scriptum

hăbĕo, ui, itum, 2 (archaic perf. subj. habessit, Cic. Leg. 2, 8, 19; inf. haberier, Plaut. Mil. 2, 6, 111), v. a. and n. [etym. dub.; cf. Gr. kôpê, handle; Lat. capio; Germ. haben, Haft; Engl. have], to have, in the widest sense of the word, to hold, keep, possess, cherish, entertain, occupy, enclose, contain (cf.: teneo, possideo, etc.).

In gen.

Of personal subjects.

With persons or things as objects: SI INTESTATO MORITVR, CVI SVVS HERES NEC SIT, AGNATVS PROXIMVS FAMILIAM HABETO, Fragm. XII. Tab. ap. Ulp. Fragm. 26, 1: ex tui animi sententia tu uxorem habes? Cato ap. Cic. de Or. 2, 64, 260; cf.:

aliquam habere in matrimonio, Cic. Scaur. § 8: ipsum ex Helvetiis uxorem habere,

Caes. B. G. 1, 18, 6:

si et prudentes homines et non veteres reges habere voluerunt,

Cic. Rep. 1, 37 fin.:

quae cum patrem clarissimum, amplissimos patruos, ornatissimum fratrem haberet,

id. Rosc. Am. 50, 147:

cum ille haberet filium delicatiorem,

id. de Or. 2, 64, 257:

quod non ingenuous habeat clarosque parentes,

Hor. S. 1, 6, 91:

habebat saepe ducentos, saepe decem servos,

id. ib. 1, 3, 11:

fundum habere, Cic. Tull. § 14: cur pecuniam non habeat mulier?

id. Rep. 3, 10:

tantas divitias habet,

Plaut. Bacch. 2, 3, 99; so,

aurum,

id. ib. 2, 3, 35; and:

vectigalia magna Divitiasque,

Hor. S. 2, 2, 101:

tantum opum,

Cic. Rep. 1, 48:

classes,

id. Phil. 9, 2, 4:

naves,

id. Verr. 2, 5, 40, § 104:

denique sit finis quaerendi, cumque habeas plus, Pauperiem metuas minus,

Hor. S. 1, 1, 92:

tacitus pasci si posset corvus, haberet Plus dapis,

id. Ep. 1, 17, 50:

Dionysii equus quid attulit admirationis, quod habuit apes in juba?

Cic. Div. 2, 31, 67: faenum habet in cornu;

longe fuge,

Hor. S. 1, 4, 34:

leges in monumentis habere,

Cic. Rep. 2, 14:

hostis habet muros,

Verg. A. 2, 290:

hostis habet portus,

Val. Fl. 3, 45 al.:

quam vellem Panaetium nostrum nobiscum haberemus,

Cic. Rep. 1, 10:

Ciceronem secum,

id. Att. 4, 9, 2; cf.:

ea legione, quam secum habebat,

Caes. B. G. 1, 8, 1:

secum senatorem,

Cic. Verr. 2, 2, 31, § 77; cf.

also: magnum numerum equitatus circum se,

Caes. B. G. 1, 18, 5:

haec si habeat aurum, quod illi renumeret, faciat lubens,

Plaut. Bacch. 1, 1, 12; cf.:

quid non habuisti quod dares? Habuisse se dicet, Cic. Scaur. § 19: quod non desit, habentem,

Hor. Ep. 2, 2, 52:

qui in foro turbaque, quicum colloqui libeat, non habeant,

Cic. Rep. 1, 17.—

With abstr. objects: quid illos, bono genere gnatos, opinanimi animi habuisse atque habituros dum vivent? Cato ap. Gell. 10, 3, 17:

quod uno et eodem temporis puncto nati dissimiles et naturas et vitas et casus habent,

Cic. Div. 2, 45, 95:

febrim,

id. Fam. 7, 26, 1:

instrumenta animi,

id. Rep. 3, 3:

nec vero habere virtutem satis est, quasi artem aliquam, nisi utare,

id. ib. 1, 2:

in populos perpetuam potestatem,

id. ib. 2, 27; cf.:

in populum vitae necisque potestatem,

id. ib. 3, 14; so,

potestatem,

id. ib. 2, 29; 32;

36: eo plus auctoritatis,

id. ib. 3, 16:

ornamenta dicendi,

id. de Or. 2, 28, 122; cf.:

summam prudentiam summamque vim dicendi,

id. ib. 1, 20, 89:

Q. Lucilius Balbus tantos progressus habebat in Stoicis, ut, etc.,

id. N. D. 1, 6, 15:

neque quem usum belli haberent aut quibus institutis uterentur, reperiri poterat,

Caes. B. G. 4, 20 fin.:

nonnullam invidiam ex eo, quod, etc.,

Cic. de Or. 2, 70, 283: nimiam spem, Cato ap. Gell. 13, 17, 1:

spem in fide alicujus,

Cic. Inv. 1, 39, 71; cf.:

tantum spei ad vivendum,

id. Att. 15, 20, 2; id. N. D. 3, 6, 14; cf.

also: summam spem de aliquo,

id. Lael. 3, 11:

odium in equestrem ordinem,

id. Clu. 55, 151:

metum,

Prop. 3, 11 (4, 10), 6: consolationem [p. 834] semper in ore atque in animo, Cic. Fam. 5, 16, 2; cf. Varr. L. L. 6, § 56 Mull.:

rogavi, ut diceret, quid haberet in animo,

Cic. Att. 8, 10:

neque modum neque modestiam victores habere,

observe no bounds, Sall. C. 11, 4;

v. modus: haec habebam fere, quae te scire vellem,

Cic. Att. 1, 6; cf.:

haec habui de amicitia quae dicerem,

this is what I had to say, id. Lael. 27 fin.: fidem, gratiam, honorem, rationem; v. these nouns.—In a play on the word lumen: Arge, jaces; quodque in tot lumina lumen habebas Exstinctum est, the light for so many lights ( eyes), Ov. M. 1, 720.—

With inf. (analog. to the Gr. echô), to have something to do, be able to do something:

habeo etiam dicere quem contra morem majorum dejecerit, etc.,

Cic. Rosc. Am. 35, 100:

de re publica nihil habeo ad te scribere,

id. Att. 2, 22, 6.—So with inf. or with the part. fut. pass. (ante-class. and post-Aug.), to have or be obliged to do something, I must do something:

rogas, ut id mihi habeam curare,

Varr. R. R. 1, 1, 2:

filius hominis, quod carne indui haberet in terra,

Lact. 4, 12, 15:

habemus humiliare eum in signo,

id. 4, 18, 22:

quod plurimae haereses haberent existere,

id. 4, 30, 2:

etiam Filius Dei mori habuit,

Tert. Hab. Mul. 1:

si inimicos jubemur diligere, quem habemus odisse?

id. Apol. 37:

de spatiis ordinum eatenus praecipiendum habemus, ut intelligant agricolae, etc.,

Col. 5, 5, 3:

praesertim cum enitendum haberemus, ut, etc.,

Plin. Ep. 1, 8, 12:

si nunc primum statuendum haberemus,

Tac. A. 14, 44:

cum respondendum haberent,

id. Or. 36.—

Of inanim. or abstr. subjects:

prima classis LXXXVIII. centurias habeat,

Cic. Rep. 2, 22:

locus ille nihil habet religionis,

id. Leg. 2, 22, 57:

humani animi eam partem, quae sensum habeat,

id. Div. 1, 32, 70:

animus incorruptus agit atque habet cuncta, neque ipse habetur,

Sall. J. 2, 3:

divinus animus mortale nihil habuit, Cic. Scaur. § 50: habet statum res publica de tribus secundarium,

id. Rep. 1, 42; cf.:

nullum est genus illarum rerum publicarum, quod non habeat iter ad finitimum quoddam malum,

id. ib. 1, 28:

ipsa aequabilitas est iniqua, cum habeat nullos gradus dignitatis,

id. ib. 1, 27:

nulla alia in civitate...ullum domicilium libertas habet,

id. ib. 1, 31:

nostri casus plus honoris habuerunt quam laboris,

id. ib. 1, 4; cf.:

viri excellentis ancipites variique casus habent admirationem,

id. Fam. 5, 12, 5:

habet etiam amoenitas ipsa illecebras multas cupiditatum,

id. Rep. 2, 4:

quid habet illius carminis simile haec oratio?

id. ib. 1, 36:

magnam habet vim disciplina verecundiae,

id. ib. 4, 6 et saep.:

quomodo habere dicimur febrem, cum illa nos habeat,

Sen. Ep. 119 med.; cf.:

animalia somnus habebat,

Verg. A. 3, 147; Ov. M. 7, 329:

me somno gravatum Infelix habuit thalamus,

Verg. A. 6, 521; cf.:

non me impia namque Tartara habent,

id. ib. 5, 734:

habentque Tartara Panthoiden,

Hor. C. 1, 28, 9:

qui (metus) major absentes habet,

id. Epod. 1, 18; Sen. Const. Sap. 7:

et habet mortalia casus,

Luc. 2, 13:

terror habet vates,

Stat. Th. 3, 549.

In partic.

Pregn., to have or possess property (mostly absol.):

miserum istuc verbum et pessumum'st, habuisse et nihil habere,

Plaut. Rud. 5, 2, 34; cf. Ter. Ad. 4, 7, 10: qui habet, ultro appetitur: qui est pauper, aspernatur, Cic. Fragm. ap. Prisc. p. 792 P.:

habet idem in nummis, habet idem in urbanis praediis,

Cic. Verr. 2, 3, 86, § 199; so,

in nummis,

id. Att. 8, 10:

in Salentinis aut in Brutiis,

i. e. to have possessions, id. Rosc. Am. 46, 132; cf. id. Verr. 2, 5, 18, § 45: nos quod simus, quod habeamus, etc., Curius ap. Cic. Fam. 7, 29, 1:

et belli rabies et amor successit habendi,

Verg. A. 8, 327; cf.:

amore senescit habendi,

Hor. Ep. 1, 7, 85; Phaedr. 3 prol. 21; Juv. 14, 207: quid habentibus auri nunquam exstincta sitis? Sil. 5, 264; so, habentes = hoi echontes, the wealthy, Lact. 5, 8, 7. —

With an object - or relative-clause, to have the means, ability, or knowledge, i. e. to be in a condition, to be able, to know how to do or say any thing.

With an objectclause:

de Alexandrina re tantum habeo polliceri, me tibi cumulate satisfacturum,

Cic. Fam. 1, 5, 3:

de re publica nihil habeo ad te scribere,

id. Att. 2, 22, 6:

haec fere dicere habui de natura deorum,

this is the substance of what I had to say, id. N. D. 3, 39, 93; cf.:

quid habes igitur dicere de Gaditano foedere?

id. Balb. 14, 33:

habeo etiam dicere, quem de ponte in Tiberim dejecerit,

id. Rosc. Am. 35, 100:

illud affirmare pro certo habeo, etc.,

Liv. 44, 22, 4:

sic placet, an melius quis habet suadere?

Hor. Epod. 16, 23.—

With a relat.-clause (usually with a negative: non habeo, quid faciam;

or: nihil habeo, quod faciam, dicam, etc.): de quibus habeo ipse, quid sentiam: non habeo autem, quid tibi assentiar,

Cic. N. D. 3, 25, 64:

de pueris quid agam, non habeo,

id. Att. 7, 19:

usque eo quid arguas non habes,

id. Rosc. Am. 15, 45:

quid huic responderet, non habebat,

id. Mur. 12, 26:

nec quid faceret habebat,

id. Verr. 2, 4, 23, § 51; id. Off. 2, 2, 7:

qui, quo se reciperent, non haberent,

Caes. B. G. 4, 38, 2:

nihil habeo, quod ad te scribam,

Cic. Att. 7, 19:

nil habeo, quod agam,

Hor. S. 1, 9, 19; and:

nihil habeo, quod cum amicitia Scipionis possim comparare,

Cic. Lael. 27, 103.—

To have in use, make use of, use (very rare, for the usual uti, opp. abuti):

anulus in digito subter tenuatur habendo,

i. e. by use, by wearing, Lucr. 1, 312; cf.:

aera nitent usu: vestis bona quaerit haberi,

Ov. Am. 1, 8, 51:

quippe quas (divitias) honeste habere licebat, abuti per turpitudinem properabant,

Sall. C. 13, 2 Kritz; cf.:

magnae opes innocenter paratae et modeste habitae,

Tac. A. 4, 44.—Hence,

To hold, use, wield, handle, manage:

nec inmensa barbarorum scuta, enormis hastas, inter truncos arborum perinde haberi quam pila,

Tac. A. 2, 14.— Trop.:

quo modo rem publicam habuerint (majores), disserere,

Sall. C. 5, 9; cf.:

reipublicae partes,

Tac. A. 4, 6 init. —

To hold or keep a person or thing in any condition; to have, hold, or regard in any light:

aliquem in obsidione,

Caes. B. C. 3, 31, 3:

aliquem in liberis custodiis,

Sall. C. 47, 3; so,

aliquem in custodiis,

id. ib. 52, 14:

aliquem in vinculis,

id. ib. 51 fin.;

for which also: in custodiam habitus,

i. e. put into prison and kept there, Liv. 22, 25; Tac. H. 1, 87; cf.:

quo facilius omne Hadriaticum mare in potestatem haberet,

Caes. B. C. 1, 25 Oud. N. cr. (al. in potestate):

cum talem virum in potestatem habuisset,

Sall. J. 112 fin. Kritz N. cr.:

quae res eos in magno diuturnoque bello inter se habuit,

id. ib. 79, 3:

alios in ea fortuna haberent, ut socii esse quam cives mallent,

Liv. 26, 24:

aegros in tenebris,

Cels. 3, 18:

aquam caelestem sub dio in sole,

Col. 12, 12, 1:

in otio militem,

Liv. 39, 2, 6; cf.:

legiones habebantur per otium,

Tac. H. 1, 31:

externa sine cura habebantur,

id. A. 1, 79 init.:

exercitus sine imperio et modestia habitus,

Sall. J. 44, 1:

quos ille postea magno in honore habuit,

Caes. B. C. 1, 77, 2;

for which: quos praecipuo semper honore Caesar habuit,

id. B. G. 5, 54, 4:

habeo Junium (mensem) et Quintilem in metu,

i. e. I fear, Cic. Att. 6, 1, 14.— So with an adj. or a perf. part., to denote a lasting condition:

ita me mea forma habet sollicitum,

Plaut. Most. 4, 2, 95 Lorenz; id. Men. 4, 2, 12; 21:

miserrimum ego hunc habebo amasium,

id. Cas. 3, 3, 27 al.:

laetum Germanicum,

Tac. A. 2, 57; 65:

sollicitum habebat cogitatio,

Cic. Fam. 7, 3, 1; 2, 16, 2.—Hence,

With a double object, esp. freq. with the part. perf. pass., to have, hold, or possess a person or thing in any quality or capacity, as any thing; to have, hold, or possess an action as completed, finished (a pregn. circumlocution for the perf.):

cum haberet collegam in praetura Sophoclem,

Cic. Off. 1, 40, 144; cf. Quint. 10, 1, 93:

an heredem habuerit eum, a quo, etc.,

id. 7, 2, 37:

istaec illum perdidit assentatio, nam absque te esset, ego illum haberem rectum ad ingenium bonum,

Plaut. Bacch. 3, 3, 8:

cur ergo unus tu Apollonidenses miseriores habes quam pater tuus habuit umquam?

Cic. Fl. 29, 71:

obvium habuerunt patrem,

Quint. 7, 1, 29:

reliquas civitates stipendiarias,

Caes. B. G. 1, 30, 3:

quod (cognomen) habes hereditarium,

Cic. Rep. 6, 11:

quae habuit venalia,

id. Verr. 2, 3, 62, § 144; Brut. ap. Cic. Fam. 11, 11, 1:

qui auro habeat soccis suppactum solum,

Plaut. Bacch. 2, 3, 98:

me segregatum habuisse, uxorem ut duxit, a me Pamphilum,

have kept him away, aloof, Ter. Hec. 5, 1, 25; cf.:

inclusum in curia senatum habuerunt,

Cic. Att. 6, 2, 8:

(Romulus) habuit plebem in clientelas principum descriptam,

id. Rep. 2, 9: satis mihi videbar habere cognitum Scaevolam ex iis rebus, quas, etc., id. Brut. 40, 147; cf.:

si nondum eum satis habes cognitum,

id. Fam. 13, 17, 3; ib. 15, 20 fin.: fidem spectatam jam et diu cognitam, id. Div. ap. Caecil. 4, 11:

decumas ad aquam deportatas,

id. Verr. 2, 3, 14, § 36:

domitas habere libidines,

id. de Or. 1, 43, 194:

omnes philosophiae notos et tractatos locos,

id. Or. 33, 118; id. Rep. 2, 6:

innumerabilia, quae collecta habent Stoici,

id. Div. 2, 70, 145: quantum in acie tironi sit committendum, nimium saepe expertum habemus, Planc. ap. Cic. Fam. 10, 24, 3:

quare velim ita statutum habeas, me, etc.,

Cic. Fam. 6, 2, 1: habeo absolutum suave epos ad Caesarem, id. Q. Fr. 3, 9, 6:

in adversariis scriptum habere (nomen),

id. Rosc. Com. 3, 9:

de Caesare satis dictum habebo,

id. Phil. 5, 19, 52:

bellum habere susceptum,

id. Agr. 2, 6, 14:

quam (domum) tu iam dimensam et exaedificatam animo habebas,

id. Att. 1, 6, 1:

ut omnes labores, pericula consueta habeam,

Sall. J. 85, 7:

compertum ego habeo,

id. Cat. 58, 1; cf. Nep. Att. 17 fin.; 18, 1: neque ea res falsum ( part. perf. pass.) me habuit, Sall. J. 10, 1 al. From this use is derived the compound perf. of the Romance languages: ho veduto, j'ai vu, qs. habeo visum, I have seen).—

Also, with a double object, to make, render:

praecipit ut dent operam, uti eos quam maxime manifestos habeant,

Sall. C. 41, 5:

qui pascua publica infesta habuerant,

Liv. 39, 29, 9; 34, 36, 3:

necdum omnia edita facinora habent,

id. 39, 16, 3; 31, 42, 1:

anxium me et inquietum habet petitio Sexti,

Plin. Ep. 2, 9, 1:

sed Pompeium gratia impunitum habuit,

kept, Vell. 2, 1, 5.—

Hence:

in aliquo (aliqua re), aliquem (aliquid) habere (rare): ea si fecissem, in vestra amicitia exercitum, divitias, munimenta regni me habiturum,

Sall. J. 14, 1:

in vobis liberos, parentes, consanguineos habeo,

Curt. 6, 9, 12:

majora in eo obsequia habiturus,

Just. 8, 6, 6; cf. Cic. Fam. 2, 16, 5.—

To have or hold a person in any manner, to treat, use:

is, uti tu me hic habueris, proinde illum illic curaverit,

Plaut. Capt. 2, 2, 64:

equitatu agmen adversariorum male habere et carpere,

Caes. B. C. 1, 63, 2; cf. Cels. 3, 20; 3, 21:

exercitum luxuriose nimisque liberaliter habere,

Sall. C. 11, 5 Kritz; cf.:

eos ille non pro vanis hostibus, ut meriti erant, sed accurate et liberaliter habuit,

id. J. 103, 5; 113, 2:

Fabiis plurimi (saucii) dati, nec alibi majore cura habiti,

Liv. 2, 47, 12; 29, 8, 6; 37, 34, 5:

video quam molliter tuos habeas,

Plin. Ep. 5, 19, 1:

militant vobiscum, qui superbe habiti rebellassent,

Curt. 8, 8, 11:

virgines tam sancte habuit,

id. 3, 12, 21; 4, 10, 33:

male habere aliquem,

Nep. Eum. 12, 1:

neque conjugem et filium ejus hostiliter haberi,

Tac. A. 2, 10.—

With se, and sometimes mid. or neut., to hold or keep himself or itself in a certain manner, i. e. to be constituted or situated, to find one's self, to be, in any manner.

Habere se:

Tironem Patris aegrum reliqui...et quamquam videbatur se non graviter habere, tamen sum sollicitus, etc.,

Cic. Att. 7, 2, 3:

praeclare te habes, cum, etc.,

id. Verr. 2, 2, 61, § 149:

ipsi se hoc melius habent quam nos, quod, etc.,

id. Att. 11, 7, 4:

Bene habemus nos,

id. ib. 2, 8, 1:

ego me bene habeo,

am well, Tac. A. 14, 51: praeclare se res habeat ( is well), si, etc., Cic. de Or. 1, 25, 114:

male se res habet, cum, quod virtute effici debet, id tentatur pecunia,

id. Off. 2, 6, 22; cf. id. de Or. 2, 77, 313:

quae cum ita se res haberet, tamen, etc.,

id. Verr. 2, 2, 50, § 124; cf.:

ita se res habet, ut ego, etc.,

id. Quint. 1, 2:

sic profecto res se habet,

id. de Or. 2, 67, 271:

scire aveo, quomodo res se habeat,

id. Att. 13, 35, 2; cf. id. de Or. 2, 32, 140:

ut se tota res habeat,

id. Verr. 2, 2, 5, § 15; cf.:

ut meae res sese habent,

Ter. Phorm. 5, 4, 1.—

Mid.:

virtus clara aeternaque habetur,

exhibits itself, is, continues, Sall. C. 1, 4:

sicuti pleraque mortalium habentur,

as for the most part happens in human affairs, id. ib. 6, 3.—

Neutr. (as also the Gr echô): Tullia nostra recte valet: Terentia minus belle habuit, Dolab. ap. Cic. Fam. 9, 9, 1:

volui animum tandem confirmare hodie meum, Ut bene haberem filiae nuptiis,

I might enjoy myself, Plaut. Aul. 2, 8, 2: qui bene habet suisque amicis est volup, id. [p. 835] Mil. 3, 1, 130:

bene habent tibi principia,

Ter. Phorm. 2, 3, 82:

bene habet: jacta sunt fundamenta defensionis,

it is well, Cic. Mur. 6, 14; Liv. 8, 6:

magnum narras, vix credibile! atqui sic habet,

so it is, it is even so, Hor. S. 1, 9, 53: illasce sues sanas esse habereque recte licere spondesne? Formula emendi, ap. Varr. R. R. 2, 4, 5; 2, 3, 5.—

To hold, account, esteem, consider, regard a person or thing in any manner or as any thing; to think or believe a person or thing to be so or so:

aliquem fidelem sibi habere,

Plaut. Bacch. 3, 3, 87:

deos aeternos et beatos,

Cic. N. D. 1, 17, 45:

id habent hodie vile et semper habuerunt,

id. Balb. 22, 51:

maximam illam voluptatem habemus, quae, etc.,

id. Fin. 1, 11, 37:

eum nos ut perveterem habemus... nec vero habeo quemquam antiquiorem,

id. Brut. 15, 61:

Ut et rex et pater habereter omnium,

id. Rep. 1, 36; 2, 21:

parentem Asiae et dici et haberi,

id. Q. Fr. 1, 1, 10 fin.:

eos dicit esse habitos deos, a quibus, etc.,

id. N. D. 1, 15, 38:

cum esset habendus rex, quicumque genere regio natus esset,

id. Rep. 1, 33; cf. id. ib. 2, 12 fin.: non habeo nauci Marsum augurem, Poet. ap. Cic. Div. 1, 58, 132:

cujus auctoritas in iis regionibus magni habebatur,

Caes. B. G. 4, 21, 7:

nihil pensi habere,

Quint. 11, 1, 29; cf.

also: an perinde habenda sit haec atque illa,

id. 7, 3, 11:

sese illum non pro amico, sed pro hoste habiturum,

Caes. B. G. 1, 44, 19; so,

aliquem pro hoste,

Liv. 2, 20; Curt. 6, 2 al.:

nisi in provincia relictas rationes pro relatis haberem,

Cic. Fam. 5, 20, 2:

licet omnia Italica pro Romanis habeam,

Quint. 1, 5, 56; 12, 10, 73:

istuc jam pro facto habeo,

Cic. Att. 13, 1, 2:

Pompeium pro certo habemus per Illyricum proficisci in Galliam,

to consider as certain, id. ib. 10, 6 fin.:

id obliviscendum, pro non dicto habendum,

Liv. 23, 22, 9:

hoc velim in maximis rebus et maxime necessariis habeas,

Cic. Att. 5, 5 fin.:

aliquem in deorum numero,

id. N. D. 1, 14, 36:

aliquem in hostium numero,

Caes. B. G. 1, 28, 1:

aliquem suorum In numero,

Hor. S. 2, 6, 41;

for which also: hostium numero haberi,

Cic. Att. 11, 6, 6:

numero impiorum ac sceleratorum haberi,

Caes. B. G. 6, 13, 7; cf. also Quint. 3, 7, 2:

quem Aegyptii nefas habent nominare,

Cic. N. D. 3, 22, 56:

mutare nefas habent,

Quint. 12, 8, 6:

nec tamen est habendum religioni, nocentem aliquando defendere,

to scruple, make a conscience of, Cic. Off. 2, 14, 51; cf.:

nec eam rem habuit religioni,

id. Div. 1, 35, 77:

quando tu me bene merentem tibi habes despicatui,

you despise, Plaut. Men. 4, 3, 19:

non sic ludibrio tuis factis habitus essem,

Ter. Hec. 4, 1, 11.—Hence: sic habeto, or sic habeas aliquid, or with an object-clause, hold or judge thus, be convinced or persuaded, believe, know:

sed hoc nihil ad te: illud velim sic habeas, uod intelliges, etc.,

Cic. Fam. 3, 13, 2:

unum hoc sic habeto: si, etc.,

id. ib. 2, 6 fin.:

sic habeto: omnibus, etc.,

id. Rep. 6, 13:

enitere et sic habeto, non esse te mortalem, sed corpus hoc,

id. ib. 6, 24; so with an object-clause, id. Fam. 2, 10, 1; 16, 4, 4.—Without sic:

id primum ergo habeto, non sine magna causa, etc.,

Cic. Fam. 13, 29, 2:

tantum habeto, civem egregium esse Pompeium, etc.,

id. ib. 2, 8, 2.—

To take, accept, bear, submit to, endure:

neque cuiquam mortalium injuriae suae parvae videntur: multi eas gravius aequo habuere,

Sall. C. 51, 11:

egestas facile habetur sine damno,

id. ib. 6, 37:

quae in praesens Tiberius civiliter habuit, sed, etc.,

Tac. A. 4, 21:

neque tantum maleficium impune habendum,

id. ib. 3, 70;

12, 48: nec ita aegre habuit filium id pro parente ausum,

Liv. 7, 5, 7 Weissenb.—

To hold, have possession of, occupy, a place:

urbem Romam condidere atque habuere initio Trojani,

Sall. C. 6, 1:

qui mortales initio Africam habuerint,

id. J. 17, 7; 18, 1; cf.

Siciliam et Sardiniam per legatos habuit,

rule, administer, Flor. 4, 2, 22:

urbem Romanam a principio reges habuere,

Tac. A. 1, 1:

Hispaniae tribus legionibus habebantur,

id. ib. 4, 5; 12, 54.—

More freq. neutr., to dwell, live anywhere (perh. only ante-class.; in good prose habito is used instead): quae Corinthum arcem altam habetis, Enn. ap. Cic. Fam. 7, 6, 1 (Trag. v. 294 Vahl.):

ille geminus qui Syracusis habet,

Plaut. Men. prol. 69: quis istic habet? id. Bacch. 1, 2, 6:

ubi nunc adulescens habet?

id. Trin. 1, 2, 156:

apud aedem Junonis Lucinae, ubi aeditumus habere solet,

Varr. L. L. 5, § 50 Mull.; cf.:

situm formamque et universorum castrorum et partium, qua Poeni, qua Numidae haberent...specularentur,

Liv. 30, 4, 2 (but v. Weissenb. ad loc.).—

To spend, pass (time, etc.):

aetatem procul a republica,

Sall. C. 4, 1:

vitam,

id. ib. 51, 12 al.—

To have in one's mind, to know, be acquainted with:

siquidem istius regis (Anci) matrem habemus, ignoramus patrem,

Cic. Rep. 2, 18 fin.: habes consilia nostra;

nunc cognosce de Bruto,

there you have, such are, id. Att. 5, 21, 10:

habetis igitur primum ortum tyranni,

id. Rep. 2, 27:

habetis sermonem bene longum hominis,

id. de Or. 2, 88, 361; cf.

also: habes nostras sententias,

Suet. Claud. 4:

habes, quae fortissime de beata vita dici putem,

Cic. Tusc. 5, 28 fin.; cf. id. de Or. 2, 71, 291. —

To have as a habit, peculiarity, or characteristic:

habebat hoc omnino Caesar: quem plane perditum aere alieno egentemque cognorat, hunc in familiaritatem libentissime recipiebat,

Cic. Phil. 2, 32, 78; id. Pis. 32, 81.—

To hold, to make, do, perform, prepare, utter, pronounce, produce, cause:

alium quaerebam, iter hac habui,

made, directed, Ter. Eun. 5, 9, 35; cf.:

ex urbe profectus iter ad legiones habebat,

Caes. B. C. 1, 14, 3; so,

iter,

id. ib. 1, 51, 1; 3, 11, 2; 3, 106, 1; Cic. Q. Fr. 2, 6, 2:

vias,

Luc. 2, 439:

C. Cato contionatus est, comitia haberi non siturum, si, etc.,

to be held, Cic. Q. Fr. 2, 6, 6:

senatum,

id. ib. 2, 13, 3; id. Fam. 1, 4, 1; Caes. B. C. 1, 2, 1:

concilia,

id. B. G. 5, 53, 4:

contionem,

Cic. Att. 4, 1, 6:

censum,

id. Verr. 2, 2, 55, § 138:

delectum (militum),

id. Phil. 5, 12, 31; id. Fam. 15, 1 fin.; Caes. B. G. 6, 1;

v. delectus: ludos,

Suet. Rhet. 1:

sermonem,

Cic. Tusc. 1, 24, 57; cf.:

orationem,

to deliver, id. Rep. 1, 46:

multis verbis ultro citroque habitis,

id. ib. 6, 9 fin.:

disputationem,

id. ib. 1, 7; Caes. B. G. 5, 30, 1:

dialogum,

Cic. Att. 2, 9, 1:

verba,

id. de Or. 2, 47, 190:

querelam de aliquo apud aliquem,

id. Q. Fr. 1, 2, 1, § 2:

controversiam de fundo cum aliquo,

id. Fam. 13, 69, 2 et saep.:

deinde adventus in Syriam primus equitatus habuit interitum,

caused, occasioned, Cic. Prov. Cons. 4, 9; cf. id. Div. 2, 46, 96:

latrocinia nullam habent infamiam, quae extra fines cujusque civitatis fiunt,

Caes. B. G. 6, 23, 6.—

Habere in animo (or simply animo), with an objectclause, to have in mind, to intend, to be disposed, inclined to do any thing (=propositum habere, constituisse, decrevisse):

istum exheredare in animo habebat,

Cic. Rosc. Am. 18, 52; id. Att. 1, 17, 11:

hoc (flumen) neque ipse transire in animo habebat neque hostes transituros existimabat,

Caes. B. G. 6, 7, 5:

neque bello eum invadere animo habuit,

Liv. 44, 25, 1 dub (al. in animo), v. Drak. ad h. l.—

Habere sibi or secum aliquid, to keep to one's self (lit. and trop.):

clamare coeperunt, sibi ut haberet hereditatem,

Cic. Verr. 2, 2, 19, § 47:

per vindicationem his verbis legamus: DO LEGO, CAPITO, SUMITO, SIBI HABETO,

Ulp. Fragm. 24, 3; cf. ib. § 5; Gai. Inst. 2, 209.—So the formula used in divorces:

res tuas tibi habeas or habe,

Plaut. Am. 3, 2, 47; Sen. Suas. 1, § 7:

illam suam suas res sibi habere jussit ex duodecim tabulis,

Cic. Phil. 2, 28, 69. —Comic. transf.:

apage sis amor: tuas tibi res habeto,

Plaut. Trin. 2, 1, 32.— Trop.:

secreto hoc audi, tecum habeto, ne Apellae quidem liberto tuo dixeris,

Cic. Fam. 7, 25, 2:

verum haec tu tecum habeto,

id. Att. 4, 15, 6.—

Of a sweetheart, to have, to possess, enjoy:

postquam nos Amaryllis habet, Galatea reliquit,

Verg. E. 1, 31; Tib. 1, 2, 65; Prop. 3, 8 (4, 7), 22:

duxi, habui scortum,

Plaut. Bacch. 4, 10, 6; Ter. And. 1, 1, 58: cum esset objectum, habere eum Laida;

habeo, inquit, non habeor a Laide,

Cic. Fam. 9, 26, 2.—

Gladiatorial t. t., of a wounded combatant: hoc habet or habet, he has that (i. e. that stroke), he is hit:

desuper altus equo graviter ferit atque ita fatur: Hoc habet,

Verg. A. 12, 296; Prud. Psych. 53.—

Transf.:

hoc habet: reperi, qui senem ducerem,

Plaut. Most. 3, 2, 26; id. Rud. 4, 4, 99: egomet continuo mecum;

Certe captus est! Habet!

Ter. And. 1, 1, 56 (id est vulneratus est. Habet enim qui percussus est: et proprie de gladiatoribus dicitur, Don.).—Hence: hăbĭtus, a, um, P. a., held or kept in a certain condition, state, humor (ante-class.).

In gen.

Lit.: equus nimis strigosus et male habitus, Massur. Sabin. ap. Gell. 4, 20, 11; v. in the foll.—

Trop.:

ut patrem tuum vidi esse habitum, diu etiam duras (lites) dabit,

Ter. Heaut. 2, 4, 22.—

In partic., physically, well kept, well conditioned, fleshy, corpulent:

corpulentior videre atque habitior,

Plaut. Ep. 1, 1, 8:

si qua (virgo) est habitior paulo, pugilem esse aiunt, deducunt cibum,

Ter. Eun. 2, 3, 23: (censores) equum nimis strigosum et male habitum, sed equitem ejus uberrimum et habitissimum viderunt, etc., Massur. Sabin. ap. Gell. 4, 20, 11.

illectus ( inl-), a, um, Part., from illicio.

illectus ( inl-), a, um, adj. [in-lectus, from 2. lego].

Not collected, not gathered together:

stipula illecta sunt spicae in messe dejectae necdum lectae,

Dig. 50, 16, 30, § 1.—

Not read, unread (very rare):

si non accipiet scriptum illectumque remittet, Lecturam spera,

Ov. A. A. 1, 469; App. Flor. 18.

illectus ( inl-), ūs, m. [illicio], an allurement, enticement, with a play upon the word lectus:

magis illectum tuum quam lectum metuo,

Plaut. Bacch. 1, 1, 21.— Abl.:

illectu,

Jul. Val. Rer. Gest. Alex. 3, 17 al.

illectus ( inl-), a, um, Part., from illicio.

illectus ( inl-), a, um, adj. [in-lectus, from 2. lego].

Not collected, not gathered together:

stipula illecta sunt spicae in messe dejectae necdum lectae,

Dig. 50, 16, 30, § 1.—

Not read, unread (very rare):

si non accipiet scriptum illectumque remittet, Lecturam spera,

Ov. A. A. 1, 469; App. Flor. 18.

illectus ( inl-), ūs, m. [illicio], an allurement, enticement, with a play upon the word lectus:

magis illectum tuum quam lectum metuo,

Plaut. Bacch. 1, 1, 21.— Abl.:

illectu,

Jul. Val. Rer. Gest. Alex. 3, 17 al.

ĭn-ŏpīnātus, a, um, not expected, unexpected (class.).

Adj.:

cum hoc illi improvisum atque inopinatum accidisset,

Cic. Verr. 2, 2, 28, § 69:

nova tibi haec sunt et inopinata?

id. ib. 2, 2, 8, §

24: neque novum neque inopinatum mihi sit,

Liv. 6, 40, 3:

nec hoc tam re est, quam dictu inopinatum atque mirabile,

Cic. Par. 5, 1, § 35:

malum,

Caes. B. C. 2, 12:

finis vitae,

Suet. Caes. 87:

fraus,

Sil. 7, 133:

id quoque scriptum est, quod volgo inopinatum est,

contrary to the common belief, Gell. 11, 18, 13.— Sup.:

inopinatissim us sensus,

Aug. Trin. 7, 1.—

Subst.: ĭnŏpīnātum, i, n., something unexpected:

nihil inopinati accidit,

Cic. Tusc. 3, 31, 76.—Hence, ex inopinato, adverbially, unexpectedly:

aliae ut ex inopinato observant,

id. N. D. 2, 48, 123:

repente ex inopinato prope cuncta turbata sunt,

Suet. Galb. 10.— Adv. in two forms.

ĭnŏpīnātē, unexpectedly:

aliquem inopinate occupare,

Sen. ad Helv. 5.—

ĭnŏpīnātō, unexpectedly:

in castra irrumpere,

Liv. 26, 6, 9.

ĭn-ŏpīnātus, a, um, not expected, unexpected (class.).

Adj.:

cum hoc illi improvisum atque inopinatum accidisset,

Cic. Verr. 2, 2, 28, § 69:

nova tibi haec sunt et inopinata?

id. ib. 2, 2, 8, §

24: neque novum neque inopinatum mihi sit,

Liv. 6, 40, 3:

nec hoc tam re est, quam dictu inopinatum atque mirabile,

Cic. Par. 5, 1, § 35:

malum,

Caes. B. C. 2, 12:

finis vitae,

Suet. Caes. 87:

fraus,

Sil. 7, 133:

id quoque scriptum est, quod volgo inopinatum est,

contrary to the common belief, Gell. 11, 18, 13.— Sup.:

inopinatissim us sensus,

Aug. Trin. 7, 1.—

Subst.: ĭnŏpīnātum, i, n., something unexpected:

nihil inopinati accidit,

Cic. Tusc. 3, 31, 76.—Hence, ex inopinato, adverbially, unexpectedly:

aliae ut ex inopinato observant,

id. N. D. 2, 48, 123:

repente ex inopinato prope cuncta turbata sunt,

Suet. Galb. 10.— Adv. in two forms.

ĭnŏpīnātē, unexpectedly:

aliquem inopinate occupare,

Sen. ad Helv. 5.—

ĭnŏpīnātō, unexpectedly:

in castra irrumpere,

Liv. 26, 6, 9.

instrūmentum, i, n. [id.], an implement of any kind, a utensil, tool, instrument (class.).

Lit.:

militare,

Caes. B. G. 6, 30:

culinarum argentea,

Just. 38, 10, 4:

crudelia jussae instrumenta necis,

Ov. M. 3, 698.—

Esp., sing. collect., instruments, apparatus, material, stock, furniture (freq. and class.):

instrumentum ac ornamenta villae,

Cic. Dom. 24, 62:

orationes magna impensā magnoque instrumento tueri,

id. Verr. 2, 3, 21, § 53:

belli instrumentum et apparatus,

id. Ac. 2, 1, 3: rusticum, Phaedr. 4, 4, 24; Val. Max. 4, 4, 6:

hostium spolia, monumenta imperatorum, decora atque ornamenta fanorum, in instrumento atque in supellectile Verris nominabuntur,

Cic. Verr. 2, 4, 44, § 97; cf. Pall. 1, 43, 1:

hibernorum,

Caes. B. C. 5, 31:

bellicum,

Liv. 42, 53, 4:

nauticum,

id. 30, 10, 3:

venatorium,

Plin. Ep. 3, 19, 3:

piscationis,

Paul. Sent. 3, 6, 41.—Esp., in law, the personalty, chattels, or stock of a farm, business, trade, etc.:

fundo legato, neque instrumentum fundi... ad legatarium pertinet,

Paul. Sent. 3, 6, 34:

instrumento cauponio legato, ea debentur, quae in cauponis usum parata sunt, velut vasa,

id. ib. 3, 6, 61:

pistoris,

id. ib. §

64: medici,

Dig. 33, 7, 18, § 10; cf.:

in fanis alia vasorum sunt et sacrae supellectilis, alia ornamentorum, quae vasorum sunt instrumenti instar habent, quibus sacrificia conficiuntur,

apparatus, Macr. S. 3, 11, 5. —

Trop.

Of writings, an instrument, document, record:

opus est intueri omne litis instrumentum,

Quint. 12, 8, 12:

aerearum tabularum tria milia... instrumentum imperii pulcherrimum ac vetustissimum,

Suet. Vesp. 8:

publici instrumenti auctoritas,

id. Calig. 8:

emtionis,

Dig. 24, 1, 58:

si scriptum fuerit instrumento, promisisse aliquem,

Paul. Sent. 5, 7, 2:

instrumentorum obligatio desideratur,

id. ib. 2, 17, 13. —

Store, provision, supply, means, assistance, furtherance, etc.:

oratoris,

provision, supply, Cic. de Or. 1, 36, 165:

causarum,

id. ib. 2, 34, 146.— Absol.:

quid viatici, quid instrumenti satis sit,

i. e. for a journey, Cic. Att. 12, 32, 2:

instrumenta ad obtinendam sapientiam,

means, id. Leg. 1, 22, 59:

virtutis,

id. Cat. 2, 5, 9:

naturae,

id. Brut. 77, 268:

graviorum artium,

id. ib. 97:

dicendi,

Quint. 12, 11, 24:

ciborum,

i. e. organs of digestion, Plin. 7, 50, 51, § 168.—

Ornament, embellishment:

felices ornent haec instrumenta libellos,

Ov. Tr. 1, 1, 9:

anilia,

apparel, dress, id. M. 14, 766; Suet. Aug. 73.

interprĕtor, ātus (in tmesi:

inter quaecumque pretantur,

Lucr. 4, 832), 1, v. dep. [interpres], to explain, expound, interpret, give expression to, translate; to understand, conclude, infer, appreciate, recognize, comprehend.

In gen. (class.):

tuae memoriae interpretari me aequom censes,

Plaut. Ep. 4, 1, 29:

nec quidquam aliud est philosophia, si interpretari velis, quam studium sapientiae,

Cic. Off. 2, 2, 5:

jus,

id. Leg. 1, 4, 14:

monstra aut fulgura,

id. Div. 1, 6, 12:

somnia,

id. ib. 1, 23, 46:

sapienter,

id. Dom. 1, 1:

cetera de genere hoc,

Lucr. 4, 832:

aliquid mitiorem in partem,

id. Mur. 31, 64: felicitatem alicujus grato animo, id. Brut. 1:

male bene dicta,

id. N. D. 3, 31, 77:

grate beneficia,

Plin. Ep. 2, 13:

male beneficium fortunae,

Sen. Ep. 63:

voluntatem alicujus,

Cic. Inv. 2, 47, 139:

sententiam alicujus,

id. Tusc. 3, 17, 37:

epistolam alicujus,

id. Att. 15, 28:

qui scriptum recitet et scriptoris voluntatem non interpretetur,

Auct. Her. 2, 10, 14:

medio responso spem ad voluntatem interpretantibus fecerat,

Liv. 39, 39:

obscure dicta,

Quint. 3, 4, 3:

aenigmata,

id. 8, 6, 53:

leges,

id. 3, 6, 87:

versus,

id. 1, 9, 2: allêgoria, quam inversionem interpretamur, translate, id. 8, 6, 44; 2, 15, 25; Suet. Gramm. 1:

ut plerique... viso aspectoque Agricola quaererent famam, pauci interpretarentur,

few understood him, Tac. Agr. 40:

jussa ducum interpretari quam exsequi malle,

id. H. 2, 39.—With inf.:

reditu enim in castra, liberatum se esse jurejurando, interpretabatur,

Cic. Off. 3, 32, 113:

pomoerium verbi vim solam intuentes postmoerium interpretantur esse,

Liv. 1, 44, 4:

victoriam ut suam,

claimed as his own, Vell. 2, 80, 2:

nolite consilium ex necessitate, nec voluntatem ex vi interpretari,

Cic. Rab. Post. 11, 29:

virtutem ex consuetudine vitae,

id. Lael. 6, 21: Chaldaeos interpretatos imperium Persarum ad eos transiturum, interpret signs, etc., i. e. predict, foretell, Curt. 3, 3, 6; Suet. Aug. 44; id. Galb. 8.—

Esp.

To decide, determine:

neque, recte, an perperam, interpretor,

Liv. 1, 23, 8.—

Memoriae alicujus, to assist one ' s memory, Plaut. Ep. 4, 1, 25.—

To translate:

recte sententiam (v. the context),

Cic. Fin. 2, 7, 20.—

Diabolo, to ascribe to the devil, Tert. Verg. Vel. 15.

sense:

scripturae, quae male de Hebraicis interpretata sunt,

Lact. 4, 7, 7:

ex quo ita illud somnium esse interpretatum, ut, etc.,

Cic. Div. 1, 25, 53:

flumen Naarmalcha, quod amnis regum interpretatur,

Amm. 24, 6.— interprĕtātus, a, um, P. a., explained, translated (class.):

nomen,

Cic. Leg. 2, 12, 29:

haec ex Graeco carmine interpretata recitavit,

Liv. 23, 11, 4; 45, 29, 3.

inter-scrībo, scripsi, scriptum, 3, v. a., to write between (post-Aug.).

Lit.:

alia interscribere alia rescribere,

Plin. Ep. 7, 9, 5.—

Transf., of the phœnix:

in cauda (phoenicis) caeruleus interscribitur nitor,

i. e. is intermingled, Sol. 33.—

Of the agate: interscribentes eum venae,

i. e. running between, Sol. 5.

ĭta, adv. [pronom. stem i-; cf. is; Sanscr. itthā; Zend, itha], in the manner specified, in this manner, in this wise, in such a way, so, thus.

In gen.

Referring to what precedes, as has been said, thus, so:

des operam ut investiges sitne ita,

Cic. Att. 12, 17: vidi ego nequam homines, verum te nullum deteriorem. Phil. Ita sum, Plaut. Bacch. 5, 2, 60:

ita aiunt,

Ter. And. 1, 2, 21; 3, 3, 18; id. Ad. 5, 5, 7:

et hercule ita fecit,

Cic. Cael. 11, 37:

factum est ita,

id. Att. 7, 8, 4:

aiunt enim te ita dictitare,

id. Verr. 2, 3, 64, § 151;

frequent in phrase: quae cum ita sint,

since what has been said is true, id. Rosc. Com. 6, 17 init.; so,

quod cum ita sit,

id. Caecin. 12, 33:

quae cum ita essent,

id. Clu. 34, 94 fin. —

To introduce the thought which follows, thus, in the following manner, as follows, in this way:

in tertio de oratore ita scriptum est, in perpetua, etc.,

Quint. 9, 1, 25:

haec ita digerunt: primum... secundum, etc.,

id. 11, 2, 20:

ita sciunt procuratores... nullius apud te auctoritatem valere plus quam meam,

Cic. Fam. 13, 42, 4; id. Tusc. 3, 18, 41:

ita constitui, fortiter esse agendum,

id. Clu. 19, 51. —

In affirmations, esp. in replies, yes, it is so, just so, true: quid istic tibi negoti est? Dav. Mihin'? Si. Ita, Ter. And. 5, 2, 8:

an laudationes? ita, inquit Antonius,

Cic. de Or. 2, 11, 44:

Davusne? ita,

Hor. S. 2, 7, 2; so in solemn affirmation: est ita: est, judices, ita, ut dicitur, Cic. Verr. 2, 4, 52, § 117:

et certe ita est,

id. Att. 9, 13, 2:

ita est,

Plaut. Ps. 1, 5, 51; Ter. And. 1, 1, 27;

and in negations: non est ita,

Cic. Off. 1, 44, § 158; strengthened by other particles of affirmation: as vero, profecto, prorsus, plane;

ita vero,

Plaut. Men. 5, 9, 37:

ita profecto,

id. Am. 1, 1, 214:

non est profecto ita, judices,

Cic. Rosc. Am. 40, 121:

ita prorsus,

id. Tusc. 2, 27, 67:

prorsus ita,

id. Leg. 3, 12, 26:

ita plane,

id. Tusc. 1, 7, 13; id. Ac. 2, 35, 113.—

In interrogations, esp.

Jeeringly, implying an affirmative, = alêthes: itane? really? truly? is it so? itane credis? Ter. And. 2, 3, 25; id. Eun. 5, 8, 28; Cic. Div. 2, 40, 83:

itane est?

id. Rosc. Am. 39, 113;

so with vero or tandem: itane vero? ego non justus?

Cic. N. D. 2, 4, 11; id. Verr. 2, 5, 30, § 77; id. Div. 1, 13, 23:

itane tandem?

id. Clu. 65, 182. —

Where surprise or reproach is implied: quid ita? (Gr. ti dai), why so? how is that? what do you mean? accusatis Sex. Roscium. Quid ita? Cic. Rosc. Am. 12, 34; id. N. D. 1, 35, 99; id. Off. 2, 23, 83:

quid ita passus est Eretriam capi? quid ita tot Thessaliae urbes? Quid ita, etc.,

Liv. 32, 21, 13; 27, 34, 13; Plaut. Trin. 4, 2, 42.

In partic.

In comparisons, so.

To point out the resemblance, usually corresponding to ut; sometimes to quasi, quomodo, quemadmodum, quam, tamquam, veluti, qualis, etc., as, like, in the same way as:

non ita amo ut sani solent homines,

Plaut. Merc. 2, 1, 38:

ita ut res sese habet,

Ter. Heaut. 4, 3, 24:

ita vero, Quirites, ut precamini, eveniat,

Cic. Phil. 4, 4, 10:

omnis enim pecunia ita tractatur, ut praeda, a praefectis,

id. Fam. 2, 17, 7:

an ita tu's animata, ut qui expers matris imperiis sies?

Plaut. As. 3, 1, 2:

ut homost, ita morem geras,

Ter. Ad. 3, 3, 77:

ut hirundines... ita falsi amici, etc.,

Auct. Her. 4, 48, 61:

tametsi ita de meo facto loquor, quasi ego illud mea voluntate fecerim,

Cic. Verr. 2, 1, 11, § 29:

sed prorsus ita, quasi aut reus numquam esset futurus, aut, etc.,

id. ib. 2, 4, 22, § 49; Quint. 9, 4, 87:

me consulem ita fecistis, quomodo pauci facti sunt,

Cic. Agr. 2, 1, 3; Quint. 11, 1, 92:

quemadmodum dicimus non feci furtum, ita, non est hoc furtum,

Quint. 7, 3, 1:

non ita variant undae... quam facile mutantur amantes,

Prop. 3, 5, 11:

castra in hostico incuriose ita posita, tamquam procul abesset hostis,

Liv. 8, 38, 2:

neque enim ita se gessit tamquam rationem aliquando esset redditurus,

Cic. Verr. 2, 4, 22, § 49:

Alexander ita cupide profectus fuerat, veluti, etc.,

Just. 12, 2, 1:

sane ita se habet sacrum, quale apud Homerum quoque est,

Quint. 1, 5, 67.—

Following or followed by ut, to denote that two things are in the same condition or category.

Ut... ita, as... so, just as... so also, alike... and, as well... as: Dolabellam ut Tarsenses, ita Laodiceni multo amentiores ultro arcessierunt, Cass. ap. Cic. Fam. 12, 13, 10:

Hercules cum ut Eurysthei filios, ita suos configebat sagittis,

Cic. Ac. 2, 28, 89; id. Leg. 2, 2, 5. —

Ut... ita, although... yet:

ut errare potuisti, sic decipi te non potuisse quis non videt?

Cic. Fam. 10, 20, 2:

haec omnia ut invitis, ita non adversantibus patriciis transacta,

Liv. 3, 55, 15; cf.;

pleraque Alpium sicut breviora ita arrectiora sunt,

id. 21, 35, 11. —

Ita ut, just as:

ita ut occoepi dicere,

Plaut. Poen. 2, 24; id. Trin. 4, 2, 52:

ita ut antea demonstravimus,

Caes. B. G. 7, 76; Cato, R. R. 144, 2.—

In oaths, emphatic wishes, solemn assertions, etc., expressed by a comparison:

ita ille faxit Juppiter,

Plaut. Most. 2, 1, 51: ita me di ament, non nil timeo, i.e. may they so love me as it is true that, etc., Ter. Eun. 4, 1, 1; 3, 2, 21:

ita sim felix,

Prop. 1, 7, 3:

sollicitat, ita vivam, me tua valetudo,

Cic. Fam. 16, 20, 1; Verg. A. 9, 208; so, followed by ut, with indic.:

ita mihi salvā re publicā vobiscum perfrui liceat, ut ego non moveor, etc.,

Cic. Cat. 4, 6, 11:

ita me Venus amet, ut ego te numquam sinam, etc.,

Plaut. Curc. 1, 3, 52:

ita me amabit sancta Saturitas, itaque suo me condecoret cognomine, ut ego vidi,

id. Capt. 4, 2, 97; by ut, with subj., adding a second wish:

nam tecum esse, ita mihi omnia quae opto contingant, ut vehementer velim,

Cic. Fam. 5, 21, 1; for which the abl. absol.: ita incolumi Caesare moriar, Balb. ap. Cic. Att. 9, 7, B, 3; for the subj. with ita, the fut. indic.:

ita te amabit Juppiter, ut tu nescis?

Plaut. Aul. 4, 10, 31; id. Merc. 4, 4, 22.—

To denote a kind or quality, so, such, of this nature, of this kind:

nam ita est ingenium muliebre,

Plaut. Stich. 5, 5, 3:

ita est amor: balista ut jacitur,

id. Trin. 3, 2, 42:

ita sunt res nostrae,

Cic. Att. 4, 1, 8:

ita sunt Persarum mores,

Plaut. Pers. 4, 2, 25:

si ita sum, non tam est admirandum regem esse me,

Cic. Sull. 7, 22; id. Dom. 27, 71:

ita inquam = hoc dico,

id. Phil. 14, 5, 12.—

To denote an expected or natural consequence, so, thus, accordingly, under these circumstances, in this manner, therefore:

ita praetorium missum,

Liv. 21, 54, 3:

ita Jovis illud sacerdotium per hanc rationem Theomnasto datur,

Cic. Verr. 2, 2, 51 fin.; esp.: ita fit, thus it comes to pass, hence it follows:

ita fit ut animus de se ipse tum judicet, cum id ipsum, quo judicatur, aegrotet,

Cic. Tusc. 3, 1, 1; id. Off. 1, 28, 101; 1, 45, 160:

ita fit ut deus ille nusquam prorsus appareat,

id. N. D. 1, 14, 37; id. Leg. 1, 15, 42; so in an inference, therefore: et deus vester nihil agens; expers virtutis igitur;

ita ne beatus quidem,

id. N. D. 1, 40, 110; Suet. Caes. 60; so,

itaque (= et ita), crassum (caelum) Thebis, itaque pingues Thebani,

Cic. Fat. 4, 7; id. N. D. 3, 17, 44.—

Introducing a limitation or restriction, on the condition, on the assumption, in so far, to such an extent, only in so far, etc., commonly followed by ut:

et tamen ita probanda est mansuetudo, ut adhibeatur rei publicae causa severitas,

Cic. Off. 1, 25, 88:

pax ita convenerat, ut Etruscis Latinisque fluvius Albula finis esset,

Liv. 1, 3; 24, 29 fin.:

sed ante omnia ita vos irae indulgere oportet, ut potiorem irā salutem habeatis,

id. 23, 3; so with tamen:

longiorem dicturis periodum colligendus est spiritus, ita tamen ut id neque diu neque cum sono faciamus,

Quint. 11, 3, 53:

haec ita praetereamus, ut tamen intuentes ac respectantes relinquamus,

Cic. Sest. 5, 13. —

To denote degree, so, to such a degree, so very, so much:

quod quid ita placuerit iis, non video,

Quint. 9, 4, 10:

hoc tibi ita mando, ut dubitem an etiam te rogem, ut pugnes ne intercaletur,

Cic. Att. 5, 9, 2:

ita fugavit Samnites, ut, etc.,

Liv. 8, 36; esp. with adjj.:

judices ita fortes tamen fuerunt, ut... vel perire maluerint, quam,

Cic. Att. 1, 16, 5:

ita sordidus ut se Non umquam servo melius vestiret,

Hor. S. 1, 1, 96:

ita sunt omnia debilitata,

Cic. Fam. 2, 5, 2; so with negatives: non (haud, nec, etc.) ita, not very, not especially:

non ita magna mercede,

Cic. Fam. 1, 9, 3:

non ita lato interjecto mari,

id. Or. 8, 25:

non ita antiqua,

id. Verr. 2, 4, 49, § 109:

accessione utuntur non ita probabili,

id. Fin. 2, 13, 42:

haec nunc enucleare non ita necesse est,

id. Tusc. 5, 8, 23:

non ita multum provectus,

id. Phil. 1, 3, 7:

post, neque ita multo,

Nep. Cim. 3, 4; id. Pel. 2, 4; id. Phoc. 2, 5.

călumnĭātor ( kălumnĭātor; v. the foreg.), ōris, m. [calumnior]; mostly t. t., a contriver of tricks or artifices, a pettifogger, a perverter of law, a chicaner (sometimes, perhaps, branded on the forehead with the letter K = calumniator; cf. Voss, Arist. 1, 17;

Ernest. Clav. Cic. Ind. Leg. s. v. Remmia): si calvitur et moretur et frustratur. Inde et calumniatores appellati sunt, quia per fraudem et frustrationem alios vexarent litibus,

Dig. 50, 16, 223:

scriptum sequi calumniatoris esse: boni judicis, voluntatem scriptoris auctoritatemque defendere,

Cic. Caecil. 23, 65:

calumniatores apponere,

id. Verr. 2, 1, 10, § 27:

calumniatorem quaerere,

id. ib. 2, 2, 8, § 22;

2, 2, 10, § 26: egens,

id. Clu. 59, 163; id. Quint. 28, 87; Phaedr. 1, 17, 2; Mart. 11, 66, 1; Dig. 3, 2, 4, § 4; Suet. Rhet. 4.—

Trop.:

calumniator sui,

one who is too anxious in regard to his work, over-scrupulous, Plin. 34, 8, 19, § 92; cf. calumnia, III. B., and calumnior, II. B. [p. 273]

lēgĭtĭmus, a, um, adj. [lex; cf. Cic. Top. 8, 36], fixed or appointed by law, according to law, lawful, legal, legitimate.

Lit.

Adj.:

dies is erat legitimus comitiis habendis,

Cic. Verr. 2, 2, 52, § 128:

legitimum imperium habere,

id. Phil. 11, 10, 26:

potestas,

id. Tusc. 1, 30, 74:

scriptum,

id. Inv. 2, 43, 125:

controversiae legitimae et civiles,

which come under and are settled by the laws, id. Or. 34, 120: justus et legitimus hostis, a lawful adversary, as distinguished from pirates and other outlaws, id. Off. 3, 29, 109:

aetas legitima ad petendam aedilitatem,

Liv. 25, 2: horae, allowed by law (for transacting any business), Cic. Verr. 2, 1, 9, § 25:

impedimentum,

a legal impediment, id. Agr. 2, 9, 24:

poena,

Suet. Claud. 14:

crimen,

laid down in the laws, Dig. 47, 20, 3:

filius (opp. nothus),

legitimate, Quint. 3, 6, 72; 5, 14, 16;

Mos. et Rom. Leg. Coll. 6, 4, 3: matrimonia,

ib. 6, 4, 2:

conjux,

Ov. M. 10, 437:

legitimis pactam junctamque tabellis amare,

Juv. 6, 200.—

Subst.: lēgĭtĭma, ōrum, n., usages prescribed by law, precepts (very rare):

legitimis quibusdam confectis,

Nep. Phoc. 4, 2:

custodite legitima mea,

precepts, statutes, Vulg. Lev. 18, 26; also in sing.:

legitimum sempiternum erit,

id. Exod. 28, 43.—

Transf., in gen.

l. q. legalis, of or belonging to the law, legal (post-Aug.):

quaestiones,

Quint. 3, 6, 72; 7, 3, 13:

verba,

Gell. 11, 1, 4:

scientia, Just. Inst. prooem. § 4: actio injuriarum, Mos. et Rom. Leg. Coll. 2, 5, 5: judicia,

Gai. Inst. 4, 103 sq. —

Right, just, proper, appropriate (class.):

numerus,

Cic. Verr. 2, 5, 22, 57:

in omnibus meis epistolis, legitima quaedam est accessio commendationis tuae,

id. Fam. 7, 6, 1:

illa oratorum propria et quasi legitima tractavit, ut delectaret, ut moveret, ut augeret, etc.,

id. Brut. 21, 82:

poëma facere,

Hor. Ep. 2, 2, 109:

sonus,

id. A. P. 274:

insania,

Plin. 21, 31, 105, § 178:

verba,

Ov. F. 2, 527:

partus,

right, regular, Plin. 8, 43, 64, § 168; cf.:

spectavit studiosissime pugiles, non legitimos et ordinarios modo, sed et catervarios, etc.,

Suet. Aug. 45:

olus,

Plin. 22, 22, 38, § 80.—In neutr.: legitimum est, with a subject-clause, it is right, proper, suitable (post-Aug.):

fistulas denum pedum longitudinis esse, legitimum est,

Plin. 31, 6, 31, § 58; 33, 3, 20, § 64:

seruntur lactucae anno toto: legitimum tamen, a bruma semen jacere,

but the proper way is, id. 19, 8, 39, § 130.—Hence, adv.: lēgĭtĭmē.

According to law, lawfully, legally, legitimately:

is qui legitime procurator dicitur,

Cic. Caecin. 20, 57:

juste et legitime imperanti,

id. Off. 1, 4, 13:

non nisi legitime vult nubere,

Juv. 10, 338.—

Transf., duly, properly:

faex legitime cocta,

Plin. 23, 2, 31, § 64:

studere,

Tac. Or. 32:

legitime fixis tabellis,

Juv. 12, 100.

lēgĭtĭmus, a, um, adj. [lex; cf. Cic. Top. 8, 36], fixed or appointed by law, according to law, lawful, legal, legitimate.

Lit.

Adj.:

dies is erat legitimus comitiis habendis,

Cic. Verr. 2, 2, 52, § 128:

legitimum imperium habere,

id. Phil. 11, 10, 26:

potestas,

id. Tusc. 1, 30, 74:

scriptum,

id. Inv. 2, 43, 125:

controversiae legitimae et civiles,

which come under and are settled by the laws, id. Or. 34, 120: justus et legitimus hostis, a lawful adversary, as distinguished from pirates and other outlaws, id. Off. 3, 29, 109:

aetas legitima ad petendam aedilitatem,

Liv. 25, 2: horae, allowed by law (for transacting any business), Cic. Verr. 2, 1, 9, § 25:

impedimentum,

a legal impediment, id. Agr. 2, 9, 24:

poena,

Suet. Claud. 14:

crimen,

laid down in the laws, Dig. 47, 20, 3:

filius (opp. nothus),

legitimate, Quint. 3, 6, 72; 5, 14, 16;

Mos. et Rom. Leg. Coll. 6, 4, 3: matrimonia,

ib. 6, 4, 2:

conjux,

Ov. M. 10, 437:

legitimis pactam junctamque tabellis amare,

Juv. 6, 200.—

Subst.: lēgĭtĭma, ōrum, n., usages prescribed by law, precepts (very rare):

legitimis quibusdam confectis,

Nep. Phoc. 4, 2:

custodite legitima mea,

precepts, statutes, Vulg. Lev. 18, 26; also in sing.:

legitimum sempiternum erit,

id. Exod. 28, 43.—

Transf., in gen.

l. q. legalis, of or belonging to the law, legal (post-Aug.):

quaestiones,

Quint. 3, 6, 72; 7, 3, 13:

verba,

Gell. 11, 1, 4:

scientia, Just. Inst. prooem. § 4: actio injuriarum, Mos. et Rom. Leg. Coll. 2, 5, 5: judicia,

Gai. Inst. 4, 103 sq. —

Right, just, proper, appropriate (class.):

numerus,

Cic. Verr. 2, 5, 22, 57:

in omnibus meis epistolis, legitima quaedam est accessio commendationis tuae,

id. Fam. 7, 6, 1:

illa oratorum propria et quasi legitima tractavit, ut delectaret, ut moveret, ut augeret, etc.,

id. Brut. 21, 82:

poëma facere,

Hor. Ep. 2, 2, 109:

sonus,

id. A. P. 274:

insania,

Plin. 21, 31, 105, § 178:

verba,

Ov. F. 2, 527:

partus,

right, regular, Plin. 8, 43, 64, § 168; cf.:

spectavit studiosissime pugiles, non legitimos et ordinarios modo, sed et catervarios, etc.,

Suet. Aug. 45:

olus,

Plin. 22, 22, 38, § 80.—In neutr.: legitimum est, with a subject-clause, it is right, proper, suitable (post-Aug.):

fistulas denum pedum longitudinis esse, legitimum est,

Plin. 31, 6, 31, § 58; 33, 3, 20, § 64:

seruntur lactucae anno toto: legitimum tamen, a bruma semen jacere,

but the proper way is, id. 19, 8, 39, § 130.—Hence, adv.: lēgĭtĭmē.

According to law, lawfully, legally, legitimately:

is qui legitime procurator dicitur,

Cic. Caecin. 20, 57:

juste et legitime imperanti,

id. Off. 1, 4, 13:

non nisi legitime vult nubere,

Juv. 10, 338.—

Transf., duly, properly:

faex legitime cocta,

Plin. 23, 2, 31, § 64:

studere,

Tac. Or. 32:

legitime fixis tabellis,

Juv. 12, 100.

līmō, adv., v. 1. limus fin.

līmo, āvi, ātum (arch. limassis, for limaveris, Caecil. Com. 140), 1, v. a. [lima], to file.

Lit.:

gemmis scalpendis atque limandis,

Plin. 36, 7, 10, § 54.—

Transf.

To file off:

plumbum limatum,

lead-filings, Plin. 34, 18, 50, § 168:

limata scobs,

id. ib.:

cornum limatum lima lignaria,

Scrib. 141:

acumen ossis,

Cels. 8, 10, 7.—

To rub, whet:

cornu ad saxa limato,

Plin. 8, 20, 29, § 71;

hence, limare caput cum aliquo,

to kiss, Plaut. Merc. 3, 1, 40; id. Poen. 1, 2, 82.—

Trop.

In gen., to file, polish, finish:

quaedam institui, quae limantur a me politius,

Cic. Ac. 1, 1, 2:

stilus hoc maxime ornat ac limat,

id. de Or. 3, 49, 190:

ut ars aliquid limare non possit,

id. ib. 1, 25, 115:

vir nostrorum hominum urbanitate limatus,

id. N. D. 2, 29, 74.—

In partic.

To investigate accurately, to clear of every thing superfluous:

veritas ipsa limatur in disputatione,

Cic. Off. 2, 10, 35:

subtiliter mendacium,

Phaedr. 3, 10, 49. —

Cum se ipse consulto ad minutarum causarum genera limaverit, has prepared one's self thoroughly for, Cic. Opt. Gen. Or. 3, 9.—

To file off, take away from, diminish:

tantum alteri affinxit, de altero limavit,

Cic. de Or. 3, 9, 36:

de tua prolixa beneficaque natura limavit aliquid posterior annus,

id. Fam. 3, 8, 8:

commoda alicujus,

Hor. Ep. 1, 14, 38:

multum inde decoquent anni, multum ratio limabit,

Quint. 2, 4, 7. —Hence, līmātus, a, um, P. a., polished, refined, elegant, fine, accurate:

vir oratione maxime limatus,

Cic. de Or. 1, 39, 180:

jure madens, varioque togae limatus in usu,

Mart. 7, 51, 5:

pressum limatumque genus dicendi,

Quint. 2, 8, 4; 11, 1, 3:

Attici,

id. 12, 10, 17.— Comp.:

limatius dicendi genus,

Cic. Brut. 24, 93:

comis et urbanus fuerit limatior idem,

Hor. S. 1, 10, 65:

limatius ingenium,

Plin. Ep. 1, 20, 21.—Hence, adv.: līmātē, finely, elegantly, accurately; comp.:

limatius scriptum,

Cic. Fin. 5, 5, 12:

limatius quaerere,

Amm. 15, 13, 2.

līmo, āre, v. a. [2. limus], to bemire, besmirch (in double sense, v. 2. limo, I. 2.):

caput alicui,

Plaut. Poen. 1, 2, 82.

† Līmo, ōnis, m., = leimôn, the Meadow, the name of a writing of Cicero, Suet. Vit. Ter.—

A Roman surname: C. Apronius Limo, Ascon. ap. Cic. Or. pro Scauro.

līmō, adv., v. 1. limus fin.

līmo, āvi, ātum (arch. limassis, for limaveris, Caecil. Com. 140), 1, v. a. [lima], to file.

Lit.:

gemmis scalpendis atque limandis,

Plin. 36, 7, 10, § 54.—

Transf.

To file off:

plumbum limatum,

lead-filings, Plin. 34, 18, 50, § 168:

limata scobs,

id. ib.:

cornum limatum lima lignaria,

Scrib. 141:

acumen ossis,

Cels. 8, 10, 7.—

To rub, whet:

cornu ad saxa limato,

Plin. 8, 20, 29, § 71;

hence, limare caput cum aliquo,

to kiss, Plaut. Merc. 3, 1, 40; id. Poen. 1, 2, 82.—

Trop.

In gen., to file, polish, finish:

quaedam institui, quae limantur a me politius,

Cic. Ac. 1, 1, 2:

stilus hoc maxime ornat ac limat,

id. de Or. 3, 49, 190:

ut ars aliquid limare non possit,

id. ib. 1, 25, 115:

vir nostrorum hominum urbanitate limatus,

id. N. D. 2, 29, 74.—

In partic.

To investigate accurately, to clear of every thing superfluous:

veritas ipsa limatur in disputatione,

Cic. Off. 2, 10, 35:

subtiliter mendacium,

Phaedr. 3, 10, 49. —

Cum se ipse consulto ad minutarum causarum genera limaverit, has prepared one's self thoroughly for, Cic. Opt. Gen. Or. 3, 9.—

To file off, take away from, diminish:

tantum alteri affinxit, de altero limavit,

Cic. de Or. 3, 9, 36:

de tua prolixa beneficaque natura limavit aliquid posterior annus,

id. Fam. 3, 8, 8:

commoda alicujus,

Hor. Ep. 1, 14, 38:

multum inde decoquent anni, multum ratio limabit,

Quint. 2, 4, 7. —Hence, līmātus, a, um, P. a., polished, refined, elegant, fine, accurate:

vir oratione maxime limatus,

Cic. de Or. 1, 39, 180:

jure madens, varioque togae limatus in usu,

Mart. 7, 51, 5:

pressum limatumque genus dicendi,

Quint. 2, 8, 4; 11, 1, 3:

Attici,

id. 12, 10, 17.— Comp.:

limatius dicendi genus,

Cic. Brut. 24, 93:

comis et urbanus fuerit limatior idem,

Hor. S. 1, 10, 65:

limatius ingenium,

Plin. Ep. 1, 20, 21.—Hence, adv.: līmātē, finely, elegantly, accurately; comp.:

limatius scriptum,

Cic. Fin. 5, 5, 12:

limatius quaerere,

Amm. 15, 13, 2.

līmo, āre, v. a. [2. limus], to bemire, besmirch (in double sense, v. 2. limo, I. 2.):

caput alicui,

Plaut. Poen. 1, 2, 82.

† Līmo, ōnis, m., = leimôn, the Meadow, the name of a writing of Cicero, Suet. Vit. Ter.—

A Roman surname: C. Apronius Limo, Ascon. ap. Cic. Or. pro Scauro.

Graeci, ōrum, m., = Graikoi, the Grecians, Greeks: contendunt Graecos, Graios memorare solent sos, Enn. ap. Fest. p. 301 Müll. (Ann. v. 358 Vahl.):

eos septem, quos Graeci sapientes nominaverunt,

Cic. Rep. 1, 7:

apud Graecos,

id. ib. 1, 3, 5; id. Fl. 27, 64:

quia Graecorum sunt antiquissima quaeque Scripta vel optima, etc.,

Hor. Ep. 2, 1, 28.— Sing.: Graecus, i, m., a Greek:

processit ille, et Graecus apud Graecos non de culpa sua dixit, etc.,

Cic. Fl. 7, 17:

ignobilis,

Liv. 39, 8, 3:

Graecus Graecaque,

Plin. 28, 2, 3, § 12.—

Derivv.

Graecus, a, um, adj., of or belonging to the Greeks, Greek, Grecian:

plus te operae Graecis dedisse rebus video... deinde nullam Graecarum rerum significationem daret,

Cic. de Or. 2, 36, 152 sq.; cf.

litterae,

id. Brut. 20, 78.—In neutr. absol.:

Graeca leguntur in omnibus fere gentibus,

Cic. Arch. 10, 23:

lingua (opp. Latina),

id. Fin. 1, 3, 10:

ludi,

founded on Greek subjects, id. Fam. 7, 1, 3 (opp. Osci); id. Att. 16, 5, 1:

homines,

Grecian people, Greeks, id. Mil. 29, 80; id. Tusc. 2, 27, 65:

testis,

id. Fl. 5, 11:

more bibere,

i. e. to drink healths, id. Verr. 2, 1, 26, § 66:

Graeca fide mercari,

i. e. without credit, with ready money, Plaut. As. 1, 3, 47: nux, i. e. an almond, Cloat. ap. Macr. S. 2, 44: pantherae, from Asiatic Greece, Cael. ap. Cic. Fam. 8, 6, 5:

rosa,

a kind of rose, Plin. 21, 4, 10, § 18: ovis, perh. Tarentine, Plaut. Merc. 3, 1, 27: via, perh. to Magna Graecia, Cic. Fam. 7, 1, 3.—Prov.: ad Calendas Graecas, i. q. our next day after never (since the Greeks had no Calends), August. ap. Suet. Aug. 87.—Hence, subst.: Graecum, i, n., the Greek language, Greek (rare):

Graeco melius usuri,

Quint. 5, 10, 1:

librum e Graeco in Latinum convertere,

Cic. Off. 2, 24, 87.— Adv. in two forms,

Graece, in the Greek language, in Greek:

cum ea, quae legeram Graece, Latine redderem,

Cic. de Or. 1, 34, 155:

Acilius qui Graece scripsit historiam,

id. Off. 2, 32, 115:

loqui,

id. Tusc. 1, 8, 15:

optime scire,

id. de Or. 2, 66, 265; cf.

nescire,

id. Fl. 4, 10:

licet legatum Graece scriptum non valeat,

Ulp. Fragm. 25, 9:

omnia Graece,

Juv. 6, 188.—

Graecātim, in the Greek manner:

amiciri,

Tert. Pall. 4.—

Graecĭa, ae, f., the country of the Greeks, Greece: ad Trojam cum misi ob defendendam Graeciam, Enn. ap. Cic. Tusc. 3, 13, 28 (Trag. v. 362 Vahl.):

quod de Corintho dixi, id haud scio an liceat de cuncta Graecia verissime dicere,

Cic. Rep. 2, 4, 8; id. Tusc. 2, 15, 36:

Graecia capta ferum victorem cepit,

Hor. Ep. 2, 1, 156:

magna,

Ov. H. 16, 340.—In apposition:

terra,

Gell. 1, 1, 2; M. Aur. ap. Fronto Ep. 2, 9 Mai.—

Transf.: Magna Graecia, Lower Italy, inhabited by Greeks, Plin. 3, 10, 15, § 95; 3, 5, 6, § 42; Cic. de Or. 2, 37, 154; 3, 34, 139; id. Lael. 4, 13; id. Tusc. 1, 16, 38; called also Mājor Graecia, Liv. 31, 7, 11; Sen. Cons. ad Helv. 6 med.; Sil. 11, 21; whereas by a Greek proper it is called Parva Graecia, Plaut. Truc. 2, 6, 55; and absol.:

Graecia,

Cic. Arch. 5, 10.— Poet.: Major Graecia, in gen., for Italy:

Itala nam tellus Graecia major erat,

Ov. F. 4, 64.—

Graecānĭcus, a, um, adj., of Greek origin, in the Greek manner or fashion, Grecian, Greek (rare;

not in Cic.): alia (verba) Graeca, alia Graecanica,

i. e. words borrowed from the Greeks, Varr. L. L. 10, § 70 Müll.:

torcula,

Plin. 18, 31, 74, § 317:

pavimentum,

id. 36, 25, 63, § 188:

color,

id. 34, 9, 20, § 98:

toga, i. e. pallium,

Suet. Dom. 4: milites, living in the Greek manner, voluptuously, Vulc. Avid. Cass. 5.—Hence, adv.: Graēcānĭce, in Greek:

dicere,

Varr. L. L. 9, § 89 Müll.—

Graecŭlus, a, um, adj. dim., Grecian, Greek (mostly in a depreciating, contemptuous sense): ineptum sane negotium et Graeculum, thorough Greek, Cic. Tusc. 1, 35, 86:

motus quidam temerarius Graeculae contionis,

id. Fl. 10, 23:

cautio chirographi,

i. e. not to be relied upon, id. Fam. 7, 18, 1:

homines,

id. de Or. 1, 11, 47:

ferrum,

Flor. 2, 7, 9:

civitas Massilia,

id. 4, 2, 24 Duk.— Subst.:

Graecŭlus, i, m.

A paltry Greek, Cic. de Or. 1, 22, 102; id. Pis. 29, 70.—Prov.:

Graeculus esuriens in caelum, jusseris, ibit,

Juv. 3, 78.—In the form Graecŭlĭo, Petr. 76 fin. —

Post-Aug., without any odious accessory notion, for Graecus:

vitis,

Col. 3, 2, 24:

mala,

Plin. 15, 14, 15, § 50:

rosa,

id. 21, 4, 10, § 18.—

Graecŭla, ae, f., a Greekling, a weak imitator of Greek women, Juv. 6, 186.—

Graecĭensis, e, adj., Grecian (post-Aug. and very rare):

mare,

Plin. 4, 21, 18, § 51:

scimpodium,

Gell. 19, 10, 1.—

Graecālis, e, adj., Grecian, Greek (late Lat.):

lapides,

inscribed with Greek letters, Front. de Col. p. 116 Goes.

mănŭbĭae, ārum (in sing., v. infra, II.), f. [1. manus].

In milit. and legal lang.

Lit.: money obtained from the sale of booty (opp. praeda, the booty itself). Of this money, one part was put into the ærarium, one was given to the soldiers, and the remainder to the general; this last part was usually expended by the general on public buildings: aliud omnino praeda est, ut in libris rerum verborumque veterum scriptum est, aliud manubiae. Nam praeda dicitur corpora ipsa rerum, quae capta sunt: manubiae vero appellatae sunt pecunia a quaestore ex venditione praedae redacta, etc.... Est tamen nonnusquam invenire, ita scripsisse quosdam non ignobiles scriptores, ut aut temere aut incuriose praedam pro manubiis et manubias pro praeda posuerint, etc.... Sed enim, qui proprie atque signate locuti sunt, manubias pecuni [p. 1111] am dixerunt, Favorin. ap. Gell. 13, 24, 25 sq.; Cato ap. Front. Ep. ad Anton. 1, 2 Mai.:

qua ex praeda aut manubiis haec abs te donatio constituta est?

Cic. Verr. 2, 3, 80, § 186;

so with praeda,

id. Agr. 1, 4, 13; 2, 22, 59; id. Fragm. ap. Gell. 13, 24, 6:

qui manubias sibi tantas ex L. Metelli manubiis fecerit,

id. Verr. 2, 1, 59, § 154:

manubias alicui concedere,

id. Rosc. Am. 37, 108:

quae (rostra) censor imperatoriis manubiis ornarat,

id. de Or. 3, 3, 10:

(Tullus Hostilius) sepsit de manubiis comitium et curiam,

id. Rep. 2, 17, 31:

aedem Fortis Fortunae de manubiis faciendam locavit,

Liv. 10, 46:

de manubiis captarum urbium templum erexit,

Flor. 1, 7, 8:

delubrum Minervae ex manubiis dicavit,

Plin. 7, 26, 27, § 97:

sacratas ab Augusto manubias,

i. e. the temple of Apollo, near Actium, Tac. A. 2, 53; cf. Suet. Aug. 18.—

Transf., in gen.

Booty, spoils taken from the enemy (ante-class. and post-Aug.; cf. above the passage from Gell. 13, 24, 25), Naev. ap. Non. 138, 17:

partiri manubias,

Petr. 79 fin.:

contenti armorum manubiis,

Flor. 2, 18, 6. —(The reading manubia machaera, Plaut. Truc. 5, 35, is doubtless corrupt.)—

Unlawful gain, plunder:

ad manubias et rapinas compulsus,

Suet. Vesp. 16; id. Calig. 41.—

In the lang. of augurs, kinds of flashes or strokes of lightning, thunderbolts:

tres manubias... prima... secunda.. tertiam manubiam, etc.,

Sen. Q. N. 2, 41, 1:

fatales,

Amm. 17, 7, 3:

Minervales,

Serv. Verg. A. 11, 259:

fulminis,

id. ib. 8, 429; cf. Paul. ex Fest. p. 129, 16; p. 214, 25 Müll.; Mart. Cap. 9, § 896.