got+open

- śnieg odbija część promieni słonecznych snow reflects some of the sun’s rays

- ich twarze odbite w tafli wody their faces reflected a. mirrored on (the surface of) water

- lustro odbiło jego podobiznę the mirror reflected his image

- odbić pieczęć na dokumencie to stamp a document, to impress a document with a stamp a. seal

- maszyna, która odbija kolorowy wzór na koszulkach a machine which prints a coloured pattern on T-shirts

- ślad dłoni odbity w glinie/na piasku an impression of a hand in clay/sand

- odbić dokument/stronę na ksero(kopiarce) to xerox® a. photocopy a document/page

- ulotki odbijane na powielaczu leaflets printed on a. produced by a duplicating machine

- najlepsza przyjaciółka odbiła mi chłopaka my best friend has taken my boyfriend away from me

- brat odbił mi dziewczynę w tańcu my brother cut in while I was dancing with a girl

- wskoczyła do pontonu i pośpiesznie odbiła od brzegu she jumped into a dingy and hurriedly pushed off

- nasz statek odbił/odbiliśmy od przystani o zachodzie słońca our ship/we set sail and left the haven at sunset

- odbijać na kimś swoje niepowodzenia a. porażki to take out one’s frustration on sb

- od głównej drogi odbiliśmy w prawo we turned off the main road to the right

- ulica, przy której mieszkam, odbija od drogi przelotowej the street where I live branches off the main road a. through route

- kilka owiec odbiło od stada a few sheep strayed from the flock

- jej twarz odbiła się w lustrze her face was reflected in the mirror

- na jej twarzy odbiło się zadowolenie her face showed satisfaction

- kamień odbił się od ziemi/ściany i uderzył go w nogę a stone bounced off the ground/wall and hit his leg

- piłka odbiła się od słupka i wpadła do bramki the ball rebounded from a post and landed in the goal

- chłopak/pies odbił się od ziemi i skoczył w kierunku piłki the boy/dog leapt from the ground and jumped towards the ball

- kot odbił się tylnymi łapkami i wskoczył na parapet the cat used its hind legs to spring onto the window sill

- na piasku odbił się ślad stopy a footprint was impressed in the sand

- taki tryb życia odbija się na zdrowiu such a lifestyle affects one’s health

- sytuacja na rynku odbija się pozytywnie/negatywnie na nastrojach społeczeństwa the economic situation adversely/favourably affects public opinion

- na wycieczce odbił od grupy i zabłądził during the excursion he wandered away from the group and got lost

- straciliśmy mnóstwo czasu, ale odbijemy to sobie we’ve lost a lot of time, but we’ll make up for it

- musiał odbić sobie na sprzedaży zboża to, co stracił na mleku he had to make up a. compensate for the losses in the milk sales by making gains in grain sales

* * *

chcę chcesz, chciej

1. (= mieć chęć) want; chcieć coś zrobić want to do sth; chciałbym, żeby on przyszedł I wish he came; chce mi się spać I'm (feeling) sleepy; chce mi się jeść/pić I'm hungry/thirsty; chce mi się śmiać/płakać I feel like laughing/crying; chce mi się wyć z rozpaczy pot. I feel like howling; nie chce mi się pracować I do not feel like working; nic mi się nie chce I do not feel like doing anything; chce mi się siusiu pot. I want to pee; czego chcesz ode mnie?! what do you want from me?!; (czy) chcesz, czy nie chcesz whether you like it or not; chcę się z tobą ożenić I want to marry you; chciał wstać, ale mu zabrakło sił he wanted to get up but he lacked the strength (to do so); jeśli chcesz, to... if you want...; masz, czego chciałeś you got what you wanted, you got what you asked for; sam tego chciał he asked for it; chciałbym być ptakiem I'd like to be a bird; I wish I were a bird; chciałbym być aktorem I'd like to become an actor; I'd like to be an actor; I wish I were an actor; chciałbym dożyć tego I wish I could live long enough to see that; chciałbym być spokojny I'd like to be calm; chciałbym, żeby się to nie sprawdziło I wish it wouldn't be l. come true; nie chce iść dalej he l. she doesn't want to go any further; he l. she refuses to go any further; sam nie wie, czego chce even he himself doesn't know what he wants; zrobię to, jak mi się będzie chciało I'll do it if I feel like doing it; ona nie chce iść za mąż she doesn't want to get married; chciałbym I would like to; chciałoby się zatańczyć one would like to dance; chciałoby się wyjechać na wakacje one would like to go on holiday; chcąc nie chcąc willy-nilly, willingly or unwillingly; jak sobie chcesz as you wish; co chcesz przez to powiedzieć? what do you mean?; what do you mean by that?; what is that supposed to mean?; nie chciałby, żeby mnie z nim widziano he wouldn't want anybody to see me with him; chciałbyś tego spróbować? would you like to try that?; chciałbym ci uścisnąć rękę I'd like to shake your hand; chciał powiedzieć coś więcej he wanted to say more than (just) that; chciałbym się czegoś napić I would like something to drink; I could use a drink; czego ona właściwie chce? what does she really want?; tak jest, bo tak chcę! it is so because I want it that way!; tak, jak chce tego zwyczaj as custom would have it; according to custom; chciałbym nieba ci przychylić, ale... I would like to give you everything that you want but...; los chciał, że... fate decreed that...; pech chciał, że spóźniłem się na pociąg I had the bad luck to miss the train; unfortunately, I missed the train; niech się dzieje, co chce whatever is to happen, let it happen; chcę chleba z szynką I want bread and ham; chciałem jak najlepiej I tried to do my best; niech mówi, co chce, a mnie nie przekona whatever he l. she says, he l. she won't convice me; niech robi, jak chce let him do as he pleases; chcieć to móc where there's a will, there's way; dla chcącego nie ma nic trudnego where there's a will, there's way; kto chce psa uderzyć, zawsze kij znajdzie when you want to blame sb, you'll always find a reason.

2. ( o rzeczach) will l. would not + verb; drzwi nie chcą się otworzyć the door won't open; ognisko nie chce się palić the fire won't burn; rana nie chciała się zagoić the wound wouldn't heal; nauka nie chce mi wchodzić do głowy I can't remember anything I study; nie chce mi to przejść przez gardło I won't say that.

* * *

1. (narząd; fragment piersi; natura człowieka; siedlisko uczuć; wyobrażenie serca, rysunek; odwaga; środek czegoś) heart; bratnie serce a person after one's own heart; Serce Jezusowe kośc. the Sacred Heart; serce miasta the heart of the city; sztuczne serce med. artificial heart; waleczne serce brave heart; ( osoba) a heart of oak; niewydolność serca pat. heart l. cardiac failure; zawał serca l. mięśnia sercowego pat. coronary thrombosis; pot. coronary, heart attack; zatrzymanie akcji serca pat. cardiac arrest; bicie serca heartbeat; dama serca ladylove; dobroć serca kind-heartedness, the milk of human kindness; linia serca ( na dłoni) heartline; operacja na otwartym sercu chir. open-heart surgery; przeszczep serca chir. heart transplant; przyjaciel od serca bosom friend; rozmowa od serca heart-to-heart talk; bez serca ( o osobie) heartless; całym sercem l. z całego serca whole-heartedly, with all one's heart and soul; chować w sercu urazę do kogoś bear a grudge against sb; chwytać za serce tear at sb's heart; co w sercu, to na języku what the heart thinks, the mouth speaks; co z oczu, to i z serca out of sight, out of mind; człowiek wielkiego serca a person of great heart; czego oczy nie widzą, tego sercu nie żal what the eye sees not, the heart craves not; drogi memu sercu dear to my heart; iść l. pójść za głosem serca let one's heart rule one's head; kamień spadł mi z serca that's a load l. weight off my chest l. mind; leżeć komuś na sercu (o problemie, sprawie) press heavily on sb's mind; ( o winie) lie heavy on sb; mieć dobre serce be kind-hearted, have one's heart in the right place; mieć do czegoś serce have one's heart in sth, have the heart to do sth; nie miałem serca mu o tym powiedzieć I didn't have the heart to tell him about it; wiesz, jakoś nie mam do tego serca (= nie mam na to ochoty) you know, I just don't have my heart in it; mieć miękkie serce be soft-hearted; mieć miękkie serce dla kogoś be an easy touch for sb, have a soft spot for sb; mieć problemy z sercem have a heart condition; mieć serce na dłoni wear one's heart on l. upon one's sleeve; mieć serce z kamienia have a heart of stone l. flint; mieć złote serce have a heart of gold; miejże serce! (= okaż dobroć) have a heart!, show mercy!; nie mieć Boga w sercu be heartless; oddać komuś swe serce (= zakochać się) give l. lose one's heart to sb; od serca l. z serca płynące (np. o życzeniach) from the bottom of one's heart, heart-felt; okazać komuś serce show kindness to sb; otworzyć l. obnażyć przed kimś serce open l. bare one's heart to sb; podbić czyjeś serce win sb's heart; przyjąć kogoś z otwartym sercem give sb a heart-felt welcome; przypadł mi do serca I got to like him; radować czyjeś serce gladden one's heart; radujący serce (widok, historia) heartwarming; ranić czyjeś serce make sb's heart ache; rozdzierać komuś serce rend one's heart, tear one's heart out; rozpierać komuś serce ( o uczuciu) fill one's heart; serce mi krwawi (z jej powodu) my heart is bleeding (for her); serce się kraje my heart breaks l. bleeds; serce mi się wyrywa my heart is willing; serce mi stanęło (ze strachu, podniecenia) my heart missed l. skipped a beat; serce mi zmiękło (z litości) my heart melted (with pity); serce nie sługa the heart wants what it wants; serce podchodzi mi do gardła I've got my heart in my mouth l. throat; serce zabiło mi mocniej l. skoczyło (z radości) my heart leapt (with joy); serce zaczęło mi bić szybciej my heart quickened; sercem jestem z tobą my heart goes out to you; skraść komuś serce steal one's heart; sprawić, że serce komuś szybciej zabije stir sb's blood; to balsam na moje serce it warms the cockles of my heart; to mi szkodzi na serce it's bad for my heart; w głębi serca ( być kimś) at heart; (myśleć, czuć) deep in one's heart, in one's heart of hearts; wkładać w coś dużo serca put one's heart to sth; wziąć sobie coś do serca take sth to heart; z biciem serca with a beating l. pounding heart; z całego serca with all one's heart; (= entuzjastycznie) with heart and hand; ( kochać kogoś) heart and soul; z bólem serca reluctantly; z ciężkim/lekkim sercem with a heavy/light heart; zrobiłem to z ciężkim sercem ( niechętnie) it went very much against the grain with me; z dobrego serca out of the goodness of one's heart; z głębi serca from the bottom of one's heart; złamać komuś serce break sb's heart; z ręką na sercu hand on heart; z ręką na sercu, nie wiem cross my heart, I don't know; żywiej zabiło mi serce my pulse quickened.

2. ( dzwonu) tongue, clapper.

* * *

stoję stoisz, stój

1. (= utrzymywać się w pionie) stand; stać na głowie stand on one's head; stanąć na głowie do a headstand; przen. bend l. lean over backwards; stanąć na rękach do a handstand; stać na palcach stand on tiptoe; stać prosto stand upright; stój, bo strzelam! freeze (or you're dead)! ledwie stoję ze zmęczenia I'm dead tired; stać! halt!

2. (w miejscu, bez ruchu) stand still; stać na warcie keep guard l. watch; stać w kolejce stand in a line; Br. stand in a queue; stać po coś ( w kolejce) line up for sth; Br. queue up for sth; stać za ladą stand behind the counter; stać na czele czegoś spearhead sth; stać nad kimś ( w hierarchii) be superior to sb; stać nad grobem przen. have one foot in the grave; stać ponad prawem stand above the law; stać na stanowisku, że... be of the opinion that...; stać nad przepaścią przen. be on the brink of ruin; stać na własnych nogach przen. stand on one's own (two) feet; stać pod znakiem zapytania (o losach, przyszłości) be on a knife edge; stać otworem be wide open; drzwi naszego domu zawsze stoją dla was otworem you're always welcome in our house; kariera stoi przed tobą otworem you've got a glamorous career ahead you; stać przy kimś murem przen. stand firmly behind sb; stać w gotowości stand ready; stać w miejscu (= nie ruszać się) stand still; (= nie rozwijać się) be at a standstill; stać w obliczu klęski face defeat; stać w ogniu be on fire; stać ramię w ramię stand shoulder to shoulder; dobrze/źle stać ( o interesach) be going well/badly; armia stoi pod bronią the army is under l. in arms; coś stoi na przeszkodzie sth stands in the way; kto za tym stoi? przen. who's behind it?; nie wiem, na czym stoję I don't know where I stand; umowa stoi you got a deal.

3. ( znajdować się) stand; kląć na czym świat stoi curse and swear; dom stał pod lasem the house stood on the edge of the forest; zboże stoi w polu corn stands l. is in the field.

4. (= nie działać) ( o fabryce) be at a standstill; mój zegarek stoi my watch has stopped.

5. pot. (= mieć wartość) be rated; jak stoi dzisiaj dolar/euro? what's the dollar/euro today?; stoi? pot. (o umowie, zakładzie) is it a deal?

6. (o sierści, włosach) bristle; obsc. ( o członku) be erect; włosy stały mu (dęba) na głowie his hair stood on end.

7. przest. (= kwaterować) be quartered.

8. nie stać mnie na kupno tego domu I can't afford to buy this house; stać mnie na taksówkę I can afford a taxi.

- „co to jest?” – „to jest książka” ‘what’s this/that?’ – ‘it’s a book’

- kto to? who’s this/that?

- i co ty na to? (and) what do you say to that?

- to mi się nie podoba I don’t like it

- daj mi to give that/it to me

- to ma być małżeństwo? you call this a marriage?

- co to ma znaczyć? what’s that supposed to mean?

- to są poważne sprawy these are serious issues

- było to w piątek it was on a Friday

- to, co się później działo, trudno wyjaśnić what happened next is hard to explain

- nie znalazła tego, czego szukała she didn’t find what she was looking for

- to, z kim i dokąd chodzę, jest moją sprawą where I go and who (I go) with is my affair

- nie troszczy się o to, czy będzie miał za co utrzymać rodzinę he doesn’t care about whether he’ll be able to provide for his family

- boleli nad tym, że nie mogli nam pomóc they were sorry they couldn’t help us

- zawsze marzyłam o tym, żeby być chłopcem I always dreamed of being a boy

- czas to pieniądz time is money

- lwy to drapieżniki lions are predators

- oglądanie telewizji to strata czasu watching television is a waste of time

- żyć to pracować to live is a. means to work

- sześć i osiem to czternaście six and eight is fourteen

- chłopcy to chłopcy boys will be boys

- wojna to wojna war is war

- to miło z pana strony that’s (very) nice of you

- to fajnie, że przyszedłeś pot. it’s great to see you a. that you made it pot.

- a to z jakiej racji? and why is that exactly?; why is that, pray? iron.

- a czemu to taka smutna? why are you so sad?

- kogo to ja widzę? well, well, what a surprise!

- a bo to ja wiem? how should a. would I know?

- no to co z tego? well, what of it?

- a to się wszyscy zdziwią! that’ll surprise them!

- podobno to Stefan dostał nagrodę, nie Maria apparently it was Stefan who got the prize, not Maria

- poszukaj, to znajdziesz look for it and you’ll find it

- to jest a. znaczy that is

- byłem w tym roku na południu Europy, to jest w Grecji i we Włoszech I was in southern Europe this year, that’s to say Greece and Italy

- przeprosiłem ją, to znaczy niezupełnie przeprosiłem, próbowałem tylko I apologized to her, that is not exactly apologized, but I tried to

- gdybyś czegoś potrzebował, to napisz write if you need anything

- skoro tak mówię, to wiem I (should) know what I’m saying

- nie chcesz, to nie, sam to zjem if you don’t want it, too bad – I’ll have it

- przyjdzie to przyjdzie, a jak nie przyjdzie – też dobrze if he comes, he comes, if he doesn’t, he doesn’t

- to bladł, to czerwieniał he went white and red by turns

■ ni to, ni sio a. ni to, ni owo neither one thing nor the other

- ni z tego, ni z owego all of a sudden

- to i owo this and that

- gawędzili o tym i owym they talked about this and that

- skarżą się, że tego, tamtego im brak they complain about not having this or that

- to jest to! that’s it! a. what we’re looking for!

* * *

* * *

zob. ten.

indecl.

1. ( zastępuje podmiot) it; to nic it's nothing; to prawda it's true; to tutaj it's here; to ty? is that you?; kto to? who is it?, who's this?; (= kto tam?) who's that?; to jest to! this is it!; otóż to! exactly!; that's (just) it!

2. ( zastępuje łącznik) delfiny to ssaki dolphins are mammals; to dobrze it's good.

chcesz, to idź go if you like; jak skończysz, to posprzątaj clean up when you finish; co jeden, to głupszy each one is more stupid than the other; co kraj, to obyczaj other countries other laws, every country has its habits/customs; co wstał, to się przewrócił every time he got up, he (instantly) fell; co to, to nie! no way!; jak nie, to nie if no, fine; jeśli przyjdzie, to nie otwieraj if he comes, don't open; oglądała to jeden, to drugi palec she was watching (now) one finger then another one; przyszedł wieczorem, to jest około szóstej he came in the evening, that is around six.

( o charakterze ekspresywnym) to ci bezczelność! what cheek!; to ci (dopiero) pech! bad l. tough luck!; co to za łobuz! what a rascal!; no to co (z tego)? so what?

- atak/choroba serca a heart attack/disease

- bicie jego serca the beat a. beating of his heart, his heartbeat

- operacja na otwartym sercu open-heart surgery

- przeszczep serca Med. (operacja) a heart transplant

- rozrusznik a. stymulator serca Med. a pacemaker

- wrodzona wada serca a congenital heart defect

- mieć słabe/chore serce to have a weak/bad heart

- umrzeć na serce to die of heart failure

- on ma serce jak dzwon he has a healthy a. strong heart

- od lat jest chory na serce he’s had a heart condition for years

- serce waliło mu jak młotem his heart was thumping away like a drum

- tulić kogoś do serca to hug sb to one’s breast

- upadł, łapiąc się za serce he fell pressing his hand to his heart

- złożył przysięgę, kładąc rękę na sercu he took an oath with his hand on his heart

- człowiek wielkiego serca a. o wielkim sercu a big-hearted a. generous-hearted person

- być człowiekiem małego serca a. o małym sercu to be a faint-hearted a. pigeon-hearted person

- mieć dobre/miękkie/zimne/nieczułe serce to have a good/soft/cold/hard heart

- serce jak kamień a. serce z kamienia a heart of stone

- potrzeba nam gorących/ofiarnych serc we need enthustiastic/dedicated people

- sekrety jej serca the secrets of her innermost soul

- kochać/nienawidzić kogoś całym sercem a. z całego serca to love/hate sb with all one’s heart a. with one’s whole heart

- mam serce przepełnione radością/smutkiem my heart brims over with joy/sadness

- napełniasz nasze serca dumą/szczęściem you fill our hearts with pride/happiness

- myśli, które napełniają serca rodziców strachem thoughts that strike fear in the hearts of parents

- on jest bliski/drogi memu sercu he is close/dear to my heart

- ta wiadomość uraduje twoje serce the news will gladden your heart

- sercem jestem przy was a. z wami my heart goes to you a. is with you

- zjednała sobie serce publiczności she won the hearts of the audience

- zawsze okazywał nam serce he was always kind-hearted towards us

- oddać komuś serce to give one’s heart to sb

- zabrać a. skraść komuś serce to steal sb’s heart

- zdobyć/podbić czyjeś serce to win/capture sb’s heart

- złamać komuś serce to break sb’s heart

- wojownik o lwim sercu a lionhearted warrior

- nawoływał towarzyszy, by nie tracili serca he appealed to his companions not to lose heart

- serce z piernika/czekolady heart-shaped gingerbread/chocolate

- wisiorek w kształcie serca a pendant in the shape of a heart

- w sercu dżungli/miasta in the heart of a jungle/city

- □ Serce Jezusa Relig. the Sacred Heart

- sztuczne serce Med. artificial a. mechanical heart

- Ryszard Lwie Serce Richard of the Lion’s Heart

■ do głębi serca [przejąć się, wzruszyć] deeply

- jak a. co serce (komuś) dyktuje [mówić, pisać] from the a. one’s heart

- od serca [rozmowa, wyznanie, słowa] heart-to-heart; [bić brawo, pomagać] wholeheartedly

- przyjaciel/przyjaciółka od serca a bosom friend

- w głębi serca [zazdrościć, myśleć, odczuwać] in one’s heart of hearts, deep in one’s heart

- w prostocie serca [wierzyć, zwierzać się] naively; [postępować] artlessly

- w sercu [uważać, czuć] privately

- z biciem a. drżeniem serca a. z bijącym sercem (z niepokojem, niepewnością) with one’s heart in one’s mouth; (ze wzruszeniem) with a lump in one’s throat

- z bólem serca with an aching heart

- z ciężkim sercem with a heavy heart

- z dobrego a. z dobroci serca [pomagać, ofiarować] out of the goodness of one’s heart

- ze szczerego serca [wspomagać, poświęcać się] kind-heartedly

- z głębi serca [uczucia, życzenia] from the bottom of one’s heart

- z lekkim sercem (radośnie) with a light heart; (nie bacząc na konsekwencje) light-heartedly

- z otwartym sercem [przyjąć, witać, odnosić się] with an open heart

- dama a. pani a. wybranka a. królowa czyjegoś serca sb’s sweetheart; sb’s lady-love przest.

- zdobywca a. pogromca a. pożeracz serc a heartbreaker; a ladykiller pot.

- brać (sobie) coś do serca to take sth to heart

- być bez serca a. nie mieć serca to have no heart

- chwytać kogoś za serce to tug at sb’s heartstrings

- czytać w czyimś sercu to read sb’s thoughts

- kamień spadł mi z serca that is a weight off my mind

- leży mi na sercu twoje zdrowie/szczęście I have your health/happiness at heart

- tyle kłopotów leży mi na sercu I have so many troubles to worry about

- mieć gołębie serce to be gentle at heart

- mieć serce dla kogoś/do czegoś to be fond of sb/sth

- mieć serce jak głaz a. z kamienia, mieć kamienne serce to have a heart of stone

- mieć serce na dłoni to have one’s heart in the right place

- on co ma w sercu, to w gębie pot. a. na języku he is a person of candour

- mieć zajęcze serce to be chicken-hearted a. chicken-livered

- mieć złote serce to have a heart of gold

- miękko mi się robi koło serca my heart melts

- nie mieć serca czegoś zrobić to not have the heart to do sth

- nie mam serca powiedzieć jej prawdy I haven’t (got) the heart to tell her the truth

- nie mieć serca dla a. do kogoś to dislike sb

- nie mam już dla niej serca I don’t like her any more

- nie mieć serca do czegoś (nie mieć ochoty) to be lukewarm about sth

- on nie ma serca do sportu his heart’s not in sport

- nosić a. chować kogoś/coś w sercu to have sb/sth engraved upon one’s heart

- otworzyć serce komuś a. przed kimś to open one’s heart to sb, to pour out one’s heart to sb

- pójść za głosem serca to follow one’s heart

- idź za głosem swojego serca let your heart rule your head

- przypaść komuś do serca to take a. catch sb’s fancy

- przypadł mi do serca I took an instant liking to him

- przypadłeś jej do serca she took a shine to you pot.

- serce kraje się a. pęka mi na widok… it breaks my heart to see…

- serce o mało nie pękło mu z żalu/tęsknoty his heart almost burst with grief/longing

- serce mi krwawi pain rends my heart

- serce staje mu w gardle a. podchodzi a. skacze mu do gardła (z niepokoju, obawy) he has his heart in his mouth a. throat; (z podniecenia, wzruszenia) his heart leaps

- serce rosło na widok jej zdrowych dzieci it was a joy to see her healthy kids

- serce wyrywa się mu do kogoś/czegoś he feels a yearning for sb/sth

- serce zamiera mu w piersi his heart skips a. misses a beat

- serce zamarło jej z zachwytu she was speechless with delight

- trafić a. przemówić do czyjegoś serca to touch sb’s heart

- ująć kogoś za serce a. poruszyć czyjeś serce (wzruszyć) to touch sb’s heart

- jednym uśmiechem potrafi ująć ją za serce his smile is enough to melt her heart

- ukłuć kogoś w serce to pierce sb’s heart (like a dagger)

- wkładać w coś (całe) serce to put one’s heart and soul into sth

- wkraść się do czyjegoś serca to gain a place in sb’s affections

- wyrzucić kogoś z serca to wipe sb out of one’s memory

- zdjąć komuś kamień z serca to take a load off sb’s mind

- zrzucić kamień z serca to get it off one’s chest pot.

- serce nie sługa przysł. the heart knows no master

- wejść do domu tylnymi drzwiami to enter a house by the back door

- proszę wejść (please) come in!

- no wchodź! come on in!

- piłka weszła do bramki the ball went into the goal

- rakieta weszła na orbitę the rocket went into orbit

- gwóźdź łatwo wszedł w deskę the nail went smoothly into the plank

- klucz z trudem wchodził do zamka the key didn’t want to go in the lock

- otwórz okno, żeby weszło trochę świeżego powietrza open the window to let a bit of fresh air in

- wejść pod kołdrę/łóżko to get under the bedclothes/bed

- wejść na pokład statku to board a ship

- wejść do łóżka/samochodu to get into bed/into a car

- wejść w kałużę to walk into a puddle

- wejść na piętro/strych to go upstairs/up to the attic

- wejść na drzewo/mur to climb a tree/wall

- wejść na drabinę a. po drabinie to climb (up) a ladder

- wejść na szczyt to reach the summit

- jak tam wszedłeś? how did you get up there?

- wejść na rynek [firma] to enter the market

- wejść z kimś w spółkę to go into partnership a. enter a partnership with sb

- wejść z kimś w sojusz to enter an alliance with sb

- wejść z kimś w konflikt to come into conflict with sb

- wejść w związek małżeński książk. to enter marriage książk.

- wejść w interes pot. to go into a. enter business

- chcesz w to wejść? are you interested?

- wejść do firmy to join a. enter a firm

- wejść do zarządu towarzystwa to get onto the board of a society

- wejść do parlamentu [poseł] to enter parliament

- wejść w rolę to enter a role także przen.

- szybko weszła w rolę gospodyni domowej/kobiety interesu she quickly got used to the role of housewife/a woman of business

- wejść w stan nieważkości to enter a state of zero gravity

- wejść do finału/półfinału Sport [zawodnik, drużyna] to get through to a. reach the final/semi-final

- wejść w kłus/galop [koń] to break into a trot/gallop

- wejść w posiadanie czegoś książk. to come into possession of sth

- wejść w reakcję/w związek Chem. to react/combine

- wchodzimy w nową erę we’re entering a new era

- moja stopa nie wejdzie w ten but my foot’s too big for this shoe

- do tego pudełka wchodzi 30 piłek this box holds 30 balls

- wchodzić w szczegóły to go a. enter into details

- nie będę już wchodzić w to, dlaczego to zrobiłem I won’t go into why I did it

- wszedł do Internetu/na stronę WWW he went on(to) the Internet/entered a web page

■ wejść komuś w nałóg a. nawyk a. zwyczaj pot. to become a habit with sb

- niech ci to nie wejdzie w nałóg! don’t make a habit of it!

- wejść na ekrany/scenę pot. (zacząć być granym) to come out, to open

- wejść do historii książk. to go down in history

- wejdzie do historii jako wielki mąż stanu he will go down in history as a great statesman

- wejść do literatury książk. to enter the (literary) canon

- wejść w życie pot. (o młodych) to start one’s adult life; książk. [ustawa] to come into effect a. force

- wyrzucą go drzwiami, a on wchodzi oknem ≈ shut the door on him and he comes in through the window pot.

- jest wielu znanych aktorów there are many well known actors

- nie ma nikogo, kto mógłby to zrobić there’s no one who could do it

- czy jest Bóg, czy go nie ma? does God exist, or not?

- był sobie kiedyś stary król there was a. lived once an old king

- nie było cię jeszcze wtedy na świecie this was before you were born

- kiedy mnie już z wami nie będzie euf. when I am no more a. I am no longer with you euf.

- myślę, więc jestem I think, therefore I am

- być albo nie być to be or not to be

- to dla nas być albo nie być this is our to be or not to be, this is our Waterloo

- nie ma już dla niej ratunku nothing can save her now

- jest wiele powodów do zadowolenia there’s good reason to be happy

- nie ma obaw a. strachu pot. ! no problem! pot., not to worry! pot.

- nie ma powodu do obaw there is no reason a. need to worry

- są sprawy, których nigdy nie zrozumiesz there are (certain) things that you’ll never understand

- nie ma co płakać/gadać it’s no use crying/talking (about it)

- nie ma co żałować (there’s) no need to be sorry

- nie ma co a. czego żałować it’s no great loss

- nie ma czemu się dziwić, że… it’s no surprise a. wonder that…

- nie ma o co się kłócić there’s nothing to quarrel about

- nie ma czym się martwić/czego się bać there’s nothing to worry about/to be afraid of

- nie ma z czego być dumnym (it’s) nothing to be proud of

- nie ma z czego się cieszyć/śmiać there’s nothing to rejoice/to laugh about

- „dziękuję za podwiezienie” – „nie ma za co” ‘thanks for the lift’ – ‘don’t mention it’ a. ‘you’re welcome‘

- „przepraszam, że panu przerwałem” – „nie ma za co” ‘sorry I interrupted you’ – ‘that’s all right’

- już cię/was nie ma! off with you!

- być w pracy/szkole to be at work/at school

- być w teatrze/na koncercie to be at the theatre/at a concert

- teraz wychodzę, ale będę w domu o piątej I’m going out now, but I’ll be home at five

- dzisiaj nie ma go w biurze he’s not in the office today

- w pokoju nikogo nie ma/nie było there is/was no-one in the room

- jest już piąta, a jego jak nie ma, tak nie ma it’s already five, and he’s still not here a. there’s still no trace of him

- „czy jest Robert?” – „nie, nie ma go, jest jeszcze w szkole” ‘is Robert in?’ – ‘no, he’s not, he’s still at school’

- „są jeszcze bilety na ostatni seans?” – „niestety, już nie ma” ‘do you still have tickets for the last showing?’ – ‘sorry, all sold out’

- czy będziesz jutro w domu? ‘will you be at home a. in home tomorrow?’

- kiedy (ona) będzie znowu w Warszawie? when will she be in Warsaw again?

- byłem wczoraj u Roberta/u babci I was at Robert’s/granny’s yesterday, I went to see Robert/granny yesterday

- był przy narodzinach swojej córki he was present at the birth of his daughter

- nigdy nie byłem w Rosji I’ve never been to Russia

- „skąd jesteś?” – „(jestem) z Krakowa/Polski” ‘where are you from?’ – ‘(I’m) from Cracow/Poland’

- „gdzie jesteś?” – „tutaj!” ‘where are you?’ – ‘(I’m) here!’

- „jestem!” (przy odczytywaniu listy) ‘here!’, ‘present’

- będąc w Londynie, odwiedziłem Annę when a. while I was in London I went to see Anna

- biblioteka jest w budynku głównym the library is in the main building

- w jednym pudełku jest dziesięć bateryjek there are ten batteries in a packet

- w domu nie było nic do jedzenia there was nothing to eat at home a. in the house

- co jest w tym pudle? what’s in this box?

- gdzie jest moja książka/najbliższa apteka? where’s my book/the nearest chemist’s?

- co jest dzisiaj na lunch? what’s for lunch today?

- wczoraj na kolację był dorsz there was cod for dinner yesterday

- „dużo masz tych ziemniaków?” – „oj, będzie” pot. ‘got a lot of those spuds?’ – ‘loads’ pot.

- będzie, będzie, więcej się nie zmieści pot. that’s plenty a. that’ll do, there’s no room for any more

- jest godzina druga po południu it’s two in the afternoon a. two p.m.

- nie ma jeszcze szóstej rano it’s not yet six a.m.

- zanim dotrzemy do domu, będzie ósma wieczorem/północ it’ll be eight p.m./midnight by the time we reach home

- był maj it was in May

- to było w grudniu 1999 it was in December 1999

- to było dawno, dawno temu this was a long, long time ago

- jest piękny ranek it’s a fine morning

- jest mroźno/upalnie it’s nippy/hot

- wczoraj był deszcz/mróz it was raining/freezing yesterday

- ciekawe, czy jutro będzie pogoda I wonder if it’s going to be fine tomorrow

- nie pamiętam dokładnie, to było dość dawno temu I can’t really remember, it was some time ago

- z niego jeszcze coś będzie he’ll turn out all right

- co z niego będzie? how will he turn out?, what will become of him?

- będzie z niego dobry pracownik he’ll be a good worker

- kuchmistrz to z ciebie nie będzie you’ll never make a chef

- z tych kwiatów nic już nie będzie these flowers/plants have had it pot.

- z naszych planów/wakacji nic nie będzie nothing will come of our plans/holidays

- nic z tego nie będzie it’s hopeless

- nic dobrego z tego nie będzie nothing good will come of it

- tyle pracy i nic z tego nie ma (he’s done) so much work and nothing to show for it

- koncert/egzamin jest jutro the concert/exam is tomorrow

- zebranie było w sali konferencyjnej the meeting was (held) in the conference room

- jutro nie będzie a. nie ma lekcji there are no classes tomorrow

- był do ciebie telefon there was a phone call for you

- czy były do mnie jakieś telefony? has anyone called me?

- był wypadek w kopalni there was an accident in the mine

- co będzie, jeśli nie zdasz egzaminu? what’s going to happen if you fail the exam?

- co będzie, jeśli ktoś nas zobaczy? supposing a. what if someone sees us?

- nie martw się, wszystko będzie dobrze don’t worry, it’ll be a. it’s going to be fine

- w życiu bywa rozmaicie you never know what life may bring

- opowiedziałem jej wszystko, tak jak było I told her everything just as it happened

- co ci/jej jest? what’s the matter with you/her?

- coś mi/jemu jest something’s the matter with me/him

- czy jemu coś jest? is anything the matter with him?

- nic mu nie będzie, to tylko przeziębienie he’ll be fine, it’s only a cold

- być na weselu/zebraniu to be at a wedding/meeting

- wczoraj byliśmy na przyjęciu we were at a reception yesterday

- być w liceum/na uniwersytecie to be at secondary school/at university

- być na studiach to be a student a. at college

- być na prawie/medycynie to study law/medicine

- był na trzecim roku anglistyki he was in his third year in the English department

- być na kursie komputerowym to be on a computer course

- być na wojnie to go to war

- być pierwszym/drugim to be the first/second to arrive

- był na mecie trzeci he came third

- czy był już listonosz? has the postman been a. come yet?

- być pod urokiem/wrażeniem kogoś/czegoś to be charmed/impressed by sb/sth

- być pod wpływem kogoś/czegoś to be under the influence of sb/sth

- prowadzić samochód, będąc pod wpływem alkoholu to drive while under the influence of alcohol

- być w ciąży to be pregnant

- być w dobrym/złym humorze to be in a good/bad mood

- nie być w nastroju do zabawy not to feel like going out a. partying

- być w doskonałej formie to be in excellent form a. in fine fettle

- być w strachu to be scared

- być w rozpaczy to be in despair

- bądźmy dobrej myśli let’s hope for the best

- jestem przed obiadem I haven’t had my lunch yet

- jestem już po śniadaniu I’ve already had breakfast

- był siedem lat po studiach he had graduated seven years earlier

- być po kielichu/po paru kieliszkach pot. to have had a drop/a few euf.

- być na diecie to be on a diet

- być na kaszce a. kleiku to be on a diet of gruel

- być na emeryturze/rencie to be on a pension

- sukienka jest do kolan the dress is knee-length

- wody było do kostek the water was ankle-deep

- firanka była do połowy okna the net curtain reached halfway down the window

- chwila nieuwagi i było po wazonie one unguarded moment and the vase was smashed to pieces

- jest już po nim/nas! it’s curtains for him/us! pot.

- jeszcze chwila i byłoby po mnie another instant and it would have been curtains for me a. would have been all up with me pot.

- być nauczycielem/malarzem to be a teacher/painter

- kiedy dorosnę, będę aktorem when I grow up, I’ll be an actor

- być Polakiem/Duńczykiem to be Polish/Danish

- borsuk jest drapieżnikiem the badger is a predator

- nie bądź dzieckiem! don’t be childish a. such a child!

- jestem Anna Kowalska I’m Anna Kowalska

- „cześć, to ty jesteś Robert?” – „nie, jestem Adam” ‘hi, are you Robert? a. you’re Robert, are you?’ – ‘no, I’m Adam’

- co to jest – ma cztery nogi i robi „miau”? what (is it that) has four legs and says ‘miaow’?

- była wysoka/niska she was tall/short

- jest autorką cenioną przez wszystkich she’s an author appreciated by all a. everybody

- mój dziadek był podobno bardzo przystojnym mężczyzną my grandfather is said to have been a very handsome man

- wciąż jest taka, jaką była za młodu she’s still her old self

- kwiaty były żółte i czerwone the flowers were yellow and red

- pizza była całkiem dobra the pizza was quite good

- pojemnik był z drewna/plastiku the container was made of wood/plastic

- z tych listewek byłby ładny latawiec these slats could make a fine kite

- wszystko to były jedynie domysły it was all only conjecture

- czyj jest ten samochód? whose car is this?, who does this car belong to?

- ta książka jest jej/Adama this book is hers/Adam’s, this is her/Adam’s book

- żona była dla niego wszystkim his wife was everything to him

- nie naśladuj innych, bądź sobą don’t imitate others, be yourself

- ta zupa jest zimna this soup is cold

- Maria jest niewidoma Maria is blind

- jesteś głodny? are you hungry?

- Robert jest żonaty/rozwiedziony Robert is married/divorced

- są małżeństwem od dziesięciu lat they’ve been married for ten years

- bądź dla niej miły be nice to her

- bądź tak dobry a. uprzejmy would you mind

- bądź tak miły i otwórz okno would you mind opening the window?

- czy byłaby pani uprzejma podać mi sól would you be kind enough a. would you be so kind as to pass me the salt?

- nie bądź głupi! don’t be a fool!

- cicho bądź! be quiet!

- być w kapeluszu/kaloszach/spodniach to be wearing a hat/rubber boots/trousers

- była w zielonym żakiecie/czarnym berecie she was wearing a green jacket/black beret, she had a green jacket/black beret on

- być za kimś/czymś (opowiadać się) to support sb/sth, to be for sb/sth

- byłem za tym, żeby nikomu nic nie mówić I was for not telling anyone anything

- dwa razy dwa jest cztery two times two is four

- ściany pokoju były pomalowane na różowo the walls of the room were painted pink

- dzieci, które są maltretowane przez rodziców children who are abused by their parents

- tak jest napisane w gazecie that’s what it says in the paper

- samochód będzie naprawiony jutro the car will be repaired by tomorrow

- to musi być zrobione do czwartku this must be done by Thursday

- sukienka była uszyta z czarnej wełenki the dress was made of black wool

- będzie pamiętał a. pamiętać tę scenę przez cały życie he will remember this scene all his life

- będziemy długo go wspominali a. wspominać we shall a. will long remember him

- co by się było stało, gdyby nie jego pomoc what would have happened if it hadn’t been for his help

- byłaby spadła ze schodów (omal nie) she almost fell down the stairs

- byłbym zapomniał! zabierz ze sobą śpiwór I almost a. nearly forgot! take a sleeping bag with you

- jest dopiero wpół do ósmej it’s only half past seven

- nie było co jeść there was nothing to eat

- za ciepło będzie ci w tym swetrze you’ll be too hot in this jumper

- byłoby przyjemnie zjeść razem obiad it would be nice to have lunch together

- wychodzić po zmierzchu było niebezpiecznie it was dangerous going out after dark

- nie kupić tego mieszkania będzie niewybaczalnym błędem not to buy that a. the flat would be an inexcusable mistake

- z chorym było źle/coraz gorzej the patient was bad/getting worse

- z dziadkiem jest nienajlepiej grandfather is poorly

- wszystko będzie na niego he’ll get all the blame

- żeby nie było na mnie I don’t want to get the blame

- na imię było jej Maria her name was Maria

- było dobrze po północy it was well after midnight

- będzie z godzinę/trzy lata temu an hour or so/some three years ago

- będzie kwadrans jak wyszedł he must have left fifteen minutes or so ago, it’s been fifteen minutes or so since he left

- do najbliższego sklepu będzie ze trzy kilometry it’s a good three kilometres to the nearest shop

- nie ma tu gdzie usiąść there’s nowhere here to sit

- w tym mieście na ma dokąd pójść wieczorem there’s nowhere to go at night in this town

- nie ma komu posprzątać/zrobić zakupy there’s no-one to clean/to do shopping

- nie ma z kim się bawić there’s no-one to play with

- trzeba było coś z tym zrobić something had to be done about it

- trzeba było od razu tak mówić why didn’t you say so in the first place?

- czytać można było tylko przy świecach one could read only by candlelight

- jest gorzej niż można było przypuszczać it’s worse than might have been expected

■ bądź zdrów! (pożegnanie) goodbye!, take care!

- być bez forsy/przy forsie pot. to be penniless/flush pot.

- być do niczego (bezużyteczny) [osoba, przedmiot] to be useless a. no good; (chory, słaby) [osoba] to be poorly a. out of sorts

- być może perhaps, maybe

- być może nam się uda perhaps we’ll succeed

- być może a. może być, że… it may happen that…

- być niczym [osoba] to be a nobody

- znałem ją, kiedy jeszcze była nikim I knew her when she was still a nobody

- być przy nadziei a. być w poważnym a. odmiennym a. błogosławionym stanie książk. to be in an interesting condition a. in the family way przest.; to have a bun in the oven euf., pot.

- było nie było (tak czy owak) when all’s said and done, after all; (niech się dzieje co chce) come what may, be that as it may

- było nie było, to już ćwierć wieku od naszego ślubu when all’s said and done a. after all, it’s twenty-five years since we got married

- było nie było, idę pogadać z szefem o podwyżce come what may, I’m going to the boss to talk about a rise

- było siedzieć w domu/nie pożyczać mu pieniędzy pot. serves you right, you should have stayed at home/shouldn’t have lent him money

- było nic mu nie mówić you should have told him nothing

- co będzie, to będzie whatever will be, will be

- co było, to było let bygones be bygones

- co jest? pot. what’s up? pot.

- co jest, do jasnej cholery? dlaczego nikt nie otwiera? what the hell’s going on? – why doesn’t anyone open the door? pot.

- co jest? przyjacielowi paru groszy żałujesz? what’s wrong? – can’t spare a friend a few pence? pot.

- coś w tym jest a. coś w tym musi być there must be something in it

- coś w tym musi być, że wszyscy dyrektorzy będą na tym zebraniu there must be something in it, if all the directors are going to the meeting

- jakoś to będzie things’ll a. it’ll work out somehow pot.

- nie ma co a. rady oh well

- nie ma co, trzeba brać się do roboty oh well, time to do some work

- nie ma co! well, well!

- mieszkanie, nie ma co, widne i ustawne well, well, not a bad flat, airy and well laid out

- ładnie się spisałeś, nie ma co! iron. well, well, you’ve done it now, haven’t you!

- nie ma (to) jak kuchnia domowa/kieliszek zimnej wódki nothing beats a. you can’t beat home cooking/a glass of cold vodka

- nie ma (to) jak muzyka klasyczna give me classical music every time

- nie ma to jak wakacje! there’s nothing like a holiday!

- nie może być! (niedowierzanie) I don’t believe it!, you don’t say!

- niech będzie! oh well!

- niech ci/wam będzie! have it your own way!

- niech mu/jej będzie! let him/her have his/her own way!

- niech tak będzie! (zgoda) so be it!

- tak jest! (owszem) (that’s) right!

- „to jest pańskie ostatnie słowo” – „tak jest, ostatnie” ‘is that your final word?’ – ‘yes, it is’, ‘that’s right’

- tak jest, panie pułkowniku/generale! Wojsk. yes, sir!

- to jest książk. that is, that is to say

- główne gałęzie przemysłu, to jest górnictwo i hutnictwo the main branches of industry, that is (to say) mining and metallurgy

* * *

* * *

jestem jesteś są; będę będziesz bądź

1. (= znajdować się w jakimś stanie l. miejscu) be; (= istnieć) exist, be there; być na diecie be on a diet; być na emeryturze be retired; jestem po robocie I'm finished l. done with work (for today); pewnego razu był sobie król... once upon a time there lived a king...; w ogrodzie były róże there were roses in the garden; w Galaktyce są miliardy gwiazd there are billions of stars in the Galaxy; ile ich jest? how many of them are there?; być w kinie be at the theater; być na wycieczce be on a trip; być w Warszawie be in Warsaw; być u babci na wsi be at grandma's house in the country; być z kimś sam na sam be one on one with sb; od świtu jestem na nogach I have been on my feet all day; Ewa jest na ostatnich nogach Eva is ready to drop l. dead on her feet; jesteś na drodze do zawału you are on the road to a heart attack; wszystko jest na swoim miejscu everything is in its place; to było nie na miejscu that was out of line; być na ustach całego miasteczka be on the lips of everyone in town; być jedną nogą na tamtym świecie have one foot in the grave; co dzisiaj będzie na obiad? what's for supper today?; wszystko jest pod ręką we have everything right at hand; być u steru przen. be at the wheel; no to jestem w domu (= zrozumiałem) that hits home; być w latach l. w leciech be up in one's years; być w sile wieku be in one's prime; być w opałach be in a bind; teraz wszystko jest w twoich rękach now everything is in your hands l. up to you; być w siódmym niebie be in seventh heaven; być w swoim żywiole be in one's element; być na zebraniu be at a meeting; być na wojnie be (fighting) in a war; być na studiach be at college; być na anglistyce be in the English Department; nigdy nie byłem w Chicago I've never been to Chicago; Adam jest pod pantoflem swojej żony Adam is henpecked; być nie w sosie be in a bad mood; jest gaz i woda we have gas and water; jestem takiego samego zdania I'm of the same opinion; jestem dobrej myśli I'm hoping for the best; jest mi u ciebie tak dobrze I feel so good at your place; jest mi głupio I feel stupid; to jest do niczego it's no good; być górą be on top; to nie jest czas po temu this is not the time for that; to nie jest mi na rękę this is inconvenient (for me); to nie jest po mojej myśli that's not what I intended l. what I had in mind; jestem pod wrażeniem I'm impressed; jestem bez pieniędzy I'm broke; jestem w ciąży I'm pregnant; Ewa jest przy nadziei przest. Eva is in the family way; jestem na służbie I'm on duty; byliśmy na spacerze we were taking a walk; dobrze wiesz, że jesteś na mojej łasce you know fully well that you're at my mercy; czy jesteś w stanie mnie zrozumieć? are you able to understand me?; jestem w dobrym humorze I'm in a good mood; byliśmy w kłopocie, co zrobić z... we couldn't figure out what to do with...; Ewa przez moment była w rozterce for a moment Ewa was in a dilemma; Ewa jest z Adamem w przyjaźni Ewa is friends with Adam; po czyjej jesteś stronie? whose side are you on?; Adam jest w porządku Adam is OK l. alright; to nie jest w moim guście that's not my style; jestem na bakier z gramatyką I haven't a clue about grammar; z teściową jestem na złej stopie I'm on bad terms with my mother-in-law; z prezesem jestem na ty I'm on a first name basis with the president; jestem za reformą I'm for the reform; oni są z sobą za pan brat they are on familiar terms; jestem z Ewą po słowie przest. I'm engaged to Eve.

2. ( część orzeczenia imiennego) jestem studentem I am a student; byłam piosenkarką I was a singer; będę generałem I will be a general; ta dziewczyna jest ładna that girl is pretty; samochód jest ojca that's father's car; ten długopis nie jest mój this pen isn't mine; bądź zdrów! get well!; jesteś dla mnie niczym! you mean nothing to me; on nie był sobą he wasn't himself; dwa razy dwa jest cztery two plus two is l. equals four.

3. ( w zdaniach bezosobowych) (= zdarzać się) jest piękny dzień it's a beautiful day; był kwiecień it was April; było to dość dawno it was l. happened quite a long time ago; był do ciebie telefon you had a call; było już późno it was getting late; nie ma co jeść there's nothing to eat; będzie z godzinę temu, jak... it's been an hour since...; a co będzie ze mną? what will happen to me?; ciekaw jestem, co z niego będzie I'm curious (about) what will become of him; jeżeli tak jest if it is so; być może maybe, perhaps; co będzie, to będzie come what may; co było, to było let bygones be bygones; jakoś to (w końcu) będzie thing's will turn out fine (in the end); co ci jest? what's wrong l. the matter with you?; z tej mąki nie będzie chleba it's hopeless; nie może być that's impossible; jest już po nim it's too late for him; he's done for; he's a goner l. a has-been; co było, a nie jest, nie pisze się w rejestr what's done is done; tak jest! exactly!, precisely!, that's right; wojsk. yes, sir!; to jest (= czyli) that is; było nie było whatever happens; no matter what (happens).

czasownik posiłkowy

1. tylko będę będziesz itd. ( w formach czasu przyszłego) will (be); będę pamiętał o tym I'll remember that; dzieci będą w ogrodzie the kids will be in the garden; będziemy śpiewać kolędy we're going to sing carols.

2. ( w formach strony biernej) dom był sprzedany za... the house was sold for...; jesteś obserwowany you are being watched; droga jest już naprawiona the road has been repaired.

- co to (jest)? what’s this/that?

- co jest na górze? what’s upstairs?

- co robisz? what are you doing?

- co mi kupiłaś? what did you buy for me?

- co się dzieje? what’s going on a. happening?

- co ci po tym? what do you need it for?

- o co chodzi? what’s the problem a. matter?, what’s going on?

- w co się ubierzesz? what are you going to wear?

- czego szukasz? what are you looking for?

- czego on chciał? what did he want?

- czego a. copot. chcesz w zamian? what do you want in exchange?

- do czego służy ten guzik? what is this button for?

- z czego jest ta koszula? what is this shirt made of?

- czemu się tak przyglądasz? what are you looking at?

- czym mam otworzyć tę puszkę? what shall I open this tin with?

- czym żywią się wieloryby? what do whales feed on?

- czym to się skończy? how will it (all) end?

- o czym oni mówią? what are they talking about?

- co to za maszyna? what’s this/that machine?

- co to za kamień? what kind of stone is this?

- co ty na to? what do you say a. think?

- co u ciebie? how are you?, what’s new?, how’s life (treating you)?

- co z tobą? źle się czujesz? what’s wrong (with you)?, don’t you feel well?

- psa zabierzemy ze sobą, ale co z kotem? we can take the dog with us, but what about the cat?

- co z tego? a. no to co? what of a. about it? pot.

- co z tego, że kocha? so he’s in love, so what? pot.

- co on, oszalał, żeby tyle forsy przepuścić! pot. he must be mad blowing all that money pot.

- czego tam nie ma na strychu! there are all sorts of things in the attic

- czym to on w życiu nie był! he’s done all sorts of things in life

- co ty mi tu przyniosłeś? what on earth have you brought me?

- po co a. na co? what for?

- po co jedziesz do Krakowa? what are you going to Cracow for?

- na co ci ten scyzoryk? what do you need this penknife for?

- i na co wam to było? what did you have to (go and) do that for?

- czego tam poszłaś? pot. what did you go there for?

- czemu płaczesz? what are you crying for?

- czemu nie? why not?

- „idziesz z nami?” – „czemu nie” ‘are you coming with us?’ – ‘why not?’

- powiedz, co chcesz na śniadanie tell me what you want for breakfast

- zapytaj go, co zrobił z nożyczkami ask him what he’s done with the scissors

- dobrze byłoby wiedzieć, o co właściwie mu chodzi it would be good to know what he really wants

- przysłuchiwał się, o czym rozmawiają he was listening in on their conversation

- nie wiem, co to była za ryba I don’t know what kind of fish it was

- nie rozumiem, po co tu przyszedł I don’t understand why he came here a. what he came here for

- powiem mu jutro, co i jak I’ll tell him tomorrow what’s what

- wiesz co?… (do) you know what?… pot., (I’ll) tell you what… pot.

- wszystko to, co chciał zrobić everything (that) he wanted to do

- mam coś, co cię zainteresuje I’ve got something that’ll interest you

- nie zrobiłam nic, czego musiałabym się wstydzić I did nothing (that) I ought to be ashamed of

- rób, co chcesz do what you want

- czym była kiedyś łacina, tym stał się dziś język angielski what Latin was once, English is today

- co jest naprawdę nieznośne, to myśl, że… what is really maddening is the thought that…

- z czego będziemy żyć, to mój kłopot what we’re going to live on is my problem

- co się stało, to się nie odstanie what’s done is done

- powiedział, że pożyczył mi pieniądze, co nie było prawdą he said he had lent me some money, which wasn’t true

- zdał ostatni egzamin, czym bardzo ucieszył rodziców he passed the last exam, which made his parents very happy

- on ma tyle samo wrogów, co przyjaciół he has as many enemies as he has friends

- zatrudniamy tyle samo pracowników, co rok temu we employ as many people as we did a year ago

- mam dwa razy tyle pracy, co ty I have twice as much work as you (have)

- kapelusz tego samego koloru, co płaszcz a hat the same colour as the coat

- mieszkam w tym samym domu, co on I live in the same building as he does

- rodzice tyle go widywali, co na obiedzie his parents only saw him at dinner time

- ktoś, co nigdy nie był w wojsku someone who has never been in the army

- znam kogoś, co to chętnie zrobi I know someone who’ll be glad to do it

- gdzie się podział ten chłopak, co u was mieszkał? what happened to the boy who used to live with you?

- wiesz, co ty dla niego jesteś? do you know what you are to him?

- ten młyn, co to w nim teraz jest hotel that mill that’s a hotel now

- co się tak kręcisz? why can’t you sit still?

- co tak wcześnie wstałaś? why did you get up so early?

- coś taki wesoły? why are you so cheerful?, what are you so cheerful about?

- co to za dureń z niego! what a clown he is! pejor.

- co za niespodzianka! what a surprise!

- nie masz pojęcia, co to za rozkosz! you’ve no idea what a delight it is

- co dzień/sobota every day/Saturday

- co dziesięć minut/dwa tygodnie every ten minutes/two weeks

- co chwilę a. chwila every couple of minutes, every now and then

- przystawał co krok he stopped with each a. every step

- co jakiś czas tu zagląda, żeby sprawdzić, co robimy he looks in every now and then to check on us

- opuszczał co drugą stronę he was skipping every other page

- co wytrwalsi zostali do końca sztuki only the most persevering stayed till the end of the play

- (ona) pracuje w tej samej firmie co ja she works for the same company as me

- ten sam/to samo co zawsze the same as always

- taki sam jadłospis co przed tygodniem the same menu as a week ago

- to już nie ten człowiek, co dawniej he’s not the man he used to be

- jest równie inteligentny, co przebiegły he’s as intelligent as he is crafty

- mogła mieć równie dobrze trzydzieści co czterdzieści lat she could just as well have been thirty as forty

- co ciekawe/dziwne… what’s interesting/strange…

- co gorsza… what’s worse…

- co więcej… what’s more…

- ale ona urosła, co? she’s really grown, hasn’t she?

- będziemy w kontakcie, co? we’ll be in touch, right? pot.

- miłe dzieciaki, co nie? nice kids, eh? pot.

- nie poznajesz mnie, co? you don’t recognize me, do you?

- wszyscy gdzieś jadą na wykacje, a my co? everyone’s going somewhere on holiday, and what about us?

- kto cię tu wpuścił, co? who let you in, eh? pot.

- i co, zdałeś egzamin? well, did you pass (the exam)?

- co ty, chcesz oberwać od ojca? you don’t want to get it from your father, do you? pot.

- a ty co? dzwonka nie słyszałeś? what are you doing? – didn’t you hear the bell?

- co do mnie, nigdy w horoskopy nie wierzyłem as for me, I’ve never believed in horoscopes

- co do pańskiego artykułu… as for your article…, as far as your article is concerned…

- mamy zastrzeżenia co do ostatniej partii towaru we have some reservations regarding the last consignment

- jego uwagi co do nowelizacji ustawy his remarks regarding a. concerning the amendment of the law

- ustalenia co do zakresu prac details regarding a. concerning the scope of the work

- druga co do wielkości partia polityczna the second largest party

- dziesiąte co do wielkości państwo świata the world’s tenth largest state

- co do godziny/dnia to the hour/day

- o siódmej co do minuty at seven o’clock sharp

- przyszedł punktualnie co do minuty he came a. arrived right on the dot pot.

- oddał mi wszystko co do grosza he gave me back every single penny

- powtórzyła wszystko co do słowa she repeated everything word for word

- zginęli wszyscy co do jednego not one of them survived

- co wstawał, robiło mu się słabo each time he got up, he felt faint

- co otworzył gazetę, wszędzie o Iraku every time he opened a newspaper, there was something about Iraq

- co strzelił, to chybił every time he fired, he missed

- co wspiął się wyżej, to zsuwał się each time he climbed up, he slipped down again

- co premiera, to sukces each new production is/was a success

- co chłop, to chłop you can’t beat a man (about the place)

- co głowa, to głowa you can’t beat good brains

- co prawda, to prawda I’ll second that

- co dyrektor, to nie zwykły robotnik a director’s not just any worker

- czym większy przywódca, tym groźniejszy jego upadek the greater the leader, the further he has to fall

■ a co tam what do I care?, what does it matter?

- chciała pokazać, co to nie ona she wanted to show what she was made of

- co jak co, ale ciasto robisz pyszne say what you like, but you make delicious cake

- czego jak czego, ale pieniędzy im nie brakuje whatever they’re short of, it’s not money

- co najmniej at least

- co najwyżej at most

- co to, to nie! pot. that’s out of the question!; no way! pot.

- co (proszę)? pot. (w odpowiedzi) what?

- „Adam!” – „co?” ‘Adam!’ – ‘what?’

- „jesteś tam?” – „a co?” ‘are you there?’ – ‘what do you want?’

- co (takiego)? (wyrażające zdziwienie) what?, really?

- dopiero a. tylko a. ledwo co only just

- goście dopiero co wyjechali the guests have not long gone, the guests have only just left

* * *

* * *

Gen. czego Dat. czemu Ins. i Loc. czym

1. ( zastępuje rzeczowniki) what; rób, co chcesz do what you want; czego (znowu) chcesz? what do you want (now)?; zwł. z irytacją what is it that you want (now)?; co to będzie? (= co chcesz zrobić?) what is it going to be?, what'll it be?; (= co się stanie?) what'll happen?; po co? what for?; byle co anything; Bóg wie co God knows what; diabli wiedzą co only the Devil knows; co to, to nie I won't have that; jeszcze czego! anything else?, what('s) next?; bądź co bądź anyway; w czym rzecz what's the matter; w razie czego (just) in case, if need(s) be; jak przyjdzie co do czego when the chips are down; nie ma co! there is no point; co komu do tego? it is none of anybody's business, why should it be anyone's business?, why should they care?; co mi tam! I don't care, I couldn't care less, who cares?; co będzie, to będzie happen what may; będzie co ma być what is to be, will be; what must be, must be; what will be, will be; co było, a nie jest, nie pisze się w rejestr let bygones be bygones; co z oczu, to z serca out of sight, out of mind; co się stało, to się nie odstanie what's been done cannot be undone, let bygones be bygones; co za dużo, to niezdrowo too much of a good thing, too much breaks the bag; co się odwlecze, to nie uciecze there is luck in leisure; co ma wisieć, nie utonie he that is born to be hanged shall never be drowned, if you're born to be hanged then you'll never be drowned; co nagle, to po diable haste makes waste; czym chata bogata, tym rada what's mine is yours; co ma piernik do wiatraka what do these two things have in common?, it is quite beside the point.

2. (jako zaimek względny, głównie w pytaniach i zdaniach złożonych) co tchu at full l. top speed, in all haste; tyle, co kot napłakał next to nothing; co do grosza not a penny less, not a penny more; tyle pomoże, co umarłemu kadzidło it won't do any good, it won't help at all.

( rozpoczyna zdanie podrzędne) which.

1. ( wyraża powtarzalność) every; co krok every step; co godzina/co chwila/co miesiąc/co roku every hour/every moment/every month/every year; co prawda admittedly; co prawda, to prawda you're right; co rusz every moment, every time; na co dzień every day; co i raz pot. every moment, every time; co kraj, to obyczaj every country has its customs; every land has its own law; so many countries, so many customs.

2. ( wzmacnia przysłówki) what, still; co gorsza what's worse, worse still; co więcej what's more; co dwie głowy, to nie jedna two heads are better than one.

3. (wyraża pytanie o przyczynę, cel) why; co się tak długo zastanawiasz? why have you been dwelling on it so long?

- dzień powszedni (roboczy) weekday; (zwykły) ordinary day

- pociąg kursuje wyłącznie w dni powszednie the train only runs on weekdays

- tak wygląda nasz dzień powszedni that’s what a typical day is like

- dzień pracy a. roboczy a working day GB, a workday US

- dzień wolny od pracy a holiday

- autobus nie kursuje w święta i dni wolne od pracy the bus does not run on Sundays or holidays

- dzień świąteczny a holiday

- wziąć dzień urlopu to take a day off

- tego dnia było pochmurno it was a cloudy day

- pewnego dnia one day

- pewnego dnia się o tym dowiecie you’ll get to know about it one day

- pewnego dnia obudzisz się i… one day you’ll wake up and…

- na drugi/trzeci dzień a. drugiego/trzeciego dnia on the second/third day

- trzeciego dnia poczuła się lepiej she felt better on the third day

- cztery dni później four days later

- co drugi/co trzeci dzień every second/third day

- lada dzień any day now

- wydarzenie/temat/bohater dnia an event/topic/hero of the day

- mieć swój dzień to have ones day

- to był mój wielki dzień it was my big day

- mam dziś dobry dzień today is my lucky day

- dziś mam zły dzień, robota mi się nie klei this really isn’t my day, work is heavy going

- pechowy/szczęśliwy dzień unlucky a. bad/lucky day

- co dzień every day, daily

- ubranie na co dzień clothes for everyday use

- na co dzień chodziła w spodniach she normally a. usually wore trousers

- wstał jak co dzień przed piątą as usual he got up before five o’clock

- tak na co dzień pusto tu i ciemnawo usually, it’s an empty and dark place

- co dnia książk. every day, daily

- spotykał ją co dnia he met her every day

- dzień w dzień day in day out, day by a. after day

- matka wydzwania do nas dzień w dzień mother phones us every single day

- w tych dniach one of these days, any day now

- wyjeżdża w tych dniach he’s leaving any day now

- na dniach pot. any day now

- powinien wrócić na dniach he should return any day now

- z dnia na dzień (nagle) from one day to the next; (stopniowo) day by day

- odkładać coś z dnia na dzień to delay doing sth

- żyć z dnia na dzień to live from hand to mouth a. a hand-to-mouth existence

- z dnia na dzień nabierają wprawy they are becoming more proficient by the day

- z dnia na dzień musiał zmienić mieszkanie he had to move unexpectedly

- ciężki/pracowity dzień a hard/busy day

- spędzić dzień na zakupach/na plaży to spend the day shopping/on the beach

- dobrze rozpocząć/zakończyć dzień to begin the day/end the day well

- było jeszcze ciemno, kiedy w szpitalu zaczął się dzień it was still dark outside when the day began at the hospital

- przez cały dzień the whole day

- przez cały dzień przygotowywała się do przyjęcia it took her the whole day to get ready for the party

- uszycie sukienki zajęło jej cały dzień it took her the whole day to sew the dress

- cały (boży) dzień the whole day long

- siedzą cały dzień za biurkami i nic nie robią they sit at their desks all day long doing nothing

- cały dzień spędził w łóżku/przed telewizorem he spent the whole day in bed/watching television

- całymi dniami a. po całych dniach all day (long)

- całymi dniami a. po całych dniach nie ma go w domu he’s never at home

- dzień i noc a. dniem i nocą a. dniami i nocami day and night

- pracował dniami i nocami he worked day and night

- krem na dzień a day cream

- dzień dobry good day; (rano) good morning; (po południu) good afternoon

- na dzień dobry (na powitanie) in salutation; pot., przen. (na początek) for a start

- ukłonić się komuś/pocałować kogoś na dzień dobry to greet sb/to greet sb with a kiss

- na dzień dobry dostał służbowy samochód for starters he was given a company car

- już na dzień dobry przegraliśmy dwa mecze we immediately lost two matches

- słoneczny/deszczowy dzień a sunny/rainy day

- najkrótszy/najdłuższy dzień w roku the shortest/longest day of the year

- dzień się wydłuża the days are getting longer

- w listopadzie dnia ubywa in November the days begin to draw in

- dzień wstaje a. wschodzi a. budzi się dawn a. the day is breaking

- za dnia by day, in a. during the daytime

- wrócimy jeszcze za dnia we’ll be back before nightfall

- za dnia wszystko lepiej widać it’s easier to see everything in the daylight

- skończymy do dnia a. przed dniem we’ll finish early in the morning

- wrócili nade a. przede dniem he got back early in the morning

- dzień kalendarzowy calendar day

- jaki dziś dzień? what day is it today?

- poznaliśmy się w dniu jego urodzin we met on his birthday

- umowa z dnia 31 marca 1994 a contract dated a. of 31March 1994

- dzień wczorajszy/dzisiejszy/jutrzejszy książk. yesterday/today/tomorrow

- na dzień dzisiejszy książk. as of today

- żyć dniem dzisiejszymprzen. to live a day-to-day existence

- wspomnienia o dniu wczorajszym przen. memories of the past

- o dzień jazdy stąd jest oaza there’s an oasis one-day’s ride away from here

- miasteczko leży dwa dni drogi stąd the town is two days’ journey away from here

- dożywać ostatnich dni to live out the rest of one’s days

- pragnął zapomnieć o dniach poniewierki he wanted to forget his days of misery

- □ dzień polarny Astron. polar day

- dzień rektorski Uniw. a day free from classes

- Dzień Dziecka Children’s Day

- Dzień Matki Mother’s Day

- Dzień Kobiet Women’s Day

- Dzień Pański Relig. Day of the Lord

- Dzień Pojednania a. Przebłagania Relig. Day of Atonement, Yom Kippur

- dzień skupienia Relig. day of retreat

■ nie znać a. nie być pewnym dnia ani godziny to be (living) on borrowed time książk.; to know neither the day nor the hour

- podobny jak dzień do nocy as different as chalk and cheese

* * *

* * *

dni- Gen. -a pl. -e l. dni

1. ( od wschodu do zachodu słońca) day; dzień dobry (= powitanie) ( przed południem) good morning; ( po południu) good afternoon; dzień wolny (od pracy) day off; dzień pracy l. roboczy weekday; dzień powszedni weekday; dzień świąteczny holiday; dzień polarny astron. polar day; przesilenie dnia z nocą solstice; do białego dnia till dawn; w biały l. jasny dzień in broad daylight; rośliny krótkiego dnia bot. short-day plants; cały boży dzień all day long, the whole day; dniem i nocą day and night; przede l. nade dniem just before dawn; podobny jak dzień do nocy like night and day.

2. (= doba) day and night; dzień po dniu day after day; dzień w dzień day in, day out; dzień wczorajszy (= wczoraj) yesterday; (= przeszłość) yesterday, past; dzień dzisiejszy (= dzisiaj) today; (= teraźniejszość) today, present; dzień jutrzejszy (= jutro) tomorrow; (= przyszłość) tomorrow, future; szukać wczorajszego dnia hang around; do dnia dzisiejszego until now; temat dnia headline; bohater dnia hero of the day; nie znasz dnia ani godziny you never know the day; żyć z dnia na dzień live from day to day, live from hand to mouth; odkładać coś z dnia na dzień put sth off from day to day; co dzień every day; mieć dobry dzień have one's lucky day, have a good day; mieć zły dzień have a lousy l. bad day; dzień drogi dzieli nas od Warszawy we are a day's journey from Warsaw; trzy dni zwolnienia lekarskiego three days' sick leave; opłata za dzień day's rate.

3. (= wyznaczony termin) date; dzień ślubu wedding day; dzień tygodnia week day; dzień imienin nameday; dzień urodzin birthday; lada dzień any day, any time now; po dziś dzień till now; do sądnego dnia forever; Dzień Kobiet Women's Day; Sądny Dzień rel. Doomsday; Dzień Zaduszny rz.-kat. All Souls' Day.

4. (= jakiś okres) days; twoje dni są policzone your days are numbered.

- jego kariera to kontinuum wielkich sukcesów przen. his career has been an unbroken succession of major successes

- wyciąg z konta a bank statement

- otworzyć konto to open an account

- zamknąć konto to close one’s account

- mieć/założyć konto w banku to have/open a bank account

- ma tysiąc złotych na koncie he has a thousand zlotys in his account

- przelać gotówkę na konto to transfer money to an account

- wpłacić pieniądze na konto to pay money into an account, to make a deposit

- podjąć pieniądze z konta to withdraw money from an account, to make a withdrawal

- sprawdzić stan konta to check the balance of one’s account

- zrobić debet na koncie to overdraw one’s account, to be overdrawn

- transakcje księgowane na kontach transactions booked to the accounts

- konto zbiorowe a general account

■ zapisać coś na (swoim) koncie to chalk up sth, to rack up sth US

- zapisać na swoim koncie kolejny medal/sukces to chalk up another medal/victory

- mieć coś na (swoim) koncie to have sth on one’s scorecard a. track record; to have sth to one’s credit [zasługi]; to have sth under one’s belt [doświadczenie, praktykę]

- mieć na swoim koncie wiele sukcesów/kilka rozwodów to have many successes/several divorces on one’s scorecard

- mieć na swoim koncie kilka bestsellerów/liczne nagrody to have several best-sellers/numerous awards to one’s credit

- mieć na swoim koncie kilka lat zatrudnienia na kierowniczych stanowiskach to have several years’ experience in management positions under one’s belt

- napijemy się czegoś na to konto? shall we have a drink to celebrate?, shall we use it as an excuse to have a drink? zapisać coś na czyjeś konto to give sb the credit for sth

- moje zasługi zapisano na jego konto he got the credit for my efforts

- zapisać a. złożyć coś na konto czegoś to put a. set sth down to sth; to chalk sth up to sth pot.

- złożono to na konto zdenerwowania/braku doświadczenia they/we put it down to nerves/inexperience

- kontrintuicyjny counter-intuitive

- kontrakcja countermove

- kontragitacja counter-campaigning

- bank centralny the central bank

- bank kredytowy/inwestycyjny/hipoteczny a credit/an investment bank/a mortgage

- ulokować oszczędności w banku to put one’s savings in the bank

- otworzyć/zamknąć konto w banku to open/close a bank account

- podjąć pieniądze z banku to withdraw money from a. take money out of the bank

- oddać utarg do banku to deposit takings in the bank

- napad na bank a bank raid

- bank danych Komput. a data bank

- bank krwi/spermy/szpiku kostnego a blood/sperm/bone marrowbank

- trzymać bank to hold the bank

- po banku! banco!

- rozbić bank to break the bank

■ na bank pot. honest pot

- oddam ci jutro, na bank I’ll give it back tomorrow, honest

- masz to jak w banku! it’s a dead cert! pot., it’s in the bag! pot.

* * *

* * *

1. (przedsiębiorstwo, które zajmuje się operacjami pieniężnymi) bank; mieć konto l. rachunek w banku have an account with a bank; bank handlowy commercial l. business bank; bank państwowy national l. government l. state bank; bank akcyjny incorporated bank; bank komercyjny credit l. commercial bank; bank depozytowy deposit bank; bank hipoteczny mortgage l. land bank; bank centralny banker's l. central bank; bank spółdzielczy co-operative bank; bank inwestycyjny investment bank; bank emisyjny issuing bank, bank of issue; obrabować bank rob a bank; Narodowy Bank Polski Polish National Bank; Bank Światowy World Bank; coś jest u kogoś, gdzieś jak w banku; masz to jak w banku pot. you can bank on it; you can take that to the bank.

2. (miejsce, gdzie się gromadzi informacje, materiały) bank; bank pomysłów idea bank; bank danych komp. data bank.

3. med. bank; bank krwi/narządów blood/organ bank.

4. ( w grze) bank, pool; trzymać bank bank, hold the bank; rozbić bank break the bank.

- załatwiać interes a. interesy to see to some business

- mieć pilny interes (do załatwienia) to have urgent business (to attend to)

- to nie twój interes! pot. it’s none of your business

- pilnuj swojego interesu pot. mind your own business

- mam do ciebie interes I’ve got something I’d like to talk to you about

- mieć na celu swój interes to have one’s self-interest a. one’s own interest(s) in mind

- działać w czyimś (najlepszym) interesie to act in sb’s (best) interest(s)

- działać w interesie czegoś to act in the interests of sth

- obniżanie kosztów leży w naszym interesie it’s in our interest(s) to lower our costs

- sprzeczny ze społecznym a. z publicznym interesem contrary to the public interest

- człowiek interesu a business person

- człowiek stworzony do interesów a born business person

- mieć głowę do interesów to have a good head for business

- podróżować w interesach to travel on business

- prowadzić interes a. interesy to be a business person, to be in business

- prowadzić a. robić z kimś interesy to do business with sb, to have (business) dealings with sb

- robić na czymś (dobry) interes a. (dobre) interesy to make a profit on sth

- kręcić się a. chodzić koło swoich interesów pot. to look after one’s (own) business

- ubić interes to make a deal

- interesy idą a. stoją dobrze/źle business is brisk/slack

- prowadzić dochodowy/nieopłacalny interes to run a profitable/unprofitable business

- założyć rodzinny/własny interes to start up a. establish a family/one’s own business

■ kokosowy a. złoty interes pot. gold mine pot.

- zrobić na czymś kokosowy interes to make a bundle on sth pot.

- ładny interes! pot. a pretty a. fine kettle of fish pot.

- nie ma karesu bez interesu przysł. there’s no such thing as a free lunch

* * *

* * *

1. (= sprawa, prośba) business, matter, affair; mieć do kogoś interes pot. have sth to talk to sb about; have a matter to take up with sb; have a little business (to discuss) with sb; mieszać się do czyichś interesów pot. meddle with sb's affairs; poke l. pry into sb's affairs; (to) nie twój interes pot. (it's) not your business; (it's) no business of yours; (it's) none of your business.

2. (= zysk, korzyść) bargain; interes polityczny polit. political matter; chodzić koło swoich interesów go about one's business; serve one's own interests; coś leży w czyimś interesie sth is to sb's (best) interest(s); sth is in sb's interest; mieć w czymś (swój) interes have an axe to grind in sth; have a vested interest in sth; sprzeczność interesów clash of interests, conflict of interest(s).

3. (= działalność gospodarcza) business activity; człowiek interesu businessman; ( kobieta) businesswoman; nieczysty interes shady deal; uczciwy interes square deal; ruch w interesie business is booming, flourishing l. brisk; robić na czymś interes do a roaring trade in sth; profit from sth; wziąć się do interesu get down to business.

4. pot. (= prywatne przedsiębiorstwo, sklep, zakład) business; otworzyć własny interes open up a business, start a business; rozkręcić interes set up in business.

5. sl. (= penis) one's thing.

- mój syn chodzi już do szkoły my son already goes to school

- tam już czekało dwóch oficerów two officers were already waiting there

- już skończyłem I’ve (already) finished

- widziałem już ten film I’ve already seen this film, I’ve seen this film before

- czy ona już przyjechała? has she arrived yet?

- czy mogę już wejść? can I go in now a. yet?

- noga już mnie nie boli my leg has stopped aching now a. is no longer aching

- człowiek niemłody już, ale pełen wigoru a man getting on in years, but still full of life

- już po wszystkim it’s all over

- już po tobie/mnie you’re/I’m done for pot.

- już miała wychodzić… she was about to leave a. on the point of leaving…

- już cię tu nie ma! be off with you! pot.

- ale już! right now!; double quick! GB pot.

- wynocha stąd, ale już! clear off out of it, right this minute! pot.

- już idę I’m coming

- „obiad na stole” – „już, już” ‘dinner’s ready’ – ‘just coming!’

- podjął decyzję już dwa dni wcześniej he had already taken the decision two days before

- gazeta ukazuje się już od roku the newspaper’s been in circulation for a year now

- już starożytni Grecy uważali, że… (even) the ancient Greeks believed that…

- jest już godzina dziesiąta it’s ten o’clock already

- już jako dorosły mężczyzna (already) as a grown man

- do Warszawy przeniósł się już po wojnie he moved to Warsaw after the war (was over)

- już w listopadzie spadł śnieg it was already snowing in November

- już niedługo! not much longer now!

- do egzaminu zostały już tylko dwa tygodnie it’s only two weeks till a. to the exam (now)

- „jak daleko jeszcze?” – „już tylko pięć kilometrów” ‘how much further?’ – ‘only five more a. another five kilometres’

- już niedługo a. wkrótce się spotkamy we’ll see each other very shortly a. soon

- przebiegł już 10 kilometrów he has already run ten kilometres

- to już dziewięćdziesiąta minuta meczu the match is already in its ninetieth minute

- nie ma już nic w lodówce there’s nothing left in the fridge

- „co jeszcze masz do powiedzenia?” – „już nic” ‘what else have you got to say?’ – ‘nothing’

- skoro nie ma już więcej pytań… since there are no more questions…

- to już coś that’s (already) something

- liczy się już sam udział participation itself counts

- to już wystarczy, żeby ją uniewinnić that in itself is enough a. sufficient for her to be acquitted

- już to, co powiedziałeś, świadczy o twojej uczciwości what you’ve said in itself is proof of your honesty

- teraz już przesadziłeś now that’s an exaggeration (on your part)

- a już kąpanie się w morzu w środku zimy, to na pewno wariactwo and going as far as to swim in the sea in the middle of winter is sheer madness

- już ja ci pokażę! pot. I’ll show you! pot.

- już ja się postaram, żebyś tego pożałował! pot. I’ll make sure you regret this!

- już ojciec ci dołoży! pot. now you’ll catch a. get it from father! pot.

■ i już and that’s that

- powiedziała, że go kocha i już she said she loved him and that’s that

- „skąd ty to wiesz?” – „wiem i już!” ‘how do you know?’ – ‘I know, that’s all!’

- nie i już! I said no, and that’s that!

- już to…, już to… książk. sometimes… and sometimes…, either… or…

- postaci już to komiczne, już to tragiczne characters that are sometimes comic, sometimes tragic

- cały dzień już to opalali się, już to grali w karty all day long they were either sunbathing or playing cards

* * *

* * *

i particle

1. already; jak już mówiłem as I have already said; już idziesz? are you leaving already?; już jestem spóźniony I'm late already.

2. yet ( w pytaniach ogólnych); czy już jadłeś? have you eaten yet?; czy Tom już przyjechał? has Tom arrived yet?

3. już nie not any more.

4. to już koniec it's all over; już po mnie I've had it; I'm done; nie i już! the answer is no!; no means no!; już ja cię nauczę! I'll teach you a lesson!; tego już za wiele! that's the last straw!; już cię nie ma! out you go!; już idę! I'm just coming!; już miałem powiedzieć... I was just about to say...

* * *

ogni- Gen. -a

1. (= palenie się) fire; dolać oliwy do ognia add fuel to the flames; języki ognia tongues of fire; na wolnym ogniu kulin. on a low heat; nie igraj z ogniem! don't play with fire!; nie ma dymu bez ognia przen. there's no smoke without fire; ogień i woda przen. fire and water; słomiany ogień l. zapał short-lived enthusiasm; ściana ognia wall of fire; upiec dwie pieczenie na jednym ogniu przen. kill two birds with one stone; wpaść jak po ogień make a whirlwind visit.

2. (= pożar) fire; coś stoi w ogniu sth is in flames; łuna ognia glow; skoczyć dla kogoś w ogień go through fire and water for sb; ugasić ogień put out a fire; zaprószyć gdzieś ogień set sth on fire.

3. (= ognisko, stos) fire; ( ofiarny) pyre.

4. (= płomień) fire, flame; (zapalniczki, zapałki) light; masz ogień? pot. do you have a light?, got a light?; sztuczne ognie fireworks; zimne ognie sparklers.

5. (= strzały z broni) fire; być na linii ognia be in the line of fire; krzyżowy ogień pytań przen. cross-examination; ognia! wojsk. fire!; ogień artyleryjski shellfire; ogień armatni gunfire; ogień krzyżowy wojsk. crossfire; otworzyć ogień wojsk. open fire; przerwać ogień! wojsk. cease fire!

6. przen. (= namiętność, pasja) (gniewu, nienawiści, żądzy) fire, fervor.

7. przen. (= żar) heat.

8. przen. (= rumieniec) blush.

9. przen. (= łuna) glow.

* * *

1. (= wypełniony czymś) full ( czegoś of sth); filled with sth ( czegoś with sth); tramwaj pełen ludzi tram full of people; pokój pełen kwiatów room filled with flowers; pełen etat full-time employment; czerpać z czegoś pełną garścią l. pełnymi rękami take sth by the handful; mieć pełne ręce roboty have one's hands full; do pełna up to the brim.

2. (= przepełniony czymś) brimming, teeming ( czymś with sth); oczy pełne łez eyes brimming with tears.

3. (= obfitujący w coś) full ( czegoś of sth); abundant ( czegoś in sth); droga pełna zakrętów road full of bends.

4. (= zupełny, absolutny) complete, total, absolute; pełne szczęście complete happiness; pełne utrzymanie full board; pełne poparcie whole-hearted support; pełne morze high seas; pełny wiatr żegl. quartering wind; pod pełnym żaglem żegl. at full sail; mówić pełnym głosem speak freely; odetchnąć pełną piersią breethe deeply; darzę cię pełnym zaufaniem I trust you entirely; mam pełną władzę nad nimi I've got absolute power over them; on ma pełną swobodę wyboru he is free to choose.

5. (= zupełny, doskonały) full, high; pełną parą l. na pełnych obrotach at full blast; w pełnym toku in full swing; koń pełnej krwi thoroughbred horse, purebred horse.

6. (= kompletny) complete, unabridged; w pełnym brzmieniu without omissions, unabridged; komisja w pełnym składzie committee at full strength; rycerz w pełnej zbroi fully-armored knight; pełne mleko full-cream milk; kąt pełny geom. round angle; w pełnym tego słowa znaczeniu in the full sense of the word.

7. (= lity) solid, massive.

8. (= zaokrąglony, tłusty, gruby) round, plump; ( o kształtach) curvy.

9. ( o kwiatach) (= rozwinięty) full.

* * *

* * *

1. (o szybie, lodzie) crack; (= zarysować się) flaw; (= rozłupać się) rift, cleave; (o desce, pniu) split; ( o farbie) check, crack; (o sznurku, strunie, strąkach) burst; ( o wrzodzie) burst (open); (o ubraniu, tkaninie) rip; uszy mi pękają od tego hałasu this noise is ear-splitting; głowa mi pęka I've got a splitting headache, my head is splitting; choćbym pękł, to... not even if I had all the power in the world...; pękać z ciekawości burn l. burst with curiosity; pękać z dumy swell with pride, be puffed up with pride; pękać z zazdrości be burning with envy, be eating one's heart out; pękać ze śmiechu laugh one's head off, split one's sides; pękać w szwach burst l. split at the seams; sala pęka w szwach the house is full to bursting.

2. (= rozrywać się) snap, break, split, rip; pękły mi spodnie my pants split.

3. (= wybuchać) burst, explode; co chwila pękały granaty grenades would explode now and again; bomba pękła pot. the shit hit the fan, the curtains parted.

4. (o wydaniu, konsumpcji) crack, blow, pop; pękło parę butelek pot. ( o piwie) we cracked a few; (o piwie, winie) we popped a few; ( o wódce) we tossed back l. killed a few; pękło tysiąc złotych pot. we blew a grand.

5. (= bać się) pussyfoot, chicken out; nie pękaj! don't be such a chicken.

- wierzch/wnętrze dłoni the back of the hand/the palm of the hand

- wsunąć komuś coś w dłoń to slip sth into sb’s hand

- złożyć dłonie do modlitwy to join one’s hands in prayer

- załamywać dłonie to wring one’s hands

- przesunęła dłonią po poręczy fotela she ran her hand over the arm of the sofa

- przejechał wierzchem dłoni po policzku he passed his hand over his cheek

- co trzymasz w dłoni? what have you got in your hand?

- ucałował jej dłoń he kissed her hand

- uściśnijcie sobie dłonie shake hands

■ (jasne) jak na dłoni (oczywiste) as plain as a pikestaff

- bratnia a. przyjazna a. życzliwa dłoń a helping hand

- podać komuś bratnią a. przyjazną dłoń (wesprzeć) to offer sb one’s support; (pomóc) to lend a. give sb a helping hand

- kalać a. plamić czymś dłonie to sully one’s hands with sth

- mieć serce na dłoni to be open-hearted

- rzucać a. rozdawać coś hojną a. pełną a. całą a. otwartą dłonią to be generous with sth

- ująć a. uchwycić coś w swoje dłonie to take control of sth, to take sth into one’s own hands

- czytać a. wróżyć z dłoni to read palms

- wróżka wyczytała mi z dłoni, że będę żyć ponad sto lat a fortune-teller read my palm and told me I’d live to be over a hundred

- dłoń mnie świerzbiła, żeby go uderzyć/tego dotknąć my hand was a. my fingers were itching to spank him/to touch that

- prędzej włosy mi na dłoni wyrosną niż wygracie all the hell will freeze over before you win

- dostałem glejt na otwarcie budki z lodami I got a permit to open an ice cream stand

- kopać piłkę to kick the ball

- kopnąć puszkę/kamień to kick a tin/stone

- kopnąć kogoś w głowę/w żołądek to kick sb in the head/stomach

- kopali go buciorami po głowie they were kicking him in the head with their heavy boots

- kopnięciem otworzył drzwi he kicked the door open

- uważaj, bo żelazko kopie be careful, you might get a shock from the iron

- ten karabin nieźle kopie that rifle has quite a kick

- niechcący kopnął się w kostkę he accidentally kicked himself in the ankle

- kopali się i popychali they were kicking and pushing one another

- kopnął się do domu he hightailed it home