram: fies manifestus Apollo,
Ov. H. 15, 23; so,Teïa,
Hor. C. 1, 17, 18:Cyllenea,
id. Epod. 13, 9:quodsi blandius Orpheo moderere fidem,
id. C. 1, 24, 14.—Prov.: vetus adagium est: Nihil cum fidibus graculo, i. e. ignoramuses have nothing to do with poetry, Gell. N. A. praef. § 19.—B.Esp., Fides, is, f., a constellation, i. q. Lyra, the Lyre:* II.cedit clara Fides Cyllenia,
Cic. Arat. 381; Varr. R. R. 2, 5, 12;in the form Fidis,
Col. 11, 2, 14; 40; Sid. Carm. 16, 5.—Transf., in sing., i. q. nervus, chorda, a string of a musical instrument:quae tuba quaeve lyra Flatibus incluta vel fidibus,
Prud. Cath. 3, 81. -
80 sum
1.sum, fui, esse (2d pers. es, but usu. es in Plaut and Ter; old forms, indic. pres. esum for sum, acc. to Varr. L. L. 9, § 100 Mull.: essis for es, Att. ap. Non. 200, 30, or Trag. Rel. p. 283 Rib.: simus for sumus, used by Augustus, acc. to Suet. Aug. 87; fut. escit for erit, XII. Tab. ap. Gell. 20, 1, 25:I.esit, XII. Tab. ap. Fest. s. v. nec, p. 162 Mull.: escunt for erunt,
Cic. Leg. 2, 24, 60, 3, 3, 9; Lucr. 1, 619; perf. fuvimus for fuimus, Enn. ap. Cic. de Or. 3, 42, 168:FVVEIT, C. I. L. 1, 1051: fuit,
Plaut. Capt. 3, 4, 23; id. Mil. 3, 1, 159:fuerim,
id. ib. 4, 8, 54:fuerit,
id. As. 4, 1, 37; subj. pres. siem, sies, siet, etc., very freq., esp. in Plaut.; e. g. siem, Am. prol. 57; Ter. And. 3, 4, 7:sies,
Plaut. Am. 3, 2, 43; Ter. And. 2, 5, 13:siet,
Plaut. Am. prol. 58; Ter. And. 1, 4, 7; Lucr. 3, 101:sient,
Plaut. Am. 1, 1, 54; Ter. And. 2, 3, 16; cf. Cic. Or. 47, 157; also,fuam, fuas, etc., regarded by G. Curtius, de Aorist. Lat. Rel. in Studien zur Gr. u. Lat. Gram. 1, 431 sqq., as an aorist: fuam,
Plaut. Bacch. 1, 2, 48; id. Mil. 2, 6, 112: fuas, Liv. Andron. ap. Non 111, 13; Plaut. Capt. 2, 3, 71; 2, 3, 83; id. Pers. 1, 1, 52; id. Trin. 2, 1, 32: fuat, Pac. ap. Non. 111, 8; Carm. ap. Liv. 25, 12; Plaut. Am. 3, 4, 2; id. Aul. 2, 2, 56; id. Capt. 2, 2, 10 et saep.; Ter. Hec. 4, 3, 4; Lucr. 4, 639; Verg. A. 10, 108:fuant,
Plaut. Bacch. 4, 9, 110; id. Ep. 5, 1, 13; id. Ps. 4, 3, 12: fuvisset, Enn. ap. Gell. 12, 4, 4; part. pres. ens, used by Caesar, acc. to Prisc. p. 1140 P.; and by Sergius Flavius, acc. to Quint. 8, 3, 33; fut. inf. fore for futurum esse, very freq., and so always with partt.; cf. Madv. Gram. § 108; whence, subj. imperf. forem fores, etc., for essem; esp. in conditional sentences and in the histt., but very rare in Cic.; v. Neue, Formenl. 2, 597 sqq.), v. n. [root es; Sanscr. as-mi, and the Greek es-mi, whence eimi; perf. fui; root in Sanscr. bhu, to become; bhavas, condition; Gr. phuô, to beget; cf.: fetus, futuo, etc.], to be, as a verb substantive or a copula.As a verb substantive, to be.A.In gen.1.Asserting existence, to be, exist, live:2.definitionum duo sunt genera prima: unum earum rerum quae sunt: alterum earum quae intelleguntur. Esse ea dico, quae cerni tangive possunt, ut fundum, aedes, parietem, cetera. Non esse rursus ea dico, quae tangi demonstrarive non possunt, cerni tamen animo atque intellegi possunt, ut si usucapionem, si tutelam, etc.... definias,
Cic. Top. 5, 26 sq.:si abest, nullus est,
Plaut. Bacch. 2, 2, 16:nunc illut est, quom me fuisse quam esse nimio mavelim,
id. Capt. 3, 3, 1:ita paene nulla sibi fuit Phronesium ( = paene mortuus est),
id. Truc. 1, 2, 95:omne quod eloquimur sic, ut id aut esse dicamus aut non esse,
Cic. de Or. 2, 38, 157:non statim, quod esse manifestum est, etiam quid sit apparet,
Quint. 3, 6, 81: est locus, Hesperiam quam mortales perhibebant, Enn. ap. Macr. S. 6, 1 (Ann. v. 23 Vahl.):flumen est Arar, quod, etc.,
Caes. B. G. 1, 12:homo nequissimus omnium qui sunt, qui fuerunt, qui futuri sunt!
Cic. Fam. 11, 21, 1; cf. id. Q. Fr. 1, 1, 15, § 43:si quos inter societas aut est aut fuit aut futura est,
id. Lael. 22, 83:nec enim, dum ero, angar ulla re, cum omni vacem culpa: et, si non ero, sensu omnino carebo,
id. Fam. 6, 3, 4:si modo futuri sumus, erit mihi res opportuna,
id. Att. 11, 4, 1:si quando erit civitas, erit profecto nobis locus: sin autem non erit, etc.,
id. Fam. 2, 16, 6:nolite arbitrari, me cum a vobis discessero, nusquam aut nullum fore,
id. Sen. 22, 79:si erit ulla res publica... sin autem nulla erit,
id. Fam. 2, 16, 5:fuimus Troes, fuit Ilium,
Verg. A. 2, 325:sive erimus seu nos fata fuisse volunt,
Tib. 3, 5, 32: per quinquennia decem fuimus, Prud. Cath. praef. 2.—Of events, to be, happen, occur, befall, take place:3.illa (solis defectio) quae fuit regnante Romulo,
Cic. Rep. 1, 16, 25:neque enim est periculum, ne, etc.,
id. ib. 1, 23, 37:amabo, quid tibi est?
Ter. Heaut. 2, 4, 24:quid se futurum esset,
Liv. 33, 27. —Of location, to be present, to be at a place.(α).With adv., or other expressions of place:(β).cum non liceret quemquam Romae esse, qui, etc.,
Cic. Verr. 2, 2, 41, § 100:cum Athenis decem ipsos dies fuissem,
id. Fam. 2, 8, 3; id. de Or. 2, 7, 27:cum Africanus constituisset in hortis esse,
id. Rep. 1, 9, 14:cum essemus in castris,
id. ib. 1, 15:nonne mavis sine periculo tuae domi esse quam cum periculo alienae?
id. Fam. 4, 7, 4:vos istic commodissime sperem esse,
id. ib. 14, 7, 2: te hic tutissime puto fore, Pompon. ap. Cic. Att. 8, 11, A.—Of passages in a book or writing, with in and abl., to be, stand, be written, etc.:(γ).deinceps in lege est, ut, etc.,
Cic. Leg. 2, 16, 40:quid enim in illis (litteris) fuit praeter querelam temporum,
id. Fam. 2, 16, 1.—Of personal relations, with ad or apud and acc., or cum and abl. of person:4.cum esset (Sulpicius Gallus) casu apud M. Marcellum,
Cic. Rep. 1, 14, 21:eram cum Stoico Diodoto: qui cum habitavisset apud me mecumque vixisset, etc.,
id. Brut. 90, 309:erat nemo, quicum essem libentius quam tecum et pauci, quibuscum essem aeque libenter,
id. Fam. 5, 21, 1:qui me admodum diligunt multumque mecum sunt,
id. ib. 4, 13, 6; cf. with simul:Smyrnae cum simul essemus complures dies,
id. Rep. 1, 8, 13.—Hence, esp.: esse cum aliquo (aliqua), to be with, i. e. live with, associate with, as husband or wife:cujus soror est cum P. Quintio,
Cic. Quint. 24, 77:ea nocte mecum illa hospitis jussu fuit,
Plaut. Merc. 1, 1, 101; Ov. A. A. 3, 664:cum hac (meretrice) si qui adulescens forte fuerit,
Cic. Cael. 20, 49; Ov. Am. 2, 8, 27: tum ad me fuerunt, qui, etc., Varr. ap. Non. 133, 28:Curio fuit ad me sane diu,
Cic. Att. 10, 4, 8:cum ad me bene mane Dionysius fuit,
id. ib. 10, 16, 1; cf.:esse sub uno tecto atque ad eosdem Penates,
Liv. 28, 18.—Of relations analogous to place, of dress, condition, position, office, etc., to be, live, be found, etc., with in and abl.:5.cum est in sagis civitas,
Cic. Phil. 8, 11, 32:in laxa toga,
Tib. 2, 3, 78: sive erit in Tyriis, Tyrios laudabis amictus;Sive erit in Cois, Coa decere puta,
Ov. A. A. 2, 297: hominem non modo in aere alieno nullo, sed in suis nummis multis esse et semper fuisse, Cic. Verr [p. 1798] 2, 4, 6, §11: in servitute,
id. Clu. 7, 21:in illa opinione populari,
id. ib. 51, 142:in magno nomine et gloria,
id. Div. 1, 17, 31:in spe,
id. Fam. 14, 3, 2:in tanta moestitia,
id. Phil. 2, 15, 37:in odio,
id. Att. 2, 22, 1:in probris, in laudibus,
id. Off. 1, 18, 61:in officio,
id. ib. 1, 15, 49:in injustitia,
id. ib. 1, 14, 42:in vitio,
id. ib. 1, 19, 62; id. Tusc. 3, 9, 19:ne in mora quom opus sit, sies,
Ter. And. 2, 5, 13:ne in mora illi sis,
id. ib. 3, 1, 9:hic in noxia'st,
id. Phorm. 2, 1, 36:quae (civitas) una in amore atque in deliciis fuit,
Cic. Verr. 2, 4, 1, § 3:in ingenti periculo,
Liv. 5, 47:in pace,
id. 31, 29.—So with abl. without in, when qualified by an adj.:(statua) est et fuit tota Graecia summo propter ingenium honore et nomine,
Cic. Verr. 2, 2, 35, § 87:si quis asperitate ea est et inmanitate naturae,
id. Lael. 23, 87:ne quo periculo proprio existimares esse,
id. Fam. 4, 15, 2 (B. and K. ex conj.:in periculo): ego sum spe bona,
id. ib. 12, 28, 3:res nunc difficili loco mihi videtur esse,
id. ib. 12, 28, 3:incredibili sum sollicitudine de tua valetudine,
id. ib. 16, 15, 1; esp. in phrase periculo alicujus esse, to be at the risk of any one:rem illam suo periculo esse,
id. Att. 6, 1, 6:ut quae in naves inposuissent, ab hostium tempestatisque vi publico periculo essent,
Liv. 23, 49, 2 Weissenb. ad loc.:dare nummos meo periculo,
Dig. 46, 1, 24:communi periculo,
ib. 13, 6, 21, § 1 (cf. II. B. 1. b. infra).—To depend upon, rest with, with in and abl.:B.res erat non in opinione dubia,
Cic. Dom. 5, 11:sed totum est in eo, si, etc.,
id. Att. 2, 22, 5:omnem reliquam spem in impetu esse equitum,
Liv. 10, 14, 12:quoniam totum in eo sit, ne contrectentur pocula,
Col. 12, 4, 3. —In partic.1.Esse (est, sunt, etc.) often stands without a subject expressed, or with an indef. subj., as antecedent of a rel.-clause, whose verb may be in the indic. or subj.; the former only when the subject is conceived as particular or limited, and actually existing; the latter always when it is conceived as indefinite; cf. Zumpt, Gram. § 562 sq.; Roby, Gram. § 1686 sq.; Madv. Gram. § 365; but the distinctions usually drawn by grammarians are not always observed by the best writers; and the subjunctive is always admissible, being the prevailing construction after sunt qui in class. prose, and nearly universal in postAug. writers: sunt, qui (quae), there are those ( people or things) who ( that), or simply some.a.With indic.(α).Without subject expressed:(β).mulier mane: sunt Qui volunt te conventam,
Plaut. Cist. 4, 2, 37:sunt hic quos credo inter se dicere,
id. Cas. prol. 67:sunt quae te volumus percontari,
id. Ps. 1, 5, 47:quid est, quod tu gestas tabellas?
id. ib. 1, 1, 10:quid est, quod tu me nunc optuere?
id. Most. 1, 1, 69; cf.:quid hoc est, quod foris concrepuit?
id. ib. 5, 1, 15:tun' is es, Qui in me aerumnam obsevisti?
id. Ep. 4, 1, 34:quid est, quod tuo animo aegre est?
id. Cas. 2, 2, 9; id. Cist. 4, 1, 3:at ego est quod volo loqui,
id. As. 1, 3, 79:est quod te volo secreto,
id. Bacch. 5, 2, 30:sunt quos scio amicos esse, sunt quos suspicor,
id. Trin. 1, 2, 54:ita subitum'st, quod eum conventum volo,
id. ib. 5, 2, 51:sunt quae ego ex te scitari volo,
id. Capt. 2, 2, 13:sed est quod suscenset tibi,
Ter. And. 2, 6, 17:est quod me transire oportet,
id. Hec. 2, 2, 31:quid sit quapropter te jussi, etc.,
id. ib. 5, 1, 7:sunt item quae appellantur alces,
Caes. B. G. 6, 27 init.:(nationes) ex quibus sunt qui ovis vivere existimantur,
id. ib. 4, 10 fin.:sunt qui putant posse te non decedere,
Cic. Fam. 1, 9, 25:sunt autem, qui putant non numquam complexione oportere supersederi,
id. Inv. 1, 40, 72:quamquam sunt, qui propter utilitatem modo petendas putant amicitias,
id. ib. 2, 55, 167:sunt autem quae praeterii,
id. Att. 10, 4, 11:sunt, qui abducunt a malis ad bona, ut Epicurus. Sunt, qui satis putant ostendere, nihil inopinati accidisse... Sunt etiam qui haec omnia genera consolandi colligunt,
id. Tusc. 3, 31, 76 Kuhn. N. cr.:sunt, qui, quod sentiunt, non audent dicere,
id. Off. 1, 24, 84:Argiletum sunt qui scripserunt ab Argola, etc.,
Varr. L. L. 5, § 157 Mull.:sunt qui ita dicunt,
Sall. C. 19, 4:sunt qui spiritum non recipiunt sed resorbent,
Quint. 11, 3, 55:sunt, quos curriculo pulverem Olympicum Collegisse juvat,
Hor. C. 1, 1, 3; cf. id. S. 1, 4, 24: sunt quibus unum opus est, etc., id. C. 1, 7, 5:sunt quibus in satira videor nimis acer,
id. S. 2, 1, 1:sunt quorum ingenium nova tantum crustula promit,
id. ib. 2, 4, 47.—With a subject expressed by an indefinite word or clause:b.sunt alii qui te volturium vocant,
Plaut. Trin. 1, 2, 64:est genus hominum qui se primos omnium esse volunt,
Ter. Eun. 2, 2, 17:multae sunt causae, quam ob rem cupio abducere,
id. ib. 1, 2, 65 Fleck. (Ussing, cupiam):erat quidam eunuchus, quem mercatus fuerat,
id. ib. 3, 5, 21:multaeque res sunt in quibus de suis commodis viri boni multa detrahunt,
Cic. Lael. 16, 57:sunt ejus aliquot orationes, ex quibus lenitas ejus perspici potest,
id. Brut. 48, 177:fuerunt alia genera philosophorum, qui se omnes Socraticos esse dicebant,
id. de Or. 3, 17, 62:nonnulli sunt, qui aluerunt, etc.,
id. Cat. 1, 12, 301:sunt quidam, qui molestas amicitias faciunt, cum ipsi se contemni putant,
id. Lael. 20, 72:sunt vestrum, judices, aliquam multi, qui L. Pisonem cognoverunt,
id. Verr. 2, 4, 25, § 56:multae et pecudes et stirpes sunt, quae sine procuratione hominum salvae esse non possunt,
id. N. D. 2, 52, 130:sunt bestiae quaedam, in quibus inest aliquid simile virtutis, etc.,
id. Fin. 5, 14, 38:permulta sunt, quae dici possunt, quare intellegatur, etc.,
id. Rosc. Am. 33, 94; cf. id. Div. in Caecil. 7, 22; id. Off. 1, 14, 43; 1, 20, 69; id. Div. 1, 54, 123:fuere complures, qui ad Catilinam initio profecti sunt,
Sall. C. 39, 5: haec sunt, quae clamores et admirationes in bonis oratoribus efficiunt. Cic. de Or. 1, 33, 152:alia fuere, quae illos magnos fecere,
Sall. C. 52, 21.—With. subj.: sunt, qui discessum animi a corpore putent esse mortem;(β).sunt qui nullum censeant fieri discessum,
Cic. Tusc. 1, 9, 18:sunt qui in rebus contrariis parum sibi constent,
id. Off. 1, 21, 71:de impudentia singulari sunt qui mirentur,
id. Verr. 2, 1, 2, § 6:est eisdem de rebus quod dici potest subtilius,
id. Tusc. 3, 15, 32:praesto est qui neget rem ullam percipi esse sensibus,
id. Ac. 2, 32, 101:quicquid est quod deceat, id, etc.,
id. Off. 1, 27, 94:sunt qui nolint tetigisse nisi illas, etc.,
Hor. S. 1, 2, 28:sunt qui Crustis et pomis viduas venentur avaras,
id. Ep. 1, 1, 78:vestes Gaetulo murice tinctas Sunt qui non habeant, est qui non curet habere,
id. ib. 2, 2, 182 et saep.—With a more or less indefinite expression of the subject:* c.sunt quidam e nostris, qui haec subtilius velint tradere et negent satis esse, etc.,
Cic. Fam. 1, 9, 31:rarum est quoddam genus eorum, qui se a corpore avocent,
id. Div. 1, 49, 111:quotus igitur est quisque qui somniis pareat?
id. ib. 2, 60, 125; id. de Or. 2, 50, 196:solus est hic, qui numquam rationes ad aerarium referat,
id. Verr. 2, 1, 38, § 98:quae quibusdam admirabilia videntur, permulti sunt, qui pro nihilo putent,
id. Lael. 23, 86:erat nemo in quem ea suspicio conveniret,
id. Rosc. Am. 23, 65, cf.:quis enim miles fuit, qui Brundisii illam non viderit? quis, qui nescierit, etc.,
id. Phil. 2, 25, 61:sit aliquis, qui nihil mali habeat,
id. Tusc. 1, 35, 85:sunt nonnullae disciplinae, quae officium omne pervertant,
id. Off. 1, 2, 5:est quaedam animi sanitas quae in insipientem quoque cadat,
id. Tusc. 4, 13, 30:Syracusis lex est de religione, quae jubeat,
id. Verr. 2, 2, 51, § 126:unus est qui curet constantia magis quam consilio,
id. Att. 1, 18, 7:si est una ex omnibus quae sese moveat,
id. Rep. 6, 26, 28:multi sunt, qui non acerbum judicent vivere, sed supervacuum,
Sen. Ep. 24, 26:erant sententiae quae castra Vari oppugnanda censerent,
Caes. B. C. 2, 30:fuere cives qui seque remque publicam obstinatis animis perditum irent,
Sall. C. 36, 4:sunt verba et voces, quibus hunc lenire dolorem Possis,
Hor. Ep. 1, 1, 34:sunt delicta tamen, quibus ignovisse velimus,
id. A. P. 347.—Poet.: est, quibus (acc. to the Gr. estin hois):2.est quibus Eleae concurrit palma quadrigae: est quibus in celeres gloria nata pedes,
Prop. 3, 9 (4, 8), 17.—With dat., to belong or pertain to; or, rendering the dative as the subject of the verb, to have ( possess, = the Fr. etre a used of property, and of permanent conditions or characteristics, not of temporary states, feelings, etc.; cf. Krebs, Antibarb. p. 417 sq.): aliquid reperiret, fingeret fallacias, Unde esset adulescenti, amicae quod daret, Ter. Heaut. 3, 2, 23:b.nomen Mercurio'st mihi, Plaut Am. prol. 19: nisi jam tum esset honos elo quentiae,
Cic. Brut. 10, 40:est igitur homini cum deo similitudo,
id. Leg. 1, 8, 25:familiaritas, quae mihi cum eo est,
id. Att. 8. 3, 2:privatus illis census erat brevis,
Hor. C. 2, 15, 13; cf.:Trojae et huic loco nomen est,
Liv. 1, 1, 5:Hecyra est huic nomen fabulae,
Ter. Hec. prol. 1:cui saltationi Titius nomen esset,
Cic. Brut. 62, 225:cui (fonti) nomen Arethusa est,
id. Verr. 2, 4, 53, § 118:Scipio, cui post Africano fuit cognomen,
Liv. 25, 2, 6.—With ellips. of dat. ( poet.):nec rubor est emisse palam (sc. ei),
nor is she ashamed, Ov. A. A. 3, 167:neque testimonii dictio est (sc. servo),
has no right to be a witness, Ter. Phorm. 2, 1, 63.—Esse alicui cum aliquo, to have to do with, to be connected with a person:3.tecum nihil rei nobis, Demipho, est,
Ter. Phorm. 2, 3, 74:sibi cum illa mima posthac nihil futurum,
Cic. Phil. 2, 31, 77:jussit bona proscribi ejus, quicum familiaritas fuerat, societas erat,
id. Quint. 6, 25:si mihi tecum minus esset, quam est cum tuis omnibus,
id. Fam. 15, 10, 2.—Esse with certain prepp. and their cases (cf. also I. A. 2. 3. 4. supra).(α).Esse ab aliquo, to be of a person, to be the servant, disciple, adherent, partisan, etc., of:(β).es ne tu an non es ab illo milite e Macedonia?
do you belong to? Plaut. Ps. 2, 2, 21:ab Andria est ancilla haec,
Ter. And. 3, 1, 3; 4, 4, 17:erat enim ab isto Aristotele,
Cic. de Or. 2, 38, 160:sed vide ne hoc, Scaevola, totum sit a me,
makes for me, id. de Or 1, 13, 55 (cf. ab, I. B. 3., II. B. 2. o.). —Esse pro aliquo, to be in favor of, make for:(γ).(judicia) partim nihil contra Habitum valere, partim etiam pro hoc esse,
Cic. Clu. 32, 88.—Esse ex aliqua re, to consist of, be made up of:4.(creticus) qui est ex longa et brevi et longa,
Cic. de Or. 3, 47, 183; cf.:duo extremi chorei sunt, id est, e singulis longis et brevibus,
id. Or. 63, 212:etsi temeritas ex tribus brevibus et longa est,
id. ib. 63, 214; 64, 215 (v. also 6. infra). —Euphem., in perf. tempp., of one who has died or a thing that has perished, to be no more, to be gone, departed, dead ( poet.):5.horresco misera, mentio quoties fit partionis: Ita paene tibi fuit Phronesium,
i. e. had almost died, Plaut. Truc. 1, 2, 92:nunc illud est, cum me fuisse quam esse nimio mavelim,
id. Capt. 3, 3, 1:sive erimus, seu nos fata fuisse velint,
Tib. 3, 5, 32:fuimus Troes, fuit Ilium et ingens Gloria Teucrorum,
Verg. A. 2, 325:certus in hospitibus non est amor: errat ut ipsi, Cumque nihil speres firmius esse, fuit,
Ov. H. 16, (17), 192.—Pregn., to be real or a fact, to be the case; so esp.: est, esto, it is even so, be it so, such is or let such be the case, granted, well, etc.:b.quid tibi vis dicam, nisi quod est?
Plaut. Ep. 1, 1, 17:sunt ista, Laeli,
Cic. Lael. 2, 6:ista esse credere,
id. Tusc. 1, 6, 10: est vero, inquit, Africane, id. Fragm. ap. Lact. 1, 18:est ut dicis, inquam,
id. Fin. 3, 5, 19:sit quidem ut sex milia seminum intereant,
Col. 3, 3, 13:esto: ipse nihil est, nihil potest,
Cic. Div. in Caecil. 15, 47; cf.:verum esto,
id. Fin. 2, 23, 75:esto,
Verg. A. 7, 313; 10, 67; Hor. Ep. 1, 1, 81; 1, 17, 37 al.—Hence,The connections est ut, ubi, cum, quod, or with a subject-clause, it happens or chances that, it is the case that, there is cause or reason why, there is a time when, it is allowed or permissible that, one may, etc.(α).Est ut, it is the case or fact, that, etc.:(β).sin est, ut velis Manere illam apud te, dos hic maneat,
Ter. Phorm. 5, 7 (8), 32:si est, ut dicat velle se, Redde,
id. Hec. 4, 1, 43:si est, culpam ut Antipho in se admiserit,
id. Phorm. 2, 1, 40:est, ut id maxime deceat,
Cic. Or. 59, 199:quando fuit, ut, quod licet, non liceret?
id. Cael. 20, 48:non est igitur, ut mirandum sit, ea praesentiri, etc.,
id. Div 1, 56, 128:non erat, ut fieri posset, mirarier umquam,
Lucr. 5, 979:futurum esse ut omnes pellerentur,
Caes. B. G. 1, 31:non est, ut copia major Ab Jove donari possit tibi,
Hor. Ep. 1, 12, 2:est ut viro vir latius ordinet Arbusta sulcis,
id. C. 3, 1, 9; Dig. 38, 7, 2.—Cf. esse after a neg., with quin:numquam est enim, quin aliquid memoriae tradere velimus,
Auct. Her. 3, 24, 40.—Also, est ut, there is reason, that, etc.:magis est ut ipse moleste ferat errasse se, quam ut, etc.,
Cic. Cael. 6, 14 fin.: ille erat ut odisset primum defensorem salutis meae, he had good reason for hating [p. 1799] id. Mil. 13, 35; cf.:quid erat cur Milo optaret,
id. ib. 13, 34:neque est ut putemus ignorari ea ab animalibus,
Plin. 18, 1, 1, § 3. —Est ubi, sometime or another, sometimes:(γ).erit, ubi te ulciscar, si vivo,
Plaut. Ps. 5, 2, 26:est, ubi id isto modo valeat,
Cic. Tusc. 5, 8, 23.—Est cum, sometimes:(δ).est cum non est satius, si, etc.,
Auct. Her. 4, 26, 36.—Est quod, there is reason to, I have occasion:(ε).est quod visam domum,
Plaut. Aul. 2, 2, 26:etsi magis est, quod gratuler tibi quam quod te rogem,
I have more reason to, Cic. Att. 16, 5, 2:est quod referam ad consilium: sin, etc.,
Liv. 30, 31, 9:quod timeas non est,
Ov. H. 19, 159:nil est illic quod moremur diutius,
Ter. Heaut. 4, 7, 6:non est quod multa loquamur,
Hor. Ep. 2, 1, 30.—Cf. with cur:non est cur eorum spes infragatur,
Cic. Or. 2, 6:nihil est cur,
id. Fam. 6, 20, 1.—Est, sit, etc., with infin. in Gr. constr., it is possible, is allowed, permitted, one may, etc. (mostly poet. and post-class.):(ζ).est quadam prodire tenus, si non datur ultra,
Hor. Ep. 1, 1, 32:Cato, R. R. prooem. § 1: scire est liberum Ingenium atque animum,
Ter. Ad. 5, 3, 42:nec non et Tityon terrae omniparentis alumnum Cernere erat,
Verg. A. 6, 596; 8, 676; Sil. 2, 413:neque est te fallere quicquam,
Verg. G. 4, 447:unde Plus haurire est,
Hor. S. 1, 2, 79:est Gaudia prodentem vultum celare,
id. ib. 2, 5, 103:quod versu dicere non est,
id. ib. 1, 5, 87:quod tangere non est,
Ov. M. 3, 478:quae verbo objecta, verbo negare sit,
Liv. 42, 41, 2 Weissenb. ad loc.:ut conjectare erat intentione vultus,
Tac. A. 16, 34:est videre argentea vasa,
id. G. 5; Val. Max. 2, 6, 8; v. Zumpt, Gram. § 227.— With dat.:ne tibi sit frigida saxa adire,
Prop. 1, 20, 13; Tib. 1, 6, 24 (32):tu procul a patria (nec sit mihi credere tantum!) Alpinas nives Me sine vides,
Verg. E. 10, 46:fuerit mihi eguisse aliquando amicitiae tuae,
Sall. J. 110, 3; Dig. 46, 3, 72, § 4.—In eo ease ut, etc., to be in a condition to reach the point that, to be possible, etc., to be about to, on the point of, etc. ( impers. or with res, etc., as subj.):6.cum jam in eo esset, ut in muros evaderet miles,
Liv. 2, 17, 5:si viderent in eo jam esse ut urbs caperetur,
id. 28, 22, 8:jamque in eo rem fore, ut Romani aut hostes aut domini habendi sint,
id. 8, 27, 3:cum res non in eo essent ut, etc.,
id. 33, 41, 9:non in eo esse Carthaginiensium res, ut, etc.,
id. 30, 19, 3; 34, 41. —With person. subj. (late Lat.):cum ab Ulixe adducta Iphigenia in eo esset, ut immolaretur,
Hyg. Fab. 261. —Like the Engl. to be, for to come, fall, reach, to have arrived, etc. (hence also with in and acc.):7. II.ecquid in mentem est tibi, Patrem tibi esse?
Plaut. Bacch. 1, 2, 54:nam numero mi in mentem fuit,
id. Am. 1, 1, 26:ex eo tempore res esse in vadimonium coepit,
Cic. Quint. 5, 22:portus in praedonum fuisse potestatem sciatis,
id. Imp. Pomp. 12, 33:ut certior fieret, quo die in Tusculanum essem futurus,
id. Att. 15, 4, 2:qui neque in provinciam cum imperio fuerunt,
id. Fam. 8, 8, 8:quae ne in potestatem quidem populi Romani esset,
Liv. 2, 14, 4:nec prius militibus in conspectum fuisse,
Suet. Aug. 16:esse in amicitiam populi Romani dicionemque,
Cic. Div. in Caecil. 20, 66; cf.:in eorum potestatem portum futurum,
id. Verr. 2, 5, 38, § 98; v. Gell. 1, 7, 16 sq.; Zumpt, Gram. § 316.—As a copula, to be any thing or in any manner.A.In gen.1.With an adj., subst., or pron.:2.et praeclara res est et sumus otiosi,
Cic. Lael. 5, 17:quod in homine multo est evidentius,
id. ib. 8, 27:sperare videor Scipionis et Laelii amicitiam notam posteritati fore,
id. ib. 4, 15:non sum ita hebes, ut istud dicam,
id. Tusc. 1, 6, 12:cum, ignorante rege, uter esset Orestes, Pylades Orestem se esse diceret, Orestes autem ita ut erat, Orestem se esse perseveraret,
id. Lael. 7, 24:consul autem esse qui potui? etc.,
id. Rep. 1, 6, 10:nos numerus sumus et fruges consumere nati,
are a mere number, Hor. Ep. 1, 2, 27:pars non minima triumphi est victimae praecedentes,
Liv. 45, 49:nobile erit Romae pascua vestra forum,
Prop. 4 (5), 9, 20:sanguis erant lacrimae,
Luc. 9, 811:ego tu sum, tu es ego: unanimi sumus,
Plaut. Stich. 5, 4, 49:tuos sum,
id. Bacch. 1, 1, 60: domus non ea est, quam parietes nostri cingunt, Cic. Rep. 1, 13, 19:is enim fueram, cui, etc.,
id. ib. 1, 4, 7.—Less freq. with adv. (esp. in colloq. language): Am. Satin' tu sanus es? Sos. Sic sum ut vides, Plaut. Am. 2, 1, 57:B.sic, inquit, est,
Cic. Rep. 1, 38, 60:est, inquit, ut dicis,
id. ib. 1, 40, 63:quod ita cum sit,
id. ib. 1, 45, 69:quia sunt haud procul ab hujus aetatis memoria,
id. ib. 1, 1, 1 B. and K.:nec vero habere virtutem satis est,
id. ib. 1, 2, 2: frustra id inceptum Volscis fuit. Liv. 2, 25:dato qui bene sit: ego, ubi bene sit, tibi locum lepidum dabo,
Plaut. Bacch. 1, 1, 51:apud matrem recte est,
Cic. Att. 1, 7:cum in convivio comiter et jucunde fuisses,
id. Deiot. 7, 19:omnes hanc quaestionem haud remissius sperant futuram,
id. Rosc. Am. 5, 11:dicta impune erant,
Tac. A. 1, 72.—Esp.: facile alicubi (in aliqua re) esse, with pleasure, glad to be:quod in maritimis facillime sum,
Cic. Fam. 2, 16, 2:locum habeo nullum ubi facilius esse possum,
id. Att. 13, 26, 2 (on esse with an adverb, v. Haase ap. Reisig, Vorles. p. 394; cf. also bene under bonus fin.).—In partic.1.With gen. part., to be of, belong to a class, party, etc.:2.in republica ita est versatus, ut semper optimarum partium et esset et existimaretur,
Nep. Att. 6, 1:qui ejusdem civitatis fuit,
id. Them. 9, 1:qui Romanae partis erant, urbe excesserunt,
Liv. 35, 51, 7: ut aut amicorum aut inimicorum Campani simus;si defenditis, vestri, si deseritis, Samnitium erimus,
id. 7, 30, 9 sq. —With gen. or abl. denoting quality.(α).With gen.:(β).nimium me timidum, nullius animi, nullius consilii fuisse confiteor,
Cic. Sest. 16, 36:disputatio non mediocris contentionis est,
id. de Or. 1, 60, 257:magni judicii, summae etiam facultatis esse debebit,
id. Or. 21, 70:(virtus) nec tantarum virium est, ut se ipsa tueatur,
id. Tusc. 5, 1, 2; id. Fin. 5, 12, 36:Sulla gentis patriciae nobilis fuit,
Sall. J. 95, 3:summi ut sint laboris,
Caes. B. G. 4, 2:civitas magnae auctoritatis,
id. ib. 5, 54:refer, Cujus fortunae (sit),
Hor. Ep. 1, 7, 54:se nullius momenti apud exercitum futurum,
Nep. Alcib. 8, 4:qui ejusdem aetatis fuit,
id. ib. 11, 1:invicti ad laborem corporis erat,
Liv. 9, 16:nec magni certaminis ea dimicatio fuit,
id. 21, 60:somni brevissimi erat,
Suet. Claud. 33.—So of extent, number, etc.:classis centum navium,
Nep. Them. 2, 2; 2, 5:annus trecentarum sexaginta quinque dierum,
Suet. Caes. 40.—With abl.:3.bono animo es,
Ter. Eun. 1, 2, 4:jam aetate ea sum, ut, etc.,
id. Hec. 5, 1, 11:bellum varia victoria fuit,
Sall. J. 5, 1:L. Catilina nobili genere natus fuit magna vi et animi et corporis, set ingenio malo,
id. C. 5, 1:Sulla animo ingenti,
id. J. 95, 3:esse magna gratia,
Caes. B. G. 1, 8:tenuissima valetudine esse,
id. ib. 5, 40:si fuerit is injustus, timidus, hebeti ingenio atque nullo,
Cic. Tusc. 5, 15, 45:mira sum alacritate ad litigandum,
id. Att. 2, 7, 2:bono animo sint et tui et mei familiares,
id. Fam. 6, 18, 1:ut bono essent animo,
id. Rep. 1, 17, 29:ut uxores eodem jure sint quo viri,
id. ib. 1, 43, 67:qui capite et superciliis semper est rasis,
id. Rosc. Com. 7, 20:abi, quaere, unde domo quis, Cujus fortunae, quo sit patre quove patrono,
Hor. Ep. 1, 7, 54 (cf. I. A. 4. supra). —With gen. or abl. of price or value.(α).With gen.:(β). 4.pluris est oculatus testis quam auriti decem,
Plaut. Truc. 2, 6, 8:videtur esse quantivis pretii,
Ter. And. 5, 2, 15:a me argentum, quanti (servus) est, sumito,
id. Ad. 5, 9, 20:si ullo in loco frumentum tanti fuit, quanti iste aestimavit,
Cic. Verr. 2, 3, 84, § 194:ager nunc multo pluris est, quam tunc fuit,
id. Rosc. Com. 12, 33:ut quisque, quod plurimi sit, possideat, ita, etc.,
id. Par. 6, 2, 48:magni erunt mihi tuae litterae,
id. Fam. 15, 15, 4:parvi sunt foris arma, nisi, etc.,
id. Off. 1, 22, 76:an emat denario quod sit mille denarium,
id. ib. 3, 23, 92:parvi pretii est quod nihili est,
id. Q. Fr. 1, 2, 4:mea mihi conscientia pluris est quam omnium sermo,
is worth more to me, weighs more with me, id. Att. 12, 28, 2:neque pluris pretii cocum quam vilicum habeo,
Sall. J. 85, 39:erat (agellus) centum milium nummum,
Plin. Ep. 6, 3, 1. —With gen. of possession, etc., it belongs, pertains to; or it is the part, property, nature, mark, sign, custom, or duty of, etc.(α).In gen.:(β).audiant eos, quorum summa est auctoritas apud, etc.,
who possess, Cic. Rep. 1, 7, 12:ea ut civitatis Rhodiorum essent,
Liv. 37, 55, 5:teneamus eum cursum, qui semper fuit optimi cujusque,
Cic. Rep. 1, 2, 3:quamobrem neque sapientis esse accipere habenas,
id. ib. 1, 5, 9; id. de Or. 2, 20, 86:sapientis est consilium explicare suum, etc.,
id. ib. 2, 81, 333:temeritas est florentis aetatis, prudentia senescentis,
id. Sen. 6, 20:est adulescentis majores natu vereri,
id. Off. 1, 34, 122:Aemilius, cujus tum fasces erant,
Liv. 8, 12, 13:tota tribuniciae potestatis erat,
id. 3, 48:alterius morientis prope totus exercitus fuit,
id. 22, 50:jam me Pompeii totum esse scis,
Cic. Fam. 2, 13, 2:hominum, non causarum, toti erant,
Liv. 3, 36:plebs novarum, ut solet, rerum atque Hannibalis tota esse,
were devoted to, favored, id. 23, 14:Dolopes numquam Aetolorum fuerant: Philippi erant,
id. 38, 3:Ptolemaeus propter aetatem alieni arbitrii erat,
id. 42, 29:est miserorum ut malevolentes sint,
Plaut. Capt. 3, 4, 51:quod alterum divinitatis mihi cujusdam videtur,
Cic. de Or. 2, 20, 86:negavit moris esse Graecorum, ut, etc.,
id. Verr. 2, 1, 26, § 66:non est gravitatis ac sapientiae tuae, ferre immoderatius casum incommodorum tuorum,
id. Fam. 5, 16, 5:est hoc Gallicae consuetudinis, uti, etc.,
Caes. B. G. 4, 5.—Rarely with pronom. posses.:est tuum, Cato, videre quid agatur,
Cic. Mur. 38, 83:fuit meum quidem jam pridem rem publicam lugere,
id. Att. 12, 28, 2.—Esp., with gerundive, to denote tendency, effect, etc.:5.quae res evertendae rei publicae solerent esse,
Cic. Verr. 2, 2, 53, § 132:regium inperium, quod initio conservandae libertatis fuerat,
Sall. C. 6, 7:qui utilia ferrent, quaeque aequandae libertatis essent,
Liv. 3, 31, 7:ea prodendi imperii Romani, tradendae Hannibali victoriae esse,
id. 27, 9, 12:nihil tam aequandae libertatis esse quam potentissimum quemque posse dicere causam,
id. 38, 51, 8:frustrationem eam legis tollendae esse,
id. 3, 24, 1 Weissenb. ad loc.; 3, 39, 8; 5, 3, 5; 40, 29, 11.—With dat. of the end, object, purpose, etc.:6.vitam hanc rusticam tu probro et crimini putas esse oportere,
Cic. Rosc. Am. 17, 48:etiam quae esui potuique non sunt, contineri legato,
Dig. 33, 9, 3; Gell. 4, 1, 20:ut divites conferrent, qui essent oneri ferendo,
Liv. 2, 9:magis vis morbi curae esset, maxime quod, etc.,
id. 4, 21, 5:cum solvendo aere (i. e. aeri) alieno res publica non esset,
id. 31, 13:iniciuntur ea, quae umori extrahendo sunt,
Cels. 4, 10 fin. — Esp. in phrase solvendo esse, to be solvent, able to pay:tu nec solvendo eras,
Cic. Phil. 2, 2, 4:cum solvendo civitates non essent,
id. Fam. 3, 8, 2 (v. solvo).—With predicative dat. sing., denoting that which the subject is, becomes, appears to be, etc.(α).Without second dat. of pers.:(β).auxilio is fuit,
Plaut. Am. prol. 94:magis curae'st,
id. Bacch. 4, 10, 3; id. Curc. 4, 2, 15; id. As. 1, 3, 23; id. Capt. 5, 2, 13 sq.:cui bono fuerit,
Cic. Phil. 2, 14, 35:eo natus sum ut Jugurthae scelerum ostentui essem,
Sall. J. 24, 10: cupis me esse nequam;tamen ero frugi bonae,
Plaut. Ps. 1, 5, 51:magnoque esse argumento, homines scire pleraque antequam nati sint, quod, etc.,
Cic. Sen. 21, 78:multi Indicioque sui facti persaepe fuere, Lucr 4, 1019: ejus rei ipsa verba formulae testimonio sunt,
Cic. Rosc. Com. 4, 11:haec res ad levandam annonam impedimento fuit,
Liv. 4, 13:cujus rei Demosthenes atque Aeschines possunt esse documento,
Quint. 7, 1, 2.—With second dat. of pers.:7.obsecro vos ego mi auxilio sitis,
Plaut. Aul. 4, 9, 5; id. Ep. 5, 2, 11; id. Most. 1, 2, 68:ne quid Captioni mihi sit,
id. ib. 3, 3, 19:mihi cordi est,
id. Cist. 1, 1, 110:ubi eris damno molestiae et dedecori saepe fueris,
id. As. 3, 2, 25:metuo illaec mihi res ne malo magno fuat,
id. Mil. 2, 6, 12:nec Salus nobis saluti jam esse potest,
id. Most. 2, 1, 4:bono usui estis nulli,
id. Curc. 4, 2, 15:quae sint nobis morbo mortique,
Lucr. 6, 1095:quo magis quae agis curae sunt mihi,
Ter. Ad. 4, 5, 46:omitto innumerabiles viros, quorum singuli saluti huic civitati fuerunt,
Cic. Rep. 1, 1, 1: ut mihi magnae curae tuam vitam ac dignitatem esse scires, Anton. ap. Cic. Att. 10, 8, A fin.:accusant ei, quibus occidi patrem Sex. Roscii bono fuit,
Cic. Rosc. Am. 5, 13: haec tam parva [p. 1800] civitas praedae tibi et quaestui fuit, id. Verr. 2, 3, 37, § 85:ea dictitare, quae detrimento, maculae, invidiae, infamiae nobis omnibus esse possint,
id. ib. 2, 3, 62, §144: minus ea bella curae patribus erant, quam, etc.,
Liv. 35, 23, 1:sciant patribus aeque curae fuisse, ne, etc.,
id. 4, 7, 6:si hoc perinde curae est tibi quam illud mihi,
Plin. Ep. 6, 8, 9:quantaeque curae tibi fuit, ne quis, etc.,
id. Pan. 25, 3:quantae sit mihi curae,
id. Ep. 6, 8, 2:si judicibus ipsis aut gloriae damnatio rei aut deformitati futura absolutio,
Quint. 6, 1, 12.—Rarely with dat. gerund:nec tamen impedimento id rebus gerundis fuit,
Liv. 26, 24 (for a full account of this dative, v. Roby, Gram. 2, praef. pp. xxv.-lvi., and § 1158 sq.).—Esse ad aliquid, to be of use for, to serve for:8.vinum murteum est ad alvum crudam,
Cato, R. R. 125:completae naves taeda et pice reliquisque rebus quae sunt ad incendia,
Caes. B. C. 3, 101:valvae, quae olim ad ornandum templum erant maxime,
Cic. Verr. 2, 4, 56, § 124.—Id est or hoc est, with predic.-clause by way of explanatory addition, that is, that is to say; sometimes also with a climax in the sense, which is as much as to say, or which is the same thing:9.sed domum redeamus, id est ad nostros revertamur,
Cic. Brut. 46, 172:quodsi in scena, id est in contione verum valet, etc.,
id. Lael. 26, 97:meos amicos, in quibus est studium, in Graeciam mitto, id est ad Graecos ire jubeo,
id. Ac. 1, 2, 8:si Epicurum, id est si Democritum probarem,
id. ib. 1, 2, 6:ut (sapiens) aegritudine opprimatur, id est miseria,
id. Tusc. 3, 13, 27: a parte negotiali, hoc est pragmatikêi, Quint. 3, 7, 1:cum in bona tua invasero, hoc est, cum te docuero,
id. 8, 3, 89.—Poet., with Greek inf. pleonastically:2.esse dederat monumentum,
Verg. A. 5, 572 (cf.: dôke xeinêion einai, Hom. Il. 10, 269).sum = eum, Enn. ap. Fest., v. is.3.sum- in composition, for sub before m; v. sub fin.
См. также в других словарях:
post — I UK [pəʊst] / US [poʊst] noun Word forms post : singular post plural posts *** 1) [uncountable] British the letters and parcels that are delivered to someone There was no post for you today. a) British the process of collecting letters from a… … English dictionary
Post Cereals — Infobox Company company name = Post, Inc. company company type = Subsidiary of Ralcorp [http://www.marketwatch.com/news/story/kraft foods sets final exchange/story.aspx] company slogan = foundation = 1895 location = Battle Creek, Michigan key… … Wikipedia
Post (comics) — Superherobox| caption= comic color=background:#ff8080 character name=Post real name=Kevin Tremain species=Human Mutant publisher=Marvel Comics debut= X Men #50 (march 1996) creators=Scott Lobdell Andy Kubert alliance color=background:#ffc0c0… … Wikipedia
Post riders — or postriders describes a horse and rider postal delivery system that existed at various times and various places throughout history. The term is usually reserved for instances where a network of regularly scheduled service was provided under… … Wikipedia
post off — ˌpost ˈoff [transitive] [present tense I/you/we/they post off he/she/it posts off present participle posting off past tense … Useful english dictionary
Off the Record (Tinchy Stryder song) — Off the Record Single by Tinchy Stryder featuring Calvin Harris and BURNS from the album Full Tank … Wikipedia
Post — Post, v. t. [imp. & p. p. {Posted}; p. pr. & vb. n. {Posting}.] 1. To attach to a post, a wall, or other usual place of affixing public notices; to placard; as, to post a notice; to post playbills. [1913 Webster] Note: Formerly, a large post was… … The Collaborative International Dictionary of English
Post-polio syndrome — (PPS), sometimes termed Middle age onset Post polio syndrome is a condition that affects survivors of poliomyelitis, a viral infection of the nervous system, after recovery from an initial paralytic attack of the virus. Typically the symptoms… … Wikipedia
Post-Newsweek Stations — is the official name of the broadcasting division of the Washington Post Company and is a self contained corporation within that company. The company is headquartered in Detroit, Michigan in headquarters shared with Post Newsweek s station in… … Wikipedia
Post-Nuke — is a webcomic written and drawn by Andreas Duller. It tells the story of Christopher Manic and his dog Aries, survivors of a nuclear holocaust that has killed 5 billion people around the world, and their struggle to survive in a vastly different… … Wikipedia
Post vacation blues — (or just vacation blues) or less commonly, post travel depression (PTD) is a type of mood that persons returning home from a long trip (usually a vacation) may experience.BackgroundA person may suffer from post vacation blues after returning home … Wikipedia