existimo

hac-tĕnus (a strengthened archaic form, hacĕtĕnus, acc. to Mar. Victor. p. 2457 P.—Separated per tmesin, Verg. A. 5, 603; 6, 62; Ov. M. 5, 642), adv. [hic- tenus; lit., as far as to this side; hence], to indicate a limit, so far, thus far (cf. hucusque).

In space.

Lit. (very rare), to this place, thus far:

hactenus summus inaurato crater erat asper acantho,

Ov. M. 13, 700:

hactenus dominum est illa secuta suum,

id. Tr. 1, 10, 22; id. Am. 2, 11, 16; cf.:

hactenus in occidentem Germaniam novimus,

Tac. G. 35 init.:

hac Trojana tenus fuerit fortuna secuta,

Verg. A. 6, 62.—Far more freq. and class. (esp. freq. in Cic.),

Transf., to indicate the limit of a discourse or of an extract, thus far, to this point, no further than this:

hactenus mihi videor de amicitia quid sentirem potuisse dicere,

Cic. Lael. 7, 24:

hactenus admirabor corum tarditatem, qui, etc.,

id. N. D. 1, 10, 24:

hactenus fuit, quod caute a me scribi posset,

id. Att. 11, 4, 2:

externae arbores hactenus fere sunt,

Plin. 14, 1, 1, § 1; cf. id. 14, 3, 4, § 36:

sed me hactenus cedentem nemo insequatur ultra,

Quint. 12, 10, 47:

verum hactenus evagari satis fuerit,

id. 2, 4, 32;

so after a quotation: hactenus Trogus,

Plin. 11, 52, 114, § 276:

hactenus Varro,

id. 14, 14, 17, § 96.—

In this sense usually ellipt., esp. as a formula of transition:

sed, si placet, in hunc diem hactenus: reliqua differamus in crastinum,

thus far for to-day, Cic. Rep. 2, 44, 4 fin.: ergo [p. 837] haec quoque hactenus:

redeo ad urbana,

id. Att. 5, 13, 2: sed haec hactenus: nunc, etc., so much for this (very freq.), id. Div. 2, 24, 53; id. Lael. 15, 55; id. Att. 13, 21, 4; Quint. 4, 2, 30 et saep.:

haec hactenus,

Cic. Att. 16, 6, 2:

sed de hoc loco plura in aliis: nunc hactenus,

id. Div. 2, 36, 76:

hactenus haec,

Hor. S. 1, 4, 63:

sed hactenus, praesertim, etc.,

Cic. Att. 5, 13, 1; so,

sed hactenus,

id. ib. 9, 7, 3; 13, 9, 1; 14, 17, 2; Plin. 36, 6, 5, § 46:

de litteris hactenus,

Cic. Fam. 2, 1, 1; 3, 7, 3; 16, 24, 1; id. Att. 6, 2, 1 al.:

hactenus de soloecismo,

Quint. 1, 5, 54:

hactenus ergo de studiis... proximus liber, etc.,

id. 1, 12, 19:

hactenus de poëtis,

Lact. 1, 5, 15:

hactenus de mundo,

Plin. 2, 38, 38, § 102; 15, 8, 8, § 34:

hactenus, et pariter vitam cum sanguine fudit,

Ov. M. 2, 610:

hactenus et gemuit,

id. ib. 10, 423:

hactenus: ut vivo subiit,

id. F. 5, 661:

hactenus Aeacides,

id. M. 12, 82; 14, 512.—

In time, to indicate a limit, up to this time, thus far, so long, till now, hitherto, no longer than this ( poet. and post-Aug.):

hactenus quietae utrimque stationes fuere: postquam, etc.,

Liv. 7, 26, 6:

hactenus pro libertate, mox de finibus pugnatum est,

Flor. 1, 11, 5; Ov. M. 5, 250:

hac celebrata tenus sancto certamina patri,

Verg. A. 5, 603; 11, 823:

dispecta est et Thule, quam hactenus nix et hiems abdebat,

Tac. Agr. 10; id. A. 13, 47.—

In extent.

Absol., opp. to more, to this extent, so much, only so much, only (very rare, and not anteAug.):

Burrum sciscitanti hactenus respondisse: ego me bene habeo,

Tac. A. 14, 51;

so ellipt.,

Suet. Dom. 16.—Far more freq. and class.,

Relat., like eatenus, to this extent that, so much as, so far as, as far as;

corresp. with quatenus, quoad, quod, si, ut (so most freq.), ne: hactenus non vertit (in rem), quatenus domino debet: quod excedit, vertit,

Dig. 15, 3, 10, § 7:

hactenus existimo nostram consolationem recte adhibitam esse, quoad certior ab homine amicissimo fieres iis de rebus, etc.,

Cic. Fam. 4, 3, 3:

patrem familiae hactenus ago, quod aliquam partem praediorum percurro,

Plin. Ep. 9, 15, 3: meritoria officia sunt;

hactenus utilia, si praeparant ingenium, non detinent,

Sen. Ep. 88.—With ut:

haec artem quidem et praecepta duntaxat hactenus requirunt, ut certis dicendi luminibus ornentur,

Cic. de Or. 2, 27, 119; id. Div. 1, 8, 13; Hor. S. 1, 2, 123; Ov. H. 15, 156.—With ne:

curandus autem hactenus, ne quid ad senatum, etc.,

Cic. Att. 5, 4, 2; Quint. 6, 2, 3; Tac. A. 14, 7; cf.:

(eum) interficere constituit, hactenus consultans, veneno an ferro vel qua alia vi,

id. ib. 14, 3 init.

hac-tĕnus (a strengthened archaic form, hacĕtĕnus, acc. to Mar. Victor. p. 2457 P.—Separated per tmesin, Verg. A. 5, 603; 6, 62; Ov. M. 5, 642), adv. [hic- tenus; lit., as far as to this side; hence], to indicate a limit, so far, thus far (cf. hucusque).

In space.

Lit. (very rare), to this place, thus far:

hactenus summus inaurato crater erat asper acantho,

Ov. M. 13, 700:

hactenus dominum est illa secuta suum,

id. Tr. 1, 10, 22; id. Am. 2, 11, 16; cf.:

hactenus in occidentem Germaniam novimus,

Tac. G. 35 init.:

hac Trojana tenus fuerit fortuna secuta,

Verg. A. 6, 62.—Far more freq. and class. (esp. freq. in Cic.),

Transf., to indicate the limit of a discourse or of an extract, thus far, to this point, no further than this:

hactenus mihi videor de amicitia quid sentirem potuisse dicere,

Cic. Lael. 7, 24:

hactenus admirabor corum tarditatem, qui, etc.,

id. N. D. 1, 10, 24:

hactenus fuit, quod caute a me scribi posset,

id. Att. 11, 4, 2:

externae arbores hactenus fere sunt,

Plin. 14, 1, 1, § 1; cf. id. 14, 3, 4, § 36:

sed me hactenus cedentem nemo insequatur ultra,

Quint. 12, 10, 47:

verum hactenus evagari satis fuerit,

id. 2, 4, 32;

so after a quotation: hactenus Trogus,

Plin. 11, 52, 114, § 276:

hactenus Varro,

id. 14, 14, 17, § 96.—

In this sense usually ellipt., esp. as a formula of transition:

sed, si placet, in hunc diem hactenus: reliqua differamus in crastinum,

thus far for to-day, Cic. Rep. 2, 44, 4 fin.: ergo [p. 837] haec quoque hactenus:

redeo ad urbana,

id. Att. 5, 13, 2: sed haec hactenus: nunc, etc., so much for this (very freq.), id. Div. 2, 24, 53; id. Lael. 15, 55; id. Att. 13, 21, 4; Quint. 4, 2, 30 et saep.:

haec hactenus,

Cic. Att. 16, 6, 2:

sed de hoc loco plura in aliis: nunc hactenus,

id. Div. 2, 36, 76:

hactenus haec,

Hor. S. 1, 4, 63:

sed hactenus, praesertim, etc.,

Cic. Att. 5, 13, 1; so,

sed hactenus,

id. ib. 9, 7, 3; 13, 9, 1; 14, 17, 2; Plin. 36, 6, 5, § 46:

de litteris hactenus,

Cic. Fam. 2, 1, 1; 3, 7, 3; 16, 24, 1; id. Att. 6, 2, 1 al.:

hactenus de soloecismo,

Quint. 1, 5, 54:

hactenus ergo de studiis... proximus liber, etc.,

id. 1, 12, 19:

hactenus de poëtis,

Lact. 1, 5, 15:

hactenus de mundo,

Plin. 2, 38, 38, § 102; 15, 8, 8, § 34:

hactenus, et pariter vitam cum sanguine fudit,

Ov. M. 2, 610:

hactenus et gemuit,

id. ib. 10, 423:

hactenus: ut vivo subiit,

id. F. 5, 661:

hactenus Aeacides,

id. M. 12, 82; 14, 512.—

In time, to indicate a limit, up to this time, thus far, so long, till now, hitherto, no longer than this ( poet. and post-Aug.):

hactenus quietae utrimque stationes fuere: postquam, etc.,

Liv. 7, 26, 6:

hactenus pro libertate, mox de finibus pugnatum est,

Flor. 1, 11, 5; Ov. M. 5, 250:

hac celebrata tenus sancto certamina patri,

Verg. A. 5, 603; 11, 823:

dispecta est et Thule, quam hactenus nix et hiems abdebat,

Tac. Agr. 10; id. A. 13, 47.—

In extent.

Absol., opp. to more, to this extent, so much, only so much, only (very rare, and not anteAug.):

Burrum sciscitanti hactenus respondisse: ego me bene habeo,

Tac. A. 14, 51;

so ellipt.,

Suet. Dom. 16.—Far more freq. and class.,

Relat., like eatenus, to this extent that, so much as, so far as, as far as;

corresp. with quatenus, quoad, quod, si, ut (so most freq.), ne: hactenus non vertit (in rem), quatenus domino debet: quod excedit, vertit,

Dig. 15, 3, 10, § 7:

hactenus existimo nostram consolationem recte adhibitam esse, quoad certior ab homine amicissimo fieres iis de rebus, etc.,

Cic. Fam. 4, 3, 3:

patrem familiae hactenus ago, quod aliquam partem praediorum percurro,

Plin. Ep. 9, 15, 3: meritoria officia sunt;

hactenus utilia, si praeparant ingenium, non detinent,

Sen. Ep. 88.—With ut:

haec artem quidem et praecepta duntaxat hactenus requirunt, ut certis dicendi luminibus ornentur,

Cic. de Or. 2, 27, 119; id. Div. 1, 8, 13; Hor. S. 1, 2, 123; Ov. H. 15, 156.—With ne:

curandus autem hactenus, ne quid ad senatum, etc.,

Cic. Att. 5, 4, 2; Quint. 6, 2, 3; Tac. A. 14, 7; cf.:

(eum) interficere constituit, hactenus consultans, veneno an ferro vel qua alia vi,

id. ib. 14, 3 init.

impĕrātor ( inp-), ōris (archaic form induperator, Enn. Ann. v. 86; 332; 350; 552 Vahl.; Lucr. 4, 967; 5, 1227; cf. 1. init.; but in Enn. also imperator, Trag. v. 34 Vahl.), m. [id.].

Orig., milit. t. t., a commander-in-chief, general, = stratêgos (cf.: dux, ductor).

In gen.: si forte quaereretur, quae esset ars imperatoris, constituendum putarem principio, quis esset imperator: qui cum esset constitutus administrator quidam belli gerendi, tum adjungeremus de exercitu, de castris, etc.... de reliquis rebus, quae essent propriae belli administrandi: quarum qui essent animo et scientia compotes, eos esse imperatores dicerem, utererque exemplis Africanorum et Maximorum;

Epaminondam atque Hannibalem atque ejus generis homines nominarem,

Cic. de Or. 1, 48, 210:

aliae sunt legati partes, aliae imperatoris: alter omnia agere ad praescriptum, alter libere ad summam rerum consulere debet,

Caes. B. C. 3, 51, 4:

sapiens et callidus imperator,

Cic. Inv. 1, 34, 58:

bonus ac fortis,

id. de Or. 2, 44, 187; cf.:

egregie fortis et bonus,

id. ib. 2, 66, 268:

eosdem labores non aeque esse graves imperatori et militi,

id. Tusc. 2, 26, 62:

ego sic existimo in summo imperatore quatuor has res inesse oportere, scientiam rei militaris, virtutem, auctoritatem, felicitatem, etc.,

id. de Imp. Pomp. 10, 28:

unum ad id bellum imperatorem deposci,

id. ib. 2, 5:

nomen invicti imperatoris,

id. Verr. 2, 4, 38, § 82:

Themistocles... imperator bello Persico,

id. Lael. 12, 42:

cum pro se quisque in conspectu imperatoris... operam navare cuperet,

Caes. B. G. 2, 25 fin.: insece, Musa, manu Romanorum induperator Quod quisque in bello gessit cum rege Philippo, Enn. ap. Gell. 18, 9, 3 (Ann. v. 332 Vahl.):

induperatores pugnare ac proelia obire,

Lucr. 4, 967.—As a title, placed after the name:

M. Cicero S. D. C. Antonio M. F. Imp.,

Cic. Fam. 5, 5 inscr.:

Cn. Pompeio Cn. F. Magno Imperatori,

id. ib. 5, 7 inscr.:

Vatinio Imp. S.,

id. ib. 5, 11 et saep. —

In partic., pregn., in the times of the republic, a title of honor conferred on a general after any important victory:

his rebus gestis Curio se in castra ad Bagradam recepit, atque universi exercitus conclamatione Imperator appellatur,

Caes. B. C. 2, 26, 1; cf.:

Pompeius eo proelio Imperator est appellatus,

id. ib. 3, 71, 3; Cic. Phil. 14, 4, 11; 14, 5, 12; Caes. B. C. 3, 31, 1; Liv. 27, 19, 4; Inscr. Orell. 542; 3417 sq. (cf. also Plin. Pan. 12, 1).—

Transf. beyond the milit. sphere.

In gen., a commander, leader, chief, director, ruler, master:

(Romani) immutato more annua imperia, binos imperatores sibi fecere,

i. e. consuls, Sall. C. 6, 7:

(vis venti) Induperatorem classis super aequora verrit,

admiral, Lucr. 5, 1227:

imperator histricus,

director, manager, Plaut. Poen. prol. 4:

di te servassint semper... salus interioris hominis amorisque inperator,

id. As. 3, 3, 66:

familiae,

id. Capt. 2, 2, 57: nolo eundem populum imperatorem et portitorem esse terrarum, Cic. Fragm. ap. Non. 24, 22 (Rep. 4, 7 Mos.):

dux et imperator vitae mortalium animus est,

Sall. J. 1, 3:

vitae nostrae necisque,

Plin. 29, 1, 5, § 11.—

In partic.

An epithet of Jupiter, Cic. Verr. 2, 4, 58, § 129:

signum Jovis Imperatoris,

Liv. 6, 29, 8.—

The conqueror at a game of chess, Vop. Proc. 13, 2.—

The title of the Roman emperors, placed either before or after the name (cf. I.);

before it,

Suet. Caes. 76; Claud. 12; 26:

IMP. CAESARI DIVI IVLI F.,

Inscr. Orell. 596; so ib. 597; 600; 602; 604 sq.;

after it,

Suet. Oth. 2; Plin. 5, 2, 1, § 20; Plin. Ep. 3, 5, 9; 4, 17, 8; 4, 22, 4.—Hence afterwards absol.:

Imperator,

a Roman emperor, Tac. A. 3, 74:

velut praesagium insequentis casus, quo medius inter utriusque filios exstitit Imperator,

Suet. Galb. 6; id. Claud. 13; 29; id. Galb. 3, 6, 20; id. Vit. 3 et saep.

impĕrātor ( inp-), ōris (archaic form induperator, Enn. Ann. v. 86; 332; 350; 552 Vahl.; Lucr. 4, 967; 5, 1227; cf. 1. init.; but in Enn. also imperator, Trag. v. 34 Vahl.), m. [id.].

Orig., milit. t. t., a commander-in-chief, general, = stratêgos (cf.: dux, ductor).

In gen.: si forte quaereretur, quae esset ars imperatoris, constituendum putarem principio, quis esset imperator: qui cum esset constitutus administrator quidam belli gerendi, tum adjungeremus de exercitu, de castris, etc.... de reliquis rebus, quae essent propriae belli administrandi: quarum qui essent animo et scientia compotes, eos esse imperatores dicerem, utererque exemplis Africanorum et Maximorum;

Epaminondam atque Hannibalem atque ejus generis homines nominarem,

Cic. de Or. 1, 48, 210:

aliae sunt legati partes, aliae imperatoris: alter omnia agere ad praescriptum, alter libere ad summam rerum consulere debet,

Caes. B. C. 3, 51, 4:

sapiens et callidus imperator,

Cic. Inv. 1, 34, 58:

bonus ac fortis,

id. de Or. 2, 44, 187; cf.:

egregie fortis et bonus,

id. ib. 2, 66, 268:

eosdem labores non aeque esse graves imperatori et militi,

id. Tusc. 2, 26, 62:

ego sic existimo in summo imperatore quatuor has res inesse oportere, scientiam rei militaris, virtutem, auctoritatem, felicitatem, etc.,

id. de Imp. Pomp. 10, 28:

unum ad id bellum imperatorem deposci,

id. ib. 2, 5:

nomen invicti imperatoris,

id. Verr. 2, 4, 38, § 82:

Themistocles... imperator bello Persico,

id. Lael. 12, 42:

cum pro se quisque in conspectu imperatoris... operam navare cuperet,

Caes. B. G. 2, 25 fin.: insece, Musa, manu Romanorum induperator Quod quisque in bello gessit cum rege Philippo, Enn. ap. Gell. 18, 9, 3 (Ann. v. 332 Vahl.):

induperatores pugnare ac proelia obire,

Lucr. 4, 967.—As a title, placed after the name:

M. Cicero S. D. C. Antonio M. F. Imp.,

Cic. Fam. 5, 5 inscr.:

Cn. Pompeio Cn. F. Magno Imperatori,

id. ib. 5, 7 inscr.:

Vatinio Imp. S.,

id. ib. 5, 11 et saep. —

In partic., pregn., in the times of the republic, a title of honor conferred on a general after any important victory:

his rebus gestis Curio se in castra ad Bagradam recepit, atque universi exercitus conclamatione Imperator appellatur,

Caes. B. C. 2, 26, 1; cf.:

Pompeius eo proelio Imperator est appellatus,

id. ib. 3, 71, 3; Cic. Phil. 14, 4, 11; 14, 5, 12; Caes. B. C. 3, 31, 1; Liv. 27, 19, 4; Inscr. Orell. 542; 3417 sq. (cf. also Plin. Pan. 12, 1).—

Transf. beyond the milit. sphere.

In gen., a commander, leader, chief, director, ruler, master:

(Romani) immutato more annua imperia, binos imperatores sibi fecere,

i. e. consuls, Sall. C. 6, 7:

(vis venti) Induperatorem classis super aequora verrit,

admiral, Lucr. 5, 1227:

imperator histricus,

director, manager, Plaut. Poen. prol. 4:

di te servassint semper... salus interioris hominis amorisque inperator,

id. As. 3, 3, 66:

familiae,

id. Capt. 2, 2, 57: nolo eundem populum imperatorem et portitorem esse terrarum, Cic. Fragm. ap. Non. 24, 22 (Rep. 4, 7 Mos.):

dux et imperator vitae mortalium animus est,

Sall. J. 1, 3:

vitae nostrae necisque,

Plin. 29, 1, 5, § 11.—

In partic.

An epithet of Jupiter, Cic. Verr. 2, 4, 58, § 129:

signum Jovis Imperatoris,

Liv. 6, 29, 8.—

The conqueror at a game of chess, Vop. Proc. 13, 2.—

The title of the Roman emperors, placed either before or after the name (cf. I.);

before it,

Suet. Caes. 76; Claud. 12; 26:

IMP. CAESARI DIVI IVLI F.,

Inscr. Orell. 596; so ib. 597; 600; 602; 604 sq.;

after it,

Suet. Oth. 2; Plin. 5, 2, 1, § 20; Plin. Ep. 3, 5, 9; 4, 17, 8; 4, 22, 4.—Hence afterwards absol.:

Imperator,

a Roman emperor, Tac. A. 3, 74:

velut praesagium insequentis casus, quo medius inter utriusque filios exstitit Imperator,

Suet. Galb. 6; id. Claud. 13; 29; id. Galb. 3, 6, 20; id. Vit. 3 et saep.

īrascor, īrātus ( act. collat. form īra-sco, ĕre, Pompon. and Nigid. ap. Non. 127, 8 sq.:

irascier,

Plaut. Capt. 4, 2, 60), 3, v. dep. [ira], to be angry, to be in a rage (syn.: succenseo, indignor); constr. absol.; with dat., with in and acc., or acc. of pronouns (class.).

With dat. (so most freq.):

vehementer mihi,

Plaut. Truc. 2, 6, 64:

tibi jure,

Ter. And. 2, 3, 20:

di inmortales hominibus irasci et succensere consuerunt,

Cic. Rosc. Com. 16, 46:

ego non tibi irascor, quod, etc.,

id. Sull. 18, 50:

miror, cur tu huic irascere,

id. Planc. 7, 17; id. Vat. 9, 21:

improbitati candidatorum,

id. Mil. 16, 42:

his irascebamur,

id. Lig. 11, 13; id. Sull. 17, 49:

ego tibi irascerer: tibi ego possem irasci?

id. Q. Fr. 1, 3, 1:

irasci amicis,

id. Phil. 8, 5:

inimicis,

Caes. B. C. 1, 8:

votis meis,

Ov. H. 1, 68:

patriae,

Nep. Epam. 7, 1:

admonitioni,

Quint. 2, 6, 3: erroribus, Sen. de Ira, 2, 10, 1.—

Absol.:

noli irascier,

Plaut. Capt. 4, 2, 60:

de nihilo,

id. Truc. 4, 2, 56:

numquam sapiens irascitur,

Cic. Tusc. 3, 9, 19:

numquam irasci desinet sapiens, si semel coeperit, Sen. de Ira, 2, 9, 1: nec cuiquam irasci propiusque accedere virtus,

Verg. A. 10, 712:

irasci, quod ausi hoc essent superi,

Ov. M. 6, 269:

qui nesciat irasci,

Juv. 10, 360.—

With in and acc.:

an et in hunc fratrem irascitur,

Sen. Contr. 5, 32, 14:

iratus est Dominus in populum suum,

Vulg. Psa. 105, 40:

taurus irasci in cornua discit,

to gather his rage into his horns, Verg. G. 3, 232; id. A. 12, 104.—

With acc.: idne irascimini, si quis, etc., Cato ap. Gell. 7, 3:

nihil,

Gell. 19, 12, 10:

ne nostram vicem irascaris,

with us, Liv. 34, 32, 6.—

Rarely with pro: viri pro suorum injuriis, Sen. de Ira, 1, 12, 4. —

Transf., of inanim. subjects:

cum pelago ventus irascitur,

Petr. 104:

iratus est furor meus in te,

Vulg. Job, 42, 7:

irascetur furor eorum in nos,

ib. Psa. 123, 3.—Hence, īrātus, a, um, P. a., angered, enraged, angry, violent, furious (class.):

numquid iratus es mihi propter has res?

Plaut. Ps. 5, 2, 30:

iratum adversario judicem facere,

Cic. de Or. 1, 51, 220:

quam ìratus de judicio, et de vilico!

id. Fl. 4, 11:

quamvis irata est, non hoc irata negabit,

Ov. M. 2, 568 al.:

cum sint tibi (convivi) irati,

Cic. Att. 16, 3, 1:

non existimo Marcellum ideo fortem fuisse, quia fuerit iratus,

id. Tusc. 4, 22, 49:

non quasi fortuitus nec ventorum rabie, sed iratus cadat in terras ignis,

Juv. 13, 226.— Comp.:

Archytas cum vilico factus esset iratior,

Cic. Tusc. 4, 36, 78.— Sup.:

Caesar illis fuerat iratissimus,

Cic. Phil. 8, 6, 19.—

Transf., of things, raging, violent, furious:

mare,

Hor. Epod. 2, 6:

venter,

ravening, id. S. 2, 8, 5:

sitis,

violent, Prop. 4 (5), 9, 62:

venti,

id. 4 (5), 6, 28:

sistrum,

Juv. 13, 93.— Adv.: īrātē, angrily, Phaedr. 4, 24, 14.— Comp.:

iratius,

Col. 7, 12, 5.

īrascor, īrātus ( act. collat. form īra-sco, ĕre, Pompon. and Nigid. ap. Non. 127, 8 sq.:

irascier,

Plaut. Capt. 4, 2, 60), 3, v. dep. [ira], to be angry, to be in a rage (syn.: succenseo, indignor); constr. absol.; with dat., with in and acc., or acc. of pronouns (class.).

With dat. (so most freq.):

vehementer mihi,

Plaut. Truc. 2, 6, 64:

tibi jure,

Ter. And. 2, 3, 20:

di inmortales hominibus irasci et succensere consuerunt,

Cic. Rosc. Com. 16, 46:

ego non tibi irascor, quod, etc.,

id. Sull. 18, 50:

miror, cur tu huic irascere,

id. Planc. 7, 17; id. Vat. 9, 21:

improbitati candidatorum,

id. Mil. 16, 42:

his irascebamur,

id. Lig. 11, 13; id. Sull. 17, 49:

ego tibi irascerer: tibi ego possem irasci?

id. Q. Fr. 1, 3, 1:

irasci amicis,

id. Phil. 8, 5:

inimicis,

Caes. B. C. 1, 8:

votis meis,

Ov. H. 1, 68:

patriae,

Nep. Epam. 7, 1:

admonitioni,

Quint. 2, 6, 3: erroribus, Sen. de Ira, 2, 10, 1.—

Absol.:

noli irascier,

Plaut. Capt. 4, 2, 60:

de nihilo,

id. Truc. 4, 2, 56:

numquam sapiens irascitur,

Cic. Tusc. 3, 9, 19:

numquam irasci desinet sapiens, si semel coeperit, Sen. de Ira, 2, 9, 1: nec cuiquam irasci propiusque accedere virtus,

Verg. A. 10, 712:

irasci, quod ausi hoc essent superi,

Ov. M. 6, 269:

qui nesciat irasci,

Juv. 10, 360.—

With in and acc.:

an et in hunc fratrem irascitur,

Sen. Contr. 5, 32, 14:

iratus est Dominus in populum suum,

Vulg. Psa. 105, 40:

taurus irasci in cornua discit,

to gather his rage into his horns, Verg. G. 3, 232; id. A. 12, 104.—

With acc.: idne irascimini, si quis, etc., Cato ap. Gell. 7, 3:

nihil,

Gell. 19, 12, 10:

ne nostram vicem irascaris,

with us, Liv. 34, 32, 6.—

Rarely with pro: viri pro suorum injuriis, Sen. de Ira, 1, 12, 4. —

Transf., of inanim. subjects:

cum pelago ventus irascitur,

Petr. 104:

iratus est furor meus in te,

Vulg. Job, 42, 7:

irascetur furor eorum in nos,

ib. Psa. 123, 3.—Hence, īrātus, a, um, P. a., angered, enraged, angry, violent, furious (class.):

numquid iratus es mihi propter has res?

Plaut. Ps. 5, 2, 30:

iratum adversario judicem facere,

Cic. de Or. 1, 51, 220:

quam ìratus de judicio, et de vilico!

id. Fl. 4, 11:

quamvis irata est, non hoc irata negabit,

Ov. M. 2, 568 al.:

cum sint tibi (convivi) irati,

Cic. Att. 16, 3, 1:

non existimo Marcellum ideo fortem fuisse, quia fuerit iratus,

id. Tusc. 4, 22, 49:

non quasi fortuitus nec ventorum rabie, sed iratus cadat in terras ignis,

Juv. 13, 226.— Comp.:

Archytas cum vilico factus esset iratior,

Cic. Tusc. 4, 36, 78.— Sup.:

Caesar illis fuerat iratissimus,

Cic. Phil. 8, 6, 19.—

Transf., of things, raging, violent, furious:

mare,

Hor. Epod. 2, 6:

venter,

ravening, id. S. 2, 8, 5:

sitis,

violent, Prop. 4 (5), 9, 62:

venti,

id. 4 (5), 6, 28:

sistrum,

Juv. 13, 93.— Adv.: īrātē, angrily, Phaedr. 4, 24, 14.— Comp.:

iratius,

Col. 7, 12, 5.

ĭtă-que, conj.

( = et ita.) And so, and thus, and accordingly:

ita dolui, itaque ego nunc doleo,

Plaut. Truc. 2, 6, 45:

si cetera ita sunt ut vis, itaque ut esse ego illa existimo,

Ter. Hec. 4, 2, 28:

cum quaestor in Sicilia fuissem, itaque ex ea provincia discessissem, ut, etc.,

Cic. Div. in Caecil. 1:

ita constitui, fortiter esse agendum, itaque feci,

id. Clu. 19, 51; id. Deiot. 7, 19:

ita nostri acriter in hostes, signo dato, impetum fecerunt, itaque hostes repente celeriterque procurrerunt,

Caes. B. G. 1, 52:

illud tempus exspectandum decreverunt, itaque fecerunt,

Nep. Alc. 4, 2; Caes. B. G. 1, 10.—

And so, accordingly, therefore, for that reason, consequently (for syn. cf. igitur, idcirco, ideo, ergo):

itaque ipse mea legens, sic adficior interdum,

Cic. Lael. 1:

itaque rem suscipit et a Sequanis impetrat,

Caes. B. G. 1, 9; id. B. C. 2, 7; Tac. Agr. 10.—

Occupying the second or third place in the sentence (very rare, and not before the Aug. period):

versis itaque subito voluntatibus,

Liv. 34, 34 fin.; so,

edicimus itaque omnes,

id. 3, 20, 4:

quaero itaque,

Curt. 7, 10, 7; and:

nunc itaque,

Hor. Ep. 1, 1, 10:

pro ingenti itaque victoria,

Liv. 4, 54, 6; so id. 6, 17, 8; 32, 16, 7.—

In the fourth place: omnium sententiis absolutus itaque est,

Plin. 18, 6, 8, § 43.—

Adding an example or argument, accordingly, in like manner, in this manner:

nihil opus (est philosophum) litteras scire. Itaque, ut majores nostri ab aratro Cincinnatum abduxerunt, etc.,

Cic. Fin. 2, 4, 12:

principes sunt simplices... itaque aër et ignis et aqua et terra prima sunt,

id. Ac. 1, 7, 26:

itaque hoc frequenter dici solet,

in like manner, id. Fin. 2, 4, 11.—

Itaque ergo, and hence therefore, and so for that reason:

itaque ergo amantur,

Ter. Eun. 2, 3, 25; Liv. 1, 25, 2 Drak.; 3, 31, 5; 39, 25, 11 al.

mălus, a, um, adj. [Sanscr. mala, dirt; Gr. melas, black; cf. macula; Germ. mal in Mutter-mal, etc.].— Comp.: pējor, pejus.— Sup.: pessimus, a, um, bad, in the widest sense of the word (opp. bonus), evil, wicked, injurious, destructive, mischievous, hurtful; of personal appearance, ill-looking, ugly, deformed; of weight, bad, light; of fate, evil, unlucky, etc.:

malus et nequam homo,

Plaut. Ps. 4, 7, 1:

pessima puella,

Cat. 36, 9; 55, 10:

delituit mala,

Plaut. Rud. 2, 5, 9:

philosophi minime mali illi quidem, sed non satis acuti,

Cic. Off. 3, 9, 23:

malam opinionem habere de aliquo,

id. Verr. 2, 3, 24, § 59:

consuetudo,

Hor. S. 1, 3, 36:

conscientia,

Quint. 12, 1, 3:

mens,

id. ib.:

mores,

Sall. C. 18:

fures,

Hor. S. 1, 1, 77:

Furiae,

id. ib. 2, 3, 135:

virus,

Verg. G. 1, 129:

cicuta,

Hor. S. 2, 1, 56:

libido,

Liv. 1, 57:

falx,

Verg. E. 3, 11:

gramina,

id. A. 2, 471: carmen, i. e. an incantation, Leg. XII. Tab. ap. Plin. 28, 2, 4, § 17:

abi in malam rem,

go and be hanged! Ter. And. 2, 1, 17:

pugna,

unsuccessful, adverse, Cic. Div. 2, 25, 54; Sall. J. 56:

avis,

i. e. ill-boding, Hor. C. 1, 15, 5; cf. id. ib. 3, 6, 46:

ales,

id. Epod. 10, 1: aetas, burdensome, i. e. senectus, Plaut. Aul. 1, 1, 4:

haud mala est mulier,

not badlooking, id. Bacch. 5, 2, 42:

facies,

Quint. 6, 3, 32; Ter. Eun. 2, 2, 43:

crus,

i. e. deformed, Hor. S. 1, 2, 102:

pondus,

i. e. light, deficient, Plaut. Am. 1, 1, 156.—Of the sick:

in malis aeger est,

in great danger, Cels. 3, 15 fin.:

tempus a quo omnis aeger pejor fiat,

id. 3, 5 med.:

eo tempore fere pessimi sunt qui aegrotant,

id. ib. —In neutr. sing., as adv.:

ne gallina malum responset dura palato,

Hor. S. 2, 4, 18.— Comp.: pejor, worse:

via,

Hor. S. 1, 5, 96.—Hence,

mă-lum, i, n., any thing bad, an evil, mischief, misfortune, calamity, etc.

In gen.:

orarem, ut ei, quod posses mali facere, faceres,

Plaut. Bacch. 3, 6, 25:

quam sit bellum, cavere malum,

Cic. de Or. 1, 58, 247:

nihil enim mali accidisse Scipioni puto,

id. Lael. 3, 10:

hostes inopinato malo turbati,

Caes. B. C. 2, 12:

externum, i. e. bellum,

Nep. Hamilc. 21:

ne in cotidianam id malum vertat, i. e. febris,

Cels. 3, 15:

hoc malo domitos potius cultores agrorum fore, quam, etc.,

Liv. 2, 34, 11.—

In partic.

Punishment; hurt, harm, severity, injury:

malo domandam tribuniciam potestatem,

Liv. 2, 54, 10:

malo exercitum coërcere,

Sall. J. 100, 5:

sine malo,

Plaut. Rud. 4, 4, 81; so Ter. Eun. 4, 4, 45; Liv. 4, 49, 11:

vi, malo, plagis adductus est, ut frumenti daret,

ill-usage, Cic. Verr. 2, 3, 23, § 56:

amanti amoenitas malo est: nobis lucro est,

is hurtful, injurious, Plaut. Men. 2, 3, 5:

clementiam illi malo fuisse,

was injurious, unfortunate, Cic. Att. 14, 22, 1: malo hercle magno suo convivat sine modo, to his own [p. 1105] hurt, Enn. ap. Non. 474, 23 (Sat. v. 1 Vahl.):

olet homo quidam malo suo,

Plaut. Am. 1, 1, 165:

male merenti bona es: at malo cum tuo,

to your own hurt, id. As. 1, 3, 3.—

Wrong-doing:

causae, quae numquam malo defuturae sunt, Sen. de Ira, 1, 16, 3: sperans famam exstingui veterum sic posse malorum,

Verg. A. 6, 527; Anthol. Lat. 1, 178.—

As a term of abuse, plague, mischief, torment:

quid tu, malum, me sequere?

Plaut. Cas. 1, 3:

qui, malum, alii?

Ter. Eun. 4, 7, 10:

quae, malum, est ista tanta audacia?

Cic. Verr. 2, 1, 20, § 54; so id. Off. 2, 15, 53; Curt. 8, 14, 41.—

As an exclamation, alas! misery! Plaut. Capt. 3, 3, 16; id. Men. 2, 3, 37 Brix ad loc.—

măle, adv., badly, ill, wrongly, wickedly, unfortunately, erroneously, improperly, etc.: dubitas, quin lubenter tuo ero meus, quod possiet facere, faciat male? will do all the harm to him, etc., Plaut. Poen. 4, 2, 66: si iste Italiam relinquet, faciet omnino male, et, ut ego existimo, alogistôs, will act altogether unwisely, Attic. ap. Cic. Att. 9, 10:

di isti Segulio male faciant,

do harm to him, punish him, Cic. Fam. 11, 21, 1:

o factum male de Alexione!

id. Att. 15, 1, 1:

male velle alicui,

to wish ill, Plaut. As. 5, 1, 13:

Karthagini male jamdiu cogitanti bellum multo ante denuntio, cogitare de aliquo,

Cic. Sen. 6, 18:

male loqui,

id. Rosc. Am. 48:

male loqui alicui, for maledicere,

Ter. Phorm. 2, 3, 25:

male accipere verbis aliquem,

Cic. Verr. 2, 1, 54, § 140:

equitatu agmen adversariorum, male habere,

to harass, annoy, Caes. B. C. 1, 63:

hoc male habet virum,

annoys, vexes him, Ter. And. 2, 6, 5:

male se habere,

to feel ill, dejected, low-spirited, id. Eun. 4, 2, 6:

male est animo,

it vexes me, id. Ad. 4, 5, 21:

male est animo,

I feel unwell, Plaut. Curc. 2, 3, 33:

male fit animo,

I am beginning to feel bad, am getting unwell, id. Rud. 2, 6, 26: L. Antonio male sit, si quidem, etc., evil betide him! (a formula of imprecation), Cic. Att. 15, 15, 1:

quae res tibi vertat male,

much harm may it do you! Ter. Ad. 2, 1, 37:

male tibi esse malo quam molliter,

I would rather you should be unfortunate than effeminate, Sen. Ep. 82, 1:

proelium male pugnatum,

unsuccessfully, Sall. J. 54, 7:

ea quae male empta sunt,

at a bad bargain, Cic. Att. 2, 4, 1:

male vendere,

at a sacrifice, id. Verr. 2, 3, 98, § 227:

male reprehendunt praemeditationem rerum futurarum,

id. Tusc. 3, 16, 34:

male tegere mutationem fortunae,

Tac. H. 1, 66:

male sustinere arma,

unskilfully, Liv. 1, 25, 12: non dubito, quin me male oderit, i. e. very much, intensely, Caes. ap. Cic. Att. 14, 1, 2:

male metuo, ne, etc.,

exceedingly, much, Ter. Hec. 3, 2, 2:

rauci,

miserably, Hor. S. 1, 4, 66.—

When attached to an adjective, it freq. gives it the opposite meaning: male sanus = insanus,

insane, deranged, Cic. Att. 9, 15, 5:

male sana,

with mind disturbed, Verg. A. 4, 8:

gratus,

i. e. ungrateful, Ov. H. 7, 27:

male fidas provincias,

unfaithful, Tac. H. 1, 17:

statio male fida carinis,

unsafe, Verg. A. 2, 23.— Comp.:

oderam multo pejus hunc quam illum ipsum Clodium,

Cic. Fam. 7, 2, 3; cf.:

pejusque leto flagitium timet,

Hor. C. 4, 9, 50; and:

cane pejus vitabit chlamydem,

id. Ep. 1, 17, 30.

mālus, i, f., Gr. mêlea, an appletree:

malus bifera,

Varr. R. R. 1, 7:

et steriles platani malos gessere valentes,

Verg. G. 2, 70:

malus granata,

the pomegranate, Isid. 17, 7, 6:

felices arbores putantur esse quercus...malus, etc.,

Macr. S. 3, 20, 2.

mālus, i, m. [by some referred to root mac-; Gr. makros; Lat. magnus; but perh. the same word with 2. malus], an upright mast, pole, or beam.

In gen.:

malos exaequantes altitudinem jugi surrexit,

Front. Strat. 3, 8, 3.—

Esp.

A mast of a ship:

ut si qui gubernatorem in navigando agere nihil dicant, cum alii malos scandant, etc.,

Cic. Sen. 6, 17:

malum erigi, vela fieri imperavit,

id. Verr. 2, 5, 34, § 88:

attolli malos,

Verg. A. 5, 829:

malo suspendit ab alto,

id. ib. 5, 489:

saucius,

injured, Hor. C. 1, 14, 5.—

A standard or pole, to which the awnings spread over the theatre were attached, Lucr. 6, 110; Liv. 39, 7, 8.—

The beam in the middle of a wine-press, Plin. 18, 31, 74, § 317.—

The corner beams of a tower:

turrium mali,

Caes. B. G. 7, 22, 4.

omnīno, adv. [omnis].

In gen., altogether, wholly, entirely, utterly, at all (syn.: prorsus, penitus): Neoptolemus apud Ennium philosophari sibi ait necesse esse, sed paucis: nam omnino haud placere, entirely, i. e. constantly, Cic. Tusc. 2, 1, 1; v. also id. de Or. 2, 37, 156 (Enn. Trag. v. 417 Vahl.):

non omnino jam perii: est reliquom quo peream magis,

Plaut. As. 1, 3, 80:

defensionum laboribus aut omnino aut magnā ex parte liberatus,

Cic. Tusc. 1, 1, 1:

ut non multum aut nihil omnino Graecis cederetur,

not at all, id. ib. 1, 3, 5:

ita fit ut omnino nemo esse possit beatus,

id. ib. 2, 6, 16:

id agimus ut id in sapiente nullum sit omnino,

id. ib. 3, 10, 22; cf. id. Off. 2, 1, 3:

Clodium sanxisse, ut vix aut omnino non posset... infirmari sua lex,

not at all, id. Att. 3, 23, 2:

non omnino quidem, sed magnam partem,

id. Fam. 9, 15, 3:

quae aut omnino aut certe facilius consequentur,

id. Balb. 19, 43:

eos omittamus, qui omnino nusquam reperiuntur,

id. Lael. 6, 21:

causas omnino numquam attigerunt,

id. de Or. 2, 13, 55: non usquam id quidem dicit omnino, sed quae dicit idem valent, absolutely, i. e. expressly, explicitly, id. Tusc. 5, 9, 24:

omnino, quod cupis, efficies,

Cat. 98, 5:

non tamen omnino Teucros delere paratis,

Verg. A. 9, 248:

ne faciam, inquis, Omnino versus,

Hor. S. 2, 1, 6:

nihil omnino, te recitante placet,

Mart. 3, 45, 4.— With omnis:

non ego omnino lucrum omne esse utile homini existimo,

all and every, of all kinds whatever, Plaut. Capt. 2, 2, 75:

hoc genus et cetera necessaria et omnino omnis argumentatio, etc.,

Cic. Inv. 1, 46, 86:

vis et injuria et omnino omne. quod obfuturum est,

id. ib. 2, 53, 164:

sin omnino interierint omnia,

id. Fam. 6, 2, 6; v. also the foll.—With prorsus:

non justa, injusta, prorsus omnino obsequor,

Ter. Ad. 5, 9, 33.—

In partic.

With numerals, in all, altogether, only, but, just (= hoi pantes):

quinque omnino fuerunt,

Cic. Clu. 28, 76:

diebus omnino decem et octo,

Caes. B. G. 4, 19 fin.:

sane frequentes fuimus: omnino ad ducentos,

Cic. Q. Fr. 2, 1, 1:

erant omnino itinera duo,

there were only two ways, Caes. B. G. 1, 6:

duae omnino civitates,

id. ib. 4, 38:

cum omnino non essent amplius centum,

Nep. Pelop. 2, 3:

expeditionem unam omnino suscepit,

Suet. Claud. 17:

semel omnino eam viderat,

Curt. 4, 10. [p. 1265] 24.—

In concessive clauses, by all means, indeed, doubtless, yes, certainly, to be sure. —With sed:

restricti omnino esse nullo modo debemus, sed in deligendis idoneis judicium et diligentiam adhibere, etc.,

Cic. Off. 2, 18, 62:

danda opera est omnino... sed, etc.,

id. ib. 2, 20, 71; so id. de Or. 2, 21, 89:

pugnas omnino, sed cum adversario facili,

id. Ac. 2, 6, 84.—With autem:

omnino est amans sui virtus... ego autem non de virtute nunc loquor,

id. Lael. 26, 98.—

In making a statement of general application, in general, generally, universally:

de hominum genere, aut omnino de animalium loquor,

Cic. Fin. 5, 11, 33:

plurimumque poëtis nostris, omninoque Latinis litteris luminis attulisti,

id. Ac. 1, 3, 9; Plin. Ep. 5, 4, 3.—At the beginning of a general proposition:

omnino fortis animus et magnus duabus rebus maxime cernitur,

Cic. Off. 1, 20, 66:

omnino omnium horum vitiorum atque incommodorum una cautio est, ut, etc.,

id. Lael. 21, 78.—

After non modo (non), in a climax:

non modo imperator, sed liber habendus omnino non est,

Cic. Par. 5, 1, 33:

non modo tantam causam perorare, sed omnino verbum facere,

id. Quint. 24, 77:

quos ego non modo reges appellatos, sed omnino natos nesciebam,

id. Fam. 9, 15, 13; cf. id. Caecin. 13, 36.

prō-lixus, a, um, adj. [laxus], stretched far out, long, broad (syn.: latus, spatiosus).

Lit. (not in Cic.):

capillus passus prolixus,

Ter. Heaut. 2, 3, 49 Umpfenb. (Fleck. prolixe):

comae,

Ov. Tr. 4, 2, 34:

barba,

Verg. E. 8, 34 (Forbig. promissa):

caudae (opp. breves),

Varr. R. R. 2, 2, 3:

villi,

Col. 7, 3, 7:

arbores,

Varr. R. R. 1, 9, 5:

ramus,

Suet. Vesp. 5:

cervix,

Col. 7, 3, 7:

statura,

id. 1, 9, 3; cf.:

prolixo corpore erat,

Suet. Claud. 30:

tunicae,

Gell. 7, 12. — Comp.:

arator prolixior,

taller, stouter, Col. 1, 9, 3:

prolixiora quaedam nascuntur,

Varr. R. R. 1, 6, 4.—

Trop.

In gen., long, extended (ante- and postclass.):

prolixae aetatis homines,

i. e. of great age, Dig. 50, 6, 5 fin.; cf.:

prolixioris temporis spatium,

ib. 49, 14, 45:

non tam prolixo provolat ictu,

far-reaching, distant, Lucr. 4, 1245:

si cognitio prolixiorem tractatum habeat,

Dig. 33, 1, 13.— Sup.:

labor (with largus),

Jul. Val. Rer. Gest. Alex. M. 1, 57 Mai.— Neutr. adverb.:

prolixum ejulare,

greatly, violently, App. M. 8, p. 205, 15. —

In partic.

in speech, prolix (post-class.):

cujus exemplum, ne sim prolixus, omisi,

Macr. S. 3, 7 fin. —

Comprehensive in meaning (post-class.):

existimo longe esse amplius, prolixius, fusius in significandā totius prope civitatis multitudine mortales quam homines dixisse,

Gell. 13, 28, 3 —

Of circumstances, favorable, fortunate (class.): rebus secundis atque prolixis atque prosperis, Cato ap. Gell. 7, 3, 14:

cetera spero prolixa esse his duntaxat,

Cic. Att. 1, 1, 2.—

Of disposition and conduct, well-disposed, obliging, courteous (Ciceron.):

prolixa beneficaque natura,

Cic. Fam. 3, 8, 8:

animus libens et prolixus,

id. Att. 16, 16, C, 4:

Ariobarzanes in Pompeium prolixior,

id. ib. 6, 3, 5.—Hence, adv.: prō-lixē, largely, abundantly, copiously (class.):

capillus passus prolixe et circum caput Rejectus neglegenter,

Ter. Heaut. 2, 3, 49 Fleck. (Umpfenb. passus prolixus):

prolixe cumulateque facere aliquid,

Cic. Fl. 36, 89:

prolixe et celeriter facere aliquid,

id. Att. 16, 16, A, §

6: prolixe fuseque laudare,

Gell. 5, 1, 2:

promittere,

Cic. Fam. 7, 5, 1:

in quo (delectu) parum prolixe respondent Campani coloni,

do not announce themselves in very great numbers, id. Att. 7, 14, 2:

arbores prolixe foliatae,

App. M. 4, p. 143, 15.— Comp.:

largius prolixiusque fruere,

Gell. 1, 22, 10:

fabulari,

id. 12, 1, 4:

accipit hominem prolixius,

Ter. Eun. 5, 8, 52:

fovere aliquem,

Suet. Tit. 7; cf.:

et factus in agoniā, prolixius orabat,

more earnestly, Vulg. Luc. 22, 44.

prorsus (collat. form prōsus, Plaut. Trin. 3, 3, 2; Enn. ap. Non. 165, 11; Trag. Rel. p. 28 Rib.; but p. 107 Vahl. reads prorsus), adv. [for pro-versus].

Forwards (ante-class.):

non prorsus, verum transvorsus cedit, quasi cancer solet,

Plaut. Ps. 4, 1, 45.—

Straight on, right onwards, directly (ante- and post-class.), Cato ap. Fest. p. 234 Müll.:

tunc Arionem prorsus ex eo loco Corinthum petivisse,

Gell. 16, 19, 17.—

Trop.

Straightway, by all means, certainly, truly, precisely, utterly, absolutely (class.):

prorsus perii,

Plaut. Aul. 2, 8, 27:

vide ne ille huc prorsus se inruat,

Ter. Ad. 4, 2, 11; 3, 2, 26:

prorsus tacere nequeo,

id. Hec. 4, 4, 51: ita [p. 1474] prorsus existimo, Cic. Tusc. 2, 5, 14:

nullo modo potest fleri prosus,

Plaut. Trin. 3, 3, 2:

nullo modo prorsus assentior,

Cic. N. D. 3, 8, 21; id. Att. 13, 45, 1:

verbum prorsus nullum intellego,

not a single word, id. de Or. 2, 14, 61:

venies exspectatus non solum nobis, sed prorsus omnibus,

id. Fam. 4, 10, 1:

affatim prorsus,

id. Att. 16, 1, 5:

prorsus vehementer et severe,

id. ib. 16, 15, 2:

hoc mihi prorsus valde placet,

id. Fam. 6, 20, 2; Plin. 14, 5, 7, § 58.—Ironically:

grati prorsus conjugibus revertemur,

Curt. 5, 5, 13.—

Exactly, just, precisely:

set ea prorsus opportuna Catilinae,

Sall. C. 16, 5; Varr. L. L. 6, § 16 dub.;

v. Müll. ad h. l.: prorsus quasi,

precisely as if, Just. 1, 7, 16.—

After an enumeration of particulars, in short, in fine, in a word: igitur colos exsanguis, foedi oculi: citus modo, modo tardus incessus;

prorsus in facie vultuque vecordia inerat,

Sall. C. 15, 5; 25, 5; id. J. 23, 1; 30, 3 al.

prorsus (collat. form prōsus; v. II.), a, um, adj. [for pro-versus].

Straightforwards, right onwards, straight, direct (post-Aug.):

prorso tramite siste gradus (al. proso),

Avien. 3:

prorsi limites appellantur in agrorum mensuris, qui ad orientem directi sunt,

Fest. p. 234, and Paul. ex Fest. p. 235 Müll.—

Trop., of style, straightforwards, i. e. prosaic, in prose, opp. to verse (post-class.): prorsum est porro versum, id est ante versum. Hinc et prorsa oratio, quam non inflexit cantilena, Don. Ter. Eun. 2, 3, 14:

et prorsa et vorsa facundia veneratus sum,

in prose and verse, App. Flor. 4, p. 361, 36.—In this sense predominant (but not found in Cic.) in the form prosa oratio, prose, =soluta oratio, Quint. 1, 5, 18; 11, 2, 39:

prosa eloquentia,

Vell. 1, 17, 3; Sen. ap. Gell. 12, 2, 6; Col. 11, 1, 1; Plin. 5, 29, 31, § 112.— Subst.: prōsa, ae, f., prose, Quint. 1, 8, 2; 8, 6, 17; 20; 9, 4, 52 et saep.

quŏ-ad (monosyl., Lucr. 2, 849; Hor. S. 2, 3, 91; collat. form quaad, Varr. R. R. 1, 1, 2; Inscr. Fabr. p. 641, 357; cf. Cardin. Dipl. p. 22, 30, and n. 337, and Cavedon. Marm. Moden. p. 243), adv. [orig. quod-ad = ad quod], how long?

Lit., in direct questions (rare):

senem Quoad exspectatis vestrum?

Ter. Phorm. 1, 2, 98.—

Transf.

As long as:

quousque, inquies? quoad erit integrum,

Cic. Att. 15, 23, 1:

tamdiu velle debebis, quoad te, quantum proficias, non poenitebit,

id. Off. 1, 1, 2: quoad vixit, id. Verr. 2, 1, 23, § 60.—

Till, until, until that:

ferrum usque eo retinuit, quoad renuntiatum est vicisse Boeotios,

Nep. Epam. 9, 3; 2, 5:

hactenus existimo, consolationem recte adhibitam esse, quoad certior fieres,

Cic. Fam. 4, 3, 3:

quoad ipse cum exercitu propius accessisset,

Caes. B. G. 4, 11; Liv. 5, 50; Suet. Caes. 14; Just. 12, 9, 11.—

How far, as far as:

videte nunc, quoad fecerit iter apertius, quam antea,

Cic. Agr. 1, 2, 5; cf.:

jus civile eatenus exercuerunt, quoad populum praestare voluerunt,

id. Leg. 1, 4, 14; id. Phil. 11, 3, 6:

quoad insequi poterat,

Liv. 2, 25; 22, 6.—

So far as, as much as:

jubeo te salvere voce summā, quoad vires valent,

as far as my strength reaches, Plaut. As. 2, 2, 30:

est modus tamen, quoad pati uxorem oportet,

to what extent, id. Men. 5, 2, 19:

quoad patiatur consuetudo,

as far as custom permits, Varr. L. L. 9, § 1:

cognitis, quoad possunt ab homine cognosci, bonorum et malorum finibus,

Cic. Tusc. 4, 38, 82:

ut, quoad possem et liceret, nunquam discederem,

id. Lael. 1, 1; id. Q. Fr. 1, 1, 3.—With gen. ejus in the phrase, quoad ejus facere possum, as far or as well as I can:

tu tamen velim ne intermittas, quoad ejus (facere) poteris, scribere ad me,

Cic. Att. 11, 12, 4 (B. and K. quod); id. Fam. 3, 2, 2 Orell.:

ut quoad ejus fieri possit,

as much as possible, id. Inv. 2, 6, 20:

id eos ut prohiberet, quoad ejus sine bello posset. praetori mandatum est,

as far as possible without having recourse to arms, Liv. 39, 45.—Without ejus:

quoad facere potui,

Cic. de Or. 2, 72, 291.—

With respect to, as to, = quod attinet ad (with the acc. only in the foll. examples where the text is doubtful):

quoad diem,

Liv. 42, 6, 6 MSS. (Weissenb. quam ad diem):

quoad sexum, multitudinem, casum,

Varr. L. L. 8, 23, § 46 Müll. (MSS. quod sexum; perh. ad is omitted; cf.

Müll. ad loc.): nec interest, quoad feras bestias et volucres, utrum, etc.,

Dig. 41, 1, 3 (Momms. quod ad feras).

rătĭo, onis (abl. rationi, Lucr. 6, 66), f. [reor, ratus], a reckoning, account, calculation, computation.

Lit.

Sing.: Les. Nequaquam argenti ratio conparet tamen. Sta. Ratio quidem hercle adparet: argentum oichetai, Plaut. Trin. 2, 4, 15 sq.:

rationem putare... bene ratio accepti atque expensi inter nos convenit,

id. Most. 1, 3, 141; 146; cf.: ad calculos vocare amicitiam, ut par sit ratio acceptorum et datorum, Cic. Lael. 16, 58:

itur, putatur ratio cum argentario... Ubi disputata est ratio cum argentario,

Plaut. Aul. 3, 5, 53 sq.:

dextera digitis rationem computat,

id. Mil. 2, 2, 49:

magna ratio C. Verruci,

Cic. Verr. 2, 2, 77, § 188:

direptio ejus pecuniae, cujus ratio in aede Opis confecta est,

id. Phil. 5, 6, 16; cf.:

quibus in tabulis nominatim, ratio confecta erat, qui numerus domo exisset, etc.,... Quarum omnium rerum summa erat, etc.,

Caes. B. G. 1, 29: auri ratio constat: aurum in aerario est, the account agrees, i. e. is correct, Cic. Fl. 28, 69 (v. consto):

decumo post mense, ut rationem te dictare intellego,

to make the reckoning, Plaut. Am. 2, 2, 38 (al. ductare):

rationem ducere,

to make a computation, to compute, calculate, reckon, Cic. Verr. 2, 2, 52, § 129; so, rationem habere, to take an account, make a computation:

omnium proeliorum,

Caes. B. C. 3, 53; cf.:

hujus omnis pecuniae conjunctim ratio habetur,

id. B. G. 6, 19; and:

piratarum,

Cic. Verr. 2, 5, 28, § 71:

rationem inire,

to cast up, reckon, calculate, Caes. B. G. 7, 71, 4:

quattuor minae periere, ut ratio redditur,

Plaut. Men. 1, 3, 23; cf.:

tibi ego rationem reddam?

id. Aul. 1, 1, 6; id. Trin. 2, 4, 114:

rationem referre,

Cic. Verr. 2, 1, 39, § 98:

rationem repetere de pecuniis repetundis,

id. Clu. 37, 104: Py. Quanta istaec hominum summa est? Ar. Septem millia. Py. Tantum esse oportet:

recte rationem tenes,

Plaut. Mil. 1, 1, 47 et saep.:

drachumae, quas de ratione debuisti,

according to the account, id. Trin. 2, 4, 24:

grandem (pecuniam) quemadmodum in rationem inducerent, non videbant,

how they should bring it into their accounts, Cic. Verr. 2, 1, 41, § 106.—

Plur.: rationes putare argentariam, frumentariam, pabuli causa quae parata sunt;

rationem vinariam, oleariam, quid venierit, etc.,

Cato, R. R. 2, 5:

rationes ad aerarium continuo detuli... quas rationes si cognoris, intelleges, etc.,

Cic. Pis. 25, 61:

ut rationes cum publicanis putarent,

id. Att. 4, 11, 1:

rationes a colono accepit,

id. Caecin. 32, 94:

quid opus est? inquam. Rationes conferatis. Assidunt, subducunt, ad nummum convenit,

id. Att. 5, 21, 12:

rationes referre... rationes deferre,

id. Fam. 5, 20, 2:

Romani pueri longis rationibus assem Discunt in partes centum diducere,

Hor. A. P. 325 et saep.:

A RATIONIBVS,

an accountant, Inscr. Orell. 1494; 2973; 2986; 4173 et saep. (cf. ab).—

Transf.

A list, roll, register (rare):

cedo rationem carceris, quae diligentissime conficitur, quo quisque die datus in custodiam, quo mortuus, quo necatus sit,

Cic. Verr. 2, 5, 57, § 147:

rationes imperii, ab Augusto proponi solitas, sed a Tiberio intermissas, publicavit (sc. Caligula),

Suet. Calig. 16 ( = breviarium) totius imperii, id. Aug. 101 fin.:

rationarium imperii,

id. ib. 28.—

A sum, number (rare), Plaut. Trin. 2, 4, 11:

nunc lenonum et scortorum plus est fere Quam olim muscarum est. Ea nimia est ratio,

id. Truc. 1, 1, 49:

pro ratione pecuniae liberalius est Brutus tractatus quam Pompeius,

Cic. Att. 6, 3, 5; cf. II. B. 1. c. infra.—

A business matter, transaction, business; also, a matter, affair, in gen. (a favorite word of Cicero):

res rationesque eri Ballionis curo,

Plaut. Ps. 2, 2, 31:

res rationesque vestrorum omnium,

id. Am. prol. 4:

re ac ratione cum aliquo conjunctus,

Cic. Verr. 2, 2, 70, § 172:

de tota illa ratione atque re Gallicana inter se multa communicare,

id. Quint. 4, 15:

cum (Druides) in reliquis fere rebus, publicis privatisque rationibus, Graecis utantur litteris,

Caes. B. G. 6, 14 (metaphrast. pragmasi):

ratio nummaria,

Cic. Att. 10, 11, 2:

aeraria ratio,

id. Quint. 4, 15:

ratio domestica... bellica,

id. Off. 1, 22, 76:

quod ad popularem rationem attinet,

id. Fam. 1, 2, 4:

rationes familiares componere,

Tac. A. 6, 16 fin.:

fori judiciique rationem Messala suscepit,

Cic. Rosc. Am. 51, 149; cf.:

in explicandis rationibus rerum civilium,

id. Rep. 1, 8, 13:

rationes civitatis,

id. ib. 1, 6, 11:

quantos aestus habet ratio comitiorum... nihil fallacius ratione tota comitiorum,

id. Mur. 17, 35:

propter rationem Gallici belli,

id. Prov. Cons. 8, 19; so id. ib. 8, 14, 35:

ad omnem rationem humanitatis,

id. Mur. 31, 66: in hac ratione quid res, quid causa, quid tempus ferat, tu facillime perspicies, id. Fam. 1, 7, 6 fin.:

ad eam rationem existimabam satis aptam naturam meam,

id. Att. 9, 11, A, 1.—

Pregn.: meae (tuae, etc.) rationes, my ( thy, etc.) interest, my ( thy, etc.) advantage (cf. in Engl. to find one's account in any thing):

me ad ejus rationes adjungo, quem tu in meis rationibus tibi esse adjungendum putasti,

Cic. Fam. 1, 8, 2; cf.:

exemplum meis alienissimum rationibus,

id. Corn. Fragm. 1, 7 B. and K.:

consideres, quid tuae rationes postulent,

Sall. C. 44, 5: servitia repudiabat... alienum suis rationibus existimans videri causam civium cum servis fugitivis communicasse, inconsistent with his policy or interests, id. ib. 56, 5:

si meas rationes unquam vestrae saluti anteposuissem,

Cic. Red. ad Quir. 1, 1.

Trop., a reckoning, account, computation:

postquam hanc rationem cordi ventrique edidi,

presented this reckoning, Plaut. Aul. 2, 7, 12:

itidem hic ut Acheronti ratio accepti scribitur,

i.e. things are taken only, nothing is given back, id. Truc. 4, 2, 36:

nomen (comoediae) jam habetis, nunc rationes ceteras Accipite,

an account of the rest, id. Poen. prol. 55; cf.:

census quom sum, juratori recte rationem dedi,

id. Trin. 4, 2, 30; so,

rationem dare, for the more usual rationem reddere,

Varr. L. L. 6, § 86 Mull.; Cic. Verr. 2, 1, 36, § 92 Zumpt:

(argentarii) ratione utuntur,

make a reckoning, settle up, Plaut. Cas. prol. 27:

cum eam mecum rationem puto,

go into that calculation, think over the matter, id. ib. 3, 2, 25; cf.:

frustra egomet mecum has rationes puto,

Ter. Ad. 2, 1, 54:

(Medea et Atreus) inita subductaque ratione nefaria scelera meditantes,

Cic. N. D. 3, 29, 71:

quod posteaquam iste cognovit hanc rationem habere coepit,

to make the following calculation, reflection, id. Verr. 2, 5, 39, § 101; cf.: totius rei consilium his rationibus explicavit, ut si, etc.,... si, etc.,... sin, etc., drew the plan of the whole undertaking according to the following calculation, that if, etc., Caes. B. C. 3, 78;

and herewith cf.: rationem consilii mei accipite,

id. ib. 3, 86:

ut habere rationem possis, quo loco me convenias, etc.,

that you may calculate, Cic. Fam. 3, 6, 6:

semper ita vivamus, ut rationem reddendam nobis arbitremur,

id. Verr. 2, 2, 11, § 28; cf.:

nihil est, quod minus ferendum sit, quam rationem ab altero vitae reposcere eum, qui non possit suae reddere,

id. Div. in Caecil. 9, 28;

and with this cf.: si gravius quid acciderit, abs te rationem reposcent,

will call you to account, Caes. B. G. 5, 30: clarorum virorum atque magnorum non minus otii, quam negotii rationem exstare oportere, an account must be capable of being given, Cato ap. Cic. Planc. 27, 66:

tam otii quam negotii rationem reddere majores censuisse,

Col. 11 fin.: eam condicionem esse imperandi, ut non aliter ratio constet, quam si uni reddatur, that the account is not correct unless, etc., Tac. A. 1, 6 fin.:

mirum est quam singulis diebus in urbe ratio aut constet aut constare videatur,

Plin. Ep. 1, 9, 1; 1, 5, 16 et saep.; cf. Just. praef. 5.—

Transf.

Relation, reference, respect to a thing:

(agricolae) habent rationem cum terra, quae nunquam recusat imperium,

have an account, have to do, have dealings with the earth, Cic. Sen. 15, 51; cf.:

ubi ratio cum Orco habetur,

Varr. R. R. 1, 4, 3;

for which: ubi sit cum Orco ratio ponenda,

Col. 1, 3, 2:

cum omnibus Musis rationem habere cogito,

Cic. Att. 2, 5, 2:

cum hac (muliere) aliquid adulescentem hominem habuisse rationis,

id. Cael. 20, 50; cf. id. Verr. 2, 2, 77, § 190. omnes, quibuscum ratio huic aut est aut fuit, assunt, defendunt, id. Quint. 23, 75; cf.

. quae ratio tibi cum eo intercesserat?

id. Rosc. Com. 14, 41:

pacis vero quae potest esse cum eo ratio, in quo est incredibilis crudelitas, fides nulla?

id. Phil. 4, 6, 14:

quod si habenda cum M. Antonii latrocinio pacis ratio fuit, etc.,

id. ib. 12, 7, 17:

fontes ad nostrorum annalium rationem veteres, ad ipsorum sane recentes,

in respect to our annals, id. Brut. 13, 49.—

Pregn., a respect, regard, concern, consideration, care for a thing (usu. in the connection habere and ducere alicujus rei rationem): ad hanc rationem quoniam maximam vim natura habet, fortuna proximam: utriusque omnino habenda ratio est in deligendo genere vitae, Cic. Off. 1, 33, 120:

quorum (civium Romanorum) nobis pro vestra sapientia, Quirites, habenda est ratio diligenter,

id. Imp. Pomp. 7, 17:

(deos) piorum et impiorum habere rationem,

id. Leg. 2, 7, 15:

cujus absentis rationem haberi proximis comitiis populus jussisset,

Caes. B. C. 1, 9; so,

absentis,

id. ib. 1, 32; 3, 82 fin.:

sauciorum et aegrorum habita ratione,

id. ib. 3, 75:

moneret, frumenti rationem esse habendam,

Hirt. B. G. 8, 34;

so (al. frumentandi), rationem habere,

Caes. B. G. 7, 75 Oud.; cf. id. ib. 7, 71:

alicujus vel dignitatis vel commodi rationem non habere,

Cic. de Or. 2, 4, 17: ut summae rei publicae rationem habeamus, Pompeius ap. Cic. Att. 8, 12, c, 3:

alicujus salutis rationem habere,

i. e. to regard, care for, be concerned about, Caes. B. G. 7, 71; so id. B. C. 1, 20:

turpissimae fugae rationem habere,

id. ib. 2, 31:

ut in ceteris habenda ratio non sui solum sed etiam aliorum, sic, etc.,

Cic. Off. 1, 39, 139:

proinde habeat rationem posteritatis et periculi sui,

Caes. B. C. 1, 13:

habere nunc se rationem officii pro beneficiis Caesaris,

id. B. G. 5, 27:

non ullius rationem sui commodi ducit,

Cic. Rosc. Am. 44, 128:

cum hujusce periculi tum ceterorum quoque officiorum et amicitiarum ratio,

id. Clu. 42, 117:

omnis hac in re habenda ratio et diligentia est, ut, etc.,

id. Lael. 24, 89; cf.:

didici ex tuis litteris, te omnibus in rebus habuisse rationem, ut mihi consuleres,

id. Fam. 3, 5, 1:

habeo rationem, quid a populo Romano acceperim,

bring into consideration, consider, id. Verr. 2, 5, 14, § 36:

ut habere rationem possis, quo loco me salva lege Cornelia convenias, ego veni, etc.,

id. Fam. 3, 6, 6:

neque illud rationis habuisti, eam provinciam ad summam stultitiam nequitiamque venisse,

id. Verr. 2, 5, 15, § 38; cf.:

hoc rationis habebant, facere eos nullo modo posse, ut, etc.,

id. ib. 2, 2, 29, e70.—

Relation to a thing, i. e.

Subject., course, conduct, procedure, mode, manner, method, fashion, plan, etc. (cf. consilium):

nunc sic rationem incipissam, hanc instituam astutiam, ut, etc.,

Plaut. Mil. 2, 2, 82; cf. id. ib. 3, 1, 175 sqq.:

ubi cenas hodic, si hanc rationem instituis?

Plaut. Stich. 3, 1, 26; id. Truc. 1, 1, 3:

tua ratio est, ut secundum binos ludos mihi respondere incipias: mea, ut ante primos ludos comperendinem. Ita fiet, ut tua ista ratio existimetur astuta, meum hoc consilium necessarium,

Cic. Verr. 1, 11, 34; cf.:

ratio viaque defensionis,

id. Verr. 2, 5, 1, § 4:

itaque in praesentia Pompeii insequendi rationem omittit,

Caes. B. C. 1, 30:

mea autem ratio in dicendo haec esse solet, ut, etc.,

Cic. de Or. 2, 72, 292:

haec in philosophia ratio contra omnia disserendi,

id. N. D. 1, 5, 11:

dicendi,

id. Or. 32, 114; id. de Or. 3, 15, 56; cf.:

aliquot ante annis inita ratio est, ut, etc.,

id. Rep. 2, 36, 61:

ut, quo primum occurreretur, vix ratio iniri possit,

Caes. B. G. 7, 24:

quia reponendarum (tegularum) nemo artifex inire rationem potuerit,

Liv. 42, 3 fin. —In plur.:

hoc aditu laudis non mea me voluntas sed meae vitae rationes ab ineunte aetate susceptae prohibuerunt,

plan of life, Cic. Imp. Pomp. 1, 1:

de rationibus rerum publicarum aut constituendarum aut tuendarum,

id. Rep. 1, 6, 11.—

Object., relation, condition, nature, kind, sort, fashion, way, etc. (cf. modus):

sed ratio ordoque agminis aliter se habebat ac Belgae ad Nervios detulerant,

Caes. B. G. 2, 19; cf.:

ut rei militaris ratio atque ordo postulabat,

id. ib. 2, 22; so,

rei militaris,

id. ib. 4, 23:

ratio atque usus belli,

the art and practice of war, id. ib. 4, 1; id. B. C. 1, 76 fin.; 2, 18; 3, 17 et saep. al.; cf.:

novae rationes bellandi,

id. ib. 3, 50:

ratio equestris proelii,

id. B. G. 5, 16:

quorum operum haec erat ratio, etc.,

id. B. C. 1, 25; cf.: rationem pontis hanc instituit;

tigna bina, etc.,

id. B. G. 4, 17:

serpit per omnium vitas amicitia, nec ullam aetatis degendae rationem patitur esse expertem sui,

Cic. Lael. 23, 87; cf.:

ita ratio comparata est vitae naturaeque nostrae, ut, etc.,

id. ib. 27, 101; id. Ac. 2, 43, 132:

civitas (Platonis) non quae possit esse, sed in qua ratio rerum civilium perspici posset,

id. Rep. 2, 30, 52 init.; cf.:

reliqui disseruerunt de generibus et de rationibus civitatum,

id. ib. 2, 11, 22;

1, 8, 13: quam creberrimis litteris faciam ut tibi nota sit omnis ratio dierum atque itinerum meorum,

id. Fam. 3, 5, 4: quoniam eadem est ratio juris in utroque, id. Rep. 3, 12, 21; cf.:

haec eadem ratio est in summa totius Galliae,

Caes. B. G. 6, 11 fin.:

ab nostris eadem ratione, qua pridie, resistitur,

id. ib. 5, 40; id. B. C. 3, 100; cf. id. ib. 3, 101:

docet, longe alia ratione esse bellum gerendum atque antea sit gestum,

id. B. G. 7, 14:

hoc si Romae fieri posset, certe aliqua ratione expugnasset iste,

Cic. Verr. 2, 2, 52, ee130:

quid refert, qua me ratione cogatis?

id. Lael. 8, 26:

quod fuit illis conandum atque omni ratione efficiendum,

Caes. B. C. 1, 65 fin.; 1, 67 fin.:

simili ratione Pompeius in suis castris consedit,

id. ib. 3, 76:

auxilium ferri nulla ratione poterat,

id. ib. 1, 70:

nec quibus rationibus superare possent, sed quem ad modum uti victoria deberent, cogitabant,

id. ib. 3, 83 fin.; 3, 58; 3, 18 fin. et saep.—

With gen. of a subst. in circumlocution for the subst. itself (v. Zumpt, Gram. §

678): vereor ne oratio mea aliena ab judiciorum ratione esse videatur,

Cic. Verr. 2, 4, 49, ee109:

multa autem propter rationem brevitatis praetermittenda,

id. ib. 2, 1, 40, ee

103: quantas perturbationes et quantos aestus habet ratio comitiorum?

id. Mur. 17, 35:

nihil fallacius ratione tota comitiorum,

id. ib. 17, 36:

praedicere tempestatum rationem et praedonum,

id. ib. 2, 4:

tota ratio talium largitionum genere vitiosa est,

id. Off. 2, 17, 60.—

Pregn., that faculty of the mind which forms the basis of computation and calculation, and hence of mental action in general, i. e. judgment, understanding, reason: duplex est vis animorum atque natura: una pars in appetitu posita est, quae est hormê Graece, quae hominem huc et illuc rapit;

altera in ratione, quae docet et explanat, quid faciendum, quid fugiendum sit. Ita fit, ut ratio praesit, appetitus obtemperet,

Cic. Off. 1, 28, 101:

homo, quod rationis est particeps, per quam consequentia cernit, causas rerum videt earumque progressus et quasi antecessiones non ignorat, similitudines comparat rebusque praesentibus adjungit atque annectit futuras, facile totius vitae cursum videt ad eamque degendam praeparat res necessarias. Eademque natura vi rationis hominem concilia homini et ad orationis et ad vitae societatem, etc.,

id. ib. 1, 4, 11 sq.:

haud scio, an melius fuerit, humano generi motum istum celerem cogitationis, acumen, sollertiam, quam rationem vocamus, non dari omnino quam tam munifice et tam large dari, etc.,

id. N. D. 2, 27, 69:

lex est ratio summa, insita in natura, quae jubet ea, quae facienda sunt, prohibetque contraria. Eadem ratio, cum est in hominis mente confirmata et confecta, lex est,

id. Leg. 1, 6, 18:

ut, quos ratio non posset, eos ad officium religio duceret,

id. N. D. 1, 42, 118:

mens et ratio et consilium in senibus est,

id. Sen. 19, 67; cf. Liv. 28, 28:

si pudor quaeritur, si probitas, si fides, Mancinus haec attulit, si ratio, consilium, prudentia, Pompeius antistat,

Cic. Rep. 3, 18, 28; cf. id. Quint. 16, 53; and:

si ratio et prudentia curas aufert,

Hor. Ep. 1, 11, 25:

quibus in rebus temeritas et casus, non ratio nec consilium valet,

Cic. Div. 2, 41, 85; cf.:

illa de urbis situ revoces ad rationem quae a Romulo casu aut necessitate facta sunt,

id. Rep. 2, 11, 22; and:

moneo ut agentem te ratio ducat, non fortuna,

Liv. 22, 39 fin.: mulier abundat audacia;

consilio et ratione deficitur,

Cic. Clu. 65, 184:

Ariovistum magis ratione et consilio quam virtute vicisse. Cui rationi contra homines barbaros locus fuisset, etc.,

Caes. B. G. 1, 40: arma amens capio;

nec sat rationis in armis,

Verg. A. 2, 314:

rationis egens,

id. ib. 8, 299 et saep.:

iracundia dissidens a ratione,

Cic. Rep. 1, 38, 60:

majora quam hominum ratio consequi possit,

id. ib. 1, 10, 15:

quantum ratione provideri poterat,

Caes. B. G. 7, 16 fin.:

quantumque in ratione esset, exploratum habuit,

Hirt. B. G. 8, 6 init.:

nec majore ratione bellum administrari posse,

Caes. B. C. 7, 21:

minari divisoribus ratio non erat,

it was not reasonable, was contrary to reason, Cic. Verr. 1, 9, 24; so, nulla ratio est, with an objectclause, id. Caecin. 5, 15; so,

too, minime rationis est,

Col. 3, 5, 3; cf. with dat.:

Vitellianus exercitus, cui acquiescere Cremonae ratio fuit,

which, as reason dictated, ought to have rested at Cremona, Tac. H. 3, 22:

quod domi te inclusisti, ratione fecisti,

reasonably, sensibly, judiciously, Cic. Att. 12, [p. 1527] 14, 3.—

The reasonable cause of a thing, a ground, motive, reason:

ratio est causa, quae demonstrat, verum esse id, quod intendimus, brevi subjectione. Rationis confirmatio est ea, quae pluribus argumentis corroborat breviter expositam rationem,

Auct. Her. 2, 18, 28:

quid tandem habuit argumenti aut rationis res, quamobrem, etc.,

Cic. Verr. 2, 2, 47, § 115; cf.:

nostra confirmare argumentis ac rationibus: deinde contraria refutare,

id. de Or. 2, 19, 80:

noverit orator argumentorum et rationum locos,

id. Or. 14, 44 (v. also argumentum):

si mei consilii causam rationemque cognoverit,

id. Div. in Caecil. 1, 1; cf.:

ad eam sententiam cum reliquis causis haec quoque ratio eos deduxit, quod, etc.,

Caes. B. G. 2, 10 fin.:

quam habet rationem, non quaero aequitatis, sed ipsius improbitatis atque impudentiae?... facti, si non bonam, at aliquam rationem afferre,

Cic. Verr. 2, 3, 85, e196; cf.:

deinde nihil rationis affert, quamobrem, etc.,

id. Caecin. 33, 96:

non deest hoc loco copia rationum, quibus docere velitis, humanas esse formas deorum: primum quod, etc.... deinde quod, etc.... tertiam rationem affertis, quod, etc.,

id. N. D. 1, 27, 76:

et quidem, cur sic opinetur, rationem subicit,

id. Div. 2, 50, 104:

idcirco minus existimo te nihil nisi summa ratione fecisse,

id. Att. 8, 11, D, §

5: nunc non modo agendi rationem nullam habeo, sed ne cogitandi quidem,

id. Fam. 4, 13, 3:

rationes in ea disputatione a te collectae vetabant me rei publicae penitus diffidere,

id. Fam. 5, 13, 3; cf. id. Ac. 2, 36, 116:

rationibus conquisitis de voluptate et dolore disputandum putant,

id. Fin. 1, 9, 31; cf.:

quod cum disputando rationibusque docuisset,

id. Rep. 1, 16, 25:

his rationibus tam certis tamque illustribus opponuntur ab his, qui contra disputant primum labores, etc.,

id. ib. 1, 3, 4 et saep.:

num parva causa aut prava ratio est?

reason, excuse, Ter. Eun. 3, 5, 27.—

In rhet., a showing cause, argument, reasoning in support of a proposition:

ratio est, quae continet causam, quae si sublata sit, nihil in causa controversiae relinquatur, hoc modo: Orestes si accusetur matricidii, nisi hoc dicat, Jure feci, illa enim patrem meum occiderat, non habet defensionem,

Cic. Inv. 1, 13, 18:

ad propositum subjecta ratio, et item in distributis supposita ratio,

id. de Or. 3, 54, 207; cf. Quint. 3, 11, 4; 5, 14, 1; 16; 7, 8, 3.—

Reasonableness, reason, propriety, law, rule, order, conformity, etc.:

in omnibus, quae ratione docentur et via, primum constituendum est, quid quidque sit, etc.,

in a reasonable, regular manner, Cic. Or. 33, 116; cf.:

ut ratione et via procedat oratio,

id. Fin. 1, 9, 29:

modo et ratione aliquid facere (along with recte atque ordine facere),

id. Quint. 7, 28; cf.:

quae res Nec modum habet neque consilium, ratione modoque Tractari non vult,

Hor. S. 2, 3, 266:

nihil est, quod ratione et numero moveri possit sine consilio,

Cic. N. D. 2, 16, 43:

intervallis imparibus, sed tamen pro rata parte ratione distinctis,

divided proportionally by rule, id. Rep. 6, 18, 18; cf.:

ex summis et infimis et mediis interjectis ordinibus ut sonis moderata ratione civitas concinit,

in symmetrical proportion, id. ib. 2, 42, 69:

in quo defuit fortasse ratio, sed tamen vincit ipsa rerum publicarum natura saepe rationem,

order, system, id. ib. 2, 33, 57;

5, 5, 7: declinatio si cum ratione fiet,

reasonably, id. Tusc. 4, 6, 13:

ratio et distributio,

a reasonable division, Q. Cic. Pet. Cons. 1, 1.—

A theory, doctrine, or system based upon reason; science, and (less freq.), subject., knowledge:

erat enim tunc haec nova et ignota ratio, solem lunae oppositum solere deficere,

Cic. Rep. 1, 16, 25; cf.:

nova et a nobis inventa ratio,

id. ib. 1, 8, 13;

2, 39, 66: si animum contulisti in istam rationem et quasi artem,

id. ib. 1, 23, 37; cf.:

omnes tacito quodam sensu sine ulla arte aut ratione, quae sint in artibus ac rationibus recta ac prava dijudicant,

id. de Or. 3, 50, 195; id. Brut. 74, 258:

continet enim totam hanc quaestionem ea ratio, quae est de natura deorum,

id. Div. 1, 51, 117:

Epicuri ratio, quae plerisque notissima est,

doctrine, system, philosophy, id. Fin. 1, 5, 13; cf.:

Stoicorum ratio disciplinaque,

id. Off. 3, 4, 20:

Cynicorum ratio,

id. ib. 1, 41, 148; so id. Fin. 3, 20, 68: ratio vivendi... ratio civilis et disciplina populorum, the art of living... statesmanship, id. Rep. 3, 3, 4; cf.:

etiamsi cui videbitur illa in optimis studiis et artibus quieta vitae ratio beatior, haec civilis laudabilior est certe et illustrior,

id. ib. 3, 3, 4:

improba navigii ratio tum caeca jacebat,

Lucr. 5, 1004: saltationis ac musicae rationis studiosi, Col. prooem. e3 al.—Subject., knowledge:

si qua (est in me) exercitatio dicendi aut si hujus rei ratio aliqua, ab optimarum artium studiis ac disciplina profecta,

Cic. Arch. 1, 1.—

A view or opinion resting upon reasonable grounds:

mea sic est ratio,

Ter. Ad. 1, 1, 43; cf.:

inventus est nemo, cujus non haec et sententia esset et oratio, non esse metuendum, etc.... Haec cum omnes sentirent et cum in eam rationem pro suo quisque sensu ac dolore loqueretur,

Cic. Verr. 2, 1, 27, § 68 sq.; and with this cf. id. Att. 1, 11, 1:

cujus ratio etsi non valuit,

Nep. Milt. 3, 6 (just before: hujus cum sententiam plurimi essent secuti).—

In philos. lang., a production of proof, argumentation, reasoning: (Epicurus) tollit definitiones; nihil de dividendo ac partiendo docet;

non, quo modo efficiatur concludaturque ratio, tradit,

Cic. Fin. 1, 7, 22; cf. id. Div. 2, 10, 25; id. de Or. 2, 38, 158:

ratio ipsa coget, et ex aeternitate quaedam esse vera et ea non esse nexa causis aeternis, etc.,

id. Fat. 16, 38; cf.:

ergo, ubi tyrannus est, ibi non vitiosam ut heri dicebam, sed, ut nunc ratio cogit, dicendum est, plane nullam esse rem publicam,

id. Rep. 3, 31, 43.

red-undo, āvi, ātum, 1, v. n.; of water, from being over full, to run back or over, to pour over, stream over, overflow (freq. and class.; a favorite word of Cic., esp. in trop. senses; not in Cæs., Verg., or Hor.; cf.: refluo, recurro).

Lit.:

mare neque redundat unquam neque effunditur,

Cic. N. D. 2, 45, 116:

si lacus Albanus redundasset,

id. Div. 2, 32, 69; so,

lacus,

id. ib. 1, 44, 100; cf. Suet. Claud. 32: redundantibus cloacis, Sall. H. Fragm. ap. Non. 138, 7 (id. H. 3, 26 Dietsch):

Nilus campis redundat,

Lucr. 6, 712; so,

fons campis,

id. 5, 603; and:

aqua gutture pleno,

Ov. R. Am. 536:

cum pituita redundat aut bilis,

Cic. Tusc. 4, 10, 23; cf.:

locos pituitosos et quasi redundantes,

id. Fat. 4, 7:

sanguis in ora et oculos redundat,

Flor. 3, 17, 8. —

Poet., in part. pass.:

redundatus = redundans: amne redundatis fossa madebat aquis,

Ov. F. 6, 402; and for undans: (Boreae vis saeva) redundatas flumine cogit aquas, the swelling, surging waters (opp. aequato siccis aquilonibus Istro), id. Tr. 3, 10, 52.—

Transf.: redundare aliquā re, or absol., to be over full of, to overflow with any thing.

Of things:

quae (crux) etiam nunc civis Romani sanguine redundat,

is soaked with, Cic. Verr. 2, 4, 11, § 26; cf.:

sanguine hostium Africa,

id. Imp. Pomp. 11, 30; and id. Cat. 3, 10, 24:

largus manat cruor: ora redundant Et patulae nares,

Luc. 9, 812.—

Of persons:

hesternā cenā redundantes,

Plin. Pan. 63, 3. —

Trop., to flow forth in excess, superabound, redound, to be superfluous, redundant; to flow forth freely, to be copious, to abound:

is (Molo) dedit operam, ut nimis redundantes nos juvenili quādam dicendi impunitate et licentiā reprimeret, et quasi extra ripas diffluentes coërceret,

Cic. Brut. 91, 316:

ne aut non compleas verbis, quod proposueris, aut redundes,

id. Part. Or. 7, 18; cf.:

Stesichorus redundat atque effunditur,

Quint. 10, 1, 62:

Asiatici oratores parum pressi et nimis redundantes,

Cic. Brut. 13, 51; id. de Or. 2, 21, 88; cf. Quint. 9, 4, 116; 12, 10, 12; 17:

hoc tempus omne post consulatum objecimus iis fluctibus, qui per nos a communi peste depulsi, in nosmet ipsos redundarunt,

Cic. de Or. 1, 1, 3:

quod redundabit de vestro frumentario quaestu,

id. Verr. 2, 3, 66, § 155:

quorum (vitiorum) ad amicos redundet infamia,

id. Lael. 21, 76: vitia Atheniensium in civitatem nostram, id. Rep. 1, 3, 5:

si ex hoc beneficio nullum in me periculum redundavit,

id. Sull. 9, 27; cf.:

servi, ad quos aliquantum etiam ex cottidianis sumptibus ac luxurie redundet,

id. Cael. 23, 57 fin.:

in genus auctoris miseri fortuna redundat,

Ov. Tr. 3, 1, 73:

nationes, quae numero hominum ac multitudine ipsa poterant in provincias nostras redundare,

id. Prov. Cons. 12, 31:

si haec in eum annum redundarint,

id. Mur. 39, 85:

quod laudem adulescentis propinqui existimo etiam ad meum aliquem fructum redundare,

to redound, id. Lig. 3, 8; cf.:

gaudeo tuā gloriā, cujus ad me pars aliqua redundat,

Plin. Ep. 5, 12, 2:

omnium quidem beneficiorum quae merentibus tribuuntur non ad ipsos gaudium magis quam ad similes redundat,

id. Pan. 62, 1; Quint. 12, 2, 19:

nisi operum suorum ad se laudem, manubias ad patriam redundare maluisset,

Val. Max. 4, 3, 13:

ut gloria ejus ad ipsum redundaret,

id. 8, 14, ext. 4;

Auct. B. Alex. 60, 2: animus per se multa desiderat, quae ad officium fructumve corporis non redundant,

Lact. 7, 11, 7:

ex rerum cognitione efflorescat et redundet oportet oratio,

pour forth copiously, abundantly, Cic. de Or. 1, 6, 20:

ex meo tenui vectigali... aliquid etiam redundabit,

something will still remain, id. Par. 6, 3, 49:

non reus ex eā causā redundat Postumus,

does not appear to be guilty, id. Rab. Post. 5, 11:

hinc illae extraordinariae pecuniae redundarunt,

have flowed, proceeded, id. Verr. 2, 1, 39, § 100; cf. id. ib. 2, 3, 43, § 103: ne quid hoc parricidā civium interfecto, invidiae mihi in posteritatem redundaret, should redound to or fall upon me, id. Cat. 1, 12, 29. —

Poet., with acc.:

Vulturnus Raucis talia faucibus redundat,

spouts forth, Stat. S. 4, 3, 71.—

Transf., to be present in excess; to be redundant, superabound; and: redundare aliquā re, to have an excess or redundancy of any thing: redundat aurum ac thesauri patent, Lucil. ap. Non. 384, 17:

in quibus (definitionibus) neque abesse quicquam decet neque redundare,

Cic. de Or. 2, 19, 83; cf.:

ut neque in Antonio deesset hic ornatus orationis neque in Crasso redundaret,

id. ib. 3, 4, 16; Quint. 1, 4, 9:

ut nulla (species) neque praetermittatur neque redundet,

Cic. Or. 33, 117:

munitus indicibus fuit, quorum hodie copia redundat,

id. Sest. 44, 95:

splendidissimorum hominum multitudine,

id. Pis. 11, 25; cf.:

redundante multitudine,

Tac. H. 2, 93:

quod bonum mihi redundat,

Cic. Q. Fr. 3, 9, 1:

quo posset urbs et accipere ex mari, quo egeret, et reddere, quo redundaret,

id. Rep. 2, 5, 10:

omnibus vel ornamentis vel praesidiis redundare,

id. Fam. 3, 10, 5:

tuus deus non digito uno redundat, sed capite, collo, cervicibus, etc.,

id. N. D. 1, 35, 99:

hominum multitudine,

id. Pis. 11, 25; cf.

armis,

Tac. H. 2, 32:

hi clientelis etiam exterarum nationum redundabant,

id. Or. 36:

acerbissimo luctu redundaret ista victoria,

Cic. Lig. 5, 15:

Curiana defensio tota redundavit hilaritate quādam et joco,

id. de Or. 2, 54, 221.— Hence, rĕdundans, antis, P. a., overflowing, superfluous, excessive, redundant:

amputatio et decussio redundantioris nitoris,

Tert. Cult. Fem. 2, 9.— Adv.: rĕdundanter, redundantly, superfluously, excessively, Plin. Ep. 1, 20, 21.— Comp., Ambros. Ep. 82, 27.

rĕ-tĭnĕo, ŭi, tentum, 2, v. a. [teneo].

(With the signif. of the re predominating.) To hold or keep back, not let go; to detain, retain; to restrain (class.; cf. restringo).

Lit.: Ep. Asta, abire hinc non sinam. Th. Quid nunc me retines? Plaut. Ep. 1, 1, 61:

quotiens foras ego ire volo, me retines, revocas,

id. Men. 1, 2, 5:

quid, malum, astas? Quin retines altrinsecus?

id. Mil. 2, 5, 36; id. Stich. 2, 3, 11:

te dexterā retinens manu Opsecro,

id. Capt. 2, 3, 82: si magis vis, eam omittam. Py. Nolo;

retine,

id. Mil. 4, 8, 27:

retine me,

id. Curc. 2, 3, 11; Ter. Heaut. 2, 4, 23:

concilium dimittit, Liscum retinet,

Caes. B. G. 1, 18:

homines,

Cic. Att. 13, 14, 1:

ab his fit initium retinendi Silii, etc.,

Caes. B. G. 3, 8; 3, 9; 3, 10 et saep.:

milites,

id. ib. 7, 47; 7, 52; cf.:

milites in loco,

id. B. C. 3, 92:

legiones ad urbem,

id. ib. 1, 2;

1, 9: cohortes apud se,

id. ib. 2, 19:

venit Varro ad me, et quidem id tempus, ut retinendus esset,

when he must be kept, Cic. Att. 13, 33, 4:

biduum tempestate retentus,

detained, Caes. B. C. 3, 102; cf. id. B. G. 7, 1; Plaut. Curc. 2, 1, 12; cf.:

aegre sunt retenti, quin oppidum irrumperent,

Caes. B. C. 2, 13 fin.:

vi me, vi inquam, Plancius et complexu suo retinuit,

Cic. Planc. 41, 100:

nisi jam profecti sunt, retinebis homines,

id. Att. 13, 14, 1:

euntem,

Ov. H. 18, 99:

aliquem vinclis,

id. R. Am. 213:

consulem,

Liv. 37, 51:

morbo retineri,

id. 34, 10;

v. also infra, B.: armorum parte tertiā celatà atque in oppido retentā,

Caes. B. G. 2, 32 fin.; 2, 33:

naves pro bonis Tarquiniorum ab Aristodemo retentae sunt,

i. e. as security, Liv. 2, 34, 4:

vinum portantes naves tempestatibus retentas esse,

id. 37, 27, 2; Plaut. Stich. 5, 4, 45:

mercedem,

to keep back, stop, id. As. 2, 4, 37:

alienum,

Cic. Fl. 23, 56:

lacrimas,

Ov. M. 1, 647:

manus ab ore,

id. ib. 9, 575 et saep.:

mulierem,

to hold, Plaut. Ep. 4, 1, 33; cf.:

mulierem per vim,

id. Bacch. 4, 8, 2:

arcum manu,

Cic. Verr. 2, 4, 34, § 74:

faculas sagittas,

Prop. 2, 29 (3, 27), 5; cf.:

injectā manu ferreā et retentā utrāque nave,

Caes. B. C. 1, 58:

sudor madidā veste retentus,

Mart. 5, 79, 3.—

Trop., to hold in check, keep within bounds, to restrain, check, repress, etc.: hoc servi esse officium reor, retinere at salutem (erum), Plaut. Aul. 4, 1, 8:

liberos retinere,

Ter. Ad. 1, 1, 33; Cic. Rep. 2, 25, 46; cf.:

moderantem cursum atque in suā potestate retinentem,

id. ib. 1, 29, 45:

gaudia,

Ov. M. 12, 285:

rabiem,

id. ib. 3, 566:

verba dolore,

id. ib. 10, 474:

aliquem in officio,

Cic. Rosc. Am. 25, 70:

animos sociorum in fide,

Liv. 25, 40:

retineri nequeo quin dicam ea, quae promeres,

Plaut. Trin. 3, 2, 15 (cf. supra, A.):

quae (varietas) vehementer animos hominum in legendo tuo scripto retinere possit... ordo ipse annalium mediocriter nos retinet,

binds, enchains, Cic. Fam. 5, 12, 4 and 5:

(picus) Ore suo volucres vagas retinere solebat,

Ov. M. 14, 340:

lingua retenta metu,

id. H. 11, 82:

retinentibus vobis, erumperem,

Curt. 6, 3, 5.—

(With the signif. of the verb predominant.) To hold fast, keep, retain, preserve, maintain, etc. (freq. only since the class. per.; esp. freq. in the trop. signif.; cf. obtineo).

Lit.: potius mansuetudine et innocentiā imperatoris provinciam quam vi militum aut benignitate deorum retentam atque conservatam esse, Cato ap. Cic. Fam. 15, 5, 2:

oppidum,

Caes. B. G. 7, 21 fin.:

arces (Minerva),

to preserve, protect, Cat. 64, 8:

id egit, ut amicos observantiā, rem parsimoniā retineret,

Cic. Quint. 18, 59; cf.:

retinere servareque amicos,

Hor. S. 1, 1, 89:

summos cum infimis pari jure,

Cic. Off. 2, 12, 41:

Aegyptum,

Curt. 4, 1, 30:

regionem,

id. 6, 5, 21:

neque virtutem qui habet virtute retinetur in vitā,

Cic. Fin. 3, 18, 61 B. and K.: fortunam citius reperias quam retineas, Publ. Syr. 168 Rib. —

Trop.:

retinete (fidem), post factum ut laetemini,

Plaut. Rud. prol. 30:

existimo jus augurum... rei publicae causā conservatum ac retentum,

Cic. Div. 2, 35, 75; so,

jus suum,

id. Verr. 2, 3, 14, § 37; Caes. B. C. 1, 5:

statum suum,

Cic. Rep. 2, 23, 43:

pristinam virtutem,

Caes. B. G. 5, 48, 91; cf.:

vestigium pristinae dignitatis,

Cic. Sull. 32, 91:

officium,

id. Off. 3, 29, 105:

justitiam (with colere),

id. ib. 2, 12, 42 Beier; id. Inv. 1, 1, 3:

caritatem in pastores,

id. Lael. 19, 70:

utilitatem in amicitiā et fidem,

id. ib. 24, 88:

hunc morem usque adhuc,

id. Rep. 2, 20, 36; cf. id. ib. 2, 9, 16:

de finibus retentae defensaeque sententiae,

id. Tusc. 5, 30, 84:

gravitatem retinere, iracundiam pellere,

id. Off. 1, 38, 137:

ferociam animi in vultu,

Sall. C. 61, 4:

memoriam suae pristinae virtutis, tot secundissimorum proeliorum,

Caes. B. G. 2, 21; 7, 62:

aliquid memoriā,

Cic. Imp. Pomp. 7, 19; id. Rosc. Am. 12, 33:

commissa (aures),

Hor. Ep. 1, 18, 70 et saep.:

ut Palaemo et Telamo et Plato dicerentur, retinuerunt,

Quint. 1, 5, 60.— With ne, Cic. Rep. 2, 32, 56.—

Post-class. for memoriā retinere, to keep in mind, remember:

sive ille Hasdrubal est, sive quis alius, non retineo,

Gell. 17, 9, 16.—With object-clause:

retineo me dixisse,

Dig. 35, 1, 92 init. — Hence, rĕtĭnens, entis, P. a., holding fast, tenacious, observant of any thing (class.; cf. tenax); constr. with gen.:

homo sui juris dignitatisque retinens,

Cic. Q. Fr. 1, 2, 3, § 11:

nimium equestris juris et libertatis,

id. Planc. 23, 55:

avitae nobilitatis,

Tac. A. 2, 38 fin.:

modestiae,

id. ib. 5, 11:

Seleuci conditoris (civitas),

i. e. retaining his institutions, id. ib. 6, 42; cf.:

antiqui moris,

id. ib. 16, 5 et saep. — Sup.:

proprietatum in verbis retinentissimus,

Gell. 10, 20, 10.

subsĭdĭum, ii, n. [subsideo].

Milit. t. t.

Orig., the troops stationed in reserve in the third line of battle (behind the principes), the line of reserve, reserve-ranks, triarii:

subsidium dicebatur, quando milites subsidebant in extremā acie labentique aciei succurrebant. Quod genus militum constabat ex iis, qui emeruerant stipendia, locum tamen retinebant in exercitu: quae erat tertia acies triariorum,

Fest. p. 306 Müll.; cf.:

subsidium, quod postpositum est ad subveniendum laborantibus,

id. p. 223 ib.:

triarii quoque dicti, quod in acie tertio ordine extremis subsidio deponebantur: quod hi subsidebant, ab eo subsidium dictum,

Varr. L. L. 5, § 89 ib. (very rare):

subsidia et secundam aciem adortus,

Liv. 4, 28:

jaculatores fugerunt inter subsidia ad secundam aciem,

id. 21, 46:

impulsa frons prima et trepidatio subsidiis illata,

id. 6, 13:

in subsidiis pugnacissimas locaverunt gentes,

Curt. 3, 9, 3:

in subsidiis positi,

id. 4, 13, 28.—

A body of reserve, an auxiliary corps, auxiliary forces, etc. (class.; syn.: suppetiae, auxilium): duae cohortes de subsidio procedunt, Sisenn. ap. Non. 363, 18:

rem esse in angusto vidit, neque ullum esse subsidium, quod submitti posset,

Caes. B. G. 2, 25:

neque certa subsidia collocari poterant,

id. ib. 2, 22:

cohortes veteranas in fronte, post eas ceterum exercitum in subsidiis locat,

stationed as a reserve, Sall. C. 59, 5.—

Abstr., support in battle, aid, help, relief, succor, assistance:

cum alius alii subsidium ferrent,

Caes. B. G. 2, 26:

funditores Baleares subsidio oppidanis mittit,

id. ib. 2, 7:

missi in subsidium equites,

Tac. A. 12, 55:

Italiae subsidio proficisci,

Caes. B. C. 3, 78; cf. Cic. Phil. 5, 17, 46:

integros subsidio adducit,

Caes. B. G. 7, 87:

subsidio venire,

Cic. Att. 8, 7, 1:

commune in Germanos Gallosque subsidium, octo legiones erant,

Tac. A. 4, 5.—

Transf., in gen., support, assistance, aid, help, protection, etc. (syn. adjumentum).

Sing.:

abi quaerere, ubi jurando tuo satis sit subsidii,

Plaut. Cist. 2, 1, 26:

mihi hoc subsidium (sc. juris interpretationem) jam inde ab adulescentia comparavi,

Cic. de Or. 1, 45 199; cf.: ut illud subsidium (sc. bibliothe [p. 1782] cam) senectuti parem, id. Att. 12, 3, 52:

subsidium bellissimum existimo senectuti otium,

id. de Or. 1, 60, 255; cf. id. Quint. 1, 4:

sine talium virorum subsidio resistere,

id. Clu. 1, 3:

his difficultatibus duae res erant subsidio,

Caes. B. G. 2, 20:

fidissimum annonae subsidium,

Liv. 27, 5:

aurum ad subsidium fortunae relictum,

id. 22, 32:

non aliud subsidium quam misericordia Caesaris fuit,

Tac. A. 2, 63:

nec tibi subsidio sit praesens numen,

Ov. Ib. 285.—

Plur.:

industriae subsidia,

Cic. Cat. 2, 5, 9:

frumentaria subsidia rei publicae,

id. Imp. Pomp. 12, 34:

sibi subsidia ad omnes vitae status parare,

id. Fam. 9, 6, 4:

his ego subsidiis ea sum consecutus,

id. ib. 15, 4, 14; Suet. Calig. 12:

ad omnes casus subsidia comparare,

to prepare resources, make provision, Caes. B. G. 4, 31:

mare circa Capreas importuosum et vix modicis navigiis pauca subsidia,

Tac. A. 4, 67.

vērus, a, um, adj. [etym. dub.; cf. Zend var, believe; Sanscr. var, choose, wish], true, real, actual, genuine, etc. (opp. falsus, fictus).

Lit.:

secerni blandus amicus a vero et internosci tam potest adhibitā diligentiā, quam omnia fucata et simulata a sinceris atque veris,

Cic. Lael. 25, 95:

perspicere, quid in quāque re verum sincerumque sit,

id. Off. 2, 5, 18:

vera an falsa,

Ter. And. 5, 4, 19:

res vera (opp. ficta),

Cic. Lael. 7, 24:

verus ac germanus Metellus,

id. Verr. 2, 4, 66, § 147; cf.:

ipsus verus Harpax,

Plaut. Ps. 4, 7, 111:

vera mea uxor,

id. As. 1, 1, 46 (dub.;

al. verum): color,

Ter. Eun. 2, 3, 27:

vultus,

id. And. 5, 1, 20:

via,

Plaut. Cas. 2, 6, 17:

vera et perfecta amicitia,

Cic. Lael. 6, 22:

vera, gravis, solida gloria,

id. Phil. 5, 18, 50:

decus,

id. Rep. 6, 23, 25:

causa verissima,

id. Ac. 2, 4, 10:

virtus,

Hor. C. 3, 5, 29:

dolores,

id. Ep. 1, 17, 57:

amicus,

id. A. P. 425:

nati,

legitimate, Prop. 2, 9, 17:

verius ergo quid sit,

Mart. 8, 76, 7:

ut verum esset, suā voluntate sapientem descendere, etc.,

Cic. Rep. 1, 6, 11:

id si ita est, ut, etc.... sin autem illa veriora, ut, etc.,

id. Lael. 4, 14.—

Subst.: vērum, i, n., what is true or real, the truth, the reality, the fact:

interesse oportet, ut inter rectum et pravum, sic inter verum et falsum,

Cic. Ac. 2, 11, 33:

notionem veri et falsi nullam habere,

id. ib.:

verum dicere,

Plaut. Am. 1, 1, 89; Ter. And. 2, 6, 6:

si simile veri quid invenerim,

Cic. Ac. 2, 20, 66; id. Rep. 3, 5, 8:

si verum scire vis,

id. Att. 12, 41, 3:

si verum quaerimus,

id. Tusc. 2, 23, 55:

verum quidem si audire volumus,

id. Brut. 73, 256:

verum non libenter audire,

Mart. 8, 76, 8:

minor est tua gloria vero,

Ov. H. 15 (16), 143:

ut quid hujus veri sit, sciam,

Plaut. Aul. 4, 10, 72; cf.:

non pervident quid sit in vero,

actually, really, Lact. 1, 17, 1.—So the freq. construction of the gen. veri with similis, similiter, and similitudo (by many also joined together [p. 1979] in one word, verisimilis, etc.):

narrationem jubent veri similem esse,

Cic. de Or. 2, 19, 80:

id quod veri simile occurrit,

id. Tusc. 2, 2, 5:

veri simillimum mihi videtur, quodam tempore, etc.,

id. Inv. 1, 3, 4:

veri similiora,

id. N. D. 1, 24, 66:

res similis veri,

Liv. 26, 38, 9:

simillimum veri,

Cic. Tusc. 5, 4, 11:

quod est magis verisimile,

Caes. B. G. 3, 13:

veri similiter fingere,

App. Mag. p. 293:

veri similius,

id. ib. and p. 312; Tert. Apol. 16:

veri similitudinem sequi,

Cic. Ac. 2, 33, 107; Sen. Ben. 4, 33, 2; genuine, Plin. 34, 7, 17, § 66; cf.

, in a reversed order: similitudo veri,

Cic. Part. Or. 11, 40; id. Univ. 3:

res facit controversiam aut de vero aut de recto aut de nomine,

respecting fact, id. Or. 34, 121:

nec procul a vero est, quod,

from the truth, Ov. Tr. 5, 6, 27:

ex vero positum permansit Equiria nomen,

id. F. 2, 859:

in vero esse,

to be true, Lact. 1, 11, 31; 1, 17, 1:

teneras aures mordaci radere vero,

Pers. 1, 107.— Plur.:

recta et vera loquere,

Plaut. Capt. 5, 2, 7:

vera dico,

id. Am. 1, 1, 239; 2, 1, 12; 2, 2, 55 al.:

artem se tradere vera ac falsa dijudicandi,

Cic. de Or. 2, 38, 157:

qui species alias veris... caput (= alias ab iis quae verae sunt, Orell.),

Hor. S. 2, 3, 208:

adjecta veris credibilis rerum imago,

Quint. 4, 2, 123:

vis dicam tibi veriora veris?

Mart. 6, 30, 6.

Transf.

Like rectus, consonant with reason or good morals, i. e. right, proper, fitting, suitable, reasonable, just (class.):

ah, Idnest verum?

Ter. And. 4, 1, 5:

cum aliquid verum ac rectum esse dicitur,

Cic. Leg. 3, 15, 34:

quod est rectum, verum quoque est,

id. ib. 2, 5, 11:

omnia recta, vera,

id. Tusc. 3, 27, 64:

lex vera atque princeps,

id. Leg. 2, 4, 10:

quibus peritia et verum ingenium est,

Sall. H. 1, 111 Dietsch:

ea, si vera existimare voles, maxume hortabuntur,

id. ib. 4, 61, 3 ib.:

nil Grosphus nisi verum orabit et aequum,

Hor. Ep. 1, 12, 23.—

Esp., verum est, with subject-clause (so most freq. = aequum est, etc.):

neque verum esso, qui suos fines tueri non potuerint, alienos occupare,

Caes. B. G. 4, 8:

(Cato) negat verum esse, allici benevolentiam cibo,

Cic. Mur. 35, 74:

verum est, (agrum) habere eos, quorum sanguine ac sudore partus sit,

Liv. 2, 48, 2; 3, 40, 11; 24, 48, 11;

28, 13, 7: metiri se quemque suo modulo ac pede, verum est,

Hor. Ep. 1, 7, 98; id. S. 2, 3, 212:

verius esse, Ti. Sempronio imperium habenti tradi exercitum quam legato,

Liv. 35, 8, 6:

me verius unum Pro vobis foedus luere,

Verg. A. 12, 694: si verum est, with acc. and inf., if the view is correct, Cic. N. D. 3, 31, 77; Liv. 30, 26, 7.— Rarely with ut:

praeclarum illud est, et, si quaeris, rectum quoque et verum, ut, etc.,

right and just, Cic. Tusc. 3, 29, 73:

si verum est, quod nemo dubitat, ut populus Romanus superarit, etc.,

Nep. Hann. 1, 1.—

Subst.: vērum, i, n., honor, duty:

in senatu parsilla, quae vero pretium aut gratiam anteferebat,

Sall. J. 16, 1.—

Speaking or containing the truth, true, veracious, = veridicus (rare):

sum verus?

Ter. And. 2, 5, 12:

vates,

Ov. H. 16, 123:

Apollinis os,

id. M. 10, 209:

judicium viri eruditissimi ac super ista verissimi,

Plin. Ep. 9, 25, 2; 2, 9, 4; cf.:

quo viro nihil firmius, nihil verius,

id. ib. 4, 22, 3:

verissimus et sapientissimus judex,

most conscientious, Cic. Rosc. Am. 30, 84.— Advv.

vērum.

Lit., truly, just so, certainly, doubtless, even so, yes, as a confirmatory reply (ante-class. and rare, while vero is classical; v. vero init.): So. Facies? Ch. Verum, Ter. Heaut. 5, 3, 11; Plaut. As. 4, 2, 45. Ct. Men' quaerit? Sy. Verum, Ter. Ad. 4, 2, 4; id. Eun. 2, 3, 56; 5, 6, 18.—

Transf.

In gen., as a strongly corroborative adversative particle, but in truth, but not with standing, but yet; and after negative clauses, but even, but:

merito maledicas mihi, si id ita factum est: Verum haud mentior, resque uti facta, dico,

Plaut. Am. 2, 1, 23; 1, 2, 22; Ter. And. prol. 4; id. Eun. 1, 2, 103; id. Heaut. 3, 3, 37:

in optimorum consiliis posita est civitatium salus: praesertim cum, etc.... Verum hunc optimum statum pravis hominum opinionibus eversum esse dicunt,

Cic. Rep. 1, 34, 51:

quod ejus (Hermagorae) peccatum reprehendendum videtur, verum brevi,

id. Inv. 1, 9, 12:

quae non dicunt, verum intellegi volunt,

Quint. 8, 5, 12:

sed nos non, quid nobis utile, verum quid oratori necessarium sit, quaerimus,

Cic. de Or. 1, 60, 254: ea sunt omnia non a naturā, verum a magistro, id. Mur. 29, 61; Verg. E. 3, 35.—

In the construction non modo (solum, tantum)... verum etiam (quoque), not only... but also:

non modo agendo, verum etiam cogitando,

Cic. Cael. 19, 45; id. Verr. 2, 2, 66, § 161:

non solum naturā et moribus, verum etiam studio et doctrinā,

id. Lael. 2, 6:

non ingrato tantum, verum etiam invido et crudeli animo,

Just. 21, 6, 7:

servavit ab omni Non solum facto, verum opprobrio quoque turpi,

Hor. S. 1, 6, 84: non modo... verum ne... quidem, not only not... but not even, Cic. Rep. 3, 30, 42.—

In partic.

In a transition, but, yet, still (freq. and class.):

non edepol nunc, ubi terrarum sim scio, si quis roget... Ilicet, mandata eri perierunt una et Sosia, Verum certum'st confidenter hominem contra adloqui,

Plaut. Am. 1, 1, 183:

deinde hoc vobis confirmo, etc.... verum quod ego laboribus, etc.... me persecuturum esse polliceor, etc.,

Cic. Verr. 1, 17, 51: verum schemata lexeôs duorum sunt generum, Quint. 9, 3, 2:

verum etiamsi quis summa desperet,

id. 12, 11, 26:

verum veniat sane,

Cic. Verr. 2, 2, 31, § 76 et saep.—Strengthened by enim, vero, and (in class. prose) enimvero, but truly, but indeed:

verum enim, quando bene promeruit, fiat,

Ter. Ad. 2, 1, 47: verum vero inter offam atque herbam, ibi vero longum intervallum est, Cato ap. Gell. 13, 17, 1:

verum hercle vero,

Plaut. Curc. 3, 5:

si ullo in loco ejus provinciae frumentum tanti fuit, quanti, etc. Verum enim vero cum, etc.,

Cic. Verr. 2, 3, 84, § 194; so,

verum enim vero,

id. de Or. 3, 14, 54 N. cr.; Sall. C. 20, 10; Liv. 4, 4, 8.—

In breaking off the current of discourse (cf. sed), but however, but:

exspectabantur Calendae Januariae, fortasse non recte. Verum praeterita omittamus,

Cic. Phil. 5, 12, 31: verum quidem haec hactenus;

cetera quotiescumque voletis,

id. Tusc. 3, 34, 84:

sed hoc nihil ad me... Verum hoc (ut dixi) nihil ad me. Illud ad me, etc.,

id. de Or. 2, 32, 139.—

vērō, in truth, in fact, certainly, truly, to be sure, surely, assuredly:

eho, mavis vituperari falso, quam vero extolli?

Plaut. Most. 1, 3, 21:

iste eum sese ait, qui non est, esse: et qui vero est negat,

id. Capt. 3, 4, 35: Tox. Amplectere sis. Lemn. Ego vero, id. Pers. 5, 1, 12; cf. Curt. 6, 3, 5: As. Ego non novi adulescentem vostrum. St. Veron'? As. Serio, Plaut. Truc. 2, 2, 47:

veron' serio?

id. Merc. 4, 1, 19:

itane vero obturbat?

Ter. And. 5, 4, 23: Ch. Vah, gloriare evenisse ex sententiā? Sy. Non hercle vero, verum dico, id. Heaut. 4, 5, 18:

quod de domo scribis... ego vero tum denique mihi videbor restitutus, si, etc.,

Cic. Fam. 14, 2, 3; cf.

even at the beginning of a letter: ego vero cupio te ad me venire,

I do really wish, id. ib. 14, 16, 10; so,

ego vero vellem,

id. ib. 4, 6, 1:

cum effusis gaudio lacrimis cupere vero diceret, etc.,

Liv. 27, 19, 12; Plin. Ep. 9, 20, 1.—

Esp., in apodosis, tum vero: postea quam ad causam dicendam ventum est, tum vero sine metu omnes erant, etc.,

Cic. Verr. 2, 2, 29, § 70; Sall. J. 94, 3; Stat. Th. 1, 412; cf.

tum, III. B. 1.—Ironically: sane quia vero hae mihi patent semper fores,

Ter. Eun. 1, 2, 9:

multum vero haec eis jura profuerunt,

Cic. Verr. 2, 5, 47, § 124:

turpem vero actionem, etc.,

id. Phil. 13, 11, 25:

egregiam vero laudem refertis,

Verg. A. 4, 93.—With immo:

immo vero indignum facinus faxo ex me audies,

Ter. And. 5, 2, 13. —

In corroborative replies, yes, certainly, by all means, assuredly, etc. (class.; while verum in this sense is only ante-class.): De. An quid est etiam amplius? He. Vero amplius, Ter. Ad. 3, 4, 23; id. Eun. 3, 1, 12: M. Fuisti saepe, credo, in scholis philosophorum. A. Vero, ac libenter quidem, Cic. Tusc. 2, 11, 26:

sed tu orationes nobis veteres explicabis? Vero, inquam, Brute,

id. Brut. 87, 300:

tu vero, inquam, Tite,

id. ib. 85, 292:

nos vero, inquit ille,

id. Fin. 4, 28, 80: M. Cadere, opinor, in sapientem aegritudinem tibi dixisti videri. A. Et vero ita existimo, id. Tusc. 3, 6, 12.—With immo, nay rather: De. Quin tu mi argentum cedo. Ph. Immo vero uxorem tu cedo, Ter. Phorm. 5, 8, 43:

sed da mihi nunc, satisne probas? Immo vero et haec, etc.,

Cic. Ac. 1, 3, 10:

immo vero, inquit, ii vivunt, qui, etc.,

id. Rep. 6, 14, 14: S. Quid domi? pluresne praesunt negotiis tuis? L. Immo vero unus, inquit, id. ib. 1, 39, 61.—And, to strengthen negative answers, joined with minime: S. Quid? totam domum num quis alter, praeter te, regit? L. Minime vero, Cic. Rep. 1, 39, 61; 3, 32, 44; id. Ac. 1, 1, 2; id. Off. 3, 6, 29 al.—

In urgent or encouraging expostulation, but, though, however, etc.: Ni. Cape hoc tibi aurum, Chrysale, i, fer filio. Ch. Non equidem accipiam. Ni. Cape vero:

odiose facis,

take it though, Plaut. Bacch. 4, 9, 139:

respice vero,

id. Ep. 1, 1, 3:

ostende vero,

id. ib. 5, 2, 58:

minue vero iram,

Ter. Phorm. 2, 3, 88.—

To indicate a climax, even, indeed:

neque solum in tantis rebus, sed etiam in mediocribus vel studiis vel officiis, vel vero etiam negotiis contemnendum,

Cic. Rep. 1, 3, 4:

quod cum tam multi homines audissent, statim ad me defertur: immo vero, ut quisque me viderat, narrabat,

id. Verr. 1, 7, 19:

nec vero jam meo nomine abstinent,

id. Rep. 1, 3, 6:

neque vero id satis habuit,

Nep. Epam. 4, 5.—

Transf., as a strongly corroborative adversative particle, but in fact, but indeed, however (always placed after a word):

ne T. quidem Postumius contemnendus in dicendo: de re publicā vero non minus vehemens orator, quam bellator fuit,

Cic. Brut. 77, 269:

non vero tam isti (sc. mortui sunt) quam tu ipse, nugator,

id. Sen. 9, 27:

dixisti non auxilium mihi, sed me auxilio defuisse. Ego vero fateor hercule, quod viderim mihi auxilium non deesse, idcirco me illi auxilio pepercisse,

id. Planc. 35, 86; id. Rep. 1, 7, 12:

ubi per exploratores Caesar certior factus est, tres jam copiarum partes Helvetios id flumen transduxisse, quartam vero partem citra flumen Ararim reliquam esse,

Caes. B. G. 1, 12.—In transitions:

age vero ceteris in rebus quali sit temperantiā, considerate,

Cic. Imp. Pomp. 14, 40:

nec vero tibi de versibus respondebo,

id. Phil. 2, 8, 20.—

vērē, according to truth, truly, really, in fact; properly, rightly, aright:

hoc quom fit, ibi non vere vivitur,

Ter. Heaut. 1, 1, 102 Fleck.:

honestum, quod proprie vereque dicitur, id in sapientibus est solis,

Cic. Off. 3, 3, 13:

quis putare vere potest, etc.,

id. Rep. 1, 17, 28:

vere ducere,

id. ib. 1, 38, 60:

verene hoc memoriae proditum est? etc.,

id. ib. 2, 15, 28:

immo, si vere volumus dicere, jam incohavit bellum,

Liv. 41, 23, 13:

omnia vere vates locuta est,

Verg. A. 6, 188:

vere an dolo,

Spart. Sev. 5.— Comp.:

libentius quam verius,

Cic. Mil. 29, 78:

Ligures latrones verius quam justi hostes,

Liv. 40, 27, 10.— Sup.:

verissime loquor,

Cic. Att. 5, 21, 7:

verissime dicere,

id. Rep. 2, 4, 8.