-
21 retineo
rĕ-tĭnĕo, ŭi, tentum, 2, v. a. [teneo].I.(With the signif. of the re predominating.) To hold or keep back, not let go; to detain, retain; to restrain (class.; cf. restringo).A.Lit.: Ep. Asta, abire hinc non sinam. Th. Quid nunc me retines? Plaut. Ep. 1, 1, 61:B.quotiens foras ego ire volo, me retines, revocas,
id. Men. 1, 2, 5:quid, malum, astas? Quin retines altrinsecus?
id. Mil. 2, 5, 36; id. Stich. 2, 3, 11:te dexterā retinens manu Opsecro,
id. Capt. 2, 3, 82: si magis vis, eam omittam. Py. Nolo;retine,
id. Mil. 4, 8, 27:retine me,
id. Curc. 2, 3, 11; Ter. Heaut. 2, 4, 23:concilium dimittit, Liscum retinet,
Caes. B. G. 1, 18:homines,
Cic. Att. 13, 14, 1:ab his fit initium retinendi Silii, etc.,
Caes. B. G. 3, 8; 3, 9; 3, 10 et saep.:milites,
id. ib. 7, 47; 7, 52; cf.:milites in loco,
id. B. C. 3, 92:legiones ad urbem,
id. ib. 1, 2;1, 9: cohortes apud se,
id. ib. 2, 19:venit Varro ad me, et quidem id tempus, ut retinendus esset,
when he must be kept, Cic. Att. 13, 33, 4:biduum tempestate retentus,
detained, Caes. B. C. 3, 102; cf. id. B. G. 7, 1; Plaut. Curc. 2, 1, 12; cf.:aegre sunt retenti, quin oppidum irrumperent,
Caes. B. C. 2, 13 fin.:vi me, vi inquam, Plancius et complexu suo retinuit,
Cic. Planc. 41, 100:nisi jam profecti sunt, retinebis homines,
id. Att. 13, 14, 1:euntem,
Ov. H. 18, 99:aliquem vinclis,
id. R. Am. 213:consulem,
Liv. 37, 51:morbo retineri,
id. 34, 10;v. also infra, B.: armorum parte tertiā celatà atque in oppido retentā,
Caes. B. G. 2, 32 fin.; 2, 33:naves pro bonis Tarquiniorum ab Aristodemo retentae sunt,
i. e. as security, Liv. 2, 34, 4:vinum portantes naves tempestatibus retentas esse,
id. 37, 27, 2; Plaut. Stich. 5, 4, 45:mercedem,
to keep back, stop, id. As. 2, 4, 37:alienum,
Cic. Fl. 23, 56:lacrimas,
Ov. M. 1, 647:manus ab ore,
id. ib. 9, 575 et saep.:mulierem,
to hold, Plaut. Ep. 4, 1, 33; cf.:mulierem per vim,
id. Bacch. 4, 8, 2:arcum manu,
Cic. Verr. 2, 4, 34, § 74:faculas sagittas,
Prop. 2, 29 (3, 27), 5; cf.:injectā manu ferreā et retentā utrāque nave,
Caes. B. C. 1, 58:sudor madidā veste retentus,
Mart. 5, 79, 3.—Trop., to hold in check, keep within bounds, to restrain, check, repress, etc.: hoc servi esse officium reor, retinere at salutem (erum), Plaut. Aul. 4, 1, 8:II.liberos retinere,
Ter. Ad. 1, 1, 33; Cic. Rep. 2, 25, 46; cf.:moderantem cursum atque in suā potestate retinentem,
id. ib. 1, 29, 45:gaudia,
Ov. M. 12, 285:rabiem,
id. ib. 3, 566:verba dolore,
id. ib. 10, 474:aliquem in officio,
Cic. Rosc. Am. 25, 70:animos sociorum in fide,
Liv. 25, 40:retineri nequeo quin dicam ea, quae promeres,
Plaut. Trin. 3, 2, 15 (cf. supra, A.):quae (varietas) vehementer animos hominum in legendo tuo scripto retinere possit... ordo ipse annalium mediocriter nos retinet,
binds, enchains, Cic. Fam. 5, 12, 4 and 5:(picus) Ore suo volucres vagas retinere solebat,
Ov. M. 14, 340:lingua retenta metu,
id. H. 11, 82:retinentibus vobis, erumperem,
Curt. 6, 3, 5.—(With the signif. of the verb predominant.) To hold fast, keep, retain, preserve, maintain, etc. (freq. only since the class. per.; esp. freq. in the trop. signif.; cf. obtineo).A.Lit.: potius mansuetudine et innocentiā imperatoris provinciam quam vi militum aut benignitate deorum retentam atque conservatam esse, Cato ap. Cic. Fam. 15, 5, 2:B.oppidum,
Caes. B. G. 7, 21 fin.:arces (Minerva),
to preserve, protect, Cat. 64, 8:id egit, ut amicos observantiā, rem parsimoniā retineret,
Cic. Quint. 18, 59; cf.:retinere servareque amicos,
Hor. S. 1, 1, 89:summos cum infimis pari jure,
Cic. Off. 2, 12, 41:Aegyptum,
Curt. 4, 1, 30:regionem,
id. 6, 5, 21:neque virtutem qui habet virtute retinetur in vitā,
Cic. Fin. 3, 18, 61 B. and K.: fortunam citius reperias quam retineas, Publ. Syr. 168 Rib. —Trop.:2.retinete (fidem), post factum ut laetemini,
Plaut. Rud. prol. 30:existimo jus augurum... rei publicae causā conservatum ac retentum,
Cic. Div. 2, 35, 75; so,jus suum,
id. Verr. 2, 3, 14, § 37; Caes. B. C. 1, 5:statum suum,
Cic. Rep. 2, 23, 43:pristinam virtutem,
Caes. B. G. 5, 48, 91; cf.:vestigium pristinae dignitatis,
Cic. Sull. 32, 91:officium,
id. Off. 3, 29, 105:justitiam (with colere),
id. ib. 2, 12, 42 Beier; id. Inv. 1, 1, 3:caritatem in pastores,
id. Lael. 19, 70:utilitatem in amicitiā et fidem,
id. ib. 24, 88:hunc morem usque adhuc,
id. Rep. 2, 20, 36; cf. id. ib. 2, 9, 16:de finibus retentae defensaeque sententiae,
id. Tusc. 5, 30, 84:gravitatem retinere, iracundiam pellere,
id. Off. 1, 38, 137:ferociam animi in vultu,
Sall. C. 61, 4:memoriam suae pristinae virtutis, tot secundissimorum proeliorum,
Caes. B. G. 2, 21; 7, 62:aliquid memoriā,
Cic. Imp. Pomp. 7, 19; id. Rosc. Am. 12, 33:commissa (aures),
Hor. Ep. 1, 18, 70 et saep.:ut Palaemo et Telamo et Plato dicerentur, retinuerunt,
Quint. 1, 5, 60.— With ne, Cic. Rep. 2, 32, 56.—Post-class. for memoriā retinere, to keep in mind, remember:sive ille Hasdrubal est, sive quis alius, non retineo,
Gell. 17, 9, 16.—With object-clause:retineo me dixisse,
Dig. 35, 1, 92 init. — Hence, rĕtĭnens, entis, P. a., holding fast, tenacious, observant of any thing (class.; cf. tenax); constr. with gen.:homo sui juris dignitatisque retinens,
Cic. Q. Fr. 1, 2, 3, § 11:nimium equestris juris et libertatis,
id. Planc. 23, 55:avitae nobilitatis,
Tac. A. 2, 38 fin.:modestiae,
id. ib. 5, 11:Seleuci conditoris (civitas),
i. e. retaining his institutions, id. ib. 6, 42; cf.:antiqui moris,
id. ib. 16, 5 et saep. — Sup.:proprietatum in verbis retinentissimus,
Gell. 10, 20, 10. -
22 sanctimonia
sanctĭmōnĭa, ae, f. [sanctus; cf.: acrimonia, parsimonia, etc.], sacredness, sanctity, moral purity, virtuousness, chastity, etc. (rare but class.):ad deorum religionem et sanctimoniam demigrasse,
Cic. Rab. Perd. 10, 30:habere domum clausam pudori et sanctimoniae, patentem cupiditati et voluptatibus,
id. Quint. 30, 93:summa sanctimonia,
id. ib. 17, 55:priscae sanctimoniae virgo,
Tac. A. 3, 69 fin.; cf. id. ib. 2, 86:femina sanctimoniā insignis,
id. ib. 12, 6:nuptiarum,
Auct. Her. 4, 33, 44:sine quā nemo videbit Deum,
Vulg. Heb. 12, 14. [p. 1626] -
23 tueor
tŭĕor, tuĭtus, 2 ( perf. only post-Aug., Quint. 5, 13, 35; Plin. Ep. 6, 29, 10; collat. form tūtus, in the part., rare, Sall. J. 74, 3; Front. Strat. 2, 12, 13; but constantly in the P. a.; inf. parag. tuerier, Plaut. Rud. 1, 4, 35; collat. form acc. to the 3d conj. tŭor, Cat. 20, 5; Stat. Th. 3, 151:I.tuĕris,
Plaut. Trin. 3, 2, 82:tuimur,
Lucr. 1, 300; 4, 224; 4, 449;6, 934: tuamur,
id. 4, 361:tuantur,
id. 4, 1004; imper. tuĕre, id. 5, 318), v. dep. a. [etym. dub.], orig., to see, to look or gaze upon, to watch, view; hence, pregn., to see or look to, to defend, protect, etc.: tueri duo significat; unum ab aspectu, unde est Ennii illud: tueor te senex? pro Juppiter! (Trag. v. 225 Vahl.);alterum a curando ac tutela, ut cum dicimus bellum tueor et tueri villam,
Varr. L. L. 7, § 12 Müll. sq.—Accordingly,To look at, gaze at, behold, watch, view, regard, consider, examine, etc. (only poet.; syn.: specto, adspicio, intueor): quam te post multis tueor tempestatibus, Pac. ap. Non. 407, 32; 414, 3:(β).e tenebris, quae sunt in luce, tuemur,
Lucr. 4, 312:ubi nil aliud nisi aquam caelumque tuentur,
id. 4, 434:caeli templa,
id. 6, 1228 al.:tuendo Terribiles oculos, vultum, etc.,
Verg. A. 8, 265; cf. id. ib. 1, 713:talia dicentem jam dudum aversa tuetur,
id. ib. 4, 362:transversa tuentibus hircis,
id. E. 3, 8:acerba tuens,
looking fiercely, Lucr. 5, 33; cf. Verg. A. 9, 794:torva,
id. ib. 6, 467.—With object-clause:II.quod multa in terris fieri caeloque tuentur (homines), etc.,
Lucr. 1, 152; 6, 50; 6, 1163.—Pregn., to look to, care for, keep up, uphold, maintain, support, guard, preserve, defend, protect, etc. (the predom. class. signif. of the word; cf.:► 1.curo, conservo, tutor, protego, defendo): videte, ne... vobis turpissimum sit, id, quod accepistis, tueri et conservare non posse,
Cic. Imp. Pomp. 5, 12:ut quisque eis rebus tuendis conservandisque praefuerat,
id. Verr. 2, 4, 63, 140:omnia,
id. N. D. 2, 23, 60:mores et instituta vitae resque domesticas ac familiares,
id. Tusc. 1, 1, 2:societatem conjunctionis humanae munifice et aeque,
id. Fin. 5, 23, 65:concordiam,
id. Att. 1, 17, 10: rem et gratiam et auctoritatem suam, id. Fam. 13, 49, 1:dignitatem,
id. Tusc. 2, 21, 48:L. Paulus personam principis civis facile dicendo tuebatur,
id. Brut. 20, 80:personam in re publicā,
id. Phil. 8, 10, 29; cf.: tuum munus, Planc. ap. Cic. Fam. 10, 11, 1:tueri et sustinere simulacrum pristinae dignitatis,
Cic. Rab. Post. 15, 41:aedem Castoris P. Junius habuit tuendam,
to keep in good order, id. Verr. 2, 1, 50, § 130; cf. Plin. Pan. 51, 1:Bassum ut incustoditum nimis et incautum,
id. Ep. 6, 29, 10:libertatem,
Tac. A. 3, 27; 14, 60:se, vitam corpusque tueri,
to keep, preserve, Cic. Off. 1, 4, 11:antea majores copias alere poterat, nunc exiguas vix tueri potest,
id. Deiot. 8, 22:se ac suos tueri,
Liv. 5, 4, 5:sex legiones (re suā),
Cic. Par. 6, 1, 45:armentum paleis,
Col. 6, 3, 3:se ceteris armis prudentiae tueri atque defendere,
to guard, protect, Cic. de Or. 1, 38, 172; cf.:tuemini castra et defendite diligenter,
Caes. B. C. 3, 94:suos fines,
id. B. G. 4, 8:portus,
id. ib. 5, 8:oppidum unius legionis praesidio,
id. B. C. 2, 23:oram maritimam,
id. ib. 3, 34:impedimenta,
to cover, protect, Hirt. B. G. 8, 2.—With ab and abl.:fines suos ab excursionibus et latrociniis,
Cic. Deiot. 8, 22:domum a furibus,
Phaedr. 3, 7, 10: mare ab hostibus, Auct. B. Afr. 8, 2.—With contra:quos non parsimoniā tueri potuit contra illius audaciam,
Cic. Prov. Cons. 5, 11:liberūm nostrorum pueritiam contra inprobitatem magistratuum,
id. Verr. 2, 1, 58, § 153; Quint. 5, 13, 35; Plin. 20, 14, 54, § 152; Tac. A. 6, 47 (41).—With adversus:tueri se adversus Romanos,
Liv. 25, 11, 7:nostra adversus vim atque injuriam,
id. 7, 31, 3:adversus Philippum tueri Athenas,
id. 31, 9, 3; 42, 46, 9; 42, 23, 6:arcem adversus tres cohortes tueri,
Tac. H. 3, 78; Just. 17, 3, 22; 43, 3, 4.—In part. perf.:Verres fortiter et industrie tuitus contra piratas Siciliam dicitur,
Quint. 5, 13, 35 (al. tutatus):Numidas in omnibus proeliis magis pedes quam arma tuta sunt,
Sall. J. 74, 3.Act. form tŭĕo, ēre:2.censores vectigalia tuento,
Cic. Leg. 3, 3, 7:ROGO PER SVPEROS, QVI ESTIS, OSSA MEA TVEATIS,
Inscr. Orell. 4788.—tŭĕor, ēri, in pass. signif.:A.majores nostri in pace a rusticis Romanis alebantur et in bello ab his tuebantur,
Varr. R. R. 3, 1, 4; Lucr. 4, 361:consilio et operā curatoris tueri debet non solum patrimonium, sed et corpus et salus furiosi,
Dig. 27, 10, 7:voluntas testatoris ex bono et aequo tuebitur,
ib. 28, 3, 17.—Hence, tūtus, a, um, P. a. (prop. well seen to or guarded; hence), safe, secure, out of danger (cf. securus, free from fear).Lit.(α).Absol.:(β).nullius res tuta, nullius domus clausa, nullius vita saepta... contra tuam cupiditatem,
Cic. Verr. 2, 5, 15, § 39:cum victis nihil tutum arbitrarentur,
Caes. B. G. 2, 28:nec se satis tutum fore arbitratur,
Hirt. B. G. 8, 27; cf.:me biremis praesidio scaphae Tutum per Aegaeos tumultus Aura feret,
Hor. C. 3, 29, 63; Ov. M. 8, 368:tutus bos rura perambulat,
Hor. C. 4, 5, 17:quis locus tam firmum habuit praesidium, ut tutus esset?
Cic. Imp. Pomp. 11, 31:mare tutum praestare,
id. Fl. 13, 31:sic existimabat tutissimam fore Galliam,
Hirt. B. G. 8, 54:nemus,
Hor. C. 1, 17, 5:via fugae,
Cic. Caecin. 15, 44; cf.:commodior ac tutior receptus,
Caes. B. C. 1, 46:perfugium,
Cic. Rep. 1, 4, 8:tutum iter et patens,
Hor. C. 3, 16, 7:tutissima custodia,
Liv. 31, 23, 9:praesidio nostro pasci genus esseque tutum,
Lucr. 5, 874:vitam consistere tutam,
id. 6, 11:tutiorem et opulentiorem vitam hominum reddere,
Cic. Rep. 1, 2, 3: est et fideli tuta silentio Merces, secure, sure (diff. from certa, definite, certain), Hor. C. 3, 2, 25:tutior at quanto merx est in classe secundā!
id. S. 1, 2, 47:non est tua tuta voluntas,
not without danger, Ov. M. 2, 53:in audaces non est audacia tuta,
id. ib. 10, 544:externā vi non tutus modo rex, sed invictus,
Curt. 6, 7, 1:vel tutioris audentiae est,
Quint. 12, prooem. §4: cogitatio tutior,
id. 10, 7, 19:fuit brevitas illa tutissima,
id. 10, 1, 39:regnum et diadema tutum Deferens uni,
i. e. that cannot be taken away, Hor. C. 2, 2, 21: male tutae mentis Orestes, i. e. unsound, = male sanae, id. S. 2, 3, 137: quicquid habes, age, Depone tutis auribus, qs. carefully guarded, i. e. safe, faithful, id. C. 1, 27, 18 (cf. the opp.: auris rimosa, id. S. 2, 6, 46).— Poet., with gen.:(pars ratium) tuta fugae,
Luc. 9, 346.—With ab and abl.: tutus ab insidiis inimici, Asin. ap. Cic. Fam. 10, 31, 2:(γ).ab insidiis,
Hor. S. 2, 6, 117:a periculo,
Caes. B. G. 7, 14:ab hoste,
Ov. H. 11, 44:ab hospite,
id. M. 1, 144:a conjuge,
id. ib. 8, 316:a ferro,
id. ib. 13, 498:a bello, id. H. (15) 16, 344: ab omni injuriā,
Phaedr. 1, 31, 9.—With ad and acc.:(δ).turrim tuendam ad omnis repentinos casus tradidit,
Caes. B. C. 3, 39:ad id, quod ne timeatur fortuna facit, minime tuti sunt homines,
Liv. 25, 38, 14:testudinem tutam ad omnes ictus video esse,
id. 36, 32, 6.—With adversus:(ε).adversus venenorum pericula tutum corpus suum reddere,
Cels. 5, 23, 3:quo tutiores essent adversus ictus sagittarum,
Curt. 7, 9, 2:loci beneficio adversus intemperiem anni tutus est,
Sen. Ira, 2, 12, 1:per quem tutior adversus casus steti,
Val. Max. 4, 7, ext. 2:quorum praesidio tutus adversus hostes esse debuerat,
Just. 10, 1, 7.—With abl.: incendio fere tuta est Alexandria, Auct. B. Alex. 1, 3.—b.Tutum est, with a subj. -clause, it is prudent or safe, it is the part of a prudent man:2.si dicere palam parum tutum est,
Quint. 9, 2, 66; 8, 3, 47; 10, 3, 33:o nullis tutum credere blanditiis,
Prop. 1, 15, 42:tutius esse arbitrabantur, obsessis viis, commeatu intercluso sine ullo vulnere victoriā potiri,
Caes. B. G. 3, 24; Quint. 7, 1, 36; 11, 2, 48:nobis tutissimum est, auctores plurimos sequi,
id. 3, 4, 11; 3, 6, 63.—As subst.: tūtum, i, n., a place of safety, a shelter, safety, security: Tr. Circumspice dum, numquis est, Sermonem nostrum qui aucupet. Th. Tutum probe est, Plaut. Most. 2, 2, 42:B.tuta et parvula laudo,
Hor. Ep. 1, 15, 42:trepidum et tuta petentem Trux aper insequitur,
Ov. M. 10, 714:in tuto ut collocetur,
Ter. Heaut. 4, 3, 11:esse in tuto,
id. ib. 4, 3, 30:ut sitis in tuto,
Cic. Fam. 12, 2, 3:in tutum eduxi manipulares meos,
Plaut. Most. 5, 1, 7:in tutum receptus est,
Liv. 2, 19, 6.—Transf., watchful, careful, cautious, prudent (rare and not ante-Aug.;a.syn.: cautus, prudens): serpit humi tutus nimium timidusque procellae,
Hor. A. P. 28:tutus et intra Spem veniae cautus,
id. ib. 266:non nisi vicinas tutus ararit aquas,
Ov. Tr. 3, 12, 36:id suā sponte, apparebat, tuta celeribus consiliis praepositurum,
Liv. 22, 38, 13:celeriora quam tutiora consilia magis placuere ducibus,
id. 9, 32, 3.—Hence, adv. in two forms, tūtē and tūtō, safely, securely, in safety, without danger.Posit.(α).Form tute (very rare):(β).crede huic tute,
Plaut. Trin. 1, 2, 102:eum tute vivere, qui honeste vivat,
Auct. Her. 3, 5, 9:tute cauteque agere,
id. ib. 3, 7, 13.—Form tuto (class. in prose and poetry):b.pervenire,
Plaut. Mil. 2, 2, 70; Lucr. 1, 179:dimicare,
Caes. B. G. 3, 24:tuto et libere decernere,
id. B. C. 1, 2:ut tuto sim,
in security, Cic. Fam. 14, 3, 3:ut tuto ab repentino hostium incursu etiam singuli commeare possent,
Caes. B. G. 7, 36. —Comp.:c.ut in vadis consisterent tutius,
Caes. B. G. 3, 13:tutius et facilius receptus daretur,
id. B. C. 2, 30:tutius ac facilius id tractatur,
Quint. 5, 5, 1:usitatis tutius utimur,
id. 1, 5, 71:ut ubivis tutius quam in meo regno essem,
Sall. J. 14, 11.—Sup.(α).Form tutissime: nam te hic tutissime puto fore, Pomp. ap. Cic. Att. 8, 11, A.—(β).Form tutissimo:quaerere, ubi tutissimo essem,
Cic. Att. 8, 1, 2; cf. Charis. p. 173 P.:tutissimo infunduntur oboli quattuor,
Plin. 20, 3, 8, § 14. -
24 tutum
tŭĕor, tuĭtus, 2 ( perf. only post-Aug., Quint. 5, 13, 35; Plin. Ep. 6, 29, 10; collat. form tūtus, in the part., rare, Sall. J. 74, 3; Front. Strat. 2, 12, 13; but constantly in the P. a.; inf. parag. tuerier, Plaut. Rud. 1, 4, 35; collat. form acc. to the 3d conj. tŭor, Cat. 20, 5; Stat. Th. 3, 151:I.tuĕris,
Plaut. Trin. 3, 2, 82:tuimur,
Lucr. 1, 300; 4, 224; 4, 449;6, 934: tuamur,
id. 4, 361:tuantur,
id. 4, 1004; imper. tuĕre, id. 5, 318), v. dep. a. [etym. dub.], orig., to see, to look or gaze upon, to watch, view; hence, pregn., to see or look to, to defend, protect, etc.: tueri duo significat; unum ab aspectu, unde est Ennii illud: tueor te senex? pro Juppiter! (Trag. v. 225 Vahl.);alterum a curando ac tutela, ut cum dicimus bellum tueor et tueri villam,
Varr. L. L. 7, § 12 Müll. sq.—Accordingly,To look at, gaze at, behold, watch, view, regard, consider, examine, etc. (only poet.; syn.: specto, adspicio, intueor): quam te post multis tueor tempestatibus, Pac. ap. Non. 407, 32; 414, 3:(β).e tenebris, quae sunt in luce, tuemur,
Lucr. 4, 312:ubi nil aliud nisi aquam caelumque tuentur,
id. 4, 434:caeli templa,
id. 6, 1228 al.:tuendo Terribiles oculos, vultum, etc.,
Verg. A. 8, 265; cf. id. ib. 1, 713:talia dicentem jam dudum aversa tuetur,
id. ib. 4, 362:transversa tuentibus hircis,
id. E. 3, 8:acerba tuens,
looking fiercely, Lucr. 5, 33; cf. Verg. A. 9, 794:torva,
id. ib. 6, 467.—With object-clause:II.quod multa in terris fieri caeloque tuentur (homines), etc.,
Lucr. 1, 152; 6, 50; 6, 1163.—Pregn., to look to, care for, keep up, uphold, maintain, support, guard, preserve, defend, protect, etc. (the predom. class. signif. of the word; cf.:► 1.curo, conservo, tutor, protego, defendo): videte, ne... vobis turpissimum sit, id, quod accepistis, tueri et conservare non posse,
Cic. Imp. Pomp. 5, 12:ut quisque eis rebus tuendis conservandisque praefuerat,
id. Verr. 2, 4, 63, 140:omnia,
id. N. D. 2, 23, 60:mores et instituta vitae resque domesticas ac familiares,
id. Tusc. 1, 1, 2:societatem conjunctionis humanae munifice et aeque,
id. Fin. 5, 23, 65:concordiam,
id. Att. 1, 17, 10: rem et gratiam et auctoritatem suam, id. Fam. 13, 49, 1:dignitatem,
id. Tusc. 2, 21, 48:L. Paulus personam principis civis facile dicendo tuebatur,
id. Brut. 20, 80:personam in re publicā,
id. Phil. 8, 10, 29; cf.: tuum munus, Planc. ap. Cic. Fam. 10, 11, 1:tueri et sustinere simulacrum pristinae dignitatis,
Cic. Rab. Post. 15, 41:aedem Castoris P. Junius habuit tuendam,
to keep in good order, id. Verr. 2, 1, 50, § 130; cf. Plin. Pan. 51, 1:Bassum ut incustoditum nimis et incautum,
id. Ep. 6, 29, 10:libertatem,
Tac. A. 3, 27; 14, 60:se, vitam corpusque tueri,
to keep, preserve, Cic. Off. 1, 4, 11:antea majores copias alere poterat, nunc exiguas vix tueri potest,
id. Deiot. 8, 22:se ac suos tueri,
Liv. 5, 4, 5:sex legiones (re suā),
Cic. Par. 6, 1, 45:armentum paleis,
Col. 6, 3, 3:se ceteris armis prudentiae tueri atque defendere,
to guard, protect, Cic. de Or. 1, 38, 172; cf.:tuemini castra et defendite diligenter,
Caes. B. C. 3, 94:suos fines,
id. B. G. 4, 8:portus,
id. ib. 5, 8:oppidum unius legionis praesidio,
id. B. C. 2, 23:oram maritimam,
id. ib. 3, 34:impedimenta,
to cover, protect, Hirt. B. G. 8, 2.—With ab and abl.:fines suos ab excursionibus et latrociniis,
Cic. Deiot. 8, 22:domum a furibus,
Phaedr. 3, 7, 10: mare ab hostibus, Auct. B. Afr. 8, 2.—With contra:quos non parsimoniā tueri potuit contra illius audaciam,
Cic. Prov. Cons. 5, 11:liberūm nostrorum pueritiam contra inprobitatem magistratuum,
id. Verr. 2, 1, 58, § 153; Quint. 5, 13, 35; Plin. 20, 14, 54, § 152; Tac. A. 6, 47 (41).—With adversus:tueri se adversus Romanos,
Liv. 25, 11, 7:nostra adversus vim atque injuriam,
id. 7, 31, 3:adversus Philippum tueri Athenas,
id. 31, 9, 3; 42, 46, 9; 42, 23, 6:arcem adversus tres cohortes tueri,
Tac. H. 3, 78; Just. 17, 3, 22; 43, 3, 4.—In part. perf.:Verres fortiter et industrie tuitus contra piratas Siciliam dicitur,
Quint. 5, 13, 35 (al. tutatus):Numidas in omnibus proeliis magis pedes quam arma tuta sunt,
Sall. J. 74, 3.Act. form tŭĕo, ēre:2.censores vectigalia tuento,
Cic. Leg. 3, 3, 7:ROGO PER SVPEROS, QVI ESTIS, OSSA MEA TVEATIS,
Inscr. Orell. 4788.—tŭĕor, ēri, in pass. signif.:A.majores nostri in pace a rusticis Romanis alebantur et in bello ab his tuebantur,
Varr. R. R. 3, 1, 4; Lucr. 4, 361:consilio et operā curatoris tueri debet non solum patrimonium, sed et corpus et salus furiosi,
Dig. 27, 10, 7:voluntas testatoris ex bono et aequo tuebitur,
ib. 28, 3, 17.—Hence, tūtus, a, um, P. a. (prop. well seen to or guarded; hence), safe, secure, out of danger (cf. securus, free from fear).Lit.(α).Absol.:(β).nullius res tuta, nullius domus clausa, nullius vita saepta... contra tuam cupiditatem,
Cic. Verr. 2, 5, 15, § 39:cum victis nihil tutum arbitrarentur,
Caes. B. G. 2, 28:nec se satis tutum fore arbitratur,
Hirt. B. G. 8, 27; cf.:me biremis praesidio scaphae Tutum per Aegaeos tumultus Aura feret,
Hor. C. 3, 29, 63; Ov. M. 8, 368:tutus bos rura perambulat,
Hor. C. 4, 5, 17:quis locus tam firmum habuit praesidium, ut tutus esset?
Cic. Imp. Pomp. 11, 31:mare tutum praestare,
id. Fl. 13, 31:sic existimabat tutissimam fore Galliam,
Hirt. B. G. 8, 54:nemus,
Hor. C. 1, 17, 5:via fugae,
Cic. Caecin. 15, 44; cf.:commodior ac tutior receptus,
Caes. B. C. 1, 46:perfugium,
Cic. Rep. 1, 4, 8:tutum iter et patens,
Hor. C. 3, 16, 7:tutissima custodia,
Liv. 31, 23, 9:praesidio nostro pasci genus esseque tutum,
Lucr. 5, 874:vitam consistere tutam,
id. 6, 11:tutiorem et opulentiorem vitam hominum reddere,
Cic. Rep. 1, 2, 3: est et fideli tuta silentio Merces, secure, sure (diff. from certa, definite, certain), Hor. C. 3, 2, 25:tutior at quanto merx est in classe secundā!
id. S. 1, 2, 47:non est tua tuta voluntas,
not without danger, Ov. M. 2, 53:in audaces non est audacia tuta,
id. ib. 10, 544:externā vi non tutus modo rex, sed invictus,
Curt. 6, 7, 1:vel tutioris audentiae est,
Quint. 12, prooem. §4: cogitatio tutior,
id. 10, 7, 19:fuit brevitas illa tutissima,
id. 10, 1, 39:regnum et diadema tutum Deferens uni,
i. e. that cannot be taken away, Hor. C. 2, 2, 21: male tutae mentis Orestes, i. e. unsound, = male sanae, id. S. 2, 3, 137: quicquid habes, age, Depone tutis auribus, qs. carefully guarded, i. e. safe, faithful, id. C. 1, 27, 18 (cf. the opp.: auris rimosa, id. S. 2, 6, 46).— Poet., with gen.:(pars ratium) tuta fugae,
Luc. 9, 346.—With ab and abl.: tutus ab insidiis inimici, Asin. ap. Cic. Fam. 10, 31, 2:(γ).ab insidiis,
Hor. S. 2, 6, 117:a periculo,
Caes. B. G. 7, 14:ab hoste,
Ov. H. 11, 44:ab hospite,
id. M. 1, 144:a conjuge,
id. ib. 8, 316:a ferro,
id. ib. 13, 498:a bello, id. H. (15) 16, 344: ab omni injuriā,
Phaedr. 1, 31, 9.—With ad and acc.:(δ).turrim tuendam ad omnis repentinos casus tradidit,
Caes. B. C. 3, 39:ad id, quod ne timeatur fortuna facit, minime tuti sunt homines,
Liv. 25, 38, 14:testudinem tutam ad omnes ictus video esse,
id. 36, 32, 6.—With adversus:(ε).adversus venenorum pericula tutum corpus suum reddere,
Cels. 5, 23, 3:quo tutiores essent adversus ictus sagittarum,
Curt. 7, 9, 2:loci beneficio adversus intemperiem anni tutus est,
Sen. Ira, 2, 12, 1:per quem tutior adversus casus steti,
Val. Max. 4, 7, ext. 2:quorum praesidio tutus adversus hostes esse debuerat,
Just. 10, 1, 7.—With abl.: incendio fere tuta est Alexandria, Auct. B. Alex. 1, 3.—b.Tutum est, with a subj. -clause, it is prudent or safe, it is the part of a prudent man:2.si dicere palam parum tutum est,
Quint. 9, 2, 66; 8, 3, 47; 10, 3, 33:o nullis tutum credere blanditiis,
Prop. 1, 15, 42:tutius esse arbitrabantur, obsessis viis, commeatu intercluso sine ullo vulnere victoriā potiri,
Caes. B. G. 3, 24; Quint. 7, 1, 36; 11, 2, 48:nobis tutissimum est, auctores plurimos sequi,
id. 3, 4, 11; 3, 6, 63.—As subst.: tūtum, i, n., a place of safety, a shelter, safety, security: Tr. Circumspice dum, numquis est, Sermonem nostrum qui aucupet. Th. Tutum probe est, Plaut. Most. 2, 2, 42:B.tuta et parvula laudo,
Hor. Ep. 1, 15, 42:trepidum et tuta petentem Trux aper insequitur,
Ov. M. 10, 714:in tuto ut collocetur,
Ter. Heaut. 4, 3, 11:esse in tuto,
id. ib. 4, 3, 30:ut sitis in tuto,
Cic. Fam. 12, 2, 3:in tutum eduxi manipulares meos,
Plaut. Most. 5, 1, 7:in tutum receptus est,
Liv. 2, 19, 6.—Transf., watchful, careful, cautious, prudent (rare and not ante-Aug.;a.syn.: cautus, prudens): serpit humi tutus nimium timidusque procellae,
Hor. A. P. 28:tutus et intra Spem veniae cautus,
id. ib. 266:non nisi vicinas tutus ararit aquas,
Ov. Tr. 3, 12, 36:id suā sponte, apparebat, tuta celeribus consiliis praepositurum,
Liv. 22, 38, 13:celeriora quam tutiora consilia magis placuere ducibus,
id. 9, 32, 3.—Hence, adv. in two forms, tūtē and tūtō, safely, securely, in safety, without danger.Posit.(α).Form tute (very rare):(β).crede huic tute,
Plaut. Trin. 1, 2, 102:eum tute vivere, qui honeste vivat,
Auct. Her. 3, 5, 9:tute cauteque agere,
id. ib. 3, 7, 13.—Form tuto (class. in prose and poetry):b.pervenire,
Plaut. Mil. 2, 2, 70; Lucr. 1, 179:dimicare,
Caes. B. G. 3, 24:tuto et libere decernere,
id. B. C. 1, 2:ut tuto sim,
in security, Cic. Fam. 14, 3, 3:ut tuto ab repentino hostium incursu etiam singuli commeare possent,
Caes. B. G. 7, 36. —Comp.:c.ut in vadis consisterent tutius,
Caes. B. G. 3, 13:tutius et facilius receptus daretur,
id. B. C. 2, 30:tutius ac facilius id tractatur,
Quint. 5, 5, 1:usitatis tutius utimur,
id. 1, 5, 71:ut ubivis tutius quam in meo regno essem,
Sall. J. 14, 11.—Sup.(α).Form tutissime: nam te hic tutissime puto fore, Pomp. ap. Cic. Att. 8, 11, A.—(β).Form tutissimo:quaerere, ubi tutissimo essem,
Cic. Att. 8, 1, 2; cf. Charis. p. 173 P.:tutissimo infunduntur oboli quattuor,
Plin. 20, 3, 8, § 14. -
25 uterque
ŭter-que, utrăque, utrumque ( gen. sing. utriusque, always with ĭ, Plaut. Truc [p. 1945] 4, 3, 20; Lucr. 4, 503; Cat. 68, 39; Hor. C. 3, 8, 5; Ov. M. 6, 506; old gen. and dat. sing. fem. utraeque, acc. to Charis. 2, 3, p. 132; gen. plur. utrumque, Cic. Verr. 2, 5, 49, § 129 B. and K.), pron., each (of two), either, each one, one and the other, one as well as the other, both (applied to two subjects regarded severally, while ambo regards the two as a pair; cf. Zumpt, Gr. § 141, Anm. 2).I.Sing.A.In gen.1.With substt.(α).In gen.:(β).imperator uterque hinc et illinc Jovi Vota suscipere,
Plaut. Am. 1, 1, 74: tibi in utrāque parte pollet et pariter potest, Afran. ap. Non. p. 375, 5 (Com. Rel. v. 226 Rib.):causae utriusque figurae,
Lucr. 4, 503; 4, 1212:quascumque (insulas) in liquentibus stagnis Marique vasto fert uterque Neptunus,
Cat. 31, 3:parique fastigio steterit in utrāque fortunā,
Nep. Att. 14, 2:docte sermones utriusque linguae,
Greek and Latin, Hor. C. 3, 8, 5; cf.:insignis utriusque linguae monimentis,
Plin. 12, 1, 5, § 9:Quid... gentes ab utroque jacentes Oceano numerem?
Ov. M. 15, 829:litora sub utroque jacentia Phoebo,
i. e. the rising and the setting sun, id. ib. 1, 338:nutu (Jovis) tremefactus uterque Est polus,
id. F. 2, 489:limes uterque poli,
Stat. Th. 1, 157:deus est in utroque parente,
father and mother, Ov. M. 13, 147:cum jam tempus esset deducendi ab Samnio exercitus aut utriusque aut certe alterius,
Liv. 10, 44, 6:densis ictibus heros Creber utrāque manu pulsat versatque Dareta,
Verg. A. 5, 460:numen utriusque Dianae,
Mart. Spect. 13, 5.—Esp. in the phrase in utramque partem, in either way or direction, on both sides, for and against, etc.:2.vemens in utramque partem es nimis, Aut largitate nimiā aut parsimoniā,
Ter. Heaut. 3, 1, 31:magnam vim esse in fortunā in utramque partem, vel ad secundas res, vel ad adversas, quis ignorat,
Cic. Off. 2, 6, 19; 2, 10, 37:in utramque partem disserere = pro et contra,
id. Rep. 3, 6, 4; id. de Or. 3, 27, 107:utramque in partem multa dicuntur,
id. Ac. 2, 39, 124:magna est vis conscientiae, et magna in utramque partem, ut neque timeant... et putent, etc.,
id. Mil. 23, 61:suam sententiam in utramque partem esse tutam,
on either assumption, Caes. B. G. 5, 29.—Absol.(α).In gen.:(β).aequom'st, quod in rem esse utrique arbitremur, Et mihi te et tibi me consulere,
Plaut. Aul. 2, 1, 10:conveniunt adhuc utriusque verba,
id. Truc. 4, 3, 20:verum utrique mos geratur amborum ex sententiā,
id. ib. 5, 69:sed uterque (sapiens appellatus est) alio quodam modo,
Cic. Lael. 2, 6:ut aut uterque inter se aut neuter satis duret,
id. Quint. 8, 30:tu mihi videris utrumque facturus,
id. Rep. 2, 11, 22:quare qui utrumque voluit et potuit,
id. ib. 3, 3, 6:uterque cum equitatu veniret,
Caes. B. G. 1, 42:hic, qui utrumque probat, ambobus debuit uti,
Cic. Fin. 2, 7, 20: cum utrique sis maxime necessarius, Balb. et Opp. ap. Cic. Att. 9, 7, A, 2;opp. unus,
Cic. Verr. 2, 3, 60, § 140:quod tibi non utriusque petenti copia facta'st,
Cat. 68, 39:utque fide pignus dextras utriusque poposcit,
Ov. M. 6, 506:vitium est utriusque,
Mart. 3, 27, 3:cum esset et aequalis Mars utriusque,
id. Spect. 29, 2.—Esp., in apposit. with nouns or clauses:3.apud Antiphonem uterque, mater et pater, Quasi deditā operā domi erant,
Ter. Eun. 5, 2, 1:Maecenas atque Coccejus, missi magnis de rebus uterque Legati,
Hor. S 1, 5, 28:ego utrumque meum puto esse, et quid sentiam ostendere et quod feceris defendere,
Cic. Fam. 1, 9, 25.—With pron. understood:verum, Demea, Curemus aequam uterque partem,
Ter. Ad. 1, 2, 50; so freq. with neutr. pron. where the gen. would be ambiguous (cf. 3. infra):id utrumque tardum fructum reddit,
Plin. 17, 22, 35, § 176: quod (aquam et pabulum) utrumque large palus praebere poterat, Auct. B. Alex. 1 fin. —Once with nom. masc.: nam qui instat alicui... aut contra de alicujus periculo festinatur, is uterque infestus dicitur, Nigid. ap. Gell 9, 12, 6.—With gen. part. (class. with pers. pronn., etc.; cf.B.Zumpt, Gr. § 429): utrique nostrum gratum admodum feceris,
Cic. Lael. 4, 16:uterque nostrum id sibi suscipiendum putavit,
id. Sull. 4, 13:horum uterque ita cecidit victus ut victor idem regnaverit... utrique horum secunda fortuna regnum est largita,
id. Har. Resp. 25, 54:domus utriusque nostrum aedificatur strenue,
id. Q. Fr. 2, 4, 2: cum eorum, de quibus dicimus, aut utrumque, aut unum quodque certe concluditur verbo, etc., Auct. Her. 4, 27, 37:ante utriusque horum obitum,
Vell. 2, 103, 1; v. also I. B. 1. and 3. infra.—Also with substt., accompanied by adj. pron.:earum enim rerum utramque a corde proficisci,
Cic. Div. 1, 52, 119:quarum civitatum utraque foederata est,
id. Verr. 2, 5, 22, § 56:quorum generum in utroque magnus noster Cato est,
id. Leg. 3, 18, 40:utriusque harum rerum expers,
id. Tusc. 1, 26, 65.—Rarely with substt. alone ( poet. and post-Aug.):et haec utinam Viscorum laudet uterque!
Hor. S. 1, 10, 83:uterque legatorum et quisquis... remissi,
Vell. 2, 50, 3:post utriusque adulescentium obitum,
id. 2, 103, 2:obiit, utroque liberorum superstite, Tiberio Drusoque Neronibus,
Suet. Tib. 4 fin. —In partic.1.With plur. predic. (rare in the best prose; not in Cic.; cf.2.infra): uterque insaniunt,
Plaut. Curc. 1, 3, 31:deinde uterque imperator in medium exeunt,
id. Am. 1, 1, 68; cf. Ter. Eun. 5, 2, 1, A, 2, b, supra:facite ut uterque sublimiter stent,
Cato, R. R. 70, 2:uterque eorum ex castris exercitum ducunt,
Caes. B. C. 3, 30:illae (naves) conflixerunt, ut utraque ex concursu laborarent,
id. ib. 2, 6:uterque cum illo gravis inimicitias exercebant,
Sall. C. 49, 2:utraque festinant,
Ov. M. 6, 59:uterque ambigui,
Tac. H. 2, 97:uterque opibus perviguere,
id. A. 4, 34:decernitur ut uterque in regnum restituantur,
Just. 38, 3, 4; Val. Max. 5, 4, 6; Vell. 2, 66, 1; Claud. Rapt. Pros. 2, 20; cf. plur. in consecutive clauses:hic cum uterque me intueretur, seseque ad audiendum significarent paratos,
Cic. Fin. 2, 1, 1 Madvig ad loc.:quorum utrumque audivi, cum mihi nihil sane praeter sedulitatem probarent, etc.,
id. ib. 1, 5, 16.—With predicate in first or second person (mostly post-Aug.):3. (α).sed uterque mensuram implevimus, ego et tu,
Tac. A. 14, 54 init.:quid ergo inter me et te interest, si uterque habere volumus,
Sen. Vit. Beat. 26, 1:uterque magnum beneficium dedistis,
id. Contr. 4 (8), 24, 4:quod uterque cuperemus,
Front. Ep. ad Am. 1, 5; cf. Ter. Heaut. 2, 4, 14, II. B. infra.—Uterque repeated in another case (mostly ante-class. and post-Aug.):(β).quia uterque utrique est cordi,
Ter. Phorm. 5, 3, 17:cum uterque utrique esset exercitus in conspectu,
Caes. B. G. 7, 35 (al. uterque utrimque):cum uterque utrique insidiaretur, Auct. B. Alex. 4, 1: uterque utrumque vituperato,
Varr. Fragm. p. 131 Durdr.—With a case of alter:II.ita est utraque res sine alterā debilis,
Cic. Tusc. 2, 5, 13:quorum uterque suo studio delectatus contempsit alterum,
id. Off. 1, 1, 4:cum enim uterque alteri obiciat, palam est utrumque fecisse,
Quint. 11, 3, 168:invictum tamen ab altero utrumque servavit,
Just. 6, 2, 9:arceri utrumque genus ab altero narrant,
Plin. 8, 44, 69, § 171; Cels. 5, 26, 35 fin.; Ascon. ad Cic. Mil. § 30.—Plur.A.Regularly of two parties, sets, or classes, each including a plurality: Praenestini et Lanuvini hospites: suopte utrosque decuit acceptos cibo, etc., Naev. ap. Macr. S. 3, 18, 6 (Com. Rel. v. 21 Rib.): non cauponantes bellum sed belligerantes, Ferro non auro vitam cernamus utrique, Enn. ap. Cic. Off. 1, 12, 38 (Ann. v. 202 Vahl.):B.utrosque pergnovi probe,
Plaut. Truc. 1, 2, 50:quoniam utrique Socratici et Platonici volumus esse,
Cic. Off. 1, 1, 2:a quibus utrisque (actoribus et poëtis) summittitur aliquid, etc.,
id. de Or. 3, 26, 102:quos ego utrosque in eodem genere praedatorum direptorumque pono,
id. Cat. 2, 9, 20:his utrisque (Atrebatis et Viromanduis) persuaserant,
Caes. B. G. 2, 16:Aetolorum utraeque manus Heracleam sese incluserunt,
Liv. 36, 16, 5; Sall. J. 76, 4:utrique (plebis fautores et senatus) victoriam crudeliter exercebant,
id. C. 38, 4; Suet. Claud. 21; cf.: hic igitur Q. Ligarius... nunc a te supplex fratris salutem petit: quam hujus admonitus officio cum utrisque his dederis, tris fratres optimos... rei publicae condonaveris, i. e. two brothers on one side and Ligarius on the other, Cic. Lig. 12, 36:Marius impigre suorum et hostium res pariter attendere, cognoscere, quid boni utrisque aut contra esset,
Sall. J. 88, 2: cujus flamma ut ab oppidanis et oppugnatoribus est visa, utrisque venit in opinionem, etc., Nep. Milt. 7, 3.—So with collective nouns:primo impetu simul utraque cornua et Numidae pulsi,
Liv. 30, 8, 7; cf.:utraque oppida,
id. 42, 54, 8:utraeque nationes Rheno praetexuntur,
Tac. G. 34.—Freq. also of two individual subjects, esp. when regarded as belonging together (cf. Krebs, Antibarb. p. 1175):A.nec clam te est quam illi utraeque nunc inutiles Et ad pudicitiam et ad rem tutandam sient,
Ter. And. 1, 5, 52:hoc beneficio utrique ab utrisque vero devincimini, Ut, etc.,
id. Heaut. 2, 4, 14:utrique imperatores exeunt,
Plaut. Am. 1, 1, 68 Ussing (Fleck., uterque imperator): sed qui utrosque error vos agitat, Expedibo, Pomp. ap. Non. 505, 7 (Com. Rel. v. 175 Rib.): suis utrisque superstitibus praesentibus istam viam dico, Leg. Form. ap. Cic. Mur. 12, 26:binos habebam (scyphos): jnbeo promi utrosque,
Cic. Verr. 2, 4, 14, § 32:duae fuerunt Ariovisti uxores... utraeque in eā fugā perierunt,
Caes. B. G. 1, 53:hi utrique ad urbem imperatores erant (Q. Marcius et Q. Metellus),
Sall. C. 30, 4:animus ferox inopia rei familiaris et conscientia scelerum, quae utraque eis artibus auxerat,
id. ib. 5, 7:illa utrosque (patrem et aviam) intuens,
Tac. A. 16, 11; id. Or. 2:palmas utrasque tetendit,
Verg. A. 6, 685:quod utrorum Dionysiorum opibus Corinthi saepe adjuti fuerant,
Nep. Timol. 2, 2:utrique (Mithridates et Datames) locum qui explorarent mittunt,
id. Dat. 2, 2:laudare senis utraque consilia,
Liv. 9, 12, 2:utrisque consulibus Italia decreta est,
id. 27, 22, 2:in invidiā censores cum essent... Cn. Baebius diem ad populum utrisque dixit,
id. 29, 37, 17; 32, 17, 15; 34, 25, 5;42, 54, 8: Suillium accusandis utrisque immittit,
Tac. A. 11, 1 init.:Natalem multa cum Scaevino collocutum, et esse utrosque C. Pisonis intimos,
id. ib. 15, 55 fin.:pater filiam, avia neptem, illa utrosque intuens,
id. ib. 16, 11:nam Mago Cambyses aures utrasque praeciderat,
Just. 1, 9, 17; 9, 7, 8:crederes imperatum, ut acies utraeque tela cohiberent,
Curt. 7, 4, 35.—Hence,ŭtrōquĕ, adv.1.Lit., of place, to both places, parts, or sides, in both directions:2.utroque citius quam vellemus, cursum confecimus,
Cic. Att. 5, 12, 1:exercitus utroque ducti,
Liv. 8, 29, 7:jactantem utroque caput,
Verg. A. 5, 469:nunc huc, nunc illuc et utroque sine ordine curro,
Ov. H. 10, 19:nescit, utro potius ruat, et ruere ardet utroque,
id. M. 5, 166. —Transf., in both directions, in either point of view, both ways, etc.:(β).auctores utroque trahunt,
Liv. 1, 24, 1:medium maxime et moderatum utroque consilium,
id. 2, 30, 1:utroque firmiores qui in callibus versentur,
Varr. R. R. 2, 10, 1.—Esp., connected with versum ( vorsum; sometimes written in one word, utroqueversum):B.utroque vorsum rectum est ingenium meum,
Plaut. Capt. 2, 3, 8: accidit, ut quaedam vocabula ambigua sint et utroque versum dicantur, i. e. in a twofold sense, denoting augmentation or diminution, Gell. 5, 12, 10.—ŭtrasquĕ, adv. (acc. to the analogy of alias, alteras), both times (ante-class.): in Hispaniā pugnatum bis: utrasque nostri loco moti, Cass. Hem. ap. Non. 183, 24; Caecil. ib. 183, 25. -
26 utrum
ū̆trum, adv. [uter].I.Introducing an alternative question (direct or indirect), with an beginning the second clause (v. an); in Engl. represented in direct questions simply by the tone of voice, and in indirect questions by whether.A.In a direct interrogation.1.With ne,(α).Attached to the emphatic word of the first clause:(β).utrum tu masne an femina es?
Plaut. Rud. 1, 2, 16: Ba. Simulato me amare. Pi. Utrum ego istoc jocon' assimulem, an serio, id. Bacch. 1, 1, 42:utrum studione id sibi habet an laudi putat Fore?
Ter. Ad. 3, 3, 28:utrum igitur tandem perspicuisne dubia aperiuntur an dubiis perspicua tolluntur?
Cic. Fin. 4, 24, 67:utrum censes illum tuamne de se orationem libentius auditurum fuisse an meam?
id. ib. 2, 19, 60.—With ne attached to utrum, utrumne... an ( poet. and post-Aug.): utrumne jussi persequemur otium... An hunc laborem, etc. Hor. Epod. 1, 7:(γ).utrumne salvum eum nolet orator, an? etc.,
Quint. 12, 1, 40:utrumne igitur ego sum, Domiti, exemplo gravis an tu, qui, etc.,
Plin. 17, 1, 1, § 4.—With ne repeated in place of an (very rare): sed utrum terraene motus, sonitusne inferum Pervasit auris? Att. ap. Prisc. 6, p. 680 P. (Trag. Rel. v. 479 Rib.).—2.Without ne, utrum... an (class.):B.utrum pro ancillā me habes, an pro filiā?
Plaut. Pers. 3, 1, 13:utrum hac me feriam, an ab laevā, latus?
id. Cist. 3, 13:sed utrum nunc tu coelibem ted esse mavis liberum, an maritum servom, etc.,
id. Cas. 2, 4, 11:utrum pro dimidiā parte, an pro totā societate? Utrum pro me an pro me et pro te?
Cic. Rosc. Com. 11, 32:utrum ea vestra an nostra culpa est?
id. Ac. 2, 29, 95; id. Tusc. 1, 25, 61.—In an indirect interrogation.1.With ne attached,(α).To the emphatic word of the first clause: sed utrum strictimne attonsurum dicam esse an per pectinem Nescio, Plaut. Capt. 2, 1, 18:(β).videndum'st primum utrum eae velintne an non velint,
id. Most. 3, 1, 151:cum animo depugnat suo, Utrum itane esse ma. velit... an ita potius,
id. Trin. 2, 2, 26; id. Ps. 2, 4, 19; id. Bacch. 3, 4, 1: de istac rogas Virgine? Py. Ita, utrum praedicemne an taceam? Ter. Eun. 4, 4, 53:ea res nunc in discrimine versatur, utrum possitne se parsimonia defendere, an, etc.,
Cic. Quint. 30, 92:videamus, utrum ea fortuitane sint an eo statu, quo, etc.,
id. N. D. 2, 34, 87; id. Phil. 2, 12, 30; cf.:est... illa distinctio, utrum... an... et utrum illudne... an, etc.,
id. Tusc. 4, 27, 59.—With ne attached to utrum; utrumne... an ( poet. and post-Aug.):(γ).nec quidquam differre utrumne in pulvere... ludas opus, an meretricis amore Sollicitus plores,
Hor. S. 2, 3, 251:utrumne Divitiis homines an sint virtute beati,
id. ib. 2, 6, 73:in eo plures dissenserunt, utrumne hae partes essent rhetorices, an ejusdem opera, an elementa,
Quint. 3, 3, 13:Dareus dubitaverat utrumne circa Mesopotamiam subsisteret, an interiora regna sui peteret,
Curt. 4, 9, 1; Col. 11, 1, 50; Suet. Caes. 80; Tac. Or. 37.—With ne attached to an; utrum... anne:2.me jussit percontarier utrum aurum reddat anne eat secum simul,
Plaut. Bacch. 4, 1, 4:est quaerendumque utrum una species sit earum anne plures,
Cic. Or. 61, 206:id autem utrum illi sentiant anne simulent, tu intelleges,
id. Att. 12, 51, 2; cf. uter, I. B. 4, fin. —Without ne:3.quid tu, malum, curas, Utrum crudum an coctum edim,
Plaut. Aul. 3, 2, 16:facite indicium, utrum hac an illac iter institerit,
id. Cist. 4, 2, 11:utrum stultitiā facere ego hunc an malitiā Dicam, incertus sum,
Ter. Phorm. 4, 3, 54:id utrum Romano more locutus sit, an, quomodo Stoici dicunt, postea videro,
Cic. Fam. 7, 16, 3:permultum interest, utrum perturbatione aliquā animi, an consulto fiat injuria,
id. Off. 1, 8, 27:quid interest utrum hoc feceris, an, etc.,
id. Verr. 2, 3, 75, § 174; id. Rosc. Com. 3, 9:multum interest, utrum laus imminuatur, an salus deseratur,
id. Fam. 1, 7, 8: quomodo transierit, utrum rate an piscatorio navigio, nemo sciebat, Cael. ap. Quint. 6, 3, 41; Varr. R. R. 1, 2, 8; Cat. 17, 21.—With necne (rarely ne) in place of the second clause with an; utrum... necne, whether... or not:II.jam dudum ego erro, qui quaeram, utrum emeris necne,
Cic. Verr. 2, 4, 16, § 35:di utrum sint necne sint quaeritur,
id. N. D. 3, 7, 17:utrum proelium committi ex usu esset necne,
Caes. B. G. 1, 50: deliberent, utrum traiciant legiones necne... et Brutum arcessant necne, et mihi stipendium dent an decernant, Brut. ap. Cic. Fam. 11, 26; Liv. 39, 48, 2.—So, utrum... ne:cum interrogaretur, utrum pluris patrem matremne faceret? matrem inquit,
Nep. Iphic. 3, 4.—Introducing a disjunctive question with more than two members, with an beginning each clause after the first.A.A direct question:B.utrum hoc tu parum commeministi, an ego non satis intellexi, an mutasti sententiam?
Cic. Att. 9, 2:utrum hoc signum cupiditatis tuae an tropaeum necessitudinis an amoris indicium esse voluisti?
id. Verr. 2, 2, 47, § 115; 2, 3, 36, § 83:utrum hostem an vos an fortunam utriusque populi ignoratis?
Liv. 21, 10, 6; 6, 7, 3:utrum major... an majores... an aetas... an cum Karthaginiensi, etc.,
id. 28, 43, 12.—An indirect question:III.in quo (convivio) nemo potest dicere utrum ille plus biberit an vomuerit an effuderit,
Cic. Pis. 10, 22:utrum admonitus an temptatus an sine duce ullo... nescio,
id. Verr. 2, 1, 41, § 105.—Introducing a single question without an expressed alternative (cf. the similar use of an).a.In a direct interrogation:b.utrum enim in clarissimis est civibus is, quem judicatum hic duxit Hermippus?
Cic. Fl. 19, 45:utrum igitur hactenus satis est?
id. Top. 4, 25:utrum majores vestri omnium magnarum rerum et principia exorti ab diis sunt et finem eum statuerunt?
Liv. 45, 39, 10.—In an indirect interrogation:neque utrum ex hoc saltu damni salvum scio eliciam foras,
Plaut. Men. 5, 6, 30:an hoc dicere audebis, utrum de te aratores, utrum denique Siculi universi bene existiment, ad rem id non pertinere?
Cic. Verr. 2, 2, 69, § 167: [p. 1949] Nep. Eum. 6, 1.—With the interrog. particle nam:cum percontatus esset, utrumnam Patris universa classis in portu stare posset,
Liv. 37, 17, 10 dub. Weissenb. ad loc. (Hertz and Madv. possetne). -
27 vectigal
vectīgal, ālis ( gen. plur. vectigaliorum, Suet. Aug. 101; id. Calig. 16:I.vectigalium,
id. Tib. 49), n. [vectus, from veho], a toll, tax, impost paid to the State (cf.: tributum, census, stipendium).Lit.:B.in vectigalibus non solum adventus mali, sed etiam metus ipse affert calamitatem... ita neque ex portu neque ex decumis neque ex scripturā vectigal conservari potest,
Cic. Imp. Pomp. 6, 15; C. Gracch. ap. Gell 11, 10, 3; Caes. B C 1, 35; id. B. G. 1, 18; 1, 36:pensitare,
Cic. Imp Pomp. 6, 16:imponere agro,
id. Agr. 2, 21, 55 sq.:levare agrum vectigali,
id. Brut. 36, 136.—Esp., an honorarium or contribution paid to a magistrate:II.praetorium,
Cic. Att. 5, 21, 11: aedilicium, the contribution of a province to the games instituted by an œdile, id. Q. Fr, 1, 1, 9, § 26.—Transf, of private affairs, revenue, rents, income, etc.:vectigalia urbana rusticis (anteponantur),
Cic. Off. 2, 25, 88; cf.:ex meo tenui vectigali,
id. Par. 6, 3, 49; Hor. C. 3, 16, 40; Col. praef. § 27; Plin. 9, 54, 79, § 168; 26, 3, 8, § 15; Plin. Ep. 7, 18, 2 sq.—Prov.:magnum vectigal est Parsimonia,
Cic. Par. 6, 3, 49. -
28 vehemens
vĕhĕmens ( veemens, Hor. Ep. 2, 2, 120 K. and H.; more freq. vēmens, Ter. And. 1, 1, 123; Cat. 50, 21; and Lucr. always, Lachm., Munro), entis, adj. [perh. Sanscr. vahis, out of, and mens; cf. vē-], very eager, violent, furious, impetuous, ardent, vehement, etc. (syn. violentus).I.Lit.:II.vehemens in utramque partem, Menedeme, es nimis, Aut largitate nimiā aut parsimoniā,
Ter. Heaut. 3, 1, 31:Galba non in agendo solum, sed etiam in meditando vehemens atque incensus,
Cic. Brut. 22, 88: in alios, id. Sull. 31, 87:vehemens feroxque naturā,
id. Vatin. 2, 4;with severus (opp. lenissimus),
id. Cat. 4, 6, 12;with inexorabilis,
id. Sull. 31, 87;with dissolutus,
id. Verr. 2, 5, 40, § 104;with acer,
id. Caecin. 10, 28;with fortis,
id. Off. 1, 28, 100:vehemens lupus et sibi et hosti Iratus pariter,
Hor. Ep. 2, 2, 28:canis,
Phaedr. 2, 3, 1.—Of abstract things:acer et vehemens incitatio,
Cic. de Or. 2, 43, 183:genus orationis vehemens atque atrox,
id. ib. 2, 49, 200:vehemens et pugnax exordium dicendi,
id. ib. 2, 78, 317:vehemens et aspera quaestio,
Quint. 5, 10, 113:vehemens et grave senatusconsultum,
Cic. Cat. 1, 1, 3. —Transf., in gen., active, forcible, vigorous, powerful, mighty, strong:satis vemens causa ad objurgandum,
Ter. And. 1, 1, 123:Arcturus signum sum omnium acerrimum: Vehemens sum exoriens: quom occido vehementior,
Plaut. Rud. prol. 71:imber,
Lucr. 6, 517:vehementior cursus fluminum,
Quint. 9, 4, 7:vehementissimus cursus,
Hirt. B. G. 8, 15:fuga,
id. ib. 8, 48:ictus,
Lucr. 6, 311:pilum... vehementius ictu missuque telum,
Liv. 9, 19, 7:impetus,
Amm. 19, 11, 15:brassica... tenui suco vehementissima,
very powerful, very efficacious, Cato, R. R. 157, 2:medicamentum efficacius et vehementius,
Scrib. Comp. 70:vitis vehementioribus statuminibus impedanda est,
stronger, Col. 4, 16, 2:vitis vehemens multaque materia frondens,
vigorous, id. 3, 1, 5:palus,
thick, stout, id. 4, 12, 1:violentia vini,
Lucr. 3, 482:vis frigorum aut calorum,
Plin. 17, 24, 37, § 235; cf.:vis in oratione vehementissima,
Quint. 9, 4, 13:vehementior lethargus,
Plin. 20, 22, 87, § 238:dolor capitis,
id. 24, 9, 38, § 62:usus strigilis,
Suet. Aug. 80:argumentum vehementius,
Quint. 7, 6, 7:conviva salibus vehemens intra pomoeria natis,
Juv. 9, 11.
- 1
- 2
См. также в других словарях:
parsimonia — sustantivo femenino 1. Lentitud o calma que tiene una persona para hacer las cosas: El profesor habla con una parsimonia que te quedas dormido. Luisa anda con una parsimonia que aburre. Sinónimo: tranquilidad. Antónimo: rapidez … Diccionario Salamanca de la Lengua Española
parsimonia — /parsi mɔnja/ s.f. [dal lat. parsimonia, der. di parcĕre risparmiare (supino parsum )]. 1. [giusta misura nell uso del denaro o di altri beni: avere, usare p. ; spendere, vivere con p. ] ▶◀ frugalità, moderazione, (non com.) parchezza, semplicità … Enciclopedia Italiana
parsimonia — (Del lat. parsimonĭa). 1. f. Lentitud y sosiego en el modo de hablar o de obrar; flema, frialdad de ánimo. 2. Frugalidad y moderación en los gastos. 3. Circunspección, templanza … Diccionario de la lengua española
Parsimonĭa — (lat.), 1) Sparsamkeit; 2) rednerische Figur, wo man die wichtigsten Dinge von minder wichtigen trennt u. sie mit größerer Reichhaltigkeit behandelt … Pierer's Universal-Lexikon
parsimonia — index economy (frugality) Burton s Legal Thesaurus. William C. Burton. 2006 … Law dictionary
parsimonia — (Del lat. parsimonia.) ► sustantivo femenino 1 Lentitud con que se realiza o se dice una cosa: ■ siempre llega tarde porque se arregla con una parsimonia irritante. SINÓNIMO cachaza tranquilidad 2 Moderación en el gasto. ANTÓNIMO despilfarro 3… … Enciclopedia Universal
parsimonia — par·si·mò·nia s.f. CO 1. moderazione nell usufruire di un bene, tendenza a evitare sprechi: spendere, consumare, amministrare con parsimonia; vivere con parsimonia; senza parsimonia, con larghezza, senza economia Sinonimi: economia, sobrietà.… … Dizionario italiano
parsimonia — {{#}}{{LM P29236}}{{〓}} {{SynP29942}} {{[}}parsimonia{{]}} ‹par·si·mo·nia› {{《}}▍ s.f.{{》}} Calma o despreocupación excesivas en la forma de actuar. {{★}}{{\}}ETIMOLOGÍA:{{/}} Del latín parsimonia (economía, sobriedad). {{#}}{{LM SynP29942}}{{〓}} … Diccionario de uso del español actual con sinónimos y antónimos
parsimonia — {{hw}}{{parsimonia}}{{/hw}}s. f. 1 Virtù di chi è parsimonioso | Frugalità economica: spendere con –p; CONTR. Prodigalità. 2 (fig.) Moderazione, scarsità: parlare con –p. ETIMOLOGIA: dal lat. parsimonia, deriv. di parcere ‘risparmiare’ … Enciclopedia di italiano
parsimònia — par|si|mò|ni|a Mot Esdrúixol Nom femení … Diccionari Català-Català
parsimonia — pl.f. parsimonie … Dizionario dei sinonimi e contrari