-
1 commodus
commodus adj. with comp. and sup. [cum- + modus], with due measure, full, complete, of full weight: cyathis commodis miscentur pocula, H.— Of things, suitable, fit, convenient, opportune, commodious, easy, appropriate, favorable, friendly: curationi omnia commodiora, L.: seges commoda Baccho, V.: hoc meae commodum famae arbitror, T.: lex omnibus, L.: commodissima belli ratio, Cs.: ad cursūs vestis, O.: longius ceterum commodius iter, L.: commodissimus in Britanniam transiectus, Cs.: tempus, opportune, T.: commodiore iudicio.—In the phrase commodum est, it pleases, is agreeable: si id non commodum est, T.: iudices quos commodum ipsi fuit dedit.—Of persons, serving, useful, serviceable, pleasant, agreeable, obliging, neighborly, friendly, polite, affable, gentle: Catone commodior: aliis inhumanus, isti uni commodus: meis sodalibus, H. — Poet., of iambie verse: spondeos in iura paterna recepit Commodus, kindly, H.* * *commoda -um, commodior -or -us, commodissimus -a -um ADJsuitable, convenient, obliging; opportune/timely; favorable/lucky; advantageous; standard, full weight/size/measure; desirable, agreeable; good (health/news) -
2 Commodus
1. I.Object., complete, perfect, of full weight or measure, fit, suitable, due, proper, etc. (mostly poet. or in post-Aug. prose;II.most freq. in Plaut.): statura,
a tall stature, Plaut. As. 2, 3, 21:capillus,
id. Most. 1, 3, 98:viginti argenti minae,
full twenty, id. As. 3, 3, 134 (cf. id. ib. 3, 3, 144: minae bonae); id. Merc. 2, 3, 101:talentum argenti,
id. Rud. 5, 2, 31; Lucil. ap. Non. p. 266, 27:novem cyathis commodis miscentur pocula,
Hor. C. 3, 19, 12:alimenta,
Dig. 34, 1, 16, § 1:capitis valetudo commodior,
more firm, Cels. 8, 1; Quint. 6, 3, 77;and transf. to the person: vivere filium atque etiam commodiorem esse,
to be better, Plin. Ep. 3, 16, 4.—Subject., suitable, fit, convenient, opportune, commodious, easy, appropriate for some one or something, favorable, friendly to (in every period and species of composition); constr. with dat. or absol., rarely with ad (v. the foll.).A.Of things.1.With dat.a.Of the purpose or use:b.curationi omnia commodiora,
Liv. 30, 19, 5:nec pecori opportuna seges nec commoda Baccho,
Verg. G. 4, 129.—Of the person:2.hoc et vobis et meae commodum famae arbitror,
Ter. Hec. 4, 2, 9:quod erit mihi bonum et commodum,
id. Phorm. 1, 2, 81:nulla lex satis commoda omnibus est (corresp. with prodesse),
Liv. 34, 3, 5:primordia eloquentiae mortalibus,
Tac. Or. 12:hanc sibi commodissimam belli rationem judicavit,
Caes. B. C. 3, 85:quae sit stella homini commoda, quaeque mala,
Prop. 2 (3), 27, 4.—Absol.:3.hiberna,
Liv. 42, 67, 8:longius ceterum commodius iter,
id. 22, 2, 2; cf.:commodissimus in Britanniam transjectus,
Caes. B. G. 5, 2:commodius anni tempus,
Cic. Att. 9, 3, 1; cf. Ter. And. 5, 2, 3:faciliore ac commodiore judicio,
Cic. Caecin. 3, 8:litterae satis commodae de Britannicis rebus,
id. Q. Fr. 3, 1, 7, § 25:mores,
id. Lael. 15, 54:commodissimum esse statuit, omnes naves subduci, etc.,
Caes. B. G. 5, 11.—With or without dat. pers. in the phrase commodum est, it pleases, is agreeable, = libet:4.proinde ut commodum est,
Plaut. Am. 2, 1, 8; 3, 1, 2: dum erit commodum, Ter. Ad. 1, 2, 38:si id non commodum est,
id. Eun. 3, 2, 49; id. Phorm. 5, 8, 37; Cic. Verr. 2, 2, 13, § 33 Ascon.; 2, 2, 16, § 39; 2, 1, 26, § 65; 2, 3, 70, § 165; id. Div. 1, 49, 111; id. de Or. 3, 23, 87; Plin. Pan. 48, 1:id si tibi erit commodum, cures velim,
Cic. Att. 13, 48, 2; Cels. 4, 4; 4, 22.—With ad and acc. of purpose (very rare):5.nec satis ad cursus commoda vestis Erat,
Ov. F. 2, 288.—With sup. in u (rare):B.hoc exornationis genus... commodum est auditu,
Auct. Her. 4, 18, 26.—Of persons, serving a neighbor or (more freq.) accommodating one ' s self to his wishes, useful, serviceable, pleasant, agreeable, obliging, neighborly, friendly, polite, affable, gentle, etc.:III.mihi commodus uni,
Hor. Ep. 1, 9, 9; cf. id. ib. 2, 1, 227:quemquamne existimas Catone commodiorem, communiorem, moderatiorem fuisse ad omnem rationem humanitatis?
Cic. Mur. 31, 66:commodior mitiorque,
id. Q. Fr. 1, 1, 13, § 39:Apronius, qui aliis inhumanus ac barbarus, isti uni commodus ac disertus,
id. Verr. 2, 3, 9, § 23:convivae,
Plaut. Poen. 3, 3, 2; cf.:commodus comissator,
Ter. Ad. 5, 2, 8; and:commodus meis sodalibus,
Hor. C. 4, 8, 1:homines,
Plaut. Ps. 1, 5, 28:mulier commoda, Faceta,
Ter. Heaut. 3, 2, 10; cf. id. And. 5, 2, 3.—In a double sense with I. supra:ubi tu commoda's, capillum commodum esse credito,
Plaut. Most. 1, 3, 98.— Poet., of the measure of iambic verse:spondeos in jura paterna recepit Commodus et patiens,
sharing the paternal rights with them, in a fraternal manner, Hor. A. P. 257.—Hence,Subst.: commŏdum, i, n.1.A convenient opportunity, favorable condition, convenience (rare, but in good prose):b.nostrum exspectare,
Cic. Att. 16, 2, 1:cum tamdiu sedens meum commodum exspectet,
id. ib. 14, 2, 3;12, 38, 1: velim aliquando, cum erit tuum commodum, Lentulum puerum visas,
when it shall be convenient for you, id. ib. 12, 28, 3.—More freq.,In the connection commodo meo, tuo, etc., per commodum, ex commodo, at, or according to my, thy, etc., convenience, conveniently, at one ' s leisure:2.etiamsi spatium ad dicendum nostro commodo vacuosque dies habuissemus,
according to our convenience, Cic. Verr. 1, 18, 56:quod commodo tuo fiat,
id. Fam. 4, 2, 4; 1, 1, 3; id. Att. 13, 48, 1: suo commodo me convenire, Caes. ap. Cic. ib. 14, 1, 2:ubi consul copias per commodum exponere posset,
Liv. 42, 18, 3:tamquam lecturus ex commodo,
Sen. Ep. 46, 1; Col. 12, 19, 3;so opp. festinanter,
id. 6, 2, 14.—Advantage, profit (very freq. in all periods and species of composition):b.commodum est, quod plus usus habet quam molestiae: bonum sincerum debet esse et ab omni parte innoxium,
Sen. Ep. 87, 36 sq.:ut malis gaudeant atque ex incommodis Alterius sua ut comparent commoda,
Ter. And. 4, 1, 4:ut ex illius commodo meum compararem commodum,
id. Heaut. 2, 4, 17; cf. id. Hec. 5, 3, 42; Cic. N. D. 1, 9, 23:cui tam subito tot congruerint commoda,
Ter. Eun. 5, 8, 3:(honestatem) ipsam suo splendore ad se animos ducere, nullo prorsus commodo extrinsecus posito, Cic. Ac. Fragm. ap. Aug. contr. Ac. 3, 7, 15 (IV. 2, p. 470 Orell.): sequi matris commodum,
Ter. Hec. 3, 5, 31:pacis,
Cic. de Or. 2, 82, 335:contra valetudinis commodum laborare,
to the injury of health, id. Mur. 23, 47:mea,
Hor. Ep. 1, 14, 37:in publica peccem,
id. ib. 2, 1, 3; cf.:populi commoda,
Nep. Phoc. 4, 1.—Specif., a reward, pay, stipend, salary, wages for public service: veteranorum, Brut. et Cass. ap. Cic. Fam. 11, 2, 3:c. d.omnibus provincialibus ornamentis commodisque depositis,
emoluments, id. Red. in Sen. 14, 35; Suet. Ner. 32; cf.:emeritae militiae,
id. Calig. 44; id. Aug. 49; cf. also id. Vit. 15; id. Galb. 12:militibus commoda dare,
Ov. A. A. 1, 131 sq.:tribunatus,
Cic. Fam. 7, 8, 1:missionum,
Suet. Aug. 49.—A useful thing, a good:e.commoda vitae,
Cic. Tusc. 1, 36, 87; Lucr. 3, 2; cf.:cetera opinione bona sunt... proprietas in illis boni non est. Itaque commoda vocentur,
Sen. Ep. 74, 17:inter commoda illas (divitias) numeratis: atqui eādem ratione ne commodum quidem erunt,
id. ib. 87, 29. —Sometimes commodo or per commodum, adverb. antith. to that which is [p. 382] injurious, without injury or detriment:3.ut regem reducas, quod commodo rei publicae facere possis,
Cic. Fam. 1, 1, 3:si per commodum reipublicae posset, Romam venisset,
Liv. 10, 25, 17.—Concr., = commodatum, that which is lent, a loan:B.qui forum et basilicas commodis hospitum, non furtis nocentium ornarent,
Cic. Verr. 2, 4, 3, § 6; cf. Isid. Orig. 5, 25, 16.—Advv.:1.commŏdum, adv. temp. (only in colloquial lang. and post-class. prose writers).a.At a fit time, just in time, at the very nick, at the very moment, opportunely, seasonably ( = opportune, eukairôs):b.ecce autem commodum aperitur foris,
Plaut. Mil. 4, 4, 61:commodum adveni domum,
id. Am. 2, 2, 37:orditur loqui,
id. Trin. 5, 2, 12:ipse exit Lesbonicus,
id. ib. 2, 3, 9: eukairôs ad me venit, cum haberem Dolabellam, Torquatus... commodum egeram diligentissime, Cic. Att. 13, 9, 1; Symm. Ep. 2, 47. —To designate a point of time that corresponds with another, or that just precedes it, just, just then, just now.(α).Absol.:(β).ad te hercle ibam commodum,
Plaut. Cas. 3, 4, 3; Ter. Phorm. 4, 3, 9:Taurus, sectatoribus commodum dimissis, sedebat, etc.,
Gell. 2, 2, 2:si istac ibis, commodum obviam venies patri,
just meet, Plaut. Merc. 1, 2, 107. —With postquam or (more freq.) with cum in a parallel clause:2.postquam me misisti ad portum cum luci simul, Commodum radiosus ecce sol superabat ex mari,
Plaut. Stich. 2, 2, 41:quom huc respicio ad virginem, Illa sese interea commodum huc advorterat,
Ter. Eun. 2, 3, 52:commodum discesseras heri, cum Trebatius venit,
Cic. Att. 13, 9, 1:emerseram commodum ex Antiati in Appiam, cum in me incurrit Curio,
id. ib. 2, 12, 2 B. and K. (al. commode); so with the pluperf. and a foll. cum, id. ib. 13, 19, 1; 13, 30, 2; 10, 16, 1; App. M. 1, p. 107, 15:adducitur a Veneriis Lollius commodum cum Apronius e palaestrā redisset,
Cic. Verr. 2, 3, 25, § 61 B. and K. (Zumpt, commode):cum jam filiae nostrae dies natalis appeteret, commodum aderant, quae muneri miseratis,
Symm. Ep. 3, 50. —commŏdŏ, adv. temp., = commodum, a., just in time, seasonably, just at this time (ante-class. and very rare): commodo eccum exit, Titin. ap. Charis. p. 177 P. (i. e. in tempore, Charis.): commodo de parte superiore descendebat, Sisenn. ib.: commodo dictitemus, Plaut. Fragm. ap. Charis. p. 174; cf. id. ib. p. 177.—3.commŏdē, adv.a.(Acc. to commodus, I.) Duly, properly, completely, rightly, well, skilfully, neatly, etc. (class.):b.suo quique loco viden' capillus satis compositu'st commode?
Plaut. Most. 1, 3, 97: commode amictus non sum, id. Fragm. ap. Gell. 18, 12, 3:saltare, Nep. praef. § 1: legere,
Plin. Ep. 5, 19, 3; cf. in comp., id. ib. 9, 34, 1:multa breviter et commode dicta,
Cic. Lael. 1, 1; cf. id. de Or. 1, 53, 227; id. Rosc. Am. 4, 9; Ter. Hec. 1, 2, 20; 1, 2, 33 al.:cogitare,
id. Heaut. prol. 14:audire,
Cic. Verr. 2, 3, 58, § 134:valere,
Plin. Ep. 3, 20, 11:feceris commode mihique gratum, si, etc.,
Cic. Att. 10, 3 fin.:commode facere, quod, etc.,
id. ib. 11, 7, 7; in comp.:commodius fecissent tribuni plebis, si, etc.,
id. Agr. 3, 1, 1.—In medic.:commode facere,
to do well, be beneficial, Cels. 4, 12.—(Acc. to commodus, II.)(α).Conveniently, suitably, opportunely, fitly, aptly, appropriately:(β).magis commode quam strenue navigavi,
Cic. Att. 16, 6, 1:ille satis scite et commode tempus ad te cepit adeundi,
id. Fam. 11, 16, 1:vos istic commodissime sperem esse,
id. ib. 14, 7, 2:explorat, quo commodissime itinere valles transiri possit,
Caes. B. G. 5, 49 fin.:hoc ego commodius quam tu vivo,
Hor. S. 1, 6, 110; cf.:consumere vitiatum commodius quam integrum,
id. ib. 2, 2, 91; Quint. 6, 3, 54:cui commodissime subjungitur,
id. 9, 3, 82; cf. id. 4, 1, 76.—In a friendly manner, pleasantly, gently, kindly:c.acceptae bene et commode eximus,
Plaut. Cas. 5, 1, 1; id. Poen. 1, 2, 190; Ter. Heaut. 3, 2, 48.—(Equiv. to commodum, adv. b.) Just, just at the moment when, etc.; only v.l. in the doubtful passages cited supra, commodum, b. fin.2.Commŏdus, i, m., a Roman cognomen; so L. Aelius Aurelius Commodus, Roman emperor, Lampr. Commod. 1 sq.; Eutr. 8, 15 al.—Hence,1.Commŏdĭā-nus, a, um, adj., of or pertaining to Commodus: horti, Lampr. Commod. 8:2.thermae,
Spart. Nigid. 6 al. —Commŏ-dĭus, a, um, adj., the same:3.Nonae,
Lampr. Commod. 12; cf. id. ib. 11.— -
3 commodus
1. I.Object., complete, perfect, of full weight or measure, fit, suitable, due, proper, etc. (mostly poet. or in post-Aug. prose;II.most freq. in Plaut.): statura,
a tall stature, Plaut. As. 2, 3, 21:capillus,
id. Most. 1, 3, 98:viginti argenti minae,
full twenty, id. As. 3, 3, 134 (cf. id. ib. 3, 3, 144: minae bonae); id. Merc. 2, 3, 101:talentum argenti,
id. Rud. 5, 2, 31; Lucil. ap. Non. p. 266, 27:novem cyathis commodis miscentur pocula,
Hor. C. 3, 19, 12:alimenta,
Dig. 34, 1, 16, § 1:capitis valetudo commodior,
more firm, Cels. 8, 1; Quint. 6, 3, 77;and transf. to the person: vivere filium atque etiam commodiorem esse,
to be better, Plin. Ep. 3, 16, 4.—Subject., suitable, fit, convenient, opportune, commodious, easy, appropriate for some one or something, favorable, friendly to (in every period and species of composition); constr. with dat. or absol., rarely with ad (v. the foll.).A.Of things.1.With dat.a.Of the purpose or use:b.curationi omnia commodiora,
Liv. 30, 19, 5:nec pecori opportuna seges nec commoda Baccho,
Verg. G. 4, 129.—Of the person:2.hoc et vobis et meae commodum famae arbitror,
Ter. Hec. 4, 2, 9:quod erit mihi bonum et commodum,
id. Phorm. 1, 2, 81:nulla lex satis commoda omnibus est (corresp. with prodesse),
Liv. 34, 3, 5:primordia eloquentiae mortalibus,
Tac. Or. 12:hanc sibi commodissimam belli rationem judicavit,
Caes. B. C. 3, 85:quae sit stella homini commoda, quaeque mala,
Prop. 2 (3), 27, 4.—Absol.:3.hiberna,
Liv. 42, 67, 8:longius ceterum commodius iter,
id. 22, 2, 2; cf.:commodissimus in Britanniam transjectus,
Caes. B. G. 5, 2:commodius anni tempus,
Cic. Att. 9, 3, 1; cf. Ter. And. 5, 2, 3:faciliore ac commodiore judicio,
Cic. Caecin. 3, 8:litterae satis commodae de Britannicis rebus,
id. Q. Fr. 3, 1, 7, § 25:mores,
id. Lael. 15, 54:commodissimum esse statuit, omnes naves subduci, etc.,
Caes. B. G. 5, 11.—With or without dat. pers. in the phrase commodum est, it pleases, is agreeable, = libet:4.proinde ut commodum est,
Plaut. Am. 2, 1, 8; 3, 1, 2: dum erit commodum, Ter. Ad. 1, 2, 38:si id non commodum est,
id. Eun. 3, 2, 49; id. Phorm. 5, 8, 37; Cic. Verr. 2, 2, 13, § 33 Ascon.; 2, 2, 16, § 39; 2, 1, 26, § 65; 2, 3, 70, § 165; id. Div. 1, 49, 111; id. de Or. 3, 23, 87; Plin. Pan. 48, 1:id si tibi erit commodum, cures velim,
Cic. Att. 13, 48, 2; Cels. 4, 4; 4, 22.—With ad and acc. of purpose (very rare):5.nec satis ad cursus commoda vestis Erat,
Ov. F. 2, 288.—With sup. in u (rare):B.hoc exornationis genus... commodum est auditu,
Auct. Her. 4, 18, 26.—Of persons, serving a neighbor or (more freq.) accommodating one ' s self to his wishes, useful, serviceable, pleasant, agreeable, obliging, neighborly, friendly, polite, affable, gentle, etc.:III.mihi commodus uni,
Hor. Ep. 1, 9, 9; cf. id. ib. 2, 1, 227:quemquamne existimas Catone commodiorem, communiorem, moderatiorem fuisse ad omnem rationem humanitatis?
Cic. Mur. 31, 66:commodior mitiorque,
id. Q. Fr. 1, 1, 13, § 39:Apronius, qui aliis inhumanus ac barbarus, isti uni commodus ac disertus,
id. Verr. 2, 3, 9, § 23:convivae,
Plaut. Poen. 3, 3, 2; cf.:commodus comissator,
Ter. Ad. 5, 2, 8; and:commodus meis sodalibus,
Hor. C. 4, 8, 1:homines,
Plaut. Ps. 1, 5, 28:mulier commoda, Faceta,
Ter. Heaut. 3, 2, 10; cf. id. And. 5, 2, 3.—In a double sense with I. supra:ubi tu commoda's, capillum commodum esse credito,
Plaut. Most. 1, 3, 98.— Poet., of the measure of iambic verse:spondeos in jura paterna recepit Commodus et patiens,
sharing the paternal rights with them, in a fraternal manner, Hor. A. P. 257.—Hence,Subst.: commŏdum, i, n.1.A convenient opportunity, favorable condition, convenience (rare, but in good prose):b.nostrum exspectare,
Cic. Att. 16, 2, 1:cum tamdiu sedens meum commodum exspectet,
id. ib. 14, 2, 3;12, 38, 1: velim aliquando, cum erit tuum commodum, Lentulum puerum visas,
when it shall be convenient for you, id. ib. 12, 28, 3.—More freq.,In the connection commodo meo, tuo, etc., per commodum, ex commodo, at, or according to my, thy, etc., convenience, conveniently, at one ' s leisure:2.etiamsi spatium ad dicendum nostro commodo vacuosque dies habuissemus,
according to our convenience, Cic. Verr. 1, 18, 56:quod commodo tuo fiat,
id. Fam. 4, 2, 4; 1, 1, 3; id. Att. 13, 48, 1: suo commodo me convenire, Caes. ap. Cic. ib. 14, 1, 2:ubi consul copias per commodum exponere posset,
Liv. 42, 18, 3:tamquam lecturus ex commodo,
Sen. Ep. 46, 1; Col. 12, 19, 3;so opp. festinanter,
id. 6, 2, 14.—Advantage, profit (very freq. in all periods and species of composition):b.commodum est, quod plus usus habet quam molestiae: bonum sincerum debet esse et ab omni parte innoxium,
Sen. Ep. 87, 36 sq.:ut malis gaudeant atque ex incommodis Alterius sua ut comparent commoda,
Ter. And. 4, 1, 4:ut ex illius commodo meum compararem commodum,
id. Heaut. 2, 4, 17; cf. id. Hec. 5, 3, 42; Cic. N. D. 1, 9, 23:cui tam subito tot congruerint commoda,
Ter. Eun. 5, 8, 3:(honestatem) ipsam suo splendore ad se animos ducere, nullo prorsus commodo extrinsecus posito, Cic. Ac. Fragm. ap. Aug. contr. Ac. 3, 7, 15 (IV. 2, p. 470 Orell.): sequi matris commodum,
Ter. Hec. 3, 5, 31:pacis,
Cic. de Or. 2, 82, 335:contra valetudinis commodum laborare,
to the injury of health, id. Mur. 23, 47:mea,
Hor. Ep. 1, 14, 37:in publica peccem,
id. ib. 2, 1, 3; cf.:populi commoda,
Nep. Phoc. 4, 1.—Specif., a reward, pay, stipend, salary, wages for public service: veteranorum, Brut. et Cass. ap. Cic. Fam. 11, 2, 3:c. d.omnibus provincialibus ornamentis commodisque depositis,
emoluments, id. Red. in Sen. 14, 35; Suet. Ner. 32; cf.:emeritae militiae,
id. Calig. 44; id. Aug. 49; cf. also id. Vit. 15; id. Galb. 12:militibus commoda dare,
Ov. A. A. 1, 131 sq.:tribunatus,
Cic. Fam. 7, 8, 1:missionum,
Suet. Aug. 49.—A useful thing, a good:e.commoda vitae,
Cic. Tusc. 1, 36, 87; Lucr. 3, 2; cf.:cetera opinione bona sunt... proprietas in illis boni non est. Itaque commoda vocentur,
Sen. Ep. 74, 17:inter commoda illas (divitias) numeratis: atqui eādem ratione ne commodum quidem erunt,
id. ib. 87, 29. —Sometimes commodo or per commodum, adverb. antith. to that which is [p. 382] injurious, without injury or detriment:3.ut regem reducas, quod commodo rei publicae facere possis,
Cic. Fam. 1, 1, 3:si per commodum reipublicae posset, Romam venisset,
Liv. 10, 25, 17.—Concr., = commodatum, that which is lent, a loan:B.qui forum et basilicas commodis hospitum, non furtis nocentium ornarent,
Cic. Verr. 2, 4, 3, § 6; cf. Isid. Orig. 5, 25, 16.—Advv.:1.commŏdum, adv. temp. (only in colloquial lang. and post-class. prose writers).a.At a fit time, just in time, at the very nick, at the very moment, opportunely, seasonably ( = opportune, eukairôs):b.ecce autem commodum aperitur foris,
Plaut. Mil. 4, 4, 61:commodum adveni domum,
id. Am. 2, 2, 37:orditur loqui,
id. Trin. 5, 2, 12:ipse exit Lesbonicus,
id. ib. 2, 3, 9: eukairôs ad me venit, cum haberem Dolabellam, Torquatus... commodum egeram diligentissime, Cic. Att. 13, 9, 1; Symm. Ep. 2, 47. —To designate a point of time that corresponds with another, or that just precedes it, just, just then, just now.(α).Absol.:(β).ad te hercle ibam commodum,
Plaut. Cas. 3, 4, 3; Ter. Phorm. 4, 3, 9:Taurus, sectatoribus commodum dimissis, sedebat, etc.,
Gell. 2, 2, 2:si istac ibis, commodum obviam venies patri,
just meet, Plaut. Merc. 1, 2, 107. —With postquam or (more freq.) with cum in a parallel clause:2.postquam me misisti ad portum cum luci simul, Commodum radiosus ecce sol superabat ex mari,
Plaut. Stich. 2, 2, 41:quom huc respicio ad virginem, Illa sese interea commodum huc advorterat,
Ter. Eun. 2, 3, 52:commodum discesseras heri, cum Trebatius venit,
Cic. Att. 13, 9, 1:emerseram commodum ex Antiati in Appiam, cum in me incurrit Curio,
id. ib. 2, 12, 2 B. and K. (al. commode); so with the pluperf. and a foll. cum, id. ib. 13, 19, 1; 13, 30, 2; 10, 16, 1; App. M. 1, p. 107, 15:adducitur a Veneriis Lollius commodum cum Apronius e palaestrā redisset,
Cic. Verr. 2, 3, 25, § 61 B. and K. (Zumpt, commode):cum jam filiae nostrae dies natalis appeteret, commodum aderant, quae muneri miseratis,
Symm. Ep. 3, 50. —commŏdŏ, adv. temp., = commodum, a., just in time, seasonably, just at this time (ante-class. and very rare): commodo eccum exit, Titin. ap. Charis. p. 177 P. (i. e. in tempore, Charis.): commodo de parte superiore descendebat, Sisenn. ib.: commodo dictitemus, Plaut. Fragm. ap. Charis. p. 174; cf. id. ib. p. 177.—3.commŏdē, adv.a.(Acc. to commodus, I.) Duly, properly, completely, rightly, well, skilfully, neatly, etc. (class.):b.suo quique loco viden' capillus satis compositu'st commode?
Plaut. Most. 1, 3, 97: commode amictus non sum, id. Fragm. ap. Gell. 18, 12, 3:saltare, Nep. praef. § 1: legere,
Plin. Ep. 5, 19, 3; cf. in comp., id. ib. 9, 34, 1:multa breviter et commode dicta,
Cic. Lael. 1, 1; cf. id. de Or. 1, 53, 227; id. Rosc. Am. 4, 9; Ter. Hec. 1, 2, 20; 1, 2, 33 al.:cogitare,
id. Heaut. prol. 14:audire,
Cic. Verr. 2, 3, 58, § 134:valere,
Plin. Ep. 3, 20, 11:feceris commode mihique gratum, si, etc.,
Cic. Att. 10, 3 fin.:commode facere, quod, etc.,
id. ib. 11, 7, 7; in comp.:commodius fecissent tribuni plebis, si, etc.,
id. Agr. 3, 1, 1.—In medic.:commode facere,
to do well, be beneficial, Cels. 4, 12.—(Acc. to commodus, II.)(α).Conveniently, suitably, opportunely, fitly, aptly, appropriately:(β).magis commode quam strenue navigavi,
Cic. Att. 16, 6, 1:ille satis scite et commode tempus ad te cepit adeundi,
id. Fam. 11, 16, 1:vos istic commodissime sperem esse,
id. ib. 14, 7, 2:explorat, quo commodissime itinere valles transiri possit,
Caes. B. G. 5, 49 fin.:hoc ego commodius quam tu vivo,
Hor. S. 1, 6, 110; cf.:consumere vitiatum commodius quam integrum,
id. ib. 2, 2, 91; Quint. 6, 3, 54:cui commodissime subjungitur,
id. 9, 3, 82; cf. id. 4, 1, 76.—In a friendly manner, pleasantly, gently, kindly:c.acceptae bene et commode eximus,
Plaut. Cas. 5, 1, 1; id. Poen. 1, 2, 190; Ter. Heaut. 3, 2, 48.—(Equiv. to commodum, adv. b.) Just, just at the moment when, etc.; only v.l. in the doubtful passages cited supra, commodum, b. fin.2.Commŏdus, i, m., a Roman cognomen; so L. Aelius Aurelius Commodus, Roman emperor, Lampr. Commod. 1 sq.; Eutr. 8, 15 al.—Hence,1.Commŏdĭā-nus, a, um, adj., of or pertaining to Commodus: horti, Lampr. Commod. 8:2.thermae,
Spart. Nigid. 6 al. —Commŏ-dĭus, a, um, adj., the same:3.Nonae,
Lampr. Commod. 12; cf. id. ib. 11.— -
4 tueor
tŭĕor, tuĭtus, 2 ( perf. only post-Aug., Quint. 5, 13, 35; Plin. Ep. 6, 29, 10; collat. form tūtus, in the part., rare, Sall. J. 74, 3; Front. Strat. 2, 12, 13; but constantly in the P. a.; inf. parag. tuerier, Plaut. Rud. 1, 4, 35; collat. form acc. to the 3d conj. tŭor, Cat. 20, 5; Stat. Th. 3, 151:I.tuĕris,
Plaut. Trin. 3, 2, 82:tuimur,
Lucr. 1, 300; 4, 224; 4, 449;6, 934: tuamur,
id. 4, 361:tuantur,
id. 4, 1004; imper. tuĕre, id. 5, 318), v. dep. a. [etym. dub.], orig., to see, to look or gaze upon, to watch, view; hence, pregn., to see or look to, to defend, protect, etc.: tueri duo significat; unum ab aspectu, unde est Ennii illud: tueor te senex? pro Juppiter! (Trag. v. 225 Vahl.);alterum a curando ac tutela, ut cum dicimus bellum tueor et tueri villam,
Varr. L. L. 7, § 12 Müll. sq.—Accordingly,To look at, gaze at, behold, watch, view, regard, consider, examine, etc. (only poet.; syn.: specto, adspicio, intueor): quam te post multis tueor tempestatibus, Pac. ap. Non. 407, 32; 414, 3:(β).e tenebris, quae sunt in luce, tuemur,
Lucr. 4, 312:ubi nil aliud nisi aquam caelumque tuentur,
id. 4, 434:caeli templa,
id. 6, 1228 al.:tuendo Terribiles oculos, vultum, etc.,
Verg. A. 8, 265; cf. id. ib. 1, 713:talia dicentem jam dudum aversa tuetur,
id. ib. 4, 362:transversa tuentibus hircis,
id. E. 3, 8:acerba tuens,
looking fiercely, Lucr. 5, 33; cf. Verg. A. 9, 794:torva,
id. ib. 6, 467.—With object-clause:II.quod multa in terris fieri caeloque tuentur (homines), etc.,
Lucr. 1, 152; 6, 50; 6, 1163.—Pregn., to look to, care for, keep up, uphold, maintain, support, guard, preserve, defend, protect, etc. (the predom. class. signif. of the word; cf.:► 1.curo, conservo, tutor, protego, defendo): videte, ne... vobis turpissimum sit, id, quod accepistis, tueri et conservare non posse,
Cic. Imp. Pomp. 5, 12:ut quisque eis rebus tuendis conservandisque praefuerat,
id. Verr. 2, 4, 63, 140:omnia,
id. N. D. 2, 23, 60:mores et instituta vitae resque domesticas ac familiares,
id. Tusc. 1, 1, 2:societatem conjunctionis humanae munifice et aeque,
id. Fin. 5, 23, 65:concordiam,
id. Att. 1, 17, 10: rem et gratiam et auctoritatem suam, id. Fam. 13, 49, 1:dignitatem,
id. Tusc. 2, 21, 48:L. Paulus personam principis civis facile dicendo tuebatur,
id. Brut. 20, 80:personam in re publicā,
id. Phil. 8, 10, 29; cf.: tuum munus, Planc. ap. Cic. Fam. 10, 11, 1:tueri et sustinere simulacrum pristinae dignitatis,
Cic. Rab. Post. 15, 41:aedem Castoris P. Junius habuit tuendam,
to keep in good order, id. Verr. 2, 1, 50, § 130; cf. Plin. Pan. 51, 1:Bassum ut incustoditum nimis et incautum,
id. Ep. 6, 29, 10:libertatem,
Tac. A. 3, 27; 14, 60:se, vitam corpusque tueri,
to keep, preserve, Cic. Off. 1, 4, 11:antea majores copias alere poterat, nunc exiguas vix tueri potest,
id. Deiot. 8, 22:se ac suos tueri,
Liv. 5, 4, 5:sex legiones (re suā),
Cic. Par. 6, 1, 45:armentum paleis,
Col. 6, 3, 3:se ceteris armis prudentiae tueri atque defendere,
to guard, protect, Cic. de Or. 1, 38, 172; cf.:tuemini castra et defendite diligenter,
Caes. B. C. 3, 94:suos fines,
id. B. G. 4, 8:portus,
id. ib. 5, 8:oppidum unius legionis praesidio,
id. B. C. 2, 23:oram maritimam,
id. ib. 3, 34:impedimenta,
to cover, protect, Hirt. B. G. 8, 2.—With ab and abl.:fines suos ab excursionibus et latrociniis,
Cic. Deiot. 8, 22:domum a furibus,
Phaedr. 3, 7, 10: mare ab hostibus, Auct. B. Afr. 8, 2.—With contra:quos non parsimoniā tueri potuit contra illius audaciam,
Cic. Prov. Cons. 5, 11:liberūm nostrorum pueritiam contra inprobitatem magistratuum,
id. Verr. 2, 1, 58, § 153; Quint. 5, 13, 35; Plin. 20, 14, 54, § 152; Tac. A. 6, 47 (41).—With adversus:tueri se adversus Romanos,
Liv. 25, 11, 7:nostra adversus vim atque injuriam,
id. 7, 31, 3:adversus Philippum tueri Athenas,
id. 31, 9, 3; 42, 46, 9; 42, 23, 6:arcem adversus tres cohortes tueri,
Tac. H. 3, 78; Just. 17, 3, 22; 43, 3, 4.—In part. perf.:Verres fortiter et industrie tuitus contra piratas Siciliam dicitur,
Quint. 5, 13, 35 (al. tutatus):Numidas in omnibus proeliis magis pedes quam arma tuta sunt,
Sall. J. 74, 3.Act. form tŭĕo, ēre:2.censores vectigalia tuento,
Cic. Leg. 3, 3, 7:ROGO PER SVPEROS, QVI ESTIS, OSSA MEA TVEATIS,
Inscr. Orell. 4788.—tŭĕor, ēri, in pass. signif.:A.majores nostri in pace a rusticis Romanis alebantur et in bello ab his tuebantur,
Varr. R. R. 3, 1, 4; Lucr. 4, 361:consilio et operā curatoris tueri debet non solum patrimonium, sed et corpus et salus furiosi,
Dig. 27, 10, 7:voluntas testatoris ex bono et aequo tuebitur,
ib. 28, 3, 17.—Hence, tūtus, a, um, P. a. (prop. well seen to or guarded; hence), safe, secure, out of danger (cf. securus, free from fear).Lit.(α).Absol.:(β).nullius res tuta, nullius domus clausa, nullius vita saepta... contra tuam cupiditatem,
Cic. Verr. 2, 5, 15, § 39:cum victis nihil tutum arbitrarentur,
Caes. B. G. 2, 28:nec se satis tutum fore arbitratur,
Hirt. B. G. 8, 27; cf.:me biremis praesidio scaphae Tutum per Aegaeos tumultus Aura feret,
Hor. C. 3, 29, 63; Ov. M. 8, 368:tutus bos rura perambulat,
Hor. C. 4, 5, 17:quis locus tam firmum habuit praesidium, ut tutus esset?
Cic. Imp. Pomp. 11, 31:mare tutum praestare,
id. Fl. 13, 31:sic existimabat tutissimam fore Galliam,
Hirt. B. G. 8, 54:nemus,
Hor. C. 1, 17, 5:via fugae,
Cic. Caecin. 15, 44; cf.:commodior ac tutior receptus,
Caes. B. C. 1, 46:perfugium,
Cic. Rep. 1, 4, 8:tutum iter et patens,
Hor. C. 3, 16, 7:tutissima custodia,
Liv. 31, 23, 9:praesidio nostro pasci genus esseque tutum,
Lucr. 5, 874:vitam consistere tutam,
id. 6, 11:tutiorem et opulentiorem vitam hominum reddere,
Cic. Rep. 1, 2, 3: est et fideli tuta silentio Merces, secure, sure (diff. from certa, definite, certain), Hor. C. 3, 2, 25:tutior at quanto merx est in classe secundā!
id. S. 1, 2, 47:non est tua tuta voluntas,
not without danger, Ov. M. 2, 53:in audaces non est audacia tuta,
id. ib. 10, 544:externā vi non tutus modo rex, sed invictus,
Curt. 6, 7, 1:vel tutioris audentiae est,
Quint. 12, prooem. §4: cogitatio tutior,
id. 10, 7, 19:fuit brevitas illa tutissima,
id. 10, 1, 39:regnum et diadema tutum Deferens uni,
i. e. that cannot be taken away, Hor. C. 2, 2, 21: male tutae mentis Orestes, i. e. unsound, = male sanae, id. S. 2, 3, 137: quicquid habes, age, Depone tutis auribus, qs. carefully guarded, i. e. safe, faithful, id. C. 1, 27, 18 (cf. the opp.: auris rimosa, id. S. 2, 6, 46).— Poet., with gen.:(pars ratium) tuta fugae,
Luc. 9, 346.—With ab and abl.: tutus ab insidiis inimici, Asin. ap. Cic. Fam. 10, 31, 2:(γ).ab insidiis,
Hor. S. 2, 6, 117:a periculo,
Caes. B. G. 7, 14:ab hoste,
Ov. H. 11, 44:ab hospite,
id. M. 1, 144:a conjuge,
id. ib. 8, 316:a ferro,
id. ib. 13, 498:a bello, id. H. (15) 16, 344: ab omni injuriā,
Phaedr. 1, 31, 9.—With ad and acc.:(δ).turrim tuendam ad omnis repentinos casus tradidit,
Caes. B. C. 3, 39:ad id, quod ne timeatur fortuna facit, minime tuti sunt homines,
Liv. 25, 38, 14:testudinem tutam ad omnes ictus video esse,
id. 36, 32, 6.—With adversus:(ε).adversus venenorum pericula tutum corpus suum reddere,
Cels. 5, 23, 3:quo tutiores essent adversus ictus sagittarum,
Curt. 7, 9, 2:loci beneficio adversus intemperiem anni tutus est,
Sen. Ira, 2, 12, 1:per quem tutior adversus casus steti,
Val. Max. 4, 7, ext. 2:quorum praesidio tutus adversus hostes esse debuerat,
Just. 10, 1, 7.—With abl.: incendio fere tuta est Alexandria, Auct. B. Alex. 1, 3.—b.Tutum est, with a subj. -clause, it is prudent or safe, it is the part of a prudent man:2.si dicere palam parum tutum est,
Quint. 9, 2, 66; 8, 3, 47; 10, 3, 33:o nullis tutum credere blanditiis,
Prop. 1, 15, 42:tutius esse arbitrabantur, obsessis viis, commeatu intercluso sine ullo vulnere victoriā potiri,
Caes. B. G. 3, 24; Quint. 7, 1, 36; 11, 2, 48:nobis tutissimum est, auctores plurimos sequi,
id. 3, 4, 11; 3, 6, 63.—As subst.: tūtum, i, n., a place of safety, a shelter, safety, security: Tr. Circumspice dum, numquis est, Sermonem nostrum qui aucupet. Th. Tutum probe est, Plaut. Most. 2, 2, 42:B.tuta et parvula laudo,
Hor. Ep. 1, 15, 42:trepidum et tuta petentem Trux aper insequitur,
Ov. M. 10, 714:in tuto ut collocetur,
Ter. Heaut. 4, 3, 11:esse in tuto,
id. ib. 4, 3, 30:ut sitis in tuto,
Cic. Fam. 12, 2, 3:in tutum eduxi manipulares meos,
Plaut. Most. 5, 1, 7:in tutum receptus est,
Liv. 2, 19, 6.—Transf., watchful, careful, cautious, prudent (rare and not ante-Aug.;a.syn.: cautus, prudens): serpit humi tutus nimium timidusque procellae,
Hor. A. P. 28:tutus et intra Spem veniae cautus,
id. ib. 266:non nisi vicinas tutus ararit aquas,
Ov. Tr. 3, 12, 36:id suā sponte, apparebat, tuta celeribus consiliis praepositurum,
Liv. 22, 38, 13:celeriora quam tutiora consilia magis placuere ducibus,
id. 9, 32, 3.—Hence, adv. in two forms, tūtē and tūtō, safely, securely, in safety, without danger.Posit.(α).Form tute (very rare):(β).crede huic tute,
Plaut. Trin. 1, 2, 102:eum tute vivere, qui honeste vivat,
Auct. Her. 3, 5, 9:tute cauteque agere,
id. ib. 3, 7, 13.—Form tuto (class. in prose and poetry):b.pervenire,
Plaut. Mil. 2, 2, 70; Lucr. 1, 179:dimicare,
Caes. B. G. 3, 24:tuto et libere decernere,
id. B. C. 1, 2:ut tuto sim,
in security, Cic. Fam. 14, 3, 3:ut tuto ab repentino hostium incursu etiam singuli commeare possent,
Caes. B. G. 7, 36. —Comp.:c.ut in vadis consisterent tutius,
Caes. B. G. 3, 13:tutius et facilius receptus daretur,
id. B. C. 2, 30:tutius ac facilius id tractatur,
Quint. 5, 5, 1:usitatis tutius utimur,
id. 1, 5, 71:ut ubivis tutius quam in meo regno essem,
Sall. J. 14, 11.—Sup.(α).Form tutissime: nam te hic tutissime puto fore, Pomp. ap. Cic. Att. 8, 11, A.—(β).Form tutissimo:quaerere, ubi tutissimo essem,
Cic. Att. 8, 1, 2; cf. Charis. p. 173 P.:tutissimo infunduntur oboli quattuor,
Plin. 20, 3, 8, § 14. -
5 tutum
tŭĕor, tuĭtus, 2 ( perf. only post-Aug., Quint. 5, 13, 35; Plin. Ep. 6, 29, 10; collat. form tūtus, in the part., rare, Sall. J. 74, 3; Front. Strat. 2, 12, 13; but constantly in the P. a.; inf. parag. tuerier, Plaut. Rud. 1, 4, 35; collat. form acc. to the 3d conj. tŭor, Cat. 20, 5; Stat. Th. 3, 151:I.tuĕris,
Plaut. Trin. 3, 2, 82:tuimur,
Lucr. 1, 300; 4, 224; 4, 449;6, 934: tuamur,
id. 4, 361:tuantur,
id. 4, 1004; imper. tuĕre, id. 5, 318), v. dep. a. [etym. dub.], orig., to see, to look or gaze upon, to watch, view; hence, pregn., to see or look to, to defend, protect, etc.: tueri duo significat; unum ab aspectu, unde est Ennii illud: tueor te senex? pro Juppiter! (Trag. v. 225 Vahl.);alterum a curando ac tutela, ut cum dicimus bellum tueor et tueri villam,
Varr. L. L. 7, § 12 Müll. sq.—Accordingly,To look at, gaze at, behold, watch, view, regard, consider, examine, etc. (only poet.; syn.: specto, adspicio, intueor): quam te post multis tueor tempestatibus, Pac. ap. Non. 407, 32; 414, 3:(β).e tenebris, quae sunt in luce, tuemur,
Lucr. 4, 312:ubi nil aliud nisi aquam caelumque tuentur,
id. 4, 434:caeli templa,
id. 6, 1228 al.:tuendo Terribiles oculos, vultum, etc.,
Verg. A. 8, 265; cf. id. ib. 1, 713:talia dicentem jam dudum aversa tuetur,
id. ib. 4, 362:transversa tuentibus hircis,
id. E. 3, 8:acerba tuens,
looking fiercely, Lucr. 5, 33; cf. Verg. A. 9, 794:torva,
id. ib. 6, 467.—With object-clause:II.quod multa in terris fieri caeloque tuentur (homines), etc.,
Lucr. 1, 152; 6, 50; 6, 1163.—Pregn., to look to, care for, keep up, uphold, maintain, support, guard, preserve, defend, protect, etc. (the predom. class. signif. of the word; cf.:► 1.curo, conservo, tutor, protego, defendo): videte, ne... vobis turpissimum sit, id, quod accepistis, tueri et conservare non posse,
Cic. Imp. Pomp. 5, 12:ut quisque eis rebus tuendis conservandisque praefuerat,
id. Verr. 2, 4, 63, 140:omnia,
id. N. D. 2, 23, 60:mores et instituta vitae resque domesticas ac familiares,
id. Tusc. 1, 1, 2:societatem conjunctionis humanae munifice et aeque,
id. Fin. 5, 23, 65:concordiam,
id. Att. 1, 17, 10: rem et gratiam et auctoritatem suam, id. Fam. 13, 49, 1:dignitatem,
id. Tusc. 2, 21, 48:L. Paulus personam principis civis facile dicendo tuebatur,
id. Brut. 20, 80:personam in re publicā,
id. Phil. 8, 10, 29; cf.: tuum munus, Planc. ap. Cic. Fam. 10, 11, 1:tueri et sustinere simulacrum pristinae dignitatis,
Cic. Rab. Post. 15, 41:aedem Castoris P. Junius habuit tuendam,
to keep in good order, id. Verr. 2, 1, 50, § 130; cf. Plin. Pan. 51, 1:Bassum ut incustoditum nimis et incautum,
id. Ep. 6, 29, 10:libertatem,
Tac. A. 3, 27; 14, 60:se, vitam corpusque tueri,
to keep, preserve, Cic. Off. 1, 4, 11:antea majores copias alere poterat, nunc exiguas vix tueri potest,
id. Deiot. 8, 22:se ac suos tueri,
Liv. 5, 4, 5:sex legiones (re suā),
Cic. Par. 6, 1, 45:armentum paleis,
Col. 6, 3, 3:se ceteris armis prudentiae tueri atque defendere,
to guard, protect, Cic. de Or. 1, 38, 172; cf.:tuemini castra et defendite diligenter,
Caes. B. C. 3, 94:suos fines,
id. B. G. 4, 8:portus,
id. ib. 5, 8:oppidum unius legionis praesidio,
id. B. C. 2, 23:oram maritimam,
id. ib. 3, 34:impedimenta,
to cover, protect, Hirt. B. G. 8, 2.—With ab and abl.:fines suos ab excursionibus et latrociniis,
Cic. Deiot. 8, 22:domum a furibus,
Phaedr. 3, 7, 10: mare ab hostibus, Auct. B. Afr. 8, 2.—With contra:quos non parsimoniā tueri potuit contra illius audaciam,
Cic. Prov. Cons. 5, 11:liberūm nostrorum pueritiam contra inprobitatem magistratuum,
id. Verr. 2, 1, 58, § 153; Quint. 5, 13, 35; Plin. 20, 14, 54, § 152; Tac. A. 6, 47 (41).—With adversus:tueri se adversus Romanos,
Liv. 25, 11, 7:nostra adversus vim atque injuriam,
id. 7, 31, 3:adversus Philippum tueri Athenas,
id. 31, 9, 3; 42, 46, 9; 42, 23, 6:arcem adversus tres cohortes tueri,
Tac. H. 3, 78; Just. 17, 3, 22; 43, 3, 4.—In part. perf.:Verres fortiter et industrie tuitus contra piratas Siciliam dicitur,
Quint. 5, 13, 35 (al. tutatus):Numidas in omnibus proeliis magis pedes quam arma tuta sunt,
Sall. J. 74, 3.Act. form tŭĕo, ēre:2.censores vectigalia tuento,
Cic. Leg. 3, 3, 7:ROGO PER SVPEROS, QVI ESTIS, OSSA MEA TVEATIS,
Inscr. Orell. 4788.—tŭĕor, ēri, in pass. signif.:A.majores nostri in pace a rusticis Romanis alebantur et in bello ab his tuebantur,
Varr. R. R. 3, 1, 4; Lucr. 4, 361:consilio et operā curatoris tueri debet non solum patrimonium, sed et corpus et salus furiosi,
Dig. 27, 10, 7:voluntas testatoris ex bono et aequo tuebitur,
ib. 28, 3, 17.—Hence, tūtus, a, um, P. a. (prop. well seen to or guarded; hence), safe, secure, out of danger (cf. securus, free from fear).Lit.(α).Absol.:(β).nullius res tuta, nullius domus clausa, nullius vita saepta... contra tuam cupiditatem,
Cic. Verr. 2, 5, 15, § 39:cum victis nihil tutum arbitrarentur,
Caes. B. G. 2, 28:nec se satis tutum fore arbitratur,
Hirt. B. G. 8, 27; cf.:me biremis praesidio scaphae Tutum per Aegaeos tumultus Aura feret,
Hor. C. 3, 29, 63; Ov. M. 8, 368:tutus bos rura perambulat,
Hor. C. 4, 5, 17:quis locus tam firmum habuit praesidium, ut tutus esset?
Cic. Imp. Pomp. 11, 31:mare tutum praestare,
id. Fl. 13, 31:sic existimabat tutissimam fore Galliam,
Hirt. B. G. 8, 54:nemus,
Hor. C. 1, 17, 5:via fugae,
Cic. Caecin. 15, 44; cf.:commodior ac tutior receptus,
Caes. B. C. 1, 46:perfugium,
Cic. Rep. 1, 4, 8:tutum iter et patens,
Hor. C. 3, 16, 7:tutissima custodia,
Liv. 31, 23, 9:praesidio nostro pasci genus esseque tutum,
Lucr. 5, 874:vitam consistere tutam,
id. 6, 11:tutiorem et opulentiorem vitam hominum reddere,
Cic. Rep. 1, 2, 3: est et fideli tuta silentio Merces, secure, sure (diff. from certa, definite, certain), Hor. C. 3, 2, 25:tutior at quanto merx est in classe secundā!
id. S. 1, 2, 47:non est tua tuta voluntas,
not without danger, Ov. M. 2, 53:in audaces non est audacia tuta,
id. ib. 10, 544:externā vi non tutus modo rex, sed invictus,
Curt. 6, 7, 1:vel tutioris audentiae est,
Quint. 12, prooem. §4: cogitatio tutior,
id. 10, 7, 19:fuit brevitas illa tutissima,
id. 10, 1, 39:regnum et diadema tutum Deferens uni,
i. e. that cannot be taken away, Hor. C. 2, 2, 21: male tutae mentis Orestes, i. e. unsound, = male sanae, id. S. 2, 3, 137: quicquid habes, age, Depone tutis auribus, qs. carefully guarded, i. e. safe, faithful, id. C. 1, 27, 18 (cf. the opp.: auris rimosa, id. S. 2, 6, 46).— Poet., with gen.:(pars ratium) tuta fugae,
Luc. 9, 346.—With ab and abl.: tutus ab insidiis inimici, Asin. ap. Cic. Fam. 10, 31, 2:(γ).ab insidiis,
Hor. S. 2, 6, 117:a periculo,
Caes. B. G. 7, 14:ab hoste,
Ov. H. 11, 44:ab hospite,
id. M. 1, 144:a conjuge,
id. ib. 8, 316:a ferro,
id. ib. 13, 498:a bello, id. H. (15) 16, 344: ab omni injuriā,
Phaedr. 1, 31, 9.—With ad and acc.:(δ).turrim tuendam ad omnis repentinos casus tradidit,
Caes. B. C. 3, 39:ad id, quod ne timeatur fortuna facit, minime tuti sunt homines,
Liv. 25, 38, 14:testudinem tutam ad omnes ictus video esse,
id. 36, 32, 6.—With adversus:(ε).adversus venenorum pericula tutum corpus suum reddere,
Cels. 5, 23, 3:quo tutiores essent adversus ictus sagittarum,
Curt. 7, 9, 2:loci beneficio adversus intemperiem anni tutus est,
Sen. Ira, 2, 12, 1:per quem tutior adversus casus steti,
Val. Max. 4, 7, ext. 2:quorum praesidio tutus adversus hostes esse debuerat,
Just. 10, 1, 7.—With abl.: incendio fere tuta est Alexandria, Auct. B. Alex. 1, 3.—b.Tutum est, with a subj. -clause, it is prudent or safe, it is the part of a prudent man:2.si dicere palam parum tutum est,
Quint. 9, 2, 66; 8, 3, 47; 10, 3, 33:o nullis tutum credere blanditiis,
Prop. 1, 15, 42:tutius esse arbitrabantur, obsessis viis, commeatu intercluso sine ullo vulnere victoriā potiri,
Caes. B. G. 3, 24; Quint. 7, 1, 36; 11, 2, 48:nobis tutissimum est, auctores plurimos sequi,
id. 3, 4, 11; 3, 6, 63.—As subst.: tūtum, i, n., a place of safety, a shelter, safety, security: Tr. Circumspice dum, numquis est, Sermonem nostrum qui aucupet. Th. Tutum probe est, Plaut. Most. 2, 2, 42:B.tuta et parvula laudo,
Hor. Ep. 1, 15, 42:trepidum et tuta petentem Trux aper insequitur,
Ov. M. 10, 714:in tuto ut collocetur,
Ter. Heaut. 4, 3, 11:esse in tuto,
id. ib. 4, 3, 30:ut sitis in tuto,
Cic. Fam. 12, 2, 3:in tutum eduxi manipulares meos,
Plaut. Most. 5, 1, 7:in tutum receptus est,
Liv. 2, 19, 6.—Transf., watchful, careful, cautious, prudent (rare and not ante-Aug.;a.syn.: cautus, prudens): serpit humi tutus nimium timidusque procellae,
Hor. A. P. 28:tutus et intra Spem veniae cautus,
id. ib. 266:non nisi vicinas tutus ararit aquas,
Ov. Tr. 3, 12, 36:id suā sponte, apparebat, tuta celeribus consiliis praepositurum,
Liv. 22, 38, 13:celeriora quam tutiora consilia magis placuere ducibus,
id. 9, 32, 3.—Hence, adv. in two forms, tūtē and tūtō, safely, securely, in safety, without danger.Posit.(α).Form tute (very rare):(β).crede huic tute,
Plaut. Trin. 1, 2, 102:eum tute vivere, qui honeste vivat,
Auct. Her. 3, 5, 9:tute cauteque agere,
id. ib. 3, 7, 13.—Form tuto (class. in prose and poetry):b.pervenire,
Plaut. Mil. 2, 2, 70; Lucr. 1, 179:dimicare,
Caes. B. G. 3, 24:tuto et libere decernere,
id. B. C. 1, 2:ut tuto sim,
in security, Cic. Fam. 14, 3, 3:ut tuto ab repentino hostium incursu etiam singuli commeare possent,
Caes. B. G. 7, 36. —Comp.:c.ut in vadis consisterent tutius,
Caes. B. G. 3, 13:tutius et facilius receptus daretur,
id. B. C. 2, 30:tutius ac facilius id tractatur,
Quint. 5, 5, 1:usitatis tutius utimur,
id. 1, 5, 71:ut ubivis tutius quam in meo regno essem,
Sall. J. 14, 11.—Sup.(α).Form tutissime: nam te hic tutissime puto fore, Pomp. ap. Cic. Att. 8, 11, A.—(β).Form tutissimo:quaerere, ubi tutissimo essem,
Cic. Att. 8, 1, 2; cf. Charis. p. 173 P.:tutissimo infunduntur oboli quattuor,
Plin. 20, 3, 8, § 14. -
6 valetudo
vălētūdo ( vălītūdo), ĭnis, f. [valeo], habit, state, or condition of body, state of health, health, whether good or bad.I.Lit.A.In gen.:B.optimā valetudine uti,
Caes. B. C. 3, 49:valetudine minus commodā uti,
id. ib. 3, 62:integra,
Cic. Fin. 2, 20, 47:bona,
Lucr. 3, 102; Cic. Lael. 6, 20; Quint. 10, 3, 26; Cato, R. R. 141, 3:melior,
Plin. 23, 7, 63, § 120:commodior,
Quint. 6, 3, 77:incommoda,
Cic. Att. 5, 8, 1:infirma atque etiam aegra,
id. Brut. 48, 180:quam tenui aut nullā potius valetudine,
id. Sen. 11, 35:adversa,
Just. 41, 6:dura,
Hor. S. 2, 2, 88:confirmata,
Cic. Att. 10, 17, 2; id. Q. Fr. 1, 1, 16, § 46; id. de Or. 1, 62, 265:ut valetudini tuae diligentissime servias,
id. Q. Fr. 1, 1, 16, § 46:multum interest inter vires et bonam valetudinem,
Sen. Q. N. 1, praef. 6.— Plur.: sic caecitas ferri facile possit, si non desint subsidia valetudinum, of different states of health, i. e. whatever they may be, Cic. Tusc. 5, 39, 113.—In partic.1.A good state or condition, soundness of body, good health, healthfulness (syn.:2.salus, sanitas): valetudo decrescit, adcrescit labor,
Plaut. Curc. 2, 1, 4:valetudo (opportuna est), ut dolore careas et muneribus fungare corporis,
Cic. Lael. 6, 22:cui Gratia, fama, valetudo contingat abunde,
Hor. Ep. 1, 4, 10:valetudo sustentatur notitiā sui corporis et observatione, quae res aut prodesse soleant aut obesse,
Cic. Off. 2, 24, 86:melior fio valetudine, quam intermissis exercitationibus amiseram,
id. Fam. 9, 18, 3:id pecus valetudinis tutissimae est,
Col. 7, 22:hoc cibo... firmitatem valetudinis custodiri,
Plin. 20, 5, 20, § 42; cf.:Quaque valetudo constat, nunc libera morbis, Nunc oppressa,
Manil. 3, 140; cf. also Cic. de Or. 1, 62, 265.—A bad state or condition, ill health, sickness, feebleness, infirmity, indisposition (syn.:II.infirmitas, imbecillitas): curatio valetudinis,
Cic. Div. 2, 59, 123:gravitas valetudinis, quā tamen jam paulum videor levari,
id. Fam. 6, 2, 1:affectus valetudine,
Caes. B. C. 1, 31:gravis auctumnus omnem exercitum valetudine tentaverat,
id. ib. 3, 2:quodam valetudinis genere tentari,
Cic. Att. 11, 23, 1:quod me propter valetudinem tuam... non vidisses,
id. Fam. 4, 1, 1:quod his Nonis in collegio nostro non affuisses, valetudinem causam, non maestitiam fuisse,
id. Lael. 2, 8:excusatione te uti valetudinis,
id. Pis. 6, 13:quibus (latere, voce) fractis aut imminutis aetate seu valetudine,
Quint. 12, 11, 2:medicus quid in quoque valetudinis genere faciendum sit, docebit,
id. 7, 10, 10:Blaesus novissimā valetudine conflictabatur,
Plin. Ep. 2, 20, 7:major, i. e. morbus comitialis,
Just. 13, 2:oculorum,
Cic. Fam. 14, 4, 6:calculorum,
Plin. 21, 27, 100, § 173.— Plur.:medicus regere valetudines principis solitus,
Tac. A. 6, 50:valetudinibus fessi,
id. H. 3, 2:quod ad febrium valitudines attinet,
Plin. 23, 1, 24, § 48:graves et periculosas valetudines experiri,
Suet. Aug. 81; id. Tib. 11; Vitr. 1, 4.—Trop. (rare but class.), of the mind, health, soundness, sanity:B.ii sunt constituti quasi malā valetudine animi, sanabiles tamen,
Cic. Tusc. 4, 37, 80:roga bonam mentem, bonam valetudinem animi, deinde tunc corporis,
Sen. Ep. 10, 4; cf.:valetudo ei neque corporis neque animi constitit,
unsound state of mind, mental infirmity, Suet. Calig. 50.—Rarely without animi:qui valetudinis vitio furerent et melancholici dicerentur,
Cic. Div. 1, 38, 81.—Of style:III.quos (Lysiae studiosi), valetudo modo bona sit, tenuitas ipsa delectat,
Cic. Brut. 16, 64. —Personified: Valetudo, Health, as a divinity, Mart. Cap. 1, § 55. -
7 valitudo
vălētūdo ( vălītūdo), ĭnis, f. [valeo], habit, state, or condition of body, state of health, health, whether good or bad.I.Lit.A.In gen.:B.optimā valetudine uti,
Caes. B. C. 3, 49:valetudine minus commodā uti,
id. ib. 3, 62:integra,
Cic. Fin. 2, 20, 47:bona,
Lucr. 3, 102; Cic. Lael. 6, 20; Quint. 10, 3, 26; Cato, R. R. 141, 3:melior,
Plin. 23, 7, 63, § 120:commodior,
Quint. 6, 3, 77:incommoda,
Cic. Att. 5, 8, 1:infirma atque etiam aegra,
id. Brut. 48, 180:quam tenui aut nullā potius valetudine,
id. Sen. 11, 35:adversa,
Just. 41, 6:dura,
Hor. S. 2, 2, 88:confirmata,
Cic. Att. 10, 17, 2; id. Q. Fr. 1, 1, 16, § 46; id. de Or. 1, 62, 265:ut valetudini tuae diligentissime servias,
id. Q. Fr. 1, 1, 16, § 46:multum interest inter vires et bonam valetudinem,
Sen. Q. N. 1, praef. 6.— Plur.: sic caecitas ferri facile possit, si non desint subsidia valetudinum, of different states of health, i. e. whatever they may be, Cic. Tusc. 5, 39, 113.—In partic.1.A good state or condition, soundness of body, good health, healthfulness (syn.:2.salus, sanitas): valetudo decrescit, adcrescit labor,
Plaut. Curc. 2, 1, 4:valetudo (opportuna est), ut dolore careas et muneribus fungare corporis,
Cic. Lael. 6, 22:cui Gratia, fama, valetudo contingat abunde,
Hor. Ep. 1, 4, 10:valetudo sustentatur notitiā sui corporis et observatione, quae res aut prodesse soleant aut obesse,
Cic. Off. 2, 24, 86:melior fio valetudine, quam intermissis exercitationibus amiseram,
id. Fam. 9, 18, 3:id pecus valetudinis tutissimae est,
Col. 7, 22:hoc cibo... firmitatem valetudinis custodiri,
Plin. 20, 5, 20, § 42; cf.:Quaque valetudo constat, nunc libera morbis, Nunc oppressa,
Manil. 3, 140; cf. also Cic. de Or. 1, 62, 265.—A bad state or condition, ill health, sickness, feebleness, infirmity, indisposition (syn.:II.infirmitas, imbecillitas): curatio valetudinis,
Cic. Div. 2, 59, 123:gravitas valetudinis, quā tamen jam paulum videor levari,
id. Fam. 6, 2, 1:affectus valetudine,
Caes. B. C. 1, 31:gravis auctumnus omnem exercitum valetudine tentaverat,
id. ib. 3, 2:quodam valetudinis genere tentari,
Cic. Att. 11, 23, 1:quod me propter valetudinem tuam... non vidisses,
id. Fam. 4, 1, 1:quod his Nonis in collegio nostro non affuisses, valetudinem causam, non maestitiam fuisse,
id. Lael. 2, 8:excusatione te uti valetudinis,
id. Pis. 6, 13:quibus (latere, voce) fractis aut imminutis aetate seu valetudine,
Quint. 12, 11, 2:medicus quid in quoque valetudinis genere faciendum sit, docebit,
id. 7, 10, 10:Blaesus novissimā valetudine conflictabatur,
Plin. Ep. 2, 20, 7:major, i. e. morbus comitialis,
Just. 13, 2:oculorum,
Cic. Fam. 14, 4, 6:calculorum,
Plin. 21, 27, 100, § 173.— Plur.:medicus regere valetudines principis solitus,
Tac. A. 6, 50:valetudinibus fessi,
id. H. 3, 2:quod ad febrium valitudines attinet,
Plin. 23, 1, 24, § 48:graves et periculosas valetudines experiri,
Suet. Aug. 81; id. Tib. 11; Vitr. 1, 4.—Trop. (rare but class.), of the mind, health, soundness, sanity:B.ii sunt constituti quasi malā valetudine animi, sanabiles tamen,
Cic. Tusc. 4, 37, 80:roga bonam mentem, bonam valetudinem animi, deinde tunc corporis,
Sen. Ep. 10, 4; cf.:valetudo ei neque corporis neque animi constitit,
unsound state of mind, mental infirmity, Suet. Calig. 50.—Rarely without animi:qui valetudinis vitio furerent et melancholici dicerentur,
Cic. Div. 1, 38, 81.—Of style:III.quos (Lysiae studiosi), valetudo modo bona sit, tenuitas ipsa delectat,
Cic. Brut. 16, 64. —Personified: Valetudo, Health, as a divinity, Mart. Cap. 1, § 55.
См. также в других словарях:
STRATURA — Graece ἡ ἀναβολικἠ, munus Stratoris, quem ἀναβολέα Graecis appellatum supra diximus, Salmas. ad Vopisc. in Aureliano, c. 45. Item species structurae, illius potissimum, quâ pavimentum, et ea, quibus incedimus, instrui mos. Usitatum enim olim fuit … Hofmann J. Lexicon universale
pertinent — Pertinent, Ce que tu dis n est point pertinent, ne à propos, Quod dicis, nihil ad rem, Ad rem non pertinet. Lieu plus pertinent, Plus convenable et à propos, Commodior locus. On ne sçauroit faire chose plus pertinente, ne qui vint mieux à propos … Thresor de la langue françoyse