-
1 vēr
vēr vēris, n [1 VAS-], the spring: ineunte vere, in the early spring: Vere novo, V.: cum ver esse coeperat: ver proterit aestas, H.: Aetatis breve ver carpere, life's short spring-time, O.— Prov.: Vere prius flores, aestu numerabis aristas, O.—In the phrase, ver sacrum, an offering of the first fruits of spring, L.* * *spring; spring-time of life, youth -
2 ver
vēr, vēris (abl. veri, Col. 10, 129), n. [Gr. ear, êr, i. e. Wêr], the spring.I.Lit., Varr. L. L. 6, § 9 Müll.; id. R. R. 1, 28, 1; Plaut. Truc. 2, 4, 2; Lucr. 5, 737; Cic. Verr. 2, 5, 10, § 27; id. Lael. 19, 70:II.vere novo,
Verg. G. 1, 43; Hor. C. 1, 4, 1; 4, 7, 9; 4, 12, 1:primo vere,
at the beginning of spring, Cato, R. R. 50; Hor. C. 3, 7, 2.—Prov.:vere prius flores, aestu numerabis aristas,
Ov. Tr. 4, 1, 57.—Transf., the productions of spring:II.cum breve Cecropiae ver populantur apes,
Mart. 9, 14, 2.—So esp. freq., ver sacrum, a special offering presented from the firstlings of spring, which it was customary to vow in critical circumstances:ver sacrum vovendi mos fuit Italis. Magnis enim periculis adducti vovebant, quaecumque proximo vere nata essent apud se animalia immolaturos, etc.,
Fest. p. 379 Müll.; cf. id. s. v. Mamertini, p. 158; id. s. v Sacrani, p. 321; Sisenn. ap. Non. 522, 17:ver sacrum vovendum, si bellatum prospere esset, etc.,
Liv. 22, 9, 10; cf.the votive formula,
id. 22, 10, 2; so id. 33, 44, 1; 34, 44, 1 sqq. Weissenb. ad loc.; Just. 24, 4, 1.—Trop., the spring-time of life, youth ( poet.):jucundum cum aetas florida ver ageret,
Cat. 68, 16; Ov. M. 10, 85. -
3 vernus
1.vernus, a, um, v. verna, II. B.2. I.Adj.:II.tempus,
Lucr. 5, 802; 6, 369; Cic. Sen. 19, 70; id. Tusc. 5, 13, 37; Hor. A. P. 302 al.:aequinoctium,
Liv. 33, 3, 5; Varr. R. R. 1, 28, 2; Col. 9, 14, 4:species diei,
Lucr. 1, 10:venti,
Hor. C. 4, 4, 7:frigus,
Ov. M. 14, 763:flores,
id. ib. 5, 554; Hor. C. 2, 11, 10:rosa,
Prop. 3 (4), 4, 22:agni (opp. hiberni),
Plin. 8, 47, 72, § 187:opera,
id. 18, 26, 65, § 243:verno tempore,
Amm. 15, 10, 4.—Subst.: vernum, i, n., spring-time, the spring (late Lat. but in abl. post-Aug.); nom., Tert. Res. Carn. 12 med.; id. Spect. 9; gen., id. Jud. Dom. 2; Amm. 18, 4, 1; abl. verno, in the spring, Cato, R. R. 54, 3; Col. 4, 10, 3; Plin. 19, 5, 30, § 95:anni verno,
Amm. 15, 10, 4. -
4 hora
1.hōra, ae (archaic gen. sing. horāï, Lucr. 1, 1016.—In abl. plur. HORABVS, Inscr. Orell. 4601), f. [kindred with hôra; Zend yare, year; ayara, day; orig. for Wosara, from Wear, ver], (lit., a definite space of time, fixed by natural laws; hence, as in Greek).I.An hour.A.Lit. (among the Romans, of varying length, according to the time of year, from sunrise to sunset being reckoned as twelve hours; cf.:2.aetas, aevum, tempus, dies): aestiva,
Mart. 12, 1, 4; cf.:viginti milia passuum horis quinque duntaxat aestivis conficienda sunt,
Veg. Mil. 1, 9:horam amplius jam in demoliendo signo moliebantur,
Cic. Verr. 2, 4, 43, § 95:īdem eadem possunt horam durare probantes?
Hor. Ep. 1, 1, 82:ternas epistolas in hora dare,
Cic. Fam. 15, 16, 1:in hora saepe ducentos versus dictabat,
Hor. S. 1, 4, 9:horas tres dicere,
Cic. Att. 4, 2, 4:primum dormiit ad horas tres,
id. ib. 10, 13, 1:quatuor horarum spatio antecedens,
Caes. B. C. 3, 79 fin.:quatuor aut plures aulaea premuntur in horas,
Hor. Ep. 2, 1, 189:non amplius quam septem horas dormiebat,
Suet. Aug. 78:haec (cogitatio) paucis admodum horis magnas etiam causas complectitur,
Quint. 10, 6, 1:paucissimarum horarum consulatus,
Plin. 7, 53, 54, § 181:hora quota est?
what o'clock is it? Hor. S. 2, 6, 44:nuntiare horas,
to tell the time of day, Juv. 10, 216; cf.:cum a puero quaesisset horas,
Plin. 7, 53, 54, § 182; Suet. Dom. 16:si te grata quies et primam somnus in horam Delectat,
Hor. Ep. 1, 17, 6:hora secunda postridie,
Cic. Quint. 6, 25:quartā vix demum exponimur horā,
Hor. S. 1, 5, 23:cum ad te quinta fere hora venissem,
Cic. Pis. 6, 13:ea res acta est, cum hora sexta vix Pompeius perorasset, usque ad horam octavam,
id. Q. Fr. 2, 3, 2:hora fere nona,
id. ib.:hora diei decima fere,
id. Phil. 2, 31, 77:hora fere undecima aut non multo secus,
id. Mil. 10, 29: prima salutantes atque altera continet hora;Exercet raucos tertia causidicos: In quintam varios extendit Roma labores: Sexta quies lassis, septima finis erit, etc.,
Mart. 4, 8:post horam primam noctis.... decem horis nocturnis,
Cic. Rosc. Am. 7, 19:prima noctis,
Suet. Aug. 76:tribus nocturnis,
id. Calig. 50:id quidem in horam diei quintam vel octavam spectare maluerint, i. e.,
towards that part of the heavens where the sun is at the fifth or eighth hour, Plin. 17, 11, 16, § 84; 6, 32, 37, § 202:hic tu fortasse eris diligens, ne quam ego horam de meis legitimis horis remittam,
of the hours allowed to an orator, Cic. Verr. 2, 1, 9, § 25:hora partūs,
the hour of one's birth, natal hour, Suet. Aug. 94:hora natalis,
Hor. C. 2, 17, 19:mortis,
Suet. Dom. 14:cenae,
id. Claud. 8:pugnae,
id. Aug. 16:somni,
id. Dom. 21 et saep.:ad horam venire,
at the hour, punctually, Sen. Q. N. 2, 16:clavum mutare in horas,
every hour, hourly, Hor. S. 2, 7, 10; id. C. 2, 13, 14; id. A. P. 160; Plin. Ep. 3, 17, 3.—Prov.a.In horam vivere, to care only for the passing hour, to live from hand to mouth, Cic. Phil. 5, 9, 25.—b.Omnium horarum homo (amicus, etc.), ready, active, well disposed at all times, Quint. 6, 3, 110 Spald.; Suet. Tib. 42 (for which:B.C. Publicium solitum dicere, P. Mummium cuivis tempori hominem esse,
Cic. de Or. 2, 67, 271).—Transf., in plur.: hōrae, ārum, a horologe, dial, clock:II.cum machinatione quadam moveri aliquid videmus, ut sphaeram, ut horas,
Cic. N. D. 2, 38, 97; Petr. 71; cf.:videt oscitantem judicem, mittentem ad horas,
to look at the clock, Cic. Brut. 54, 200.—Poet., in gen., time, time of year, season:III.tu quamcumque deus tibi fortunaverit horam, Grata sume manu,
Hor. Ep. 1, 11, 22:et mihi forsan, tibi quod negarit, Porriget hora,
id. C. 2, 16, 31:neu fluitem dubiae spe pendulus horae,
id. Ep. 1, 18, 110:qui recte vivendi prorogat horam,
id. ib. 1, 2, 41:extremo veniet mollior hora die,
Prop. 2, 28 (3, 24), 16:numquam te crastina fallet Hora,
Verg. G. 1, 426:sub verni temporis horam,
Hor. A. P. 302;so of spring: genitalis anni,
Plin. 9, 35, 54, § 107:flagrantis atrox hora Caniculae,
Hor. C. 3, 13, 9:(hae latebrae) Incolumem tibi me praestant Septembribus horis,
id. Ep. 1, 16, 16:arbor ipsa omnibus horis pomifera est,
at all seasons, all the year round, Plin. 12, 3, 7, § 15.—Personified: Hōrae, ārum, f., like the Gr. Hôrai, the Hours, daughters of Jupiter and Themis, goddesses that presided over the changes of the seasons and kept watch at the gates of heaven, Ov. M. 2, 26; 118; Val. Fl. 4, 92; Stat. Th. 3, 410; Ov. F. 1, 125; 5, 217; Hyg. Fab. 183.2.Hō̆ra, ae, f. [perh. an old form for hĕra, lady], the wife of Quirinus ( Romulus), who was worshipped as a goddess (called, before her death, Hersilia, Ov. M. 14, 830): Quirine pater, veneror, Horamque Quirini, Enn. ap. Non. 120, 2 (Ann. v. 121 Vahl.):Hora Quirini,
Gell. 13, 22, 2; cf.:pariter cum corpore nomen Mutat Horamque vocat,
Ov. M. 14, 851. -
5 Horae
1.hōra, ae (archaic gen. sing. horāï, Lucr. 1, 1016.—In abl. plur. HORABVS, Inscr. Orell. 4601), f. [kindred with hôra; Zend yare, year; ayara, day; orig. for Wosara, from Wear, ver], (lit., a definite space of time, fixed by natural laws; hence, as in Greek).I.An hour.A.Lit. (among the Romans, of varying length, according to the time of year, from sunrise to sunset being reckoned as twelve hours; cf.:2.aetas, aevum, tempus, dies): aestiva,
Mart. 12, 1, 4; cf.:viginti milia passuum horis quinque duntaxat aestivis conficienda sunt,
Veg. Mil. 1, 9:horam amplius jam in demoliendo signo moliebantur,
Cic. Verr. 2, 4, 43, § 95:īdem eadem possunt horam durare probantes?
Hor. Ep. 1, 1, 82:ternas epistolas in hora dare,
Cic. Fam. 15, 16, 1:in hora saepe ducentos versus dictabat,
Hor. S. 1, 4, 9:horas tres dicere,
Cic. Att. 4, 2, 4:primum dormiit ad horas tres,
id. ib. 10, 13, 1:quatuor horarum spatio antecedens,
Caes. B. C. 3, 79 fin.:quatuor aut plures aulaea premuntur in horas,
Hor. Ep. 2, 1, 189:non amplius quam septem horas dormiebat,
Suet. Aug. 78:haec (cogitatio) paucis admodum horis magnas etiam causas complectitur,
Quint. 10, 6, 1:paucissimarum horarum consulatus,
Plin. 7, 53, 54, § 181:hora quota est?
what o'clock is it? Hor. S. 2, 6, 44:nuntiare horas,
to tell the time of day, Juv. 10, 216; cf.:cum a puero quaesisset horas,
Plin. 7, 53, 54, § 182; Suet. Dom. 16:si te grata quies et primam somnus in horam Delectat,
Hor. Ep. 1, 17, 6:hora secunda postridie,
Cic. Quint. 6, 25:quartā vix demum exponimur horā,
Hor. S. 1, 5, 23:cum ad te quinta fere hora venissem,
Cic. Pis. 6, 13:ea res acta est, cum hora sexta vix Pompeius perorasset, usque ad horam octavam,
id. Q. Fr. 2, 3, 2:hora fere nona,
id. ib.:hora diei decima fere,
id. Phil. 2, 31, 77:hora fere undecima aut non multo secus,
id. Mil. 10, 29: prima salutantes atque altera continet hora;Exercet raucos tertia causidicos: In quintam varios extendit Roma labores: Sexta quies lassis, septima finis erit, etc.,
Mart. 4, 8:post horam primam noctis.... decem horis nocturnis,
Cic. Rosc. Am. 7, 19:prima noctis,
Suet. Aug. 76:tribus nocturnis,
id. Calig. 50:id quidem in horam diei quintam vel octavam spectare maluerint, i. e.,
towards that part of the heavens where the sun is at the fifth or eighth hour, Plin. 17, 11, 16, § 84; 6, 32, 37, § 202:hic tu fortasse eris diligens, ne quam ego horam de meis legitimis horis remittam,
of the hours allowed to an orator, Cic. Verr. 2, 1, 9, § 25:hora partūs,
the hour of one's birth, natal hour, Suet. Aug. 94:hora natalis,
Hor. C. 2, 17, 19:mortis,
Suet. Dom. 14:cenae,
id. Claud. 8:pugnae,
id. Aug. 16:somni,
id. Dom. 21 et saep.:ad horam venire,
at the hour, punctually, Sen. Q. N. 2, 16:clavum mutare in horas,
every hour, hourly, Hor. S. 2, 7, 10; id. C. 2, 13, 14; id. A. P. 160; Plin. Ep. 3, 17, 3.—Prov.a.In horam vivere, to care only for the passing hour, to live from hand to mouth, Cic. Phil. 5, 9, 25.—b.Omnium horarum homo (amicus, etc.), ready, active, well disposed at all times, Quint. 6, 3, 110 Spald.; Suet. Tib. 42 (for which:B.C. Publicium solitum dicere, P. Mummium cuivis tempori hominem esse,
Cic. de Or. 2, 67, 271).—Transf., in plur.: hōrae, ārum, a horologe, dial, clock:II.cum machinatione quadam moveri aliquid videmus, ut sphaeram, ut horas,
Cic. N. D. 2, 38, 97; Petr. 71; cf.:videt oscitantem judicem, mittentem ad horas,
to look at the clock, Cic. Brut. 54, 200.—Poet., in gen., time, time of year, season:III.tu quamcumque deus tibi fortunaverit horam, Grata sume manu,
Hor. Ep. 1, 11, 22:et mihi forsan, tibi quod negarit, Porriget hora,
id. C. 2, 16, 31:neu fluitem dubiae spe pendulus horae,
id. Ep. 1, 18, 110:qui recte vivendi prorogat horam,
id. ib. 1, 2, 41:extremo veniet mollior hora die,
Prop. 2, 28 (3, 24), 16:numquam te crastina fallet Hora,
Verg. G. 1, 426:sub verni temporis horam,
Hor. A. P. 302;so of spring: genitalis anni,
Plin. 9, 35, 54, § 107:flagrantis atrox hora Caniculae,
Hor. C. 3, 13, 9:(hae latebrae) Incolumem tibi me praestant Septembribus horis,
id. Ep. 1, 16, 16:arbor ipsa omnibus horis pomifera est,
at all seasons, all the year round, Plin. 12, 3, 7, § 15.—Personified: Hōrae, ārum, f., like the Gr. Hôrai, the Hours, daughters of Jupiter and Themis, goddesses that presided over the changes of the seasons and kept watch at the gates of heaven, Ov. M. 2, 26; 118; Val. Fl. 4, 92; Stat. Th. 3, 410; Ov. F. 1, 125; 5, 217; Hyg. Fab. 183.2.Hō̆ra, ae, f. [perh. an old form for hĕra, lady], the wife of Quirinus ( Romulus), who was worshipped as a goddess (called, before her death, Hersilia, Ov. M. 14, 830): Quirine pater, veneror, Horamque Quirini, Enn. ap. Non. 120, 2 (Ann. v. 121 Vahl.):Hora Quirini,
Gell. 13, 22, 2; cf.:pariter cum corpore nomen Mutat Horamque vocat,
Ov. M. 14, 851. -
6 horae
1.hōra, ae (archaic gen. sing. horāï, Lucr. 1, 1016.—In abl. plur. HORABVS, Inscr. Orell. 4601), f. [kindred with hôra; Zend yare, year; ayara, day; orig. for Wosara, from Wear, ver], (lit., a definite space of time, fixed by natural laws; hence, as in Greek).I.An hour.A.Lit. (among the Romans, of varying length, according to the time of year, from sunrise to sunset being reckoned as twelve hours; cf.:2.aetas, aevum, tempus, dies): aestiva,
Mart. 12, 1, 4; cf.:viginti milia passuum horis quinque duntaxat aestivis conficienda sunt,
Veg. Mil. 1, 9:horam amplius jam in demoliendo signo moliebantur,
Cic. Verr. 2, 4, 43, § 95:īdem eadem possunt horam durare probantes?
Hor. Ep. 1, 1, 82:ternas epistolas in hora dare,
Cic. Fam. 15, 16, 1:in hora saepe ducentos versus dictabat,
Hor. S. 1, 4, 9:horas tres dicere,
Cic. Att. 4, 2, 4:primum dormiit ad horas tres,
id. ib. 10, 13, 1:quatuor horarum spatio antecedens,
Caes. B. C. 3, 79 fin.:quatuor aut plures aulaea premuntur in horas,
Hor. Ep. 2, 1, 189:non amplius quam septem horas dormiebat,
Suet. Aug. 78:haec (cogitatio) paucis admodum horis magnas etiam causas complectitur,
Quint. 10, 6, 1:paucissimarum horarum consulatus,
Plin. 7, 53, 54, § 181:hora quota est?
what o'clock is it? Hor. S. 2, 6, 44:nuntiare horas,
to tell the time of day, Juv. 10, 216; cf.:cum a puero quaesisset horas,
Plin. 7, 53, 54, § 182; Suet. Dom. 16:si te grata quies et primam somnus in horam Delectat,
Hor. Ep. 1, 17, 6:hora secunda postridie,
Cic. Quint. 6, 25:quartā vix demum exponimur horā,
Hor. S. 1, 5, 23:cum ad te quinta fere hora venissem,
Cic. Pis. 6, 13:ea res acta est, cum hora sexta vix Pompeius perorasset, usque ad horam octavam,
id. Q. Fr. 2, 3, 2:hora fere nona,
id. ib.:hora diei decima fere,
id. Phil. 2, 31, 77:hora fere undecima aut non multo secus,
id. Mil. 10, 29: prima salutantes atque altera continet hora;Exercet raucos tertia causidicos: In quintam varios extendit Roma labores: Sexta quies lassis, septima finis erit, etc.,
Mart. 4, 8:post horam primam noctis.... decem horis nocturnis,
Cic. Rosc. Am. 7, 19:prima noctis,
Suet. Aug. 76:tribus nocturnis,
id. Calig. 50:id quidem in horam diei quintam vel octavam spectare maluerint, i. e.,
towards that part of the heavens where the sun is at the fifth or eighth hour, Plin. 17, 11, 16, § 84; 6, 32, 37, § 202:hic tu fortasse eris diligens, ne quam ego horam de meis legitimis horis remittam,
of the hours allowed to an orator, Cic. Verr. 2, 1, 9, § 25:hora partūs,
the hour of one's birth, natal hour, Suet. Aug. 94:hora natalis,
Hor. C. 2, 17, 19:mortis,
Suet. Dom. 14:cenae,
id. Claud. 8:pugnae,
id. Aug. 16:somni,
id. Dom. 21 et saep.:ad horam venire,
at the hour, punctually, Sen. Q. N. 2, 16:clavum mutare in horas,
every hour, hourly, Hor. S. 2, 7, 10; id. C. 2, 13, 14; id. A. P. 160; Plin. Ep. 3, 17, 3.—Prov.a.In horam vivere, to care only for the passing hour, to live from hand to mouth, Cic. Phil. 5, 9, 25.—b.Omnium horarum homo (amicus, etc.), ready, active, well disposed at all times, Quint. 6, 3, 110 Spald.; Suet. Tib. 42 (for which:B.C. Publicium solitum dicere, P. Mummium cuivis tempori hominem esse,
Cic. de Or. 2, 67, 271).—Transf., in plur.: hōrae, ārum, a horologe, dial, clock:II.cum machinatione quadam moveri aliquid videmus, ut sphaeram, ut horas,
Cic. N. D. 2, 38, 97; Petr. 71; cf.:videt oscitantem judicem, mittentem ad horas,
to look at the clock, Cic. Brut. 54, 200.—Poet., in gen., time, time of year, season:III.tu quamcumque deus tibi fortunaverit horam, Grata sume manu,
Hor. Ep. 1, 11, 22:et mihi forsan, tibi quod negarit, Porriget hora,
id. C. 2, 16, 31:neu fluitem dubiae spe pendulus horae,
id. Ep. 1, 18, 110:qui recte vivendi prorogat horam,
id. ib. 1, 2, 41:extremo veniet mollior hora die,
Prop. 2, 28 (3, 24), 16:numquam te crastina fallet Hora,
Verg. G. 1, 426:sub verni temporis horam,
Hor. A. P. 302;so of spring: genitalis anni,
Plin. 9, 35, 54, § 107:flagrantis atrox hora Caniculae,
Hor. C. 3, 13, 9:(hae latebrae) Incolumem tibi me praestant Septembribus horis,
id. Ep. 1, 16, 16:arbor ipsa omnibus horis pomifera est,
at all seasons, all the year round, Plin. 12, 3, 7, § 15.—Personified: Hōrae, ārum, f., like the Gr. Hôrai, the Hours, daughters of Jupiter and Themis, goddesses that presided over the changes of the seasons and kept watch at the gates of heaven, Ov. M. 2, 26; 118; Val. Fl. 4, 92; Stat. Th. 3, 410; Ov. F. 1, 125; 5, 217; Hyg. Fab. 183.2.Hō̆ra, ae, f. [perh. an old form for hĕra, lady], the wife of Quirinus ( Romulus), who was worshipped as a goddess (called, before her death, Hersilia, Ov. M. 14, 830): Quirine pater, veneror, Horamque Quirini, Enn. ap. Non. 120, 2 (Ann. v. 121 Vahl.):Hora Quirini,
Gell. 13, 22, 2; cf.:pariter cum corpore nomen Mutat Horamque vocat,
Ov. M. 14, 851. -
7 momentum
mōmentum, i, n. [for movimentum, from moveo], a movement, motion (as an indwelling force; cf.: motio, motus; class.).I.Lit.:II.astra forma ipsa figuraque sua momenta sustentant,
Cic. N. D. 2, 46, 117:pisces levi caudae in utrumque momento velocitatem suam flectunt,
Sen. Ep. 90, 24:utque leves tactus momentaque parva sequantur,
Ov. M. 4, 180.—Transf.A.An alteration, change, disturbance, movement, revolution:B.cetera populi Romani vectigalia, perlevi saepe momento fortunae, inclinatione temporis pendere,
Cic. Agr. 2, 29, 80:nullum momentum annonae facere,
to effect no alteration in the price of corn, Liv. 4, 12:animi,
id. 39, 5:provincias magnis momentis concusserat,
Vell. 2, 78, 1:sine momento rerum, partisque ruinā cadere,
Luc. 7, 118.—A particle sufficient to turn the scales:b.momentum staterae,
Vulg. Isa. 40, 15; id. Sap. 11, 23; hence, a particle, a part, a point:myrrhae momentum,
Plin. 30, 10, 27, § 87:quibus (regnis) pro ignobili momento erat accessura Macedonia,
a make-weight, Just. 7, 3, 1:sol cotidie ex alio caeli momento, quam pridie, oritur,
a point, part, Plin. 18, 34, 77, § 333:corpus orationis in parva momenta diducendo consumere,
Quint. 3, 11, 23; to lose the main subject in minute divisions:ordo rerum tribus momentis consertus est,
id. 5, 10, 71:officiorum,
parts, Cic. Mur. 2, 3. —In partic.(α).Of time, a short time, brief space, moment (syn. punctum):(β).parvis momentis multa natura affingit,
instants, moments, Cic. Div. 1, 52, 118:momentis certis dimensis,
at certain fixed times, Plin. Ep. 4, 30, 3:non cunctandum ratus Hannibal, totis viribus adgressus urbem momento cepit,
Liv. 21, 14, 3:momento temporis,
in a moment, id. 21, 33; 35, 11, 13:momento horae,
in quick lapse of time, Hor. S. 1, 1, 7; cf.:momento unius horae,
Curt. 9, 6, 21:horae momento,
Liv. 5, 7, 3; 9, 16:Maecenati triennio supremo nullo horae momento contigit somnus,
could not sleep a single hour, Plin. 7, 51, 52, § 172:brevi horarum momento,
in a few hours, Just. 2, 14, 9:ut momentum horae pereat,
that a short hour be lost, Phaedr. 3 prol. 5:momento fit cinis diu silva,
in a moment, Sen. Q. N. 3, 27, 3:in momento, in ictu oculi,
Vulg. 1 Cor. 15, 52:in momento indignationis,
id. Isa. 54, 8:pruna stomacho non utilissima, sed brevi momento,
are hurtful, but only for a short time, Plin. 23, 7, 66, § 132:quantum quoquo momento temporis adiciatur,
Gai. Inst. 2, 70:hoc fit dicis gratia uno momento,
id. ib. 1, 141.—Transf., of space, distance, a little way:2.parvo momento antecedere,
Caes. B. C. 2, 6:visūs nostri tarditas non subsequitur momenta currentis (sc. stellae), sed videt simul et unde exsilierit et quo pervenerit,
does not trace the successive points of its course, but sees the whole at once, Sen. Q. N. 1, 14, 4.—Trop., a cause, a circumstance; weight, influence, importance, moment:minimis momentis maximae inclinationes temporum fiunt,
from the slightest causes spring the greatest changes, Cic. Phil. 5, 10, 26:momenta omnia observare,
all the circumstances, id. Fam. 6, 10, 5:unamquamque rem momento suo ponderare,
according to its importance, id. Font. 6, 21; cf.:ut omnia verborum momentis, non rerum ponderibus examinet,
id. Rep. 3, 8, 12:ita parvae res magnum in utramque partem momentum habuerunt,
influence, Caes. B. C. 3, 70:quorum adventus hoc tamen momenti fecit, ut Scipio abscederet inde, etc.,
Liv. 29, 35:nullum momentum in dando adimendoque regno habere,
no decisive influence, id. 1, 47, 6:momenti aliquid apud Magnetas ad repetendam societatem Romanam facere,
id. 35, 39, 3:cave quidquam habeat momenti gratia,
weight, influence, Cic. Mur. 30, 62:magno ad persuadendum momento esse,
id. Inv. 2, 26, 77:potentia,
motives, Ov. M. 11, 285:Leonis (sideris),
influence, Hor. Ep. 1, 10, 16:praebe nostrae momenta saluti,
promote, Ov. P. 4, 13, 49:erant octo cohortes... tum discordiā temporum a legione digressae, prout inclinassent, grande momentum sociae aut adversae,
Tac. H. 1, 59:levi momento aestimare aliquid,
to consider of little moment, to prize lightly, Caes. B. G. 7, 39:nullius momenti aliquid putare,
of no moment, unimportant, Cic. Vatin. 1, 1: nullius momenti apud exercitum futurum, Nep. Alcib. 8, 4:quod (oppidum) per se parvum magni momenti locum obtinuit,
Tac. H. 3, 8:id est maximi momenti et ponderis,
of the greatest moment, Cic. Vatin. 4, 19:exponunt, se tentāsse etiam haud magni momenti finitimarum gentium auxilia,
Liv. 10, 16, 5:sed in bello nihil tam leve est, quod non magnae interdum rei momentum faciat,
id. 25, 18, 3; 28, 17, 10; 27, 45, 5:inpensam in rem maximi ad omnia momenti facere,
id. 43, 23, 8:nullā in re nisi in virtute propensionem ne minimi quidem momenti esse ad, etc.,
Cic. Fin. 4, 17, 47:omnino nihil habere momenti,
id. ib. 2, 12, 38. -
8 gnata
nascor, nātus, nasci (ante-class., and in poets of the class. period also gnatus, v. under P. a. B.; part. fut. nasciturus, Pall. Jun. 7, § 8; Vulg. Judic. 13, 8), 3, v. dep. [from gnascor, gnatus, root gen, whence gigno; cf. Gr. gennaô], to be born, to be begotten (of or by male or female).I.Lit.; constr. with ex or de and abl., or with abl. alone; rarely with ab and abl.1.With ex and abl. (esp. with name or other appellation of the mother):2.cum ex utrāque (uxore) filius natus esset,
Cic. de Or. 1, 40, 183:cujus ex filiā natus est Sestius,
id. Fam. 13, 8, 1:Servius Tullius ex serva Tarquiniensi natus,
id. Rep. 2, 21, 37:ex hac feminā debuit nasci, qui, etc.,
Sen. ad Helv. 16, 6:natam sibi ex Poppaeā filiam,
Tac. A. 15, 23 init.:ex Thetide natus,
Quint. 3, 7, 11:ex Urbiniā natus,
id. 7, 2, 5:Alexandri filius natus ex Barsine,
Just. 13, 2, 7; cf.:negantis (Domitii) quidquam ex se et Agrippinā nisi detestabile nasci potuisse,
Suet. Ner. 6:quod ex nobis natos liberos appellamus, idcirco Cerere nati nominati sunt Liber et Libera,
Cic. N. D. 2, 24, 62; cf.:convinces facile ex te esse natum, nam tui similis est probe,
Ter. Heaut. 5, 4, 7:ex militibus Romanis et Hispanis mulieribus natos se memorantes,
Liv. 43, 3, 2;very rarely with a designation of the father, and only with pronouns: ex hoc Domitius nascitur,
Suet. Ner. 4 init.:Neoptolemus ex quo nata est Olympias,
Just. 17, 3, 14:ex quo nasci nepotes deceat,
Plin. Ep. 1, 14, 2:illum ex me natum,
Val. Max. 5, 10 ext. 3; cf.:quod tibi filiolus vel filia nascitur ex me,
Juv. 9, 83.—With de and abl.:3.de tigride natus,
Ov. M. 9, 612; cf.:de stirpe dei nasci,
id. ib. 11, 312:de pellice natus,
id. ib. 4, 422:natus de muliere,
Vulg. Job, 14, 1; 15, 14. —With abl. (so usually with proper names;4.and with general designations of parents, family, etc.): quos omnes Erebo et Nocte natos ferunt,
Cic. N. D. 3, 17, 44:Hercules Jove natus,
id. ib. 3, 16, 42:Nilo natus,
id. ib. 3, 16, 42:nascetur Oedipus Lao,
id. Fat. 13, 30:patre Marte,
id. Rep. 2, 2, 4:Paulo,
id. Off. 1, 33, 121:privignus Poppaeā natus,
Suet. Ner. 55:Ascanius Creusā matre natus,
Liv. 1, 3, 2: Junia, Vell. 2, 127, 4:amplissimā familiā nati adulescentes,
Caes. B. G. 7, 37, 1:honestis parentibus,
Quint. 1, 11, 85; Sen. Contr. 7, 21, 1:Mela quibus Gallio et Seneca parentibus natus,
Tac. A. 16, 17:deus deo natus,
Liv. 1, 16, 3:imperioso patre,
id. 7, 4, 5; 9, 1, 12: Assaraco natus Capus, Enn. ap. Philarg. ad Verg. G. 3, 35 (Ann. v. 31 Vahl.):patre certo nasci,
Cic. Rosc. Am. 16, 46:Apolline natus,
Ov. M. 15, 639: natus deā, son of a goddess, i. e. Achilles, id. M. 12, 86; so,natus deā,
of Æneas, Verg. A. 1, 582:matre Musā natus,
Cic. N. D. 3, 18, 45:nascetur pulcrā Trojanus origine Caesar,
Verg. A. 1, 286.—With ab and abl.:5.generari et nasci a principibus,
Tac. H. 1, 16:et qui nascentur ab illo,
Verg. G. 1, 434.—In other constrr.:B.post homines natos,
since men have lived, Cic. Phil. 11, 1, 1:post genus hominum natum,
id. Balb. 10, 26:in miseriam nascimur,
id. Tusc. 1, 5, 9:aves omnes in pedes nascuntur,
with the feet foremost, Plin. 10, 53, 74, § 149:ad homines nascendos vim hujus numeri (septenarii) pertinere,
to the formation of man in the womb, Gell. 3, 10, 7:homo nascitur ad laborem,
i. e. it is his nature to suffer it, Vulg. Job, 5, 7.—Transf., to rise, take beginning, derive origin, spring forth, grow, be found: O fortunatam natam me consule Romam, Cic. ap. Quint. 11, 1, 24; and ap. Juv. 10, 122:II.humi nascentia fraga,
Verg. E. 3, 92:cum nata fuerint folia,
Vulg. Marc. 13, 28:nascitur ibi plumbum album in mediterraneis regionibus,
is found, produced, Caes. B. G. 5, 12:onyx nascitur circa Thebas Aegyptias,
Plin. 36, 8, 12, § 61:ex palude nascitur amnis,
rises, id. 36, 26, 65, § 190:nascere, praeque diem veniens age, Lucifer, almum,
rise, Verg. E. 8, 17:unde nigerrimus Auster Nascitur,
id. G. 3, 278:nascens luna,
Hor. C. 3, 23, 2; id. S. 2, 4, 30:nascentia templa,
newly built, Mart. 6, 4, 3:Circaeis nata forent an Lucrinum ad saxum... ostrea,
Juv. 4, 140.— To rise, be formed (of a hill):ab eo flumine collis nascebatur,
Caes. B. G. 2, 18; cf.:nascitur altera moles,
Sil. 3, 530. —Trop.A.To arise, spring forth, proceed from, be produced:B.scribes ad me, ut mihi nascatur epistulae argumentum,
Cic. Fam. 16, 22, 2:nulla tam detestabilis pestis est, quae non homini ab homine nascatur,
id. Off. 2, 5, 16:fateor ea me studiose secutum ex quibus vera gloria nasci posset,
id. Fam. 15, 4, 13:facinus natum a cupiditate,
id. Verr. 2, 2, 34, § 82; id. Font. 16, 37:visus ei dicitur draco... dicere quo illa loci nasceretur,
id. Div. 2, 66, 135:strumae nascuntur maxime in cervice,
Cels. 5, 28, 7; 7, 12, 1 fin.; 7, 6, 4 fin.:onychem in Arabiae tantum montibus nasci putavere,
Plin. 36, 7, 12, § 59:frumenta nata sunt,
Cic. Verr. 2, 3, 63, § 147:ex quo uno haec omnia nata et profecta esse concedit,
id. Quint. 28, 85; id. Agr 2, 33, 90:profectio nata a timore defectionis,
Caes. B. G. 7, 43:querelae verae nascuntur pectore ab imo,
Cat. 64, 198:omnis obligatio vel ex contractu nascitur vel ex delicto,
Gai. Inst. 3, 88 sq. —With ut:ex hoc nascitur ut,
hence it follows that, Cic. Fin. 3, 19, 63; Sen. Ep. 74, 11.—Esp., of the spiritual renewal of a religious experience, to be regenerated, born again (eccl. Lat.):A.quod natum est ex spiritu, spiritus est,
Vulg. Johan. 3, 6:nasci denuo,
id. ib. 3, 7:natus ex Deo,
id. 1 Johan. 3, 9, etc.—Hence, P. a.nascens, entis, arising, beginning, nascent, infant, immature:2. B.ante Periclem et Thucydidem, qui non nascentibus Athenis, sed jam adultis fuerunt, littera nulla est, etc.,
Cic. Brut. 7, 27:eloquentiam pueris induunt adhuc nascentibus,
Petr. 4:(vitulus) vexat nascenti robora cornu,
Juv. 12, 9.—nātus, a, um, P. a., born; hence,1.Subst.: nātus ( gnātus), i, m., a son; and nāta ( gnāta), ae, f. (dat. and abl. pl. natabus, where ambiguity is to be avoided, Plaut. ap. Prisc. p. 733 P.; Inscr. Orell. 7421; Phocas, p. 1707 P.; v. Neue, Formenl. 1, p. 29), a daughter; in plur.: nati (gnati), children, offspring:2.caritas, quae est inter natos et parentes,
Cic. Lael. 8, 27:bellum prope inter parentes natosque,
Liv. 1, 23, 1; cf. id. 5, 40, 3:cum pecore et gnatis,
Hor. S. 2, 2, 115:et trepidae matres pressere ad pectora natos,
Verg. A. 7, 518: mihi ausculta, nate, pueros jube cremarier, Enn. [p. 1188] ap. Non. 246, 11 (Trag. v. 329 Vahl.); Hor. S. 1, 3, 43:natam conlocare alicui,
Plaut. Aul. Arg. 1, 15: o gnata, Enn. ap. Cic. Div. 1, 20, 40 (Ann. v. 46 Vahl.):si quis gnatam pro mutā devovet agnā,
Hor. S. 2, 3, 219; cf. id. ib. 2, 3, 199: Hectoris natum de muro jactarier, Enn. ap. Varr. L. L. 10, § 70 Müll. (Trag. v. 130 Vahl.); so, Nerei natae, id. ap. Prisc. p. 733 P. (Trag. v. 135 Vahl.):maxima natarum Priami,
Verg. A. 1, 654; Ov. M. 13, 661.—Esp. in the phrase natus nemo, not a human being, nobody (Plautine for nemo mortalis):tamquam si natus nemo in aedibus habitet,
Plaut. Most. 2, 1, 55 Lorenz ad loc.; id. ib. 2, 2, 20:nato nemini,
id. Cas. 2, 4, 15; id. Ps. 1, 3, 63.—Adj.a.Natus alicui rei or ad aliquam rem, born, made, destined, designed, intended, produced by nature for any thing.(α).With dat. (class.):(β).me credo huic esse natum rei, ferundis miseriis,
Ter. Ad. 4, 2, 6:non sibi se soli natum meminerit, sed patriae, sed suis,
Cic. Fin. 2, 14, 45:natus huic imperio,
id. Cael. 24, 59:gurges atque helluo natus abdomini suo, non laudi atque gloriae,
id. Pis. 17, 41:Judaei et Syri, nationes natae servituti,
id. Prov. Cons. 5, 10. —With ad (class.):(γ).vir ad omnia summa natus,
Cic. Brut. 68, 239:natus ad haec tempora,
id. Phil. 12, 4, 9:ad dicendum natus aptusque,
id. de Or. 1, 22, 99:ad haudem et ad decus nati, suscepti, instituti sumus,
id. Fin. 5, 22, 63:ad hoc unum natus,
id. Or. 28, 99:ut ad cursum equus, ad arandum bos, ad indagandum canis, sic homo ad intellegendum et agendum natus est,
id. Fin. 2, 13, 40:natus ad sacra Cithaeron,
Ov. M. 2, 223:canor mulcendas natus ad aures,
id. ib. 5, 561.—With inf. ( poet.):(δ).quid meruere boves, animal... natum tolerare labores,
Ov. M. 15, 120: sentes tantummodo laedere natae, id. de Nuce, 113.—With in and acc. ( poet.):(ε).nati in usum laetitiae scyphi,
Hor. C. 1, 27, 1; Ov. M. 14, 99; 15, 117.—With propter (rare):b.apros, animal propter convivia natum,
Juv. 1, 141.—Formed or constituted by nature in any manner:(β).alius ager bene natus, alius male,
Varr. R. R. 1, 6, 1:sarmenta male nata,
Col. 4, 24, 7:ita natus locus est,
Liv. 9, 2:inculti versūs et male nati,
Hor. Ep. 2, 1, 233.—Pro re natā, or (ante- and post-class.) e re natā, under the present circumstances, according to the state of affairs, as matters are:c.ut in his pro re natā non incommode possint esse,
Cic. Att. 7, 14, 3:Antonii colloquium cum heroibus nostris pro re natā non incommodum,
id. ib. 14, 6, 1;7, 8, 2: e re natā melius fieri haud potuit, quam factum est,
Ter. Ad. 3, 1, 8; App. M. 4, p. 143, 38.—With a specification of time, so old, of the age of, etc.:eques Romanus annos prope XC. natus,
Cic. Verr. 2, 3, 25, § 62:annos natus unum et viginti,
id. de Or. 3, 20, 74:cum annos ad quinquaginta natus esset,
id. Clu. 40, 110:cum quinque et viginti natus annos dominatum occupavisset,
id. Tusc. 5, 20, 57:Cato annos quinque et octoginta natus excessit e vitā,
id. Brut. 20, 80; in inscr. ANNORVM NATVS, etc., Inscr. Mon. Scip. n. 7;Inscr. Marini Atti, p. 564.— Sometimes, in order to specify the age more exactly, major or minor, without or with quam, is added: annos nata est sedecim non major,
Ter. Eun. 3, 3, 23:minor quinque et viginti annis natus,
Nep. Han. 3, 2:minor triginta annis natus,
Cic. Verr. 2, 2, 49, § 122:homo annos natus major quadraginta,
over forty years old, Cic. Rosc. Am. 14, 49:Dionysius major annos sexaginta natus decessit,
Nep. Reg. 2, 3:cum liberis majoribus quam quindecim annos natis,
Liv. 45, 32, 3:minorem quam annos sex, majorem quam annos decem natam, negarunt capi fas esse,
Gell. 1, 12, 1.—For major, minor, sometimes with plus, minus (ante-class.):plus triginta annis natus sim,
Plaut. Men. 3, 1, 1:annos sexaginta natus es aut plus,
Ter. Heaut. 1, 1, 11; cf.:non amplius novem annos natus,
Nep. Han. 2, 3.— Act. collat. form: nasco, ĕre, to be born, etc.:ubi germen nascere coeperit,
Cato, R. R. 151 fin. -
9 nascor
nascor, nātus, nasci (ante-class., and in poets of the class. period also gnatus, v. under P. a. B.; part. fut. nasciturus, Pall. Jun. 7, § 8; Vulg. Judic. 13, 8), 3, v. dep. [from gnascor, gnatus, root gen, whence gigno; cf. Gr. gennaô], to be born, to be begotten (of or by male or female).I.Lit.; constr. with ex or de and abl., or with abl. alone; rarely with ab and abl.1.With ex and abl. (esp. with name or other appellation of the mother):2.cum ex utrāque (uxore) filius natus esset,
Cic. de Or. 1, 40, 183:cujus ex filiā natus est Sestius,
id. Fam. 13, 8, 1:Servius Tullius ex serva Tarquiniensi natus,
id. Rep. 2, 21, 37:ex hac feminā debuit nasci, qui, etc.,
Sen. ad Helv. 16, 6:natam sibi ex Poppaeā filiam,
Tac. A. 15, 23 init.:ex Thetide natus,
Quint. 3, 7, 11:ex Urbiniā natus,
id. 7, 2, 5:Alexandri filius natus ex Barsine,
Just. 13, 2, 7; cf.:negantis (Domitii) quidquam ex se et Agrippinā nisi detestabile nasci potuisse,
Suet. Ner. 6:quod ex nobis natos liberos appellamus, idcirco Cerere nati nominati sunt Liber et Libera,
Cic. N. D. 2, 24, 62; cf.:convinces facile ex te esse natum, nam tui similis est probe,
Ter. Heaut. 5, 4, 7:ex militibus Romanis et Hispanis mulieribus natos se memorantes,
Liv. 43, 3, 2;very rarely with a designation of the father, and only with pronouns: ex hoc Domitius nascitur,
Suet. Ner. 4 init.:Neoptolemus ex quo nata est Olympias,
Just. 17, 3, 14:ex quo nasci nepotes deceat,
Plin. Ep. 1, 14, 2:illum ex me natum,
Val. Max. 5, 10 ext. 3; cf.:quod tibi filiolus vel filia nascitur ex me,
Juv. 9, 83.—With de and abl.:3.de tigride natus,
Ov. M. 9, 612; cf.:de stirpe dei nasci,
id. ib. 11, 312:de pellice natus,
id. ib. 4, 422:natus de muliere,
Vulg. Job, 14, 1; 15, 14. —With abl. (so usually with proper names;4.and with general designations of parents, family, etc.): quos omnes Erebo et Nocte natos ferunt,
Cic. N. D. 3, 17, 44:Hercules Jove natus,
id. ib. 3, 16, 42:Nilo natus,
id. ib. 3, 16, 42:nascetur Oedipus Lao,
id. Fat. 13, 30:patre Marte,
id. Rep. 2, 2, 4:Paulo,
id. Off. 1, 33, 121:privignus Poppaeā natus,
Suet. Ner. 55:Ascanius Creusā matre natus,
Liv. 1, 3, 2: Junia, Vell. 2, 127, 4:amplissimā familiā nati adulescentes,
Caes. B. G. 7, 37, 1:honestis parentibus,
Quint. 1, 11, 85; Sen. Contr. 7, 21, 1:Mela quibus Gallio et Seneca parentibus natus,
Tac. A. 16, 17:deus deo natus,
Liv. 1, 16, 3:imperioso patre,
id. 7, 4, 5; 9, 1, 12: Assaraco natus Capus, Enn. ap. Philarg. ad Verg. G. 3, 35 (Ann. v. 31 Vahl.):patre certo nasci,
Cic. Rosc. Am. 16, 46:Apolline natus,
Ov. M. 15, 639: natus deā, son of a goddess, i. e. Achilles, id. M. 12, 86; so,natus deā,
of Æneas, Verg. A. 1, 582:matre Musā natus,
Cic. N. D. 3, 18, 45:nascetur pulcrā Trojanus origine Caesar,
Verg. A. 1, 286.—With ab and abl.:5.generari et nasci a principibus,
Tac. H. 1, 16:et qui nascentur ab illo,
Verg. G. 1, 434.—In other constrr.:B.post homines natos,
since men have lived, Cic. Phil. 11, 1, 1:post genus hominum natum,
id. Balb. 10, 26:in miseriam nascimur,
id. Tusc. 1, 5, 9:aves omnes in pedes nascuntur,
with the feet foremost, Plin. 10, 53, 74, § 149:ad homines nascendos vim hujus numeri (septenarii) pertinere,
to the formation of man in the womb, Gell. 3, 10, 7:homo nascitur ad laborem,
i. e. it is his nature to suffer it, Vulg. Job, 5, 7.—Transf., to rise, take beginning, derive origin, spring forth, grow, be found: O fortunatam natam me consule Romam, Cic. ap. Quint. 11, 1, 24; and ap. Juv. 10, 122:II.humi nascentia fraga,
Verg. E. 3, 92:cum nata fuerint folia,
Vulg. Marc. 13, 28:nascitur ibi plumbum album in mediterraneis regionibus,
is found, produced, Caes. B. G. 5, 12:onyx nascitur circa Thebas Aegyptias,
Plin. 36, 8, 12, § 61:ex palude nascitur amnis,
rises, id. 36, 26, 65, § 190:nascere, praeque diem veniens age, Lucifer, almum,
rise, Verg. E. 8, 17:unde nigerrimus Auster Nascitur,
id. G. 3, 278:nascens luna,
Hor. C. 3, 23, 2; id. S. 2, 4, 30:nascentia templa,
newly built, Mart. 6, 4, 3:Circaeis nata forent an Lucrinum ad saxum... ostrea,
Juv. 4, 140.— To rise, be formed (of a hill):ab eo flumine collis nascebatur,
Caes. B. G. 2, 18; cf.:nascitur altera moles,
Sil. 3, 530. —Trop.A.To arise, spring forth, proceed from, be produced:B.scribes ad me, ut mihi nascatur epistulae argumentum,
Cic. Fam. 16, 22, 2:nulla tam detestabilis pestis est, quae non homini ab homine nascatur,
id. Off. 2, 5, 16:fateor ea me studiose secutum ex quibus vera gloria nasci posset,
id. Fam. 15, 4, 13:facinus natum a cupiditate,
id. Verr. 2, 2, 34, § 82; id. Font. 16, 37:visus ei dicitur draco... dicere quo illa loci nasceretur,
id. Div. 2, 66, 135:strumae nascuntur maxime in cervice,
Cels. 5, 28, 7; 7, 12, 1 fin.; 7, 6, 4 fin.:onychem in Arabiae tantum montibus nasci putavere,
Plin. 36, 7, 12, § 59:frumenta nata sunt,
Cic. Verr. 2, 3, 63, § 147:ex quo uno haec omnia nata et profecta esse concedit,
id. Quint. 28, 85; id. Agr 2, 33, 90:profectio nata a timore defectionis,
Caes. B. G. 7, 43:querelae verae nascuntur pectore ab imo,
Cat. 64, 198:omnis obligatio vel ex contractu nascitur vel ex delicto,
Gai. Inst. 3, 88 sq. —With ut:ex hoc nascitur ut,
hence it follows that, Cic. Fin. 3, 19, 63; Sen. Ep. 74, 11.—Esp., of the spiritual renewal of a religious experience, to be regenerated, born again (eccl. Lat.):A.quod natum est ex spiritu, spiritus est,
Vulg. Johan. 3, 6:nasci denuo,
id. ib. 3, 7:natus ex Deo,
id. 1 Johan. 3, 9, etc.—Hence, P. a.nascens, entis, arising, beginning, nascent, infant, immature:2. B.ante Periclem et Thucydidem, qui non nascentibus Athenis, sed jam adultis fuerunt, littera nulla est, etc.,
Cic. Brut. 7, 27:eloquentiam pueris induunt adhuc nascentibus,
Petr. 4:(vitulus) vexat nascenti robora cornu,
Juv. 12, 9.—nātus, a, um, P. a., born; hence,1.Subst.: nātus ( gnātus), i, m., a son; and nāta ( gnāta), ae, f. (dat. and abl. pl. natabus, where ambiguity is to be avoided, Plaut. ap. Prisc. p. 733 P.; Inscr. Orell. 7421; Phocas, p. 1707 P.; v. Neue, Formenl. 1, p. 29), a daughter; in plur.: nati (gnati), children, offspring:2.caritas, quae est inter natos et parentes,
Cic. Lael. 8, 27:bellum prope inter parentes natosque,
Liv. 1, 23, 1; cf. id. 5, 40, 3:cum pecore et gnatis,
Hor. S. 2, 2, 115:et trepidae matres pressere ad pectora natos,
Verg. A. 7, 518: mihi ausculta, nate, pueros jube cremarier, Enn. [p. 1188] ap. Non. 246, 11 (Trag. v. 329 Vahl.); Hor. S. 1, 3, 43:natam conlocare alicui,
Plaut. Aul. Arg. 1, 15: o gnata, Enn. ap. Cic. Div. 1, 20, 40 (Ann. v. 46 Vahl.):si quis gnatam pro mutā devovet agnā,
Hor. S. 2, 3, 219; cf. id. ib. 2, 3, 199: Hectoris natum de muro jactarier, Enn. ap. Varr. L. L. 10, § 70 Müll. (Trag. v. 130 Vahl.); so, Nerei natae, id. ap. Prisc. p. 733 P. (Trag. v. 135 Vahl.):maxima natarum Priami,
Verg. A. 1, 654; Ov. M. 13, 661.—Esp. in the phrase natus nemo, not a human being, nobody (Plautine for nemo mortalis):tamquam si natus nemo in aedibus habitet,
Plaut. Most. 2, 1, 55 Lorenz ad loc.; id. ib. 2, 2, 20:nato nemini,
id. Cas. 2, 4, 15; id. Ps. 1, 3, 63.—Adj.a.Natus alicui rei or ad aliquam rem, born, made, destined, designed, intended, produced by nature for any thing.(α).With dat. (class.):(β).me credo huic esse natum rei, ferundis miseriis,
Ter. Ad. 4, 2, 6:non sibi se soli natum meminerit, sed patriae, sed suis,
Cic. Fin. 2, 14, 45:natus huic imperio,
id. Cael. 24, 59:gurges atque helluo natus abdomini suo, non laudi atque gloriae,
id. Pis. 17, 41:Judaei et Syri, nationes natae servituti,
id. Prov. Cons. 5, 10. —With ad (class.):(γ).vir ad omnia summa natus,
Cic. Brut. 68, 239:natus ad haec tempora,
id. Phil. 12, 4, 9:ad dicendum natus aptusque,
id. de Or. 1, 22, 99:ad haudem et ad decus nati, suscepti, instituti sumus,
id. Fin. 5, 22, 63:ad hoc unum natus,
id. Or. 28, 99:ut ad cursum equus, ad arandum bos, ad indagandum canis, sic homo ad intellegendum et agendum natus est,
id. Fin. 2, 13, 40:natus ad sacra Cithaeron,
Ov. M. 2, 223:canor mulcendas natus ad aures,
id. ib. 5, 561.—With inf. ( poet.):(δ).quid meruere boves, animal... natum tolerare labores,
Ov. M. 15, 120: sentes tantummodo laedere natae, id. de Nuce, 113.—With in and acc. ( poet.):(ε).nati in usum laetitiae scyphi,
Hor. C. 1, 27, 1; Ov. M. 14, 99; 15, 117.—With propter (rare):b.apros, animal propter convivia natum,
Juv. 1, 141.—Formed or constituted by nature in any manner:(β).alius ager bene natus, alius male,
Varr. R. R. 1, 6, 1:sarmenta male nata,
Col. 4, 24, 7:ita natus locus est,
Liv. 9, 2:inculti versūs et male nati,
Hor. Ep. 2, 1, 233.—Pro re natā, or (ante- and post-class.) e re natā, under the present circumstances, according to the state of affairs, as matters are:c.ut in his pro re natā non incommode possint esse,
Cic. Att. 7, 14, 3:Antonii colloquium cum heroibus nostris pro re natā non incommodum,
id. ib. 14, 6, 1;7, 8, 2: e re natā melius fieri haud potuit, quam factum est,
Ter. Ad. 3, 1, 8; App. M. 4, p. 143, 38.—With a specification of time, so old, of the age of, etc.:eques Romanus annos prope XC. natus,
Cic. Verr. 2, 3, 25, § 62:annos natus unum et viginti,
id. de Or. 3, 20, 74:cum annos ad quinquaginta natus esset,
id. Clu. 40, 110:cum quinque et viginti natus annos dominatum occupavisset,
id. Tusc. 5, 20, 57:Cato annos quinque et octoginta natus excessit e vitā,
id. Brut. 20, 80; in inscr. ANNORVM NATVS, etc., Inscr. Mon. Scip. n. 7;Inscr. Marini Atti, p. 564.— Sometimes, in order to specify the age more exactly, major or minor, without or with quam, is added: annos nata est sedecim non major,
Ter. Eun. 3, 3, 23:minor quinque et viginti annis natus,
Nep. Han. 3, 2:minor triginta annis natus,
Cic. Verr. 2, 2, 49, § 122:homo annos natus major quadraginta,
over forty years old, Cic. Rosc. Am. 14, 49:Dionysius major annos sexaginta natus decessit,
Nep. Reg. 2, 3:cum liberis majoribus quam quindecim annos natis,
Liv. 45, 32, 3:minorem quam annos sex, majorem quam annos decem natam, negarunt capi fas esse,
Gell. 1, 12, 1.—For major, minor, sometimes with plus, minus (ante-class.):plus triginta annis natus sim,
Plaut. Men. 3, 1, 1:annos sexaginta natus es aut plus,
Ter. Heaut. 1, 1, 11; cf.:non amplius novem annos natus,
Nep. Han. 2, 3.— Act. collat. form: nasco, ĕre, to be born, etc.:ubi germen nascere coeperit,
Cato, R. R. 151 fin. -
10 praevernat
prae-vernat, āre, v. impers., to be spring too early or before the time (postAug.):quando praevernat,
when spring opens too soon, Plin. 18, 26, 65, § 239. -
11 exeo
ex-ĕo, ĭi (rarely īvi, Gell. 12, 12, 3; Plaut. Rud. 2, 6, 50; perf. exit, for exiit, id. Ps. 2, 4, 40; Verg. A. 2, 497), ĭtum, īre ( fut. [p. 683] exibo, but exies, exiet, Sen. Ep. 113, 20; id. Apocol. 3, 1 al.;I. A.exiet for exibit,
Tert. adv. Jud. 13; Vulg. Matt. 2, 6; 5, 26 al.; perh. also in Hor. C. 4, 4, 65; acc. to some MSS. al. evenit; v. Orell. ad h. l.), v. n. and a.Lit.1.In gen.:2.dum intro eo atque exeo,
Plaut. Ep. 5, 1, 43:jam ad te exeo,
id. Bacch. 4, 6, 24; 4, 9, 129:foras,
id. Cas. 5, 2, 51; cf. id. Rud. 2, 2, 2:ex urbe,
id. Am. 1, 3, 35:ex urbe, oppido,
Cic. Fam. 4, 1, 2; Caes. B. G. 2, 33, 1:e patria,
Cic. Pis. 14, 33:e finibus suis,
Caes. B. G. 1, 5, 1:clam ex castris,
id. ib. 7, 20, 10:ab aliquo,
from one's house, Ter. Eun. 3, 4, 7 (v. ab, I. a.):ab urbe,
away from, Liv. 10, 37, 6 Weissenb. ad loc.; 21, 13, 7; 23, 18, 14;al. a villa sua,
Quint. 6, 3, 49:de triclinio, de cubiculo,
Cic. de Or. 2, 65, 263:de balneis,
id. de Or. 2, 55, 223:de navi,
id. Att. 2, 7, 4:(cornix) a cauda de ovo,
tail first, Plin. 10, 16, 18, § 38:portā,
Plaut. Mil. 5, 39:domo,
Cic. Rep. 1, 12; cf.:erant omnino itinera duo, quibus itineribus domo exire possent,
i. e. withdraw from, leave their country, Caes. B. G. 1, 6, 1; so,domo,
id. ib. 1, 12, 5;1, 29, 1: castris,
id. B. C. 1, 69, 3:in solitudinem,
to withdraw, Cic. Off. 1, 32, 118:in alias domos tamquam in colonias,
id. ib. 1, 17, 54:in provinciam,
Caes. B. G. 1, 33, 4:in terram,
i. e. to land, Cic. Verr. 2, 5, 51, § 433:in luminis oras,
i. e. to be born, Lucr. 1, 170:ad aliquem,
i. e. to go from home to visit a person, Ter. Hec. 4, 1, 6 et saep.—Prov.:exeat aulā, qui vult esse pius,
Luc. 8, 493.— Poet., with inf.:exierant dare veris opes,
Stat. Ach. 1, 288.—Of inanim. or abstr. subjects:cum de consularibus mea prima sors exisset,
Cic. Att. 1, 19, 3; so,sors,
Hor. C. 2, 3, 27; cf.:cujus nomen exisset,
Cic. Verr. 2, 2, 51, § 127:nummi, qui per simulationem ab isto exierant,
id. ib. 2, 2, 25, §61: per septem portus in maris exit aquas (Nilus),
flows out, empties, Ov. Am. 2, 13, 10:septem aquis (Ister),
Val. Fl. 8, 187:populo albae folia vetustiora in angulos exeunt,
terminate, Plin. 16, 23, 35, § 86:color in florem heliotropii,
id. 37, 6, 22, § 83; cf.:masculina nomina in A atque S litteras,
to end, terminate, Quint. 1, 5, 61.— Pass. impers.:uti inde exiri possit,
Cato, R. R. 1, 2:crepuit ostium: exitur foras,
Plaut. Cas. 4, 3, 15:in Velabro, qua in Novam viam exitur,
Varr. L. L. 6, § 24 Müll.—In partic.a.In milit. lang., to move out, march out:b.milites, qui de tertia vigilia exissent,
Caes. B. C. 1, 64 fin.:ut paludati (praetores) exeant,
depart for the battle-field, id. ib. 1, 6, 6:ad pugnam,
Liv. 44, 39, 2; Verg. G. 4, 67:ex Italia ad bellum civile,
Cic. Fam. 2, 16, 3 et saep.— Pass. impers.:non posse clam exiri,
Caes. B. C. 1, 67, 2:postquam exitum est maximā copiā,
Plaut. Am. 1, 1, 64.—In jurid. Lat.: potestate, de or a potestate alicujus, to get out of any one's power (potestas), to be emancipated, become free, Dig. 37, 4, 1, § 6; 62; 28, 6, 3 et saep. (cf. B. 1. infra).—c.De vita, to depart from life, decease, die (for the usual excedere or decedere de vita):d.quem (me) fuerat aequius ut prius introieram, sic prius exire de vita,
Cic. Cael. 4, 15; so,de vita,
Plin. Ep. 3, 9, 5; cf.:e vita tamquam e theatro,
Cic. Fin. 1, 15, 49:vitā exire,
Val. Max. 9, 12, ext. 1.—To go out or forth in any manner, to issue, escape (very rare):e.cujus (Isocratis) e ludo tamquam ex equo Trojano meri principes exierunt,
Cic. de Or. 2, 22, 94:hanc tamen Antonius fugam suam, quia vivus exierat, victoriam vocabat,
Vell. 2, 82, 3.—Of inanimate subjects:currente rota cur urceus exit?
Hor. A. P. 22: libri quidem ita exierunt, ut, etc., turned out (the figure being borrowed from works of art which are cast and turned out of the mould), Cic. Att. 13, 13, 1.—Of plants, to come up, spring forth, sprout out:f.plerumque e terra exit hordeum diebus VII.,
Varr. R. R. 1, 45, 1:ne semina in frugem exeant e terra,
Plin. 11, 30, 36, § 109:folia a radice,
id. 25, 4, 9, § 28:lupinus agro limoso,
Col. 2, 10, 3:fabae in folia,
Plin. 18, 7, 10, § 57; and absol.:ut vix ulla herba exeat,
Col. 2, 11, 3; so,lens sata (with grandescere),
Pall. Febr. 4;and, messis,
Val. Fl. 7, 549.—To mount upwards, ascend, rise ( poet. and postAug. prose):B.in auras (ignis),
Lucr. 6, 886:ad caelum (arbor),
Verg. G. 2, 81:in altitudinem (comae palmarum),
Plin. 13, 4, 8, § 37.—Trop.1.In gen.:2.exisse ex potestate dicimus eos, qui effrenati feruntur aut libidine aut iracundia, etc.... Qui igitur exisse ex potestate dicuntur, idcirco dicuntur, quia non sunt in potestate mentis,
Cic. Tusc. 3, 5, 11; cf.:itaque iratos proprie dicimus exisse de potestate, id est de consilio, de ratione, de mente,
id. ib. 4, 36, 77;for which: a se,
Petr. 90: ex hac aerumna, Lucil. ap. Non. 296, 16; cf.:exire aere alieno,
Cic. Phil. 11, 6, 13 (dub. al. se exserere):quam nihil non consideratum exibat ex ore!
id. Brut. 76, 265; id. de Or. 2, 22 fin.:nequaquam similiter oratio mea exire atque in vulgus emanare poterit,
id. Rosc. Am. 1, 3; Plin. Pan. 75, 3:ea res prodita est et in vulgus exivit,
Gell. 12, 12, 3; cf. with object-clause:exiit opinio, descensurum eum ad Olympia inter athletas,
Suet. Ner. 53; for which also with a subject-clause:quod ante paucos dies exierat in vulgus, laudanti cuidam formam suam, respondisse eum, etc.,
id. Galb. 20:ob hoc exivit proverbium, etc.,
became current, Vulg. Gen. 10, 9.—In partic.a.Of time, to run out, end, expire:b.quinto anno exeunte,
Cic. Div. 1, 25, 53:indutiarum dies exierat,
Liv. 4, 30, 14; 30, 25, 1; 42, 47, 10:dies censurae, stipendii,
id. 9, 34, 22; 22, 33, 5:nullus mihi per otium dies exit,
Sen. Ep. 8; Plin. Pan. 68, 2 et saep.—To extend beyond a certain measure or limit (mostly post-Aug.):c.extra aliquid,
Varr. R. R. 2, 1, 25:vestra vita, licet supra mille annos exeat,
run out, extend, Sen. Brev. Vit. 6:probationes in tertium diem exierunt,
Plin. Ep. 2, 11, 18:digressus in laudes Castoris ac Pollucis exierat,
Quint. 11, 2, 11; cf.:continuus (translationis usus) in allegorias et aenigmata exit,
id. 8, 6, 14:in longum exierit ordo rerum,
id. 4, 2, 51.—To pass away, perish:II. A.opus laudabile, numquam a memoria hominum exiturum,
Sen. Ben. 3, 38; so with a subjectclause:an jam memoriā exisse, neminem ex plebe tribunum militum creatum esse?
Liv. 6, 37, 5.—Lit.1.In gen.:2.limen,
Ter. Hec. 3, 3, 18:Avernas valles,
Ov. M. 10, 52:flumen,
Val. Fl. 4, 698:quantum diurni itineris miliariorum numero in reda possit exiri,
Vitr. 10, 9, 3:donec minor filius lubricum juventae exiret,
Tac. A. 6, 49 (55) fin. —Pregn., to avoid, evade, ward off:B.corpore tela atque oculis vigilantibus exit,
avoids the blows, Verg. A. 5, 438; cf.:feros exibant dentis adactus (jumenta),
Lucr. 5, 1330; Stat. Th. 6, 802:procul absiliebat, ut acrem exiret odorem,
Lucr. 6, 1217:profluvium sanguinis,
id. 6, 1206:vim viribus,
Verg. A. 11, 750 et saep.—Trop.1.To exceed:2.modum,
Ov. M. 9, 632.—Of time: ad exitam aetatem = ad ultimam aetatem, Paul. ex Fest. p. 28, 5 Müll. -
12 procedo
prō-cēdo, cessi, cessum, 3, v. n., to go forth or before, to go forwards, advance, proceed (class.; cf.: progredior, prodeo).I.Lit.A.In gen.:B.procedere ad forum,
Plaut. Cas. 3, 3, 2:illuc procede,
id. Capt. 5, 2, 1:a portu,
Cic. Fam. 16, 9, 1: ante agmen, Hirt. B. G. 8, 27, 4:nil cum procede re lintrem Sentimus,
Hor. S. 1, 5, 20:pedibus aequis,
Ov. P. 4, 5, 3:passu tacito,
Val. Fl. 5, 351.—In partic.1.In milit. lang., to go or march forwards, to advance, Caes. B. C. 3, 34:2.lente atque paulatim proceditur,
id. ib. 1, 80; id. B. G. 6, 25:agmen procedit,
Cic. Tusc. 2, 16, 37; Curt. 7, 3, 19:processum in aciem est,
Liv. 25, 21:ipsi jam pridem avidi certaminis procedunt,
id. 3, 62, 6.—Cf. of ships, Caes. B. G. 7, 61; Verg. A. 4, 587.—Of processions, to go on, set forward, move on, advance, etc.:C.funus interim Procedit: sequimur,
Ter. And. 1, 1, 101; Hor. C. 4, 2, 49:tacito procedens agmine,
Sil. 7, 91:vidisti Latios consul procedere fasces,
id. 6, 443.—Transf.1.To go or come forth or out, to advance, issue:b.foribus foras procedere,
Plaut. Ps. 2, 2, 12:castris,
Verg. A. 12, 169:extra munitiones,
Caes. B. G 5, 43:in medium,
Cic. Verr. 2, 5, 36, § 94:e tabernaculo in solem,
id. Brut. 9, 37:in pedes procedere nascentem, contra naturam est,
to be born feet first, Plin. 7, 8, 6, § 45:mediā procedit ab aulā,
Ov. M. 14, 46.—In gen., to show one's self, to appear:c.cum veste purpureā procedere,
Cic. Div. 1, 52, 119:obviam alicui procedere,
to go towards, go to meet, id. Sest. 13, 68; cf.:Jugurthae obvius procedit,
Sall. J. 21, 1:obviam,
id. ib. 53, 5:procedat vel Numa,
Juv. 3, 138.—In partic., to issue from the mouth, to be uttered:d.sed interdum voces procedebant contumaces et inconsultae,
Tac. A. 4, 60 init.; Vulg. 1 Cor. 14, 36.—Of stars, etc., to rise, come into view:e. 2.Ecce Dionaei processit Caesaris astrum,
Verg. E. 9, 47:vesper,
id. ib. 6, 86.—Of plants, to put forth, spring forth, grow (ante-class. and in post-Aug. prose):3.antequam radices longius procedere possint,
Varr. R. R. 1, 23, 5:plerumque germen de cicatrice procedit,
Col. 4, 22, 4:gemma sine dubio processura,
Pall. 7, 5, 3; 8, 3, 1 et saep.—Of place, to project, extend:II.ita ut in pedes binos fossa procedat,
Plin. 17, 21, 35, § 159:Lydia super Ioniam procedit,
id. 5, 29, 30, § 110:promuntorium, quod contra Peloponnesum procedit,
id. 4, 2, 3, § 6; Cels. 8, 1.—Trop.A.Of time, to advance, pass, elapse (class.):B.ubi plerumque noctis processit,
Sall. J. 21, 2; Nep. Pel. 3, 3:jamque dies alterque dies processit,
Verg. A. 3, 356:dies procedens,
Cic. Tusc. 3, 22, 53:procedente tempore,
in process of time, Plin. Ep. 6, 31, 17:si aetate processerit,
Cic. Phil. 5, 18, 50:tempus processit,
Caes. B. C. 3, 25:procedente die,
Liv. 28, 15; Plin. Ep. 3, 20, 8:procedunt tempora tarde,
Ov. Tr. 5, 10, 5:incipient magni procedere menses,
Verg. E. 4, 12:pars major anni jam processerat,
Liv. 3, 37.—To come or go forth, to appear, to present or show one's self ( poet. and post-Aug.):2.nunc volo subducto gravior procedere voltu,
i. e. to conduct myself more gravely, to undertake more serious matters, Prop. 2, 10 (3, 1), 9:quis postea ad summam Thucydidis, quis Hyperidis ad famam processit?
Petr. 2.—In partic., to go or get on, to advance, make progress (class.; cf.C.proficio): dicendi laude multum,
Cic. Brut. 36, 137:in philosophiā,
id. Fin. 3, 2, 6:honoribus longius,
id. Brut. 48, 180; cf. id. Har. Resp. 23, 48:ad virtutis aditum,
id. Fin. 3, 14, 48:ambitio et procedendi libido,
a passion for getting on, for rising in the world, Plin. Ep 8, 6, 3:longius iras,
Verg. A. 5, 461:perspicuum est, quo compositiones unguentorum processerint,
to what extent, how far, Cic. N. D. 2, 58, 146:ut ratione et viā procedat oratio,
id. Fin. 1, 9, 29:eo vecordiae processit, ut,
went so far in folly, Sall. J. 5, 2:Adherbal, ubi intellegit eo processum,
id. ib. 21, 1; so,processit in id furoris,
Vell. 2, 80, 2:eoque ira processit, ut, etc.,
Liv. 9, 26, 2:ex infimā fortunā in ordinem senatorium, et ad summos honores,
Suet. Rhet. 1, 10.—To run on, continue, remain:D.et cum stationes procederent, prope obruentibus infirmum corpus armis,
i. e. guard duty returned so frequently as to seem continuous, Liv. 5, 48, 7:ut iis stipendia procederent,
id. 25, 5, 8; 27, 11, 14; cf.aera,
id. 5, 7, 12.—To go on, continue, follow; esp. of speech, etc.:E.ad dissuadendum,
Liv. 30, 35; cf. Plaut. Am. prol. 117: non imitor lakônismon tuum:altera jam pagella procedit,
Cic. Fam. 11, 25, 2.—To [p. 1451] turn out, result, succeed, prosper (class.):2.parum procedere,
Ter. And. 4, 1, 48; Liv. 1, 57; 38, 7:nonnumquam summis oratoribus non satis ex sententiā eventum dicendi procedere,
Cic. de Or. 1, 27, 123:alicui pulcherrime,
id. Phil. 13, 19, 40:alicui bene,
id. Rab. Post. 1, 1:omnia prospere procedent,
Cic. Fam. 12, 9, 2.— Impers. (cf. succedo): quibus cum parum procederet, Cael. ap. Cic. Fam. 8, 12, 3; cf.:velut processisset Spurio Licinio,
Liv. 2, 44, 1.— Absol., to turn out or succeed well:mane quod tu occoeperis negotium agere, id totum procedit diem,
Plaut. Pers. 1, 3, 34:ferme ut quisque quidque occoeperit, sic ei procedunt post principia,
id. ib. 4, 1, 4:Syre, processisti hodie pulcre,
have succeeded finely, Ter. Ad. 5, 9, 22:si processit,
Cic. Verr. 2, 3, 98, § 227:quod si consilia Andranodoro processissent,
Liv. 24, 26, 5.—To turn out favorably for, to result in favor of, to benefit, be of use to one:3. F.totidem dies emptori procedent,
Cato, R. R. 148:benefacta mea reipublicae procedunt,
Sall. J. 85, 5; Ov. H. 9, 109.—To go or pass for, to be counted or reckoned as any thing (anteand post-class.):G.ut binae (oves) pro singulis procedant,
shall be reckoned as one, Varr. R. R. 2, 2, 5; Dig. 5, 3, 32:quod ita procedit, si ea, cui donabatur, eum interposuit,
ib. 24, 1, 11.—To happen, take place, occur (ante-class.):H.numquid processit ad forum hodie novi?
Plaut. Most. 4, 3, 7.—To come or proceed from, to be derived from (post-class.):res, quae a sacratissimis imperatoribus procedunt,
Cod. Just. 7, 37, 3.— In part. pass.:in processā aetate,
advanced, Scrib. Comp. 100. -
13 sub-eō
sub-eō iī (-īvit, O.; -īvimus, Ta.), itus, īre, to come under, go under, enter: in nemoris latebras, O.: cum luna sub orbem solis subisset, L.: tectum, i. e. enter a house, Cs.: Triviae lucos atque aurea tecta, V.: cavum artum, H.: paludem, i. e. plunge into, O.: aquam, Cu.: si subeuntur prospera castra, Iu.—Poet., with dat: portu Chaonio, V.—To come up, advance, ascend, draw near, approach: subeunt herbae, spring up, V.: in adversos montīs, L.: testudine factā subeunt, press forward, Cs.: subeundum erat ad hostīs, L.: saxa ingerit in subeuntīs, climbing, L.: amne, i. e. sail up, Cu.: mixtum flumini subibat mare, i. e. was against them, Cu.: aciem subeuntium muros adgrediuntur, L.: subimus Inpositum saxis Auxur, H.: Umbra subit terras, comes over, O.: Fadumque Herbesumque, i. e. attack, V.—Poet., with dat: muro subibant, V.—To go under, support, take up, submit to: pars ingenti subiere feretro, i. e. carried on their shoulders, V.: Ipse subibo umeris, i. e. will take you up on, V.: currum dominae subiere leones, were harnessed to, V.: umeris parentem, V.—In order or time, to come under, come after, succeed, follow, take the place of: Pone subit coniunx, V.: subit ipse meumque Explet opus, takes my place, O.: furcas subiere columnae, took the place of, O.: subeuntes alii aliis in custodiam, relieving, L.; cf. subit esse priori Causa recens, O.—To slip under, elude: Aeneae mucronem, V.—To come stealthily, steal on, approach imperceptibly: subeunt morbi tristisque senectus, V.: subit Iumina fessa sopor, O.—Fig., to come upon, overtake: sua deinde paenitentia subiit regem, Cu.—In the mind, to come up, be thought of, enter, occur, suggest itself, recur: omnes sententiae sub acumen stili subeant necesse est: cum subeant audita et cognita nobis, O.: subiit cari genitoris imago... subiit deserta Creusa, V.: Subit, hanc arcana profana Detexisse manu, O.: dein cogitatio animum subiit, indignum esse, etc., L.: mentem subit, quo praemia facto, etc., O.: horum cogitatio subibat exercitum, Cu.—To subject oneself to, take upon oneself, undergo, submit to, sustain, accept, endure, suffer: omnes terrores: quis est non ultro subeundus dolor?: inimicitiae subeantur: maiora Verbera, H.: multitudinis inperitae iudicium esse subeundum: eorum odium: peregrinos ritūs novā subeunte fortunā, Cu. -
14 cardo
cardo, ĭnis, m. [cf. kradê, a swing; kradainô, to swing, wave; Sanscr. kurd, a spring, a leap; old Germ. hrad, lively, and Germ. reit in bereit, ready] (f., Gracch. ap. Prisc. p. 683 P.; Graius ap. Non. p. 202, 20; cf. infra in Vitr.), the pivot and socket, upon which a door was made to swing at the lintel and the threshold, the hinge of a door or gate, Enn. Trag. 119 Vahl.:B.paene ecfregisti foribus cardines,
Plaut. Am. 4, 2, 6; id. As. 2, 3, 8:postis a cardine vellit Aeratos,
Verg. A. 2, 480:cardo stridebat,
id. ib. 1, 449; cf. id. Cir. 222:num muttit cardo?
Plaut. Curc. 1, 1, 94:immoti,
Plin. 16, 43, 84, § 230:singuli,
id. 36, 15, 24, § 117:facili patuerunt cardine valvae,
Juv. 4, 63:versato cardine Thisbe Egreditur,
opening the door, Ov. M. 4, 93; cf. Verg. A. 3, 448:nec strepitum verso Saturnia cardine fecit,
Ov. M. 14, 782 al. —Meton.1.Cardines, in mechanics, beams that were fitted together; and specifically, cardo masculus, a tenon, Vitr. 9, 6, and cardo femina, a socket, a mortise, id. 9, 6:b.cardo securiclatus,
axeshaped tenon, a dovetail, id. 10, 15, 3.— Hence,In garlands, the place where the two ends meet, Plin. 21, 4, 10, § 18.—2.In astron., the point about which something turns, a pole. So of the North pole:II.caeli,
Varr. R. R. 1, 2, 4:mundi,
Plin. 4, 12, 26, § 89; cf.: extremusque adeo duplici de cardine vertex Dicitur esse polus, Cic. poët. N. D. 2, 41, 105; Ov. P. 2, 10, 45; Stat. Th. 1, 349:cardo glacialis ursae,
Sen. Herc. Fur. 1139:Arctoae cardo portae,
Stat. Th. 7, 35;hence anal. to this, with the agrimensores,
the line limiting the field, drawn through from north to south, Plin. 18, 33, 76, § 326; 17, 22, 35, § 169; cf. Fest. s. v. decimanus, p. 71 Müll., and accordingly the mountain Taurus is called cardo, i. e. line or limit, Liv. 37, 54, 23; cf. id. 40, 18, 8; 41, 1, 3.—Of the four cardinal points of the world, Quint. 12, 10, 67; so, Hesperius Eous, Luc. 5, 71; Stat. Th. 1, 157:occiduus,
Luc. 4, 672:medius,
id. 4, 673.— Of the earth as the centre of the universe, acc. to the belief of the ancients, Plin. 2, 64, 64, § 160; 2, 9, 6, § 44.—Of the intersection of inclined surfaces:reperiuntur (aquae)... quodam convexitatis cardine aut montium radicibus,
Plin. 31, 3, 26, § 43.—Of the summer solstice:anni,
Plin. 18, 28, 68, § 264; and so of the epochs of the different seasons:temporum,
id. 18, 25, 58, § 218; 18, 25, 59, § 220.—Hence, of the time of life:extremus,
old age, Luc. 7, 381.—Trop., that on which every thing else turns or depends, the chief point or circumstance (so not before the Aug. per.):haud tanto cessabit cardine rerum,
at such a turn of affairs, so great a crisis, in so critical a moment, decisive, Verg. A. 1, 672 (hoc est in articulo, Serv.; cf. Isid. Orig. 15, 7, 6; Gr. akmê):fatorum in cardine summo,
Stat. Th. 10, 853: litium. Quint. 12, 8, 2:causae,
id. 5, 12, 3:satellitem in quo totius dominationis summa quasi quodam cardine continetur,
Val. Max. 3, 3, ext. 5:unum eligamus in quo est summum ac principale, in quo totius sapientiae cardo versatur,
Lact. 3, 7, 6. -
15 contingo
1.con-tingo, tĭgi, tactum, 3, v. a. and n. [tango], to touch on all sides. to touch, take hold of, seize (very freq. in all periods and species of composition).I.Lit.A.In gen.:B.facile cibum terrestrem rostris,
Cic. N. D. 2, 47, 122:funem manu,
Verg. A. 2, 239; cf. Ov. M. 2, 151:munera Cerealia dextrā,
id. ib. 11, 122:undas pede,
id. ib. 2, 457:focos ore tremente,
id. Tr. 1, 3, 44:terram osculo,
Liv. 1, 56, 12:ora nati sacro medicamine,
Ov. M. 2, 123; cf. id. ib. 14, 607:montes suo igni (sol),
Lucr. 4, 407; cf. Cat. 64, 408, and Suet. Ner. 6:cibos sale modico,
to sprinkle, Cels. 2, 24: sidera comā ( poet. designation for a very great height), Ov. F. 3, 34; cf.:nubes aërio vertice (Taurus),
Tib. 1, 7, 15: summa sidera plantis, to reach the stars (a poet. designation of great prosperity), Prop. 1, 8, 43:mitem taurum,
Ov. M. 2, 860; cf. id. ib. 8, 423:glebam,
id. ib. 11, 111:paene terram (luna),
Cic. Div. 2, 43, 91:caules (vitis),
id. N. D. 2, 47, 120:dextras consulum (as a friendly greeting or congratulation),
Liv. 28, 9, 6; so,manum,
Vell. 2, 104, 5; 2, 107, 4.—With partic. access. ideas.1.To eat, partake of, taste ( poet.):2.neque illinc Audeat esuriens dominus contingere granum,
Hor. S. 2, 3, 113:cibos ore,
Ov. M. 5, 531:aquas,
id. ib. 15, 281:fontem,
id. ib. 3, 409.—To touch impurely (very rare):3.corpus corpore,
Plaut. Am. 2, 2, 204.—To touch, i. e. to be near, neighboring, or contiguous, to border upon, to reach, extend to; with acc., dat., or inter se; with acc.:4.Helvi, qui fines Arvernorum contingunt,
Caes. B. G. 7, 7 fin.:turri adactā et contingente vallum,
id. ib. 5, 43; cf.:in saltu Vescino Falernum contingente agrum,
Liv. 10, 21, 8:praesidium coloniarum Illyricum contingentium,
Suet. Aug. 25. —With dat.:ut radices montis ex utrāque parte ripae fluminis contingant,
Caes. B. G. 1, 38.—With inter se:ut (milites) contingant inter se atque omnem munitionem expleant,
Caes. B. C. 1, 21; cf. id. B. G. 7, 23.—With the idea of motion, to reach something by moving, to attain to, reach, come to, arrive at, meet with, etc. (mostly poet.); with acc.:II.optatam metam cursu,
Hor. A. P. 412:Ephyren pennis,
Ov. M. 7, 392:Italiam,
Verg. A. 5, 18:fines Illyricos,
Ov. M. 4, 568:Creten,
id. ib. 8, 100:Cadmeïda arcem,
id. ib. 6, 217:rapidas Phasidos undas,
id. ib. 7, 6:auras,
to come into the air, id. ib. 15, 416 al.:avem ferro,
to hit, Verg. A. 5, 509; cf. Ov M. 8, 351: ullum mortalem (vox mea), id. id. 2, 578; cf.thus aures,
id. ib. 1, 211; and aures fando, with the acc. and inf., id. ib. 15, 497: aevi florem, to come to or reach the flower of age, Lucr. 1, 565.—Trop.A.In gen., to touch, to seize upon, affect (rare). multitudo agrestium, quos in aliquā suā fortunā publica quoque contingebat cura, Liv. 22, 10, 8:B.contactus nullis ante cupidinibus,
Prop. 1, 1, 2:quam me manifesta libido contigit!
Ov. M. 9, 484: animum curā. Val. Fl. 7, 173; cf.:aliquem (curā), contacti simili sorte,
Ov. Tr. 3, 4, 78. —Far more freq.,In partic.1.(Acc. to I. B. 2.) To touch with pollution, to pollute, stain, defile, etc.; so generally in part. perf. (as a verb. finit. the kindr. contamino was in use):2.(Gallos) contactos eo scelere velut injectā rabie ad arma ituros,
Liv. 21, 48, 3; so,contacta civitas rabie duorum juvenum,
id. 4, 9, 10:omnes eā violatione templi,
id. 29, 8, 11 (for which id. 29, 18, 8:nefandà praedā se ipsos ac domos contaminare suas): plebs regiā praedā,
id. 2, 5, 2; cf. id. 4, 15, 8:equi candidi et nullo mortali opere contacti,
Tac. G. 10: dies (sc. Alliensis) religione, [p. 450] Liv. 6, 28, 6:pectora vitiis,
Tac. Or. 12.—Once absol.:contactus ensis,
Sen. Hippol. 714.—(Acc. to I. B. 3.) With aliquem aliquā re or only aliquem, to be connected with or related to, to concern:3.ut quisque tam foede interemptos aut propinquitate aut amicitiā contingebat,
Liv. 25, 8, 2:aliquem sanguine ac genere,
id. 45, 7, 3; 24, 22, 14:aliquem artissimo gradu,
Suet. Aug. 4:domum Caesarum nullo gradu,
id. Galb. 2; cf. absol.:deos (i. e. Maecenatem et Augustum) quoniam propius contingis,
have more ready access to the great, Hor. S. 2, 6, 52:Sabinum modico usu,
to have little intercourse with, Tac. A. 4, 68:multis in Italiā contactis gentibus Punici belli societate,
Liv. 31, 8, 11; cf.:si crĭmine contingantur,
have part in, Dig. 11, 4, 1:haec consultatio Romanos nihil contingit,
concerns not, Liv. 34, 22, 12; cf.:quae (causa) nihil eo facto contingitur,
id. 40, 14, 9.—(Acc. to I. B. 4.) To attain to, reach, arrive at something, to come to (very rare):b.quam regionem cum superavit animus naturamque sui similem contigit et agnovit,
Cic. Tusc. 1, 19, 43.—With and without dat. of person; of occurrences, to happen to one, to befall, fall to one's lot, to succeed in, obtain a thing; and absol., to happen, fall to, turn out, come to pass (so most freq. in all perr. and species of composition; in gen., of favorable, but sometimes of indifferent, or even adverse occurrences).(α).With dat.:(β).cui tam subito tot contigerint commoda,
Ter. Eun. 5, 8, 3:haec tot propter me gaudia illi contigisse laetor,
id. Hec. 5, 3, 35:quod isti (Crasso) contigit uni,
Cic. de Or. 2, 56, 228; 1, 35, 164; id. Off. 1, 43, 153; id. Fam. 5, 21, 1; Planc. ap. Cic. Fam. 10, 24, 1; Caes. B. G. 1, 43; Quint. 10, 1, 115; 12, 11, 29; Suet. Caes. 35; id. Calig. 3, 10 et saep.; Ov. M. 3, 321; 11, 268; 15, 443; Hor. Ep. 1, 2, 46; 1, 4, 10; 1, 17, 9 et saep.:cum tanto plura bene dicendi exempla supersint quam illis contigerunt,
Quint. 10, 2, 28: quam mihi maxime hic hodie contigerit malum, Enn. ap. Non. p. 268, 12:quod (sc. servitus) potentibus populis saepe contigit,
Cic. Tusc. 5, 6, 15; id. Cat. 1, 7, 16:cum miseri animi essent, quod plerisque contingeret,
id. N. D. 1, 11, 27; id. Phil. 14, 8, 24; id. Fam. 5, 16, 5; id. Sen. 19, 71; id. Off. 2, 14, 50; 2, 19, 65; id. Fam. 11, 16, 2 al.: quoties ipsi testatori aliquid contingit, a misfortune befalls, etc., Dig. 28, 3, 6:si quid ei humanitus contigerit,
ib. 34, 4, 30 fin. (cf. ib. § 2: sive in viā aliquid mihi humanitus acciderit, and v. 2. accido, II. B.).— Impers. with inf.:non cuivis homini contingit adire Corinthum,
Hor. Ep. 1, 17, 36:mihi Romae nutriri atque doceri,
id. ib. 2, 2, 41:mihi recusare principatum,
Vell. 2, 124, 2:mihi cognoscere (eos),
Quint. 12, 11, 3; 1, 1, 11; 5, 7, 25; 6, 1, 4 al.—And, at the same time, a dat. of the predicate (post-class. and rare):quo tempore mihi fratrique meo destinari praetoribus contigit,
Vell. 2, 124, 4:maximo tibi et civi et duci evadere contigit,
Val. Max. 5, 4, ext. 2 (in Ov. M. 11, 220, the better read. is nepotem); cf. Haase in Reisig. Lect. p. 794 sq.—With ut:volo hoc oratori contingat, ut, etc.,
Cic. Brut. 84, 290; id. Off. 1, 1, 3; id. Phil. 5, 18, 49; Quint. 11, 2, 51 al. —With acc. (very rare):(γ).sors Tyrrhenum contigit,
fell upon Tyrrhenus, Vell. 1, 1 fin.:Italiam palma frugum,
Plin. 18, 11, 29, § 109.—Absol. (very freq.):2. I.hanc mi expetivi, contigit,
Ter. And. 4, 2, 13:magis adeo id facilitate quam aliā ullā culpā meā contigit,
Cic. de Or. 2, 4, 15:quod si nulla contingit excusatio,
Quint. 11, 1, 81:ubi quid melius contingit et unctius,
Hor. Ep. 1, 15, 44 et saep.—With abl.:quia memoria atque actio naturā non arte contingant,
Quint. 3, 3, 4; so id. 1, 1, 33; 2, 2, 11 al.—With ex:gratia, quae continget ex sermone puro atque dilucido,
Quint. 11, 1, 53; so id. 8, 3, 70:ex eādem brassicā contingunt aestivi autumnalesque cauliculi,
arise, spring, Plin. 19, 8, 41, § 138 al.:nihil horum nisi in complexu loquendi serieque contingit,
Quint. 1, 5, 3.—With inf.:fingere cinctutis non exaudita Cethegis Continget,
Hor. A. P. 51; Quint. 1, 1, 11; 5, 7, 25:concitare invidiam, etc.... liberius in peroratione contingit,
id. 6, 1, 14.—With ut:quod nunquam opinatus fui... id contigit, ut salvi poteremur domi,
Plaut. Am. 1, 1, 32; so Quint. 4, 1, 7; 9, 3, 72; 11, 2, 39.Lit.:II.oras, pocula circum mellis liquore,
Lucr. 1, 938:semina rerum colore,
id. 2, 755:lac parco sale,
to sprinkle, Verg. G. 3, 403:tonsum corpus amurcā,
id. ib. 3, 448. —Trop.:musaeo contingens cuncta lepore,
Lucr. 1, 934 and 947; 4, 9 and 22. -
16 continguo
1.con-tingo, tĭgi, tactum, 3, v. a. and n. [tango], to touch on all sides. to touch, take hold of, seize (very freq. in all periods and species of composition).I.Lit.A.In gen.:B.facile cibum terrestrem rostris,
Cic. N. D. 2, 47, 122:funem manu,
Verg. A. 2, 239; cf. Ov. M. 2, 151:munera Cerealia dextrā,
id. ib. 11, 122:undas pede,
id. ib. 2, 457:focos ore tremente,
id. Tr. 1, 3, 44:terram osculo,
Liv. 1, 56, 12:ora nati sacro medicamine,
Ov. M. 2, 123; cf. id. ib. 14, 607:montes suo igni (sol),
Lucr. 4, 407; cf. Cat. 64, 408, and Suet. Ner. 6:cibos sale modico,
to sprinkle, Cels. 2, 24: sidera comā ( poet. designation for a very great height), Ov. F. 3, 34; cf.:nubes aërio vertice (Taurus),
Tib. 1, 7, 15: summa sidera plantis, to reach the stars (a poet. designation of great prosperity), Prop. 1, 8, 43:mitem taurum,
Ov. M. 2, 860; cf. id. ib. 8, 423:glebam,
id. ib. 11, 111:paene terram (luna),
Cic. Div. 2, 43, 91:caules (vitis),
id. N. D. 2, 47, 120:dextras consulum (as a friendly greeting or congratulation),
Liv. 28, 9, 6; so,manum,
Vell. 2, 104, 5; 2, 107, 4.—With partic. access. ideas.1.To eat, partake of, taste ( poet.):2.neque illinc Audeat esuriens dominus contingere granum,
Hor. S. 2, 3, 113:cibos ore,
Ov. M. 5, 531:aquas,
id. ib. 15, 281:fontem,
id. ib. 3, 409.—To touch impurely (very rare):3.corpus corpore,
Plaut. Am. 2, 2, 204.—To touch, i. e. to be near, neighboring, or contiguous, to border upon, to reach, extend to; with acc., dat., or inter se; with acc.:4.Helvi, qui fines Arvernorum contingunt,
Caes. B. G. 7, 7 fin.:turri adactā et contingente vallum,
id. ib. 5, 43; cf.:in saltu Vescino Falernum contingente agrum,
Liv. 10, 21, 8:praesidium coloniarum Illyricum contingentium,
Suet. Aug. 25. —With dat.:ut radices montis ex utrāque parte ripae fluminis contingant,
Caes. B. G. 1, 38.—With inter se:ut (milites) contingant inter se atque omnem munitionem expleant,
Caes. B. C. 1, 21; cf. id. B. G. 7, 23.—With the idea of motion, to reach something by moving, to attain to, reach, come to, arrive at, meet with, etc. (mostly poet.); with acc.:II.optatam metam cursu,
Hor. A. P. 412:Ephyren pennis,
Ov. M. 7, 392:Italiam,
Verg. A. 5, 18:fines Illyricos,
Ov. M. 4, 568:Creten,
id. ib. 8, 100:Cadmeïda arcem,
id. ib. 6, 217:rapidas Phasidos undas,
id. ib. 7, 6:auras,
to come into the air, id. ib. 15, 416 al.:avem ferro,
to hit, Verg. A. 5, 509; cf. Ov M. 8, 351: ullum mortalem (vox mea), id. id. 2, 578; cf.thus aures,
id. ib. 1, 211; and aures fando, with the acc. and inf., id. ib. 15, 497: aevi florem, to come to or reach the flower of age, Lucr. 1, 565.—Trop.A.In gen., to touch, to seize upon, affect (rare). multitudo agrestium, quos in aliquā suā fortunā publica quoque contingebat cura, Liv. 22, 10, 8:B.contactus nullis ante cupidinibus,
Prop. 1, 1, 2:quam me manifesta libido contigit!
Ov. M. 9, 484: animum curā. Val. Fl. 7, 173; cf.:aliquem (curā), contacti simili sorte,
Ov. Tr. 3, 4, 78. —Far more freq.,In partic.1.(Acc. to I. B. 2.) To touch with pollution, to pollute, stain, defile, etc.; so generally in part. perf. (as a verb. finit. the kindr. contamino was in use):2.(Gallos) contactos eo scelere velut injectā rabie ad arma ituros,
Liv. 21, 48, 3; so,contacta civitas rabie duorum juvenum,
id. 4, 9, 10:omnes eā violatione templi,
id. 29, 8, 11 (for which id. 29, 18, 8:nefandà praedā se ipsos ac domos contaminare suas): plebs regiā praedā,
id. 2, 5, 2; cf. id. 4, 15, 8:equi candidi et nullo mortali opere contacti,
Tac. G. 10: dies (sc. Alliensis) religione, [p. 450] Liv. 6, 28, 6:pectora vitiis,
Tac. Or. 12.—Once absol.:contactus ensis,
Sen. Hippol. 714.—(Acc. to I. B. 3.) With aliquem aliquā re or only aliquem, to be connected with or related to, to concern:3.ut quisque tam foede interemptos aut propinquitate aut amicitiā contingebat,
Liv. 25, 8, 2:aliquem sanguine ac genere,
id. 45, 7, 3; 24, 22, 14:aliquem artissimo gradu,
Suet. Aug. 4:domum Caesarum nullo gradu,
id. Galb. 2; cf. absol.:deos (i. e. Maecenatem et Augustum) quoniam propius contingis,
have more ready access to the great, Hor. S. 2, 6, 52:Sabinum modico usu,
to have little intercourse with, Tac. A. 4, 68:multis in Italiā contactis gentibus Punici belli societate,
Liv. 31, 8, 11; cf.:si crĭmine contingantur,
have part in, Dig. 11, 4, 1:haec consultatio Romanos nihil contingit,
concerns not, Liv. 34, 22, 12; cf.:quae (causa) nihil eo facto contingitur,
id. 40, 14, 9.—(Acc. to I. B. 4.) To attain to, reach, arrive at something, to come to (very rare):b.quam regionem cum superavit animus naturamque sui similem contigit et agnovit,
Cic. Tusc. 1, 19, 43.—With and without dat. of person; of occurrences, to happen to one, to befall, fall to one's lot, to succeed in, obtain a thing; and absol., to happen, fall to, turn out, come to pass (so most freq. in all perr. and species of composition; in gen., of favorable, but sometimes of indifferent, or even adverse occurrences).(α).With dat.:(β).cui tam subito tot contigerint commoda,
Ter. Eun. 5, 8, 3:haec tot propter me gaudia illi contigisse laetor,
id. Hec. 5, 3, 35:quod isti (Crasso) contigit uni,
Cic. de Or. 2, 56, 228; 1, 35, 164; id. Off. 1, 43, 153; id. Fam. 5, 21, 1; Planc. ap. Cic. Fam. 10, 24, 1; Caes. B. G. 1, 43; Quint. 10, 1, 115; 12, 11, 29; Suet. Caes. 35; id. Calig. 3, 10 et saep.; Ov. M. 3, 321; 11, 268; 15, 443; Hor. Ep. 1, 2, 46; 1, 4, 10; 1, 17, 9 et saep.:cum tanto plura bene dicendi exempla supersint quam illis contigerunt,
Quint. 10, 2, 28: quam mihi maxime hic hodie contigerit malum, Enn. ap. Non. p. 268, 12:quod (sc. servitus) potentibus populis saepe contigit,
Cic. Tusc. 5, 6, 15; id. Cat. 1, 7, 16:cum miseri animi essent, quod plerisque contingeret,
id. N. D. 1, 11, 27; id. Phil. 14, 8, 24; id. Fam. 5, 16, 5; id. Sen. 19, 71; id. Off. 2, 14, 50; 2, 19, 65; id. Fam. 11, 16, 2 al.: quoties ipsi testatori aliquid contingit, a misfortune befalls, etc., Dig. 28, 3, 6:si quid ei humanitus contigerit,
ib. 34, 4, 30 fin. (cf. ib. § 2: sive in viā aliquid mihi humanitus acciderit, and v. 2. accido, II. B.).— Impers. with inf.:non cuivis homini contingit adire Corinthum,
Hor. Ep. 1, 17, 36:mihi Romae nutriri atque doceri,
id. ib. 2, 2, 41:mihi recusare principatum,
Vell. 2, 124, 2:mihi cognoscere (eos),
Quint. 12, 11, 3; 1, 1, 11; 5, 7, 25; 6, 1, 4 al.—And, at the same time, a dat. of the predicate (post-class. and rare):quo tempore mihi fratrique meo destinari praetoribus contigit,
Vell. 2, 124, 4:maximo tibi et civi et duci evadere contigit,
Val. Max. 5, 4, ext. 2 (in Ov. M. 11, 220, the better read. is nepotem); cf. Haase in Reisig. Lect. p. 794 sq.—With ut:volo hoc oratori contingat, ut, etc.,
Cic. Brut. 84, 290; id. Off. 1, 1, 3; id. Phil. 5, 18, 49; Quint. 11, 2, 51 al. —With acc. (very rare):(γ).sors Tyrrhenum contigit,
fell upon Tyrrhenus, Vell. 1, 1 fin.:Italiam palma frugum,
Plin. 18, 11, 29, § 109.—Absol. (very freq.):2. I.hanc mi expetivi, contigit,
Ter. And. 4, 2, 13:magis adeo id facilitate quam aliā ullā culpā meā contigit,
Cic. de Or. 2, 4, 15:quod si nulla contingit excusatio,
Quint. 11, 1, 81:ubi quid melius contingit et unctius,
Hor. Ep. 1, 15, 44 et saep.—With abl.:quia memoria atque actio naturā non arte contingant,
Quint. 3, 3, 4; so id. 1, 1, 33; 2, 2, 11 al.—With ex:gratia, quae continget ex sermone puro atque dilucido,
Quint. 11, 1, 53; so id. 8, 3, 70:ex eādem brassicā contingunt aestivi autumnalesque cauliculi,
arise, spring, Plin. 19, 8, 41, § 138 al.:nihil horum nisi in complexu loquendi serieque contingit,
Quint. 1, 5, 3.—With inf.:fingere cinctutis non exaudita Cethegis Continget,
Hor. A. P. 51; Quint. 1, 1, 11; 5, 7, 25:concitare invidiam, etc.... liberius in peroratione contingit,
id. 6, 1, 14.—With ut:quod nunquam opinatus fui... id contigit, ut salvi poteremur domi,
Plaut. Am. 1, 1, 32; so Quint. 4, 1, 7; 9, 3, 72; 11, 2, 39.Lit.:II.oras, pocula circum mellis liquore,
Lucr. 1, 938:semina rerum colore,
id. 2, 755:lac parco sale,
to sprinkle, Verg. G. 3, 403:tonsum corpus amurcā,
id. ib. 3, 448. —Trop.:musaeo contingens cuncta lepore,
Lucr. 1, 934 and 947; 4, 9 and 22. -
17 divortium
I.In gen.:II.ubi illud quod volo habebo ab illo, facile invenio, quomodo divortium et discordiam inter nos parem,
Plaut. Truc. 2, 4, 66 sq. (with a play on II. 1 infra):neutrubi habebo stabile stabulum, siquid divorti fuat,
id. Aul. 2, 2, 56.—Esp.1.A divorce, dissolution of marriage (by consent; opp. repudium, compulsory divorce by either party; cf. Dig. 24, 2, 2, § 1);2.orig. used only of the wife: uxori sit reddunda dos divortio,
Plaut. Stich. 2, 1, 48; Cic. de Or. 3, 40; id. Clu. 5, 14; Plaut. Mil. 4, 4, 31; Cael. ap. Cic. Fam. 8, 7;but afterwards in gen.,
Cic. Att. 12, 52, 2:et Lentulum cum Metella certe fecisse divortium,
id. ib. 13, 7, 1; id. Phil. 2, 28, 69; id. de Or. 1, 40, 183; id. Top. 4, 19; id. Clu. 67; Quint. 7, 4, 11; Suet. Caes. 6 et saep.—Concr., a point of separation, place where a road divides, a fork in a road, Verg. A. 9, 379; cf.III.itinerum,
Liv. 44, 2, 7:artissimo inter Europam Asiamque divortio Byzantium posuere Graeci,
Tac. A. 12, 63.—So, aquarum, i. e. a summit whence the streams run different ways, a water-shed, Cic. Att. 5, 20, 3; id. Fam. 2, 10, 2; Liv. 38, 45, 3.—Trop.1.Ex communi sapientium jugo sunt doctrinarum facta divortia, etc., divisions, varieties, Cic. de Or. 3, 19, 69.—2.Veris et hiemis, the time at which winter ends and spring begins, Col. 4, 27, 1.—3.Alta divortia riparum, lofty opposite banks, Amm. 15, 4, 3. —4.Tanto rerum divortio, opposition, inconsistency, Ap. de Mundo, p. 66, 9:anima nullum init cum sua unitate divortium,
Macr. Somn. Scip. 1, 6, 9. -
18 excipio
ex-cĭpĭo, cēpi, ceptum, 3, v. a. [capio].I. A.Lit. (rarely): aliquem e mari, to draw out, fish out, Cic. Fragm. ap. Non. 293, 26 (Rep. 4, 8, 8 Baiter):B.vidulum (e mari),
Plaut. Rud. 4, 4, 140 sq.:dens manu, forcipe,
Cels. 7, 12, 1:telum (e vulnere),
id. 7, 5, 1:clipeum cristasque rubentes Excipiam sorti,
to withdraw, exempt, Verg. A. 9, 271.—Trop.1.In gen.: servitute exceptus, withdrawn, i. e. rescued from slavery, Liv. 33, 23, 2:2.nihil jam cupiditati, nihil libidini exceptum,
exempt, Tac. Agr. 15.—In partic.a.To except, make an exception of (freq. and class.):(β).hosce ego homines excipio et secerno libenter,
Cic. Cat. 4, 7, 15:qui (Democritus) ita sit ausus ordiri: Haec loquor de universis. Nihil excipit, de quo non profiteatur,
id. Ac. 2, 23, 73; cf. id. ib. 2, 9, 28:Lacedaemonii ipsi, cum omnia concedunt in amore juvenum praeter stuprum, tenui sane muro dissaepiunt id, quod excipiunt,
id. Rep. 4, 4:senex talos elidi jussit conservis meis: sed me excepit,
Plaut. Mil. 2, 2, 13.—With ne:Licinia lex, quae non modo eum, qui, etc.... sed etiam collegas ejus, cognatos, affines excipit, ne eis ea potestas curatiove mandetur,
Cic. Agr. 2, 8, 21;so in legal limitations,
id. ib. 2, 9, 24; id. Balb. 14, 32; see also exceptio.—With ut, Cic. Q. Fr. 1, 1, 9, 26:excepi de antiquis praeter Xenophanem neminem,
id. Div. 1, 39, 87:ut in summis tuis laudibus excipiant unam iracundiam,
id. Q. Fr. 1, 1, 13, 37:dolia, in horreis defossa, si non sint nominatim in venditione excepta, etc.,
Dig. 18, 1, 76; so ib. 77.—In the abl. absol.:omnium mihi videor, exceptis, Crasse, vobis duobus, eloquentissimos audisse Ti. et C. Sempronios,
you two excepted, Cic. de Or. 1, 9, 38; cf.:vos hortor, ut ita virtutem locetis, ut eā exceptā nihil amicitia praestabilius esse putetis,
id. Lael. 27 fin.:exceptā sapientiā,
id. ib. 6, 20. — Neutr. absol.:excepto, quod non simul esses, cetera laetus,
Hor. Ep. 1, 10, 50:excepto, si obscena nudis nominibus enuntientur,
Quint. 8, 3, 38; Pers. 5, 90; Aug. Serm. 17, 3; 46, 2.—Hence,Jurid. t. t., said of the defendant, to except, to make a legal exception to the plaintiff's statement:b.verum est, quod qui excipit, probare debeat, quod excipitur,
Dig. 22, 3, 9; so ib. 18:adversus aliquem,
ib. 16, 1, 17 et saep.; cf. exceptio and the authorities there cited.—In an oration, a law, etc., to express by name, to make particular mention of, to state expressly (rare, and perh. not anteAug.):II.cum Graecos Italia pellerent, excepisse medicos,
Plin. 29, 1, 8, § 16: vites in tantum sublimes, ut vindemitor auctoratus rogum ac tumulum excipiat, expressly stipulates for (in case he should fall and break his neck), id. 14, 1, 3, § 10.(With the notion of the verb predominating.) To take a thing to one's self (in a good or bad sense), to catch, capture, take, receive.A.Lit.1.In gen.:b.sanguinem paterā,
Cic. Brut. 11, 43; cf. Col. 9, 15, 9:e longinquo sucum,
Plin. 25, 7, 38, § 78:labentem excepit,
Cic. Rab. Post. 16, 43: se in pedes, to take to one's feet, i. e. spring to the ground, Liv. 4, 19, 4:filiorum extremum spiritum ore,
Cic. Verr. 2, 5, 45, § 118; cf.:tunicis fluentibus auras,
Ov. A. A. 3, 301:omnium tela,
Cic. Verr. 2, 2, 72, § 177; so,tela,
Caes. B. G. 3, 5, 3:vulnera,
Cic. Sest. 10, 23; cf.:vulnus ore,
Quint. 6, 3, 75; and:plagae genus in se,
Lucr. 2, 810:o terram illam beatam, quae hunc virum exceperit!
Cic. Mil. 38, 105; cf.: hunc (Mithridatem) in timore et fuga Tigranes excepit, id de. Imp. Pomp. 9, 23:aliquem benigno vultu,
Liv. 30, 14, 3; cf.also: hic te polenta excipiet,
Sen. Ep. 21 med.:aliquem epulis,
Tac. G. 21:multos ex fuga dispersos excipiunt,
Caes. B. G. 6, 35, 6. alios vagos per hiberna milites excipiebant, Liv. 33, 29, 2: speculator, exceptus a juvenibus mulcatur, id. 40, 7, 4: cf. Planc. ap. Cic. Fam. 10, 23, 5:servos in pabulatione,
Caes. B. G. 7, 20, 9:incautum,
Verg. A. 3, 332:(uri) mansuefieri ne parvuli quidem excepti possunt,
Caes. B. G. 6, 28, 4:aprum latitantem,
Hor. C. 3, 12, 10:caprum insidiis,
Verg. E. 3, 18:fugientes feras,
Phaedr. 1, 11, 6:aprum, feram venabulo,
Quint. 4, 2, 17; Sen. Prov. 2 et saep.—Of inanimate subjects:2.postero die patenti itinere Priaticus campus eos excepit,
received them, Liv. 38, 41, 8:silva tum excepit ferum,
Phaedr. 1, 12, 9; Quint. 2, 12, 2. —In partic.a.To come next to, to follow after, succeed a thing:b.linguam ad radices ejus haerens excipit stomachus,
Cic. N. D. 2, 54, 135: quinque milia passuum proxima intercedere itineris campestris;inde excipere loca aspera et montuosa,
Caes. B. C. 1, 66 fin.:alios alii deinceps,
id. B. G. 5, 16 fin. — Poet.:porticus excipiebat Arcton,
i. e. was turned to the north, looked towards the north, Hor. C. 2, 15, 16.—In medic. lang.: aliquid aliqua re, to take something in something, i. e. mixed with something:B.quae (medicamenta) excipiuntur cerato ex rosa facto,
Cels. 5, 18, 20; 5, 25, 5; 6; 12 et saep.—Trop.1.In gen., to take or catch up, to intercept:b.genus divinationis naturale, quod animus arripit aut excipit extrinsecus ex divinitate,
Cic. Div. 2, 11, 26; cf.:posteaquam vidit, illum excepisse laudem ex eo, quod,
i. e. obtained, id. Att. 1, 14, 3: subire coëgit et excipere pericula, to take upon one's self, to receive, support, sustain (the figure being taken from the reception of an enemy's blows or shots), Cic. Prov. Cons. 9, 23; cf.:Germani celeriter phalange facta impetus gladiorum exceperunt,
Caes. B. G. 1, 52, 4; so,impetus,
id. B. C. 1, 58, 1:vim frigorum hiememque,
Cic. Rab. Post. 15, 42:labores magnos,
id. Brut. 69, 243 et saep.:excipimus nova illa cum favore et sollicitudine,
receive, Quint. 10, 1, 15:verba risu,
id. 1, 2, 7:praecepta ad excipiendas hominum voluntates,
for taking captive, Cic. de Or. 2, 8, 32:invidiam,
to draw upon one's self, Nep. Dat. 5, 2.—Of inanim. or abstr. subjects:2.quae (sublicae) cum omni opere conjunctae vim fluminis exciperent,
Caes. B. G. 4, 17, 9; 3, 13, 1:quid reliquis accideret, qui quosque eventus exciperent,
i. e. would befall, overtake them, Caes. B. C. 1, 21 fin.; Verg. A. 3, 318; Liv. 1, 53, 4.—In partic.a.To catch with the ear, esp. eagerly or secretly, to catch up, listen to, overhear:b.maledicto nihil facilius emittitur, nihil citius excipitur,
Cic. Planc. 23, 57; id. Sest. 48, 102:assensu populi excepta vox consulis,
Liv. 8, 6, 7:ad has excipiendas voces speculator missus,
id. 40, 7, 4; 2, 4, 5; 4, 30, 3:laudem avidissimis auribus excipit,
Plin. Ep. 4, 19, 3:notis quoque excipere velocissime solitum,
i. e. to write down in shorthand, Suet. Tit. 3:rumores,
Cic. Deiot. 9, 25; cf.voces,
Liv. 40, 7, 4:sermonem eorum,
id. 2, 4, 5:furtivas notas,
Ov. Am. 1, 4, 18.—To follow after, to succeed a thing in time or the order of succession (cf. above, A. 2. a.):(β).tristem hiemem pestilens aestas excepit,
Liv. 5, 13, 4:Herculis vitam et virtutem immortalitas excepisse dicitur,
Cic. Sest. 68, 143:violis succedit rosa: rosam cyanus excipit, cyanum amarantus,
Plin. 21, 11, 39, § 68:excipit Pompilium Numam Tullus Hostilius,
Flor. 1, 3, 1:hunc (locutum) Labienus excepit,
Caes. B. C. 3, 87, 1.— Absol.:turbulentior inde annus excepit,
succeeded, followed, Liv. 2, 61, 1; Caes. B. G. 7, 88, 2:re cognita tantus luctus excepit, ut, etc.,
id. B. C. 2, 7, 3.—Hence,Transf.: aliquid, to continue, prolong a thing:memoriam illius viri excipient omnes anni consequentes,
Cic. de Sen. 6, 19; Liv. 38, 22, 3:vices alicujus,
Just. 11, 5.— Poet. with inf., Sil. 13, 687. -
19 ingredior
in-grĕdĭor, essus 3, (in tmesi:I.ut velit ire inque gredi,
Lucr. 4, 888), v. dep. n. and a. [1. in-gradior]Prop., to go into, to enter (class.; syn. intro, introeo).1.With in and acc.:2.in stadium,
Cic. de Or. 1, 32, 147:in templum,
id. Phil. 14, 5, 12:in navem,
id. Verr. 2, 5, 62, § 160:cum in antiquum fundum ingredi vellet, frequentes armati obstiterunt,
id. Caecin. 8, 21; 11, 31:in castra,
Liv. 38, 27, 5:in urbem,
id. 9, 7, 10.—With acc.:3.iter pedibus,
Cic. Sen. 10, 34:domum,
id. Phil. 2, 27, 68:pontem Mulvium,
id. Cat. 3, 2, 6:via, quam nobis quoque ingrediendum sit,
id. Sen. 2, 6:hoc mare,
Quint. 12 prooem. §4: mare,
Sall. H. 3, 77:regnum,
id. ib. 2, 45:curiam,
Liv. 44, 19, 7; 40, 8, 1; Curt. 4, 7, 6; 9, 10, 1 al.—With intra:4.ingrediens intra finem ejus loci,
Cic. Caecin. 8, 22:ingredi intra munitiones,
Caes. B. G. 5, 9, 6:intra fines,
id. ib. 2, 4, 2.—With dat.:5.castris ingressus Etruscis,
Verg. A. 10, 148. —With ad:B. 1.ad quos (sc. deos penates) paulo ante ingressus hospitaliter fecerat,
Just. 8, 3, 4.—With in and acc. (so most freq.):2.in vitam paulo serius, tanquam in viam, ingressus,
Cic. Brut. 96, 330:jam ingrediar in disputationem,
id. Rep. 1, 24, 38: in eam rationem, id. de Or. 2, 53, 213:in spem libertatis,
id. Fam. 12, 25:in orationem,
id. Phil. 7, 3:in bellum,
id. Cat. 2, 6:in causam,
id. Div. in Caecin. 12, 40; id. Fam. 6, 1, 4; id. Planc. 3, 8:in sermonem,
Caes. B. C. 3, 18:in rem publicam,
to engage in public affairs, Hirt. B. Afr. 22.—With simple acc.:3.quam quisque viam vivendi sit ingressurus,
Cic. Off. 1, 32, 118:disputationem mecum,
id. Caecin. 28, 79:vitam,
id. Off. 3, 2, 6; id. Ac. 2, 36, 114:magistratum,
Sall. J. 43, 2:consulatum,
Quint. 6, 1, 35:eadem pericula,
Cic. Mur. 2, 4:hanc partem,
Quint. 4, 3, 1:studia,
id. 1, 10, 2:hunc video mihi principem ad ingrediendam rationem horum studiorum exstitisse,
Cic. Arch. 1, 1:eloquendi rationem,
Quint. 12 prooem. § 3.—With ad:C. 1.ad discendum,
Cic. de Or. 1, 21, 94.—With inf.:2.posteaquam sum ingressus eas res mandare monumentis,
Cic. Ac. 1, 1, 3:dicere,
id. Att. 15, 11, 2:describere aliquid,
id. de Sen. 14, 49:scribere,
id. Div. 2, 1, 3; Quint. 1, 3, 18:versare dolos,
Verg. A. 11, 704.—Absol.: sic contra est ingressa Venus, thus began Venus (to speak), Verg. A. 4, 107:3.Anchises lacrimis ingressus obortis,
id. ib. 6, 867.—With acc.:4.quam orationem cum ingressus essem,
Cic. Att. 15, 11, 1:tibi res antiquae laudis et artis Ingredior,
Verg. G. 2, 175:longinquam profectionem,
Suet. Aug. 92.—With in and acc.:D.quem ingressum in sermonem Pompeius interpellavit,
at the beginning of his speech, Caes. B. C. 3, 18, 3; cf. 1, 2, 2.—Of time, to enter upon, begin, commence:II. 1.Caesar decimum nonum annum ingressus,
Vell. 2, 61, 1: ingresso vere, when spring has begun or arrived, Luc. 10, 224.—Absol.: si stas, ingredere;2.si ingrederis, curre,
Cic. Att. 2, 23, 3.—With per:3.rex pedes per nivem et glaciem ingredi coepit,
Curt. 5, 7, 8.—With adv.:4.tardius,
Cic. Tusc. 1, 31, 75:quacumque,
Ov. F. 4, 481:elephanti gregatim ingrediuntur,
Plin. 8, 5, 5, § 11.—With abl.:B.campo,
Verg. A. 10, 763:solo,
id. ib. 4, 177; 10, 767.—Fig., to walk, go.1.With abl.:2. 3.vestigiis patris,
Cic. Rep. 6, 24, 26; for which,With per:4.per titulos ingredimurque tuos,
Ov. F. 2, 16.—Absol.:sublimia debent ingredi, lenia duci, acria currere, delicata fluere,
to march majestically, Quint. 9, 4, 139:nec tragoedia socco ingreditur,
id. 10, 2, 22. -
20 prodeo
prōdĕo, ĭi, ĭtum, īre (lengthened anteclass. form, prodinunt, for prodeunt, Enn. ap. Fest. p. 229 Müll.;I.post-class., prodient, for prodibunt,
Lact. 7, 16 fin.), v. n. [pro-eo], to go or come forth (class.; cf.: proficiscor, progredior).Lit.:B.prodinunt famuli, Enn. l. l.: prodi atque ostium aperi,
Plaut. Aul. 2, 6, 1:foras,
to come out of doors, id. Poen. 5, 2, 158; Cic. de Or. 2, 86, 353; Phaedr. 2, 4, 22:nemon' huc prodit?
Ter. Phorm. 1, 2, 102:in conspectum,
Plaut. Bacch. 4, 9, 84:ex portu,
Caes. B. C. 3, 7:in aciem,
Cic. Fam. 6, 1, 5:ad colloquium,
Caes. B. G. 5, 26:in publicum,
Cic. Att. 8, 11, 7:obviam alicui,
to go to meet one, id. Mur. 33, 68:in contionem,
Nep. Them. 1, 3:in scenam,
to come upon the stage, make one's appearance, id. ib. praef.; Cic. Off. 1, 35, 129; Suet. Ner. 20.—Of soldiers in battle:in proelium,
Caes. B. C. 3, 86:in aciem,
Hirt. B. G. 8, 8:in hostem,
Luc. 7, 231.—With simple abl.:utero matris prodire,
Ov. F. 1, 33:foribus,
id. Am. 3, 11, 13:tumulo,
id. R. Am. 253.—Transf.1.Of plants, to come forth, spring or grow up, appear:2.ea seges serius prodit,
Varr. R. R. 1, 45:prodeuntia semina,
Col. 11, 3, 9; Pall. 1, 6, 18:herba,
Ov. F. 1, 154.—Of elevations, to stand out, project:II.et immodico prodibant tubere tali,
Ov. M. 8, 808; Plin. 9, 25, 41, § 80.—Trop.A.To come forth, show itself, appear (class.):B.novae quae prodeunt comoediae,
Plaut. Cas. prol. 9:Juppiter certo prodit in tragoedia,
id. Am. prol. 93:quae si prodierit, atque cum prodierit— scio enim proditurum esse—audiet,
Cic. Rosc. Am. 35, 100:si haec consuetudo prodire coeperit,
id. Div. in Caecil. 21, 68:cum tot prodierint colores,
have come up, become the fashion, Ov. A. A. 3, 171:cultus et ornatus variis prodisse capillis Obfuit,
id. F. 4, 309:tu cum, projectis insignibus, prodis ex judice Dama Turpis, etc.,
become manifest, turn out to be, Hor. S. 2, 7, 54:juvenum prodit Publica cura,
id. C. 2, 8, 7.—To go forwards, advance, proceed (class.):est quadam prodire tenus,
Hor. Ep. 1, 1, 32:prodire sumptu extra modum,
Cic. Off. 1, 39, 140:prodeuntibus annis,
with advancing years, in the course of time, Petr. 25.— Impers. pass.:ne ad extremum prodeatur,
Cic. Inv. 1, 20, 29.
См. также в других словарях:
spring|time — «SPRIHNG TYM», noun. 1. the season of spring: »Flowers bloom in the springtime. 2. Figurative. the first or earliest period: »the springtime of life … Useful english dictionary
Spring Time Hostel — (Пекин,Китай) Категория отеля: 2 звездочный отель Адрес: South West Corner of Don … Каталог отелей
Spring Time Hotel — (Гуанчжоу,Китай) Категория отеля: 3 звездочный отель Адрес: Floor16 Xin Yan Building No.95 Y … Каталог отелей
spring·time — /ˈsprıŋˌtaım/ noun [noncount] : the season of spring Springtime is her favorite time of year. It s beautiful here in (the) springtime. [=in the spring] … Useful english dictionary
spring time — весна … English-Russian travelling dictionary
spring-time — … Useful english dictionary
Guangzhou Spring Time Hotel Zhujiang New Town Branch — (Гуанчжоу,Китай) Категория отеля: 4 звездочный отель Адр … Каталог отелей
Spring cleaning — is the period in spring time set aside for cleaning a house, normally applied in climates with a cold winter. The most common usage of spring cleaning refers to the yearly act of cleaning a house from top to bottom which would take place in the… … Wikipedia
spring — {{11}}spring (n.1) season following winter, 1540s, earlier springing time (late 14c.), spring time (late 15c.), spring of the year (1520s), which had replaced O.E. Lent by late 14c. From SPRING (Cf. spring) (v.); also see SPRING (Cf. spring)… … Etymology dictionary
spring — I. v. n. 1. Leap, bound, jump, vault, hop. 2. Rise, start, come forth. 3. Arise, proceed, issue, put forth, shoot forth make its appearance, emerge. 4. Originate, emanate, flow, take its source have its origin, issue, arise. 5. Rebound, fly back … New dictionary of synonyms
Spring (television soap) — Spring is a Flemish Belgian television soap made by Studio 100 for children s channel Ketnet. Six seasons have been taped since the summer of 2002; the last ran from December 31, 2007 till March 2008. Season 1 *Spring is a dance school run by the … Wikipedia