-
21 compunctio
compunctĭo, ōnis, f. [compungo].I.Lit., a puncture:II.ligni,
Ambros. in Psa. 118, Serm. 3, § 8.—Trop., the sting of conscience, remorse (eccl. Lat.), Salv. adv. Avar. 4, 8 al. -
22 compungo
I.Prop. (rare but class.):II.collum dolone,
Phaedr. 3, 6, 3:aculeis urticae,
Col. 8, 14, 8:acu,
Cels. 6, 18, 9:barbarus compunctus notis Threïciis,
branded, Cic. Off. 2, 7, 25:(colores) qui compungunt aciem lacrumareque cogunt,
dazzle, Lucr. 2, 420; cf.of heat and cold: sensus corporis,
id. 2, 432 (for Sen. Ep. 88, 39, v. compingo).—Trop.A.In gen.:B.(dialectici) ipsi se compungunt suis acuminibus,
prick themselves with their own stings, Cic. de Or. 2, 38, 158.—In late Lat. compungi, to be goaded by the stings of conscience, to feel remorse, Lact. 4, 18, 14; Sulp. Sev. Dial. 3, 13; cf. compunctio. -
23 conpungo
I.Prop. (rare but class.):II.collum dolone,
Phaedr. 3, 6, 3:aculeis urticae,
Col. 8, 14, 8:acu,
Cels. 6, 18, 9:barbarus compunctus notis Threïciis,
branded, Cic. Off. 2, 7, 25:(colores) qui compungunt aciem lacrumareque cogunt,
dazzle, Lucr. 2, 420; cf.of heat and cold: sensus corporis,
id. 2, 432 (for Sen. Ep. 88, 39, v. compingo).—Trop.A.In gen.:B.(dialectici) ipsi se compungunt suis acuminibus,
prick themselves with their own stings, Cic. de Or. 2, 38, 158.—In late Lat. compungi, to be goaded by the stings of conscience, to feel remorse, Lact. 4, 18, 14; Sulp. Sev. Dial. 3, 13; cf. compunctio. -
24 dies
dĭes (dīes, Liv. Andron. Fragm. Odys. 7), ēi ([etilde]ī, Verg. A. 4, 156; Hor. S. 1, 8, 35 et saep.;I.dissyl.: di-ei,
Ter. Eun. 4, 7, 31; also gen. dies, die, and dii—dies, as in acies, facies, pernicies, etc., Enn. ap. Gell. 9, 14; Ann. v. 401 Vahl.; Cic. Sest. 12, 28 ap. Gell. l. l.:die,
Prisc. p. 780 P.; even in Verg. G. 1, 208, where Gellius reads dies, v. Wagner ad loc., nearly all MSS. have die; cf. Rib. and Forbig. ad loc.; so,die,
Plaut. Ps. 4, 7, 59; id. Capt. 4, 2, 20; Caes. B. G. 7, 11, 5; id. B. C. 1, 14, 3; 3, 76, 2; Just. 2, 11, 17; cf. Oud. ad B. G. 2, 23, 1. Die appears to be certain in Sall. J. 52, 3; 97, 3. Also in Cic. Sest. 12, 28, Gellius reads dies, where our MSS., except the Cod. Lamb., have diei;perh. those words do not belong to Cicero himself. Form dii,
Verg. A. 1, 636, Rib. and Forbig. after Serv. and Gell. l. l.— Dat., diēī, saep. die, Plaut. Am. 1, 1, 120, acc. to Serv. Verg. G. 1, 208; Plaut. Am. 1, 3, 48; id. Capt. 3, 1, 4; id. Trin. 4, 2, 1;once dii,
id. Merc. 1, Prol. 13; cf. Roby, Gram. 1, 121 sq.); m. (in sing. sometimes f., esp. in the signif. no. I. B. 1.) [root Sanscr. dī, gleam: dinas, day; Gr. dios, heavenly; cf. Lat. Jovis (Diovis), Diana, deus, dīvus, etc. Old form, dius (for divus); cf.: nudius, diu, etc. The word also appears in composition in many particles, as pridem, hodie, diu, etc., v. Corss. Auspr. 2, 855 sq.], a day (cf.: tempus, tempestas, aetas, aevum, spatium, intervallum).Lit.A.In gen., the civil day of twenty-four hours.(α).Masc.:(β).dies primus est veris in Aquario... dies tertius... dies civiles nostros, etc.,
Varr. R. R. 1, 28, 1; cf. Plin. 2, 77, 79, § 188; Macr. S. 1, 3; Gell. 3, 2: REBVS IVRE IVDICATIS TRIGINTA DIES IVSTI SVNTO, XII. Tab. ap. Gell. 20, 1, 45; and 15, 13 fin.; for which;per dies continuos XXX., etc.,
Gai. Inst. 3, 78: multa dies in bello conficit unus, Enn. ap. Macr. S. 6, 2 (Ann. v. 297 ed. Vahl.); cf.:non uno absolvam die,
Plaut. Capt. 3, 5, 73:hic dies,
id. Aul. 4, 9, 11:hic ille est dies,
id. Capt. 3, 3, 3:ante hunc diem,
id. ib. 3, 4, 101:illo die impransus fui,
id. Am. 1, 1, 98; cf.:eo die,
Caes. B. G. 1, 22 fin.; 2, 6; 2, 32 fin.; 4, 11, 4; 5, 15 fin. et saep.:postero die,
id. ib. 1, 15, 1; 3, 6, 3 et saep.; Cic. Verr. 2, 2, 17; Sall. J. 29, 5; 38, 9 et saep.:in posterum diem,
Caes. B. G. 7, 41 fin.; id. B. C. 1, 65 fin. et saep.:diem scito esse nullum, quo die non dicam pro reo,
Cic. Q. Fr. 3, 3:domi sedet totos dies,
Plaut. Aul. 1, 1, 34:paucos dies ibi morati,
Caes. B. G. 7, 5, 4:dies continuos XXX. sub bruma esse noctem,
id. ib. 5, 13, 3:hosce aliquot dies,
Ter. Heaut. 4, 5, 4; cf. id. Eun. 1, 2, 71 et saep.:festo die si quid prodegeris,
Plaut. Aul. 2, 8, 10; so,festus,
id. Cas. 1, 49; id. Poen. 3, 5, 13; 4, 2, 26 et saep.—Fem. (freq. in poetry metri gratiā; rare in prose), postrema, Enn. ap. Gell. 9, 14:b.omnia ademit Una dies,
Lucr. 3, 912; cf. id. 3, 921; 5, 96 and 998: homines, qui ex media nocte ad proximam mediam noctem in his horis XXIV. nati sunt, una die nati dicuntur, Varr. ap. Gell. 3, 2, 2 (uno die, Macr. S. 1, 3):quibus effectis armatisque diebus XXX., a qua die materia caesa est,
Caes. B. C. 1, 36 fin.:Varronem profiteri, se altera die ad colloquium venturum,
id. ib. 3, 19, 4 (for which, shortly before: quo cum esset postero die ventum); cf.:postera die,
Sall. J. 68, 2 (for which, in the same author, more freq.:postero die): pulchra,
Hor. Od. 1, 36, 10:suprema,
id. ib. 1, 13, 20:atra,
Verg. A. 6, 429:tarda,
Ov. M. 15, 868 et saep.—(But Caes. B. C. 3, 26, 1; 3, 37, 1, read altero, tertio.)—Connections:B.postridie ejus diei, a favorite expression of Caesar,
Caes. B. G. 1, 23, 1: 1, 47, 2; 1, 48, 2 et saep., v. postridie;and cf.: post diem tertium ejus diei,
Cic. Att. 3, 7; Sulpic. ap. Cic. Fam. 4, 12, 2; Liv. 27, 35:diem ex die exspectabam,
from day to day, id. ib. 7, 26 fin.; cf.:diem ex die ducere,
Caes. B. G. 1, 16, 5; for which also: diem de die prospectans, Liv. 5, 48; and: diem de die differre, id. 25, 25: LIBRAS FARRIS ENDO DIES DATO, for every day, day by day, daily, XII. Tab. ap. Gell. 20, 1, 45; cf.:affatim est hominum, in dies qui singulas escas edunt,
Plaut. Men. 3, 1, 10; so,in dies,
every day, Cic. Top. 16, 62; Caes. B. G. 3, 23, 7; 5, 58, 1; 7, 30, 4; Vell. 2, 52, 2; Liv. 21, 11 Drak.; 34, 11 al.; less freq. in sing.:nihil usquam sui videt: in diem rapto vivit,
Liv. 22, 39; cf.:mutabilibus in diem causis (opp. natura perpetua),
id. 31, 29 (in another signif. v. the foll., no. II. A. 3); and: cui licet in diem ( = singulis diebus, daily) dixisse Vixi, etc., Hor. Od. 3, 29, 42. And still more rarely: ad diem, Treb. Gallien. 17; Vop. Firm. 4:ante diem, v. ante.—Die = quotidie or in diem,
daily, Verg. E. 2, 42; 3, 34:quos mille die victor sub Tartara misi,
id. A. 11, 397:paucissimos die composuisse versus,
Quint. 10, 3, 8:saepius die,
Plin. 15, 6, 6, § 22: die crastini, noni, pristini, quinti, for die crastino, nono, etc., v. h. vv. crastinus, nonus, etc.; and cf. Gell. 10, 24; Macr. S. 1, 4.—In partic.1.A set day, appointed time, term in the widest sense of the word (for appearing before court, in the army, making a payment, etc.).(α).Masc.: MORBVS SONTICVS... STATVS DIES CVM HOSTE... QVID HORVM FVIT VNVM IVDICI ARBITROVE REOVE DIES DIFFISVS ESTO, XII. Tab. ap. Cic. Off. 1, 12; Fest. p. 273, 26 Müll.; for which: STATVS CONDICTVSVE DIES CVM HOSTE, acc. to Cincius ap. Gell. 16, 4, 4;(β).and with comic reference to the words of this law,
Plaut. Curc. 1, 1, 5 (found also in Macr. S. 1, 16);and freq.: status dies,
Plin. Ep. 9, 39, 1; Suet. Claud. 1; Flor. 1, 13, 16 et saep.:hic nuptiis dictus est dies,
Ter. And. 1, 1, 75; cf.:dies colloquio dictus est ex eo die quintus,
Caes. B. G. 1, 42, 4; so,dictus,
id. ib. 5, 27, 5:iis certum diem conveniendi dicit,
id. ib. 5, 57, 2:die certo,
Sall. J. 79, 4; cf.constituto,
id. ib. 13 fin.:decretus colloquio,
id. ib. 113, 3:praestitutus,
Liv. 3, 22:praefinitus,
Plin. 35, 10, 36, § 109; Gell. 16, 4, 3:ascriptus,
Phaedr. 4, 11, 8 et saep.:quoniam advesperascit, dabis diem nobis aliquem, ut contra ista dicamus,
Cic. N. D. 3, 40; Caes. B. G. 1, 16, 5; id. B. C. 1, 11, 2; Sall. J. 109, 3; Liv. 35, 35 et saep.:dies ater,
an unlucky day, Sen. Vit. Beat. 25.—Fem. (so commonly in this sense in class. prose, but only in sing., v. Mützell ad Curt. 3, 1, 8):(γ).ut quasi dies si dicta sit,
Plaut. As. 5, 1, 11; so,dicta,
Cic. Fam. 16, 10 fin.; cf.:edicta ad conveniendum,
Liv. 41, 10 fin.:praestituta,
Plaut. Ps. 1, 3, 140; 2, 2, 28; Ter. Ph. 3, 2, 38; Cic. Verr. 2, 3, 14 fin.; id. Vatin. 15, 37; id. Tusc. 1, 39; Liv. 45, 11 et saep.; cf.constituta,
Cic. Caecin. 11, 32; Caes. B. G. 1, 4, 2; 1, 8, 3: certa eius rei constituta, id. B. C. 3, 33, 1:pacta et constituta,
Cic. Cat. 1, 9, 24:statuta,
Liv. 31, 29:stata,
id. 27, 23 fin.:certa,
Caes. B. G. 1, 30, 4, 5, 1, 8; id. B. C. 1, 2, 6; Nep. Chabr. 3 et saep.:annua,
Cic. Fam. 7, 23; id. Att. 12, 3 fin.; cf.longa,
Plaut. Ep. 4, 1, 18:die caecā emere, oculatā vendere,
i. e. to buy on credit and sell for cash, id. Ps. 1, 3, 67, v. caecus, no. II. B.:haec dies summa hodie est, mea amica sitne libera, an, etc.,
id. Pers. 1, 1, 34:puto fore istam etiam a praecone diem,
Cic. Att. 13, 3:ubi ea dies venit (preceded by tempore ejus rei constituto),
Caes. B. G. 7, 3:praeterita die, qua suorum auxilia exspectaverant,
id. ib. 7, 77, 1; cf. id. ib. 6, 33, 4:esse in lege, quam ad diem proscriptiones fiant,
Cic. Rosc. Am. 44, 128 et saep.—Both genders together:b.diem dicunt, qua die ad ripam Rhodani omnes conveniant: is dies erat a. d. V. Kal. Apr., etc.,
Caes. B. G. 1, 6 fin.; Cic. Att. 2, 11; id. Q. Fr. 3, 1, 3; Liv. 34, 35 al.—Hence: dicere diem alicui, to impeach, lay an accusation against:2.diem mihi, credo, dixerat,
Cic. Mil. 14, 36:Domitium Silano diem dixisse scimus,
id. Div. in Caec. 20, 67.—A natural day, a day, as opp. to night: ut vel, quia est aliquid, aliud non sit, ut Dies est, nox non est; vel, quia est aliquid, et aliud sit: Sol est super terram, dies est, Quint. 5, 8, 7: pro di immortales, quis hic illuxit dies, Cic. Fragm. ap. Quint. 9, 4, 76:3.credibile non est, quantum scribam die, quin etiam noctibus,
in the daytime, id. Att. 13, 26:negat ullum esse cibum tam gravem, quin is die et nocte concoquatur,
in a single day and night, id. N. D. 2, 9, 24; cf.in this signif.: die ac nocte,
Plin. 29, 6, 36, § 113:nocte et die,
Liv. 25, 39;and simply die,
Hor. S. 2, 1, 4; Quint. 10, 3, 8; cf.also: currus rogat ille paternos, Inque diem alipedum jus et moderamen equorum,
Ov. M. 2, 48; and, connected with nox:(Themistocles) diem noctemque procul ab insula in salo navem tenuit in ancoris,
Nep. Them. 8 fin.; cf. Cic. Div. 2, 27, 59; Liv. 22, 1 fin. —But more freq.: diem noctemque, like our day and night, i. q. without ceasing, uninterruptedly; Caes. B. G. 7, 77, 11; 7, 42 fin.; id. B. C. 1, 62;for which less freq.: diem et noctem,
Hirt. B. Hisp. 38, 1;diem ac noctem,
Liv. 27, 4 and 45:noctemque diemque,
Verg. A. 8, 94; cf. Quint. 9, 4, 23:continuate nocte ac die itinere,
Caes. B. C. 3, 11, 1; 3, 36, 8; and in plur.:dies noctesque,
Plaut. Rud. 2, 3, 49; Ter. Eun. 1, 2, 113; Cic. Att. 7, 9 fin.; Nep. Dat. 4, 4 et saep.; also, reversing the order: noctesque diesque, Enn. ap. Cic. de Sen. 1, 1 (Ann. v. 338 ed. Vahl.); Hor. S. 1, 1, 76:noctesque et dies,
Ter. And. 4, 1, 52; id. Eun. 5, 8, 49:noctes atque dies,
Lucr. 2, 12; 3, 62; Cic. Fin. 1, 16, 51; Verg. A. 6, 127 al.:noctes diesque,
id. ib. 9, 488:noctes ac dies,
Cic. Arch. 11, 29:noctes et dies,
id. Brut. 90, 308; id. de Or. 1, 61, 260; id. Tusc. 5, 25 and 39; Ter. Eun. 5, 8, 49; cf.also: neque noctem neque diem intermittit,
Caes. B. G. 5, 38:Galli dies... sic observant, ut noctem dies subsequatur,
id. ib. 6, 18, 2 Herz ad loc. So, too, in gen.:qui nocte dieque frequentat Limina,
Mart. 10, 58, 11:cum die,
at break of day, Ov. M. 13, 677:orto die ( = orta luce),
Tac. A. 1, 20; 1, 68; id. H. 2, 21:ante diem ( = ante lucem),
Hor. Ep. 1, 2, 35:dies fit, late Lat. for lucescit,
Vulg. Luc. 22, 66: de die, in open day, broad day; v. de.—Dies alicujus (like the Heb. ; v. Gesen. Lex. s. h. v.).a.I. q. dies natalis, a birthday:b.diem meum scis esse III. Non. Jan. Aderis igitur,
Cic. Att. 13, 42, 2; cf.in full: natali die tuo,
id. ib. 9, 5 al. So the anniversary day of the foundation of a city is, dies natalis urbis, Cic. Div. 2, 47, 98.—I. q. dies mortis, dying-day:c.quandocumque fatalis et meus dies veniet statuarque tumulo,
Tac. Or. 13 fin. Called, also: supremus dies. Suet. Aug. 99; id. Tib. 67; cf.:supremus vitae dies,
Cic. de Sen. 21, 78; Suet. Aug. 61. Hence:diem suum obire,
to die, Sulp. in Cic. Fam. 4, 12, 2;and in the same sense: obire diem supremum,
Nep. Milt. 7 fin.; id. Dion. 2 fin.; Suet. Claud. 1:exigere diem supremum,
Tac. A. 3, 16:explere supremum diem,
id. ib. 1, 6; 3, 76;and simply: obire diem,
Plin. 2, 109, 112, § 248; Suet. Tib. 4; id. Vesp. 1; id. Gr. 3; cf.also: fungi diem,
Just. 19, 1, 1.—I. q. dies febris, fever-day: etsi Non. Mart., [p. 574] die tuo, ut opinor, exspectabam epistolam a te longiorem, Cic. Att. 9, 2 init.; 7, 8, 2 al.II.Transf.A.In gen. (from no. I. A.).1.A day, for that which is done in it (cf. the Hebr., the Gr. eleutheron êmar, etc.):2.is dies honestissimus nobis fuerat in senatu,
Cic. Fam. 1, 2, 3:non tam dirus ille dies Sullanus C. Mario,
id. Att. 10, 8, 7:equites Romanos daturos illius diei poenas,
id. Sest. 12, 28:hic dies et Romanis refecit animos et Persea perculit,
Liv. 42, 67 Drak.; cf. id. 9, 39 fin.; Vell. 2, 35 Ruhnk.; 2, 86; Just. 9, 3 fin.; Flor. 2, 6, 58 Duker.:imponite quinquaginta annis magnum diem,
Tac. Agr. 34:quid pulchrius hac consuetudine excutiendi totum diem?... totum diem mecum scrutor, facta ac dicta mea remetior, etc., Sen. de Ira, 3, 36: dies Alliensis, i. q. pugna Alliensis,
Liv. 6, 1; Suet. Vit. 11:Cannensis,
Flor. 4, 12, 35 al. And so even of one's state of mind on any particular day:qualem diem Tiberius induisset,
what humor, temper, Tac. A. 6, 20. —A day's journey:3.hanc regionem, dierum plus triginta in longitudinem, decem inter duo maria in latitudinem patentem,
Liv. 38, 59; Just. 36, 2, 14 al.—In gen. (like, hêmera, and our day, for) time, space of time, period:B.diem tempusque forsitan ipsum leniturum iras,
Liv. 2, 45;so with tempus,
id. 22, 39; 42, 50: amorem intercapedine ipse lenivit dies, Turp. ap. Non. 522, 7;so in the masc. gender: longus,
Stat. Th. 1, 638; Luc. 3, 139;but also longa,
Plaut. Epid. 4, 1, 18; Plin. Ep. 8, 5 fin.; cf.perexigua,
a brief respite, Cic. Verr. 1, 2 fin.:nulla,
Ov. M. 4, 372 al.:ex ea die ad hanc diem quae fecisti, in judicium voco,
Cic. Verr. 2, 1, 12 fin.:ut infringatur hominum improbitas ipsa die, quae debilitat cogitationes, etc.,
id. Fam. 1, 6; cf. id. ib. 7, 28 fin.; id. Tusc. 3, 22, 53 al.: indutiae inde, non pax facta;quarum et dies exierat, et ante diem rebellaverant,
i. e. the term of the truce, Liv. 4, 30 fin.; 30, 24; 42, 47 fin. (for which: quia tempus indutiarum cum Veienti populo exierat, id. 4, 58).—Prov.:dies adimit aegritudinem,
Ter. Heaut. 3, 1, 13: dies festus, festival-time, festival:—diem festum Dianae per triduum agi, Liv. 25, 23 et saep.:die lanam et agnos vendat,
at the right time, Cato R. R. 150, 2:praesens quod fuerat malum, in diem abiit,
to a future time, Ter. Ph. 5, 2, 16; so in diem, opp. statim, Q. Cic. Pet. cons. 12, 48;and simply in diem,
Plaut. Mil. 3, 2, 48; Ter. Eun. 5, 7, 19; Cic. Cael. 24.—Esp. freq. in diem vivere, to live on from day to day, regardless of the future, Cic. de Or. 2, 40, 169; id. Tusc. 5, 11, 33; Plin. Ep. 5, 5, 4 et saep; cf. the equivoque with de die, under de.—In partic. (acc. to no. I. B. 2— poet., and in postAug. prose).1.Light of day, daylight:2.contraque diem radiosque micantes Obliquantem oculos,
Ov. M. 7, 411; 5, 444; 13, 602:multis mensibus non cernitur dies,
Plin. 33, 4, 21, § 70; Plin. Ep. 6, 20, 6; 9, 36, 2 al.; also of the eyesight, Stat. Th. 1, 237;and trop. of the conscience: saeva dies animi scelerumque in pectore Dirae,
id. ib. 1, 52.—For caelum, the sky, the heavens:b.sub quocumque die, quocumque est sidere mundi,
Luc. 7, 189; 1, 153:incendere diem nubes oriente remotae,
id. 4, 68; 8, 217; Stat. Th. 1, 201.—Hence, like caelum,The weather:3.totumque per annum Durat aprica dies,
Val. Fl. 1, 845:tranquillus,
Plin. 2, 45, 44, § 115:mitis,
id. 11, 10, 10, § 20:pestilens,
id. 22, 23, 49, § 104.—The air:III.nigrique volumina fumi Infecere diem,
Ov. M. 13, 600:cupio flatu violare diem,
Claud. in Ruf. 1, 63.Dies personified.A.I. q. Sol, opp. Luna, Plaut. Bacch. 2, 3, 21;B.coupled with Mensis and Annus,
Ov. M. 2, 25.—As fem., the daughter of Chaos, and mother of Heaven and Earth, Hyg. Fab. praef.; of the first Venus, Cic. N. D. 3, 23, 59. -
25 flagellum
I.(Cf. also: flagrum, verber, lorum.) Lit.:B.nec scuticā dignum horribili sectere flagello,
Hor. S. 1, 3, 119; cf.:ille flagellis Ad mortem caesus,
id. ib. 1, 2, 41; Cic. Rab. Perd. 4, 12; Dig. 48, 19, 10; Hor. Epod. 4, 11; Cat. 25, 11; Ov. Ib. 185; Juv. 6, 479.—Transf.1.A riding-whip, Verg. A. 5, 579; Sil. 4, 441; a whip for driving cattle, Col. 2, 2, 26.—2.The thong of a javelin, Verg. A. 7, 731.—3.A young branch or shoot, a vine-shoot, Varr. R. R. 1, 31, 3; Verg. G. 2, 299; Cat. 62, 52; Col. 3, 6, 3 al.—4.The arm of a polypus, Ov. M. 4, 367.—5.In late Lat., a threshing-flail, Hier. Isa. 28.—6.A tuft of hair, Sid. Ep. 1, 2.—II.Trop., the lash or stings of conscience ( poet.), Lucr. 3, 1019; Juv. 13, 195; cf.of the goad of love,
Hor. C. 3, 26, 11. -
26 habeo
hăbĕo, ui, itum, 2 (archaic perf. subj. habessit, Cic. Leg. 2, 8, 19; inf. haberier, Plaut. Mil. 2, 6, 111), v. a. and n. [etym. dub.; cf. Gr. kôpê, handle; Lat. capio; Germ. haben, Haft; Engl. have], to have, in the widest sense of the word, to hold, keep, possess, cherish, entertain, occupy, enclose, contain (cf.: teneo, possideo, etc.).I.In gen.A.Of personal subjects.1.With persons or things as objects: SI INTESTATO MORITVR, CVI SVVS HERES NEC SIT, AGNATVS PROXIMVS FAMILIAM HABETO, Fragm. XII. Tab. ap. Ulp. Fragm. 26, 1: ex tui animi sententia tu uxorem habes? Cato ap. Cic. de Or. 2, 64, 260; cf.:2.aliquam habere in matrimonio, Cic. Scaur. § 8: ipsum ex Helvetiis uxorem habere,
Caes. B. G. 1, 18, 6:si et prudentes homines et non veteres reges habere voluerunt,
Cic. Rep. 1, 37 fin.:quae cum patrem clarissimum, amplissimos patruos, ornatissimum fratrem haberet,
id. Rosc. Am. 50, 147:cum ille haberet filium delicatiorem,
id. de Or. 2, 64, 257:quod non ingenuous habeat clarosque parentes,
Hor. S. 1, 6, 91:habebat saepe ducentos, saepe decem servos,
id. ib. 1, 3, 11:fundum habere, Cic. Tull. § 14: cur pecuniam non habeat mulier?
id. Rep. 3, 10:tantas divitias habet,
Plaut. Bacch. 2, 3, 99; so,aurum,
id. ib. 2, 3, 35; and:vectigalia magna Divitiasque,
Hor. S. 2, 2, 101:tantum opum,
Cic. Rep. 1, 48:classes,
id. Phil. 9, 2, 4:naves,
id. Verr. 2, 5, 40, § 104:denique sit finis quaerendi, cumque habeas plus, Pauperiem metuas minus,
Hor. S. 1, 1, 92:tacitus pasci si posset corvus, haberet Plus dapis,
id. Ep. 1, 17, 50:Dionysii equus quid attulit admirationis, quod habuit apes in juba?
Cic. Div. 2, 31, 67: faenum habet in cornu;longe fuge,
Hor. S. 1, 4, 34:leges in monumentis habere,
Cic. Rep. 2, 14:hostis habet muros,
Verg. A. 2, 290:hostis habet portus,
Val. Fl. 3, 45 al.:quam vellem Panaetium nostrum nobiscum haberemus,
Cic. Rep. 1, 10:Ciceronem secum,
id. Att. 4, 9, 2; cf.:ea legione, quam secum habebat,
Caes. B. G. 1, 8, 1:secum senatorem,
Cic. Verr. 2, 2, 31, § 77; cf.also: magnum numerum equitatus circum se,
Caes. B. G. 1, 18, 5:haec si habeat aurum, quod illi renumeret, faciat lubens,
Plaut. Bacch. 1, 1, 12; cf.:quid non habuisti quod dares? Habuisse se dicet, Cic. Scaur. § 19: quod non desit, habentem,
Hor. Ep. 2, 2, 52:qui in foro turbaque, quicum colloqui libeat, non habeant,
Cic. Rep. 1, 17.—With abstr. objects: quid illos, bono genere gnatos, opinanimi animi habuisse atque habituros dum vivent? Cato ap. Gell. 10, 3, 17:(β).quod uno et eodem temporis puncto nati dissimiles et naturas et vitas et casus habent,
Cic. Div. 2, 45, 95:febrim,
id. Fam. 7, 26, 1:instrumenta animi,
id. Rep. 3, 3:nec vero habere virtutem satis est, quasi artem aliquam, nisi utare,
id. ib. 1, 2:in populos perpetuam potestatem,
id. ib. 2, 27; cf.:in populum vitae necisque potestatem,
id. ib. 3, 14; so,potestatem,
id. ib. 2, 29; 32;36: eo plus auctoritatis,
id. ib. 3, 16:ornamenta dicendi,
id. de Or. 2, 28, 122; cf.:summam prudentiam summamque vim dicendi,
id. ib. 1, 20, 89:Q. Lucilius Balbus tantos progressus habebat in Stoicis, ut, etc.,
id. N. D. 1, 6, 15:neque quem usum belli haberent aut quibus institutis uterentur, reperiri poterat,
Caes. B. G. 4, 20 fin.:nonnullam invidiam ex eo, quod, etc.,
Cic. de Or. 2, 70, 283: nimiam spem, Cato ap. Gell. 13, 17, 1:spem in fide alicujus,
Cic. Inv. 1, 39, 71; cf.:tantum spei ad vivendum,
id. Att. 15, 20, 2; id. N. D. 3, 6, 14; cf.also: summam spem de aliquo,
id. Lael. 3, 11:odium in equestrem ordinem,
id. Clu. 55, 151:metum,
Prop. 3, 11 (4, 10), 6: consolationem [p. 834] semper in ore atque in animo, Cic. Fam. 5, 16, 2; cf. Varr. L. L. 6, § 56 Mull.:rogavi, ut diceret, quid haberet in animo,
Cic. Att. 8, 10:neque modum neque modestiam victores habere,
observe no bounds, Sall. C. 11, 4;v. modus: haec habebam fere, quae te scire vellem,
Cic. Att. 1, 6; cf.:haec habui de amicitia quae dicerem,
this is what I had to say, id. Lael. 27 fin.: fidem, gratiam, honorem, rationem; v. these nouns.—In a play on the word lumen: Arge, jaces; quodque in tot lumina lumen habebas Exstinctum est, the light for so many lights ( eyes), Ov. M. 1, 720.—With inf. (analog. to the Gr. echô), to have something to do, be able to do something:B.habeo etiam dicere quem contra morem majorum dejecerit, etc.,
Cic. Rosc. Am. 35, 100:de re publica nihil habeo ad te scribere,
id. Att. 2, 22, 6.—So with inf. or with the part. fut. pass. (ante-class. and post-Aug.), to have or be obliged to do something, I must do something:rogas, ut id mihi habeam curare,
Varr. R. R. 1, 1, 2:filius hominis, quod carne indui haberet in terra,
Lact. 4, 12, 15:habemus humiliare eum in signo,
id. 4, 18, 22:quod plurimae haereses haberent existere,
id. 4, 30, 2:etiam Filius Dei mori habuit,
Tert. Hab. Mul. 1:si inimicos jubemur diligere, quem habemus odisse?
id. Apol. 37:de spatiis ordinum eatenus praecipiendum habemus, ut intelligant agricolae, etc.,
Col. 5, 5, 3:praesertim cum enitendum haberemus, ut, etc.,
Plin. Ep. 1, 8, 12:si nunc primum statuendum haberemus,
Tac. A. 14, 44:cum respondendum haberent,
id. Or. 36.—Of inanim. or abstr. subjects:II.prima classis LXXXVIII. centurias habeat,
Cic. Rep. 2, 22:locus ille nihil habet religionis,
id. Leg. 2, 22, 57:humani animi eam partem, quae sensum habeat,
id. Div. 1, 32, 70:animus incorruptus agit atque habet cuncta, neque ipse habetur,
Sall. J. 2, 3:divinus animus mortale nihil habuit, Cic. Scaur. § 50: habet statum res publica de tribus secundarium,
id. Rep. 1, 42; cf.:nullum est genus illarum rerum publicarum, quod non habeat iter ad finitimum quoddam malum,
id. ib. 1, 28:ipsa aequabilitas est iniqua, cum habeat nullos gradus dignitatis,
id. ib. 1, 27:nulla alia in civitate...ullum domicilium libertas habet,
id. ib. 1, 31:nostri casus plus honoris habuerunt quam laboris,
id. ib. 1, 4; cf.:viri excellentis ancipites variique casus habent admirationem,
id. Fam. 5, 12, 5:habet etiam amoenitas ipsa illecebras multas cupiditatum,
id. Rep. 2, 4:quid habet illius carminis simile haec oratio?
id. ib. 1, 36:magnam habet vim disciplina verecundiae,
id. ib. 4, 6 et saep.:quomodo habere dicimur febrem, cum illa nos habeat,
Sen. Ep. 119 med.; cf.:animalia somnus habebat,
Verg. A. 3, 147; Ov. M. 7, 329:me somno gravatum Infelix habuit thalamus,
Verg. A. 6, 521; cf.:non me impia namque Tartara habent,
id. ib. 5, 734:habentque Tartara Panthoiden,
Hor. C. 1, 28, 9:qui (metus) major absentes habet,
id. Epod. 1, 18; Sen. Const. Sap. 7:et habet mortalia casus,
Luc. 2, 13:terror habet vates,
Stat. Th. 3, 549.In partic.A.Pregn., to have or possess property (mostly absol.):2.miserum istuc verbum et pessumum'st, habuisse et nihil habere,
Plaut. Rud. 5, 2, 34; cf. Ter. Ad. 4, 7, 10: qui habet, ultro appetitur: qui est pauper, aspernatur, Cic. Fragm. ap. Prisc. p. 792 P.:habet idem in nummis, habet idem in urbanis praediis,
Cic. Verr. 2, 3, 86, § 199; so,in nummis,
id. Att. 8, 10:in Salentinis aut in Brutiis,
i. e. to have possessions, id. Rosc. Am. 46, 132; cf. id. Verr. 2, 5, 18, § 45: nos quod simus, quod habeamus, etc., Curius ap. Cic. Fam. 7, 29, 1:et belli rabies et amor successit habendi,
Verg. A. 8, 327; cf.:amore senescit habendi,
Hor. Ep. 1, 7, 85; Phaedr. 3 prol. 21; Juv. 14, 207: quid habentibus auri nunquam exstincta sitis? Sil. 5, 264; so, habentes = hoi echontes, the wealthy, Lact. 5, 8, 7. —With an object - or relative-clause, to have the means, ability, or knowledge, i. e. to be in a condition, to be able, to know how to do or say any thing.(α).With an objectclause:(β).de Alexandrina re tantum habeo polliceri, me tibi cumulate satisfacturum,
Cic. Fam. 1, 5, 3:de re publica nihil habeo ad te scribere,
id. Att. 2, 22, 6:haec fere dicere habui de natura deorum,
this is the substance of what I had to say, id. N. D. 3, 39, 93; cf.:quid habes igitur dicere de Gaditano foedere?
id. Balb. 14, 33:habeo etiam dicere, quem de ponte in Tiberim dejecerit,
id. Rosc. Am. 35, 100:illud affirmare pro certo habeo, etc.,
Liv. 44, 22, 4:sic placet, an melius quis habet suadere?
Hor. Epod. 16, 23.—With a relat.-clause (usually with a negative: non habeo, quid faciam;B.or: nihil habeo, quod faciam, dicam, etc.): de quibus habeo ipse, quid sentiam: non habeo autem, quid tibi assentiar,
Cic. N. D. 3, 25, 64:de pueris quid agam, non habeo,
id. Att. 7, 19:usque eo quid arguas non habes,
id. Rosc. Am. 15, 45:quid huic responderet, non habebat,
id. Mur. 12, 26:nec quid faceret habebat,
id. Verr. 2, 4, 23, § 51; id. Off. 2, 2, 7:qui, quo se reciperent, non haberent,
Caes. B. G. 4, 38, 2:nihil habeo, quod ad te scribam,
Cic. Att. 7, 19:nil habeo, quod agam,
Hor. S. 1, 9, 19; and:nihil habeo, quod cum amicitia Scipionis possim comparare,
Cic. Lael. 27, 103.—To have in use, make use of, use (very rare, for the usual uti, opp. abuti):2.anulus in digito subter tenuatur habendo,
i. e. by use, by wearing, Lucr. 1, 312; cf.:aera nitent usu: vestis bona quaerit haberi,
Ov. Am. 1, 8, 51:quippe quas (divitias) honeste habere licebat, abuti per turpitudinem properabant,
Sall. C. 13, 2 Kritz; cf.:magnae opes innocenter paratae et modeste habitae,
Tac. A. 4, 44.—Hence,To hold, use, wield, handle, manage:C.nec inmensa barbarorum scuta, enormis hastas, inter truncos arborum perinde haberi quam pila,
Tac. A. 2, 14.— Trop.:quo modo rem publicam habuerint (majores), disserere,
Sall. C. 5, 9; cf.:reipublicae partes,
Tac. A. 4, 6 init. —To hold or keep a person or thing in any condition; to have, hold, or regard in any light:2.aliquem in obsidione,
Caes. B. C. 3, 31, 3:aliquem in liberis custodiis,
Sall. C. 47, 3; so,aliquem in custodiis,
id. ib. 52, 14:aliquem in vinculis,
id. ib. 51 fin.;for which also: in custodiam habitus,
i. e. put into prison and kept there, Liv. 22, 25; Tac. H. 1, 87; cf.:quo facilius omne Hadriaticum mare in potestatem haberet,
Caes. B. C. 1, 25 Oud. N. cr. (al. in potestate):cum talem virum in potestatem habuisset,
Sall. J. 112 fin. Kritz N. cr.:quae res eos in magno diuturnoque bello inter se habuit,
id. ib. 79, 3:alios in ea fortuna haberent, ut socii esse quam cives mallent,
Liv. 26, 24:aegros in tenebris,
Cels. 3, 18:aquam caelestem sub dio in sole,
Col. 12, 12, 1:in otio militem,
Liv. 39, 2, 6; cf.:legiones habebantur per otium,
Tac. H. 1, 31:externa sine cura habebantur,
id. A. 1, 79 init.:exercitus sine imperio et modestia habitus,
Sall. J. 44, 1:quos ille postea magno in honore habuit,
Caes. B. C. 1, 77, 2;for which: quos praecipuo semper honore Caesar habuit,
id. B. G. 5, 54, 4:habeo Junium (mensem) et Quintilem in metu,
i. e. I fear, Cic. Att. 6, 1, 14.— So with an adj. or a perf. part., to denote a lasting condition:ita me mea forma habet sollicitum,
Plaut. Most. 4, 2, 95 Lorenz; id. Men. 4, 2, 12; 21:miserrimum ego hunc habebo amasium,
id. Cas. 3, 3, 27 al.:laetum Germanicum,
Tac. A. 2, 57; 65:sollicitum habebat cogitatio,
Cic. Fam. 7, 3, 1; 2, 16, 2.—Hence,With a double object, esp. freq. with the part. perf. pass., to have, hold, or possess a person or thing in any quality or capacity, as any thing; to have, hold, or possess an action as completed, finished (a pregn. circumlocution for the perf.):3.cum haberet collegam in praetura Sophoclem,
Cic. Off. 1, 40, 144; cf. Quint. 10, 1, 93:an heredem habuerit eum, a quo, etc.,
id. 7, 2, 37:istaec illum perdidit assentatio, nam absque te esset, ego illum haberem rectum ad ingenium bonum,
Plaut. Bacch. 3, 3, 8:cur ergo unus tu Apollonidenses miseriores habes quam pater tuus habuit umquam?
Cic. Fl. 29, 71:obvium habuerunt patrem,
Quint. 7, 1, 29:reliquas civitates stipendiarias,
Caes. B. G. 1, 30, 3:quod (cognomen) habes hereditarium,
Cic. Rep. 6, 11:quae habuit venalia,
id. Verr. 2, 3, 62, § 144; Brut. ap. Cic. Fam. 11, 11, 1:qui auro habeat soccis suppactum solum,
Plaut. Bacch. 2, 3, 98:me segregatum habuisse, uxorem ut duxit, a me Pamphilum,
have kept him away, aloof, Ter. Hec. 5, 1, 25; cf.:inclusum in curia senatum habuerunt,
Cic. Att. 6, 2, 8:(Romulus) habuit plebem in clientelas principum descriptam,
id. Rep. 2, 9: satis mihi videbar habere cognitum Scaevolam ex iis rebus, quas, etc., id. Brut. 40, 147; cf.:si nondum eum satis habes cognitum,
id. Fam. 13, 17, 3; ib. 15, 20 fin.: fidem spectatam jam et diu cognitam, id. Div. ap. Caecil. 4, 11:decumas ad aquam deportatas,
id. Verr. 2, 3, 14, § 36:domitas habere libidines,
id. de Or. 1, 43, 194:omnes philosophiae notos et tractatos locos,
id. Or. 33, 118; id. Rep. 2, 6:innumerabilia, quae collecta habent Stoici,
id. Div. 2, 70, 145: quantum in acie tironi sit committendum, nimium saepe expertum habemus, Planc. ap. Cic. Fam. 10, 24, 3:quare velim ita statutum habeas, me, etc.,
Cic. Fam. 6, 2, 1: habeo absolutum suave epos ad Caesarem, id. Q. Fr. 3, 9, 6:in adversariis scriptum habere (nomen),
id. Rosc. Com. 3, 9:de Caesare satis dictum habebo,
id. Phil. 5, 19, 52:bellum habere susceptum,
id. Agr. 2, 6, 14:quam (domum) tu iam dimensam et exaedificatam animo habebas,
id. Att. 1, 6, 1:ut omnes labores, pericula consueta habeam,
Sall. J. 85, 7:compertum ego habeo,
id. Cat. 58, 1; cf. Nep. Att. 17 fin.; 18, 1: neque ea res falsum ( part. perf. pass.) me habuit, Sall. J. 10, 1 al. From this use is derived the compound perf. of the Romance languages: ho veduto, j'ai vu, qs. habeo visum, I have seen).—Also, with a double object, to make, render:4.praecipit ut dent operam, uti eos quam maxime manifestos habeant,
Sall. C. 41, 5:qui pascua publica infesta habuerant,
Liv. 39, 29, 9; 34, 36, 3:necdum omnia edita facinora habent,
id. 39, 16, 3; 31, 42, 1:anxium me et inquietum habet petitio Sexti,
Plin. Ep. 2, 9, 1:sed Pompeium gratia impunitum habuit,
kept, Vell. 2, 1, 5.—Hence:5.in aliquo (aliqua re), aliquem (aliquid) habere (rare): ea si fecissem, in vestra amicitia exercitum, divitias, munimenta regni me habiturum,
Sall. J. 14, 1:in vobis liberos, parentes, consanguineos habeo,
Curt. 6, 9, 12:majora in eo obsequia habiturus,
Just. 8, 6, 6; cf. Cic. Fam. 2, 16, 5.—To have or hold a person in any manner, to treat, use:6.is, uti tu me hic habueris, proinde illum illic curaverit,
Plaut. Capt. 2, 2, 64:equitatu agmen adversariorum male habere et carpere,
Caes. B. C. 1, 63, 2; cf. Cels. 3, 20; 3, 21:exercitum luxuriose nimisque liberaliter habere,
Sall. C. 11, 5 Kritz; cf.:eos ille non pro vanis hostibus, ut meriti erant, sed accurate et liberaliter habuit,
id. J. 103, 5; 113, 2:Fabiis plurimi (saucii) dati, nec alibi majore cura habiti,
Liv. 2, 47, 12; 29, 8, 6; 37, 34, 5:video quam molliter tuos habeas,
Plin. Ep. 5, 19, 1:militant vobiscum, qui superbe habiti rebellassent,
Curt. 8, 8, 11:virgines tam sancte habuit,
id. 3, 12, 21; 4, 10, 33:male habere aliquem,
Nep. Eum. 12, 1:neque conjugem et filium ejus hostiliter haberi,
Tac. A. 2, 10.—With se, and sometimes mid. or neut., to hold or keep himself or itself in a certain manner, i. e. to be constituted or situated, to find one's self, to be, in any manner.(α).Habere se:(β).Tironem Patris aegrum reliqui...et quamquam videbatur se non graviter habere, tamen sum sollicitus, etc.,
Cic. Att. 7, 2, 3:praeclare te habes, cum, etc.,
id. Verr. 2, 2, 61, § 149:ipsi se hoc melius habent quam nos, quod, etc.,
id. Att. 11, 7, 4:Bene habemus nos,
id. ib. 2, 8, 1:ego me bene habeo,
am well, Tac. A. 14, 51: praeclare se res habeat ( is well), si, etc., Cic. de Or. 1, 25, 114:male se res habet, cum, quod virtute effici debet, id tentatur pecunia,
id. Off. 2, 6, 22; cf. id. de Or. 2, 77, 313:quae cum ita se res haberet, tamen, etc.,
id. Verr. 2, 2, 50, § 124; cf.:ita se res habet, ut ego, etc.,
id. Quint. 1, 2:sic profecto res se habet,
id. de Or. 2, 67, 271:scire aveo, quomodo res se habeat,
id. Att. 13, 35, 2; cf. id. de Or. 2, 32, 140:ut se tota res habeat,
id. Verr. 2, 2, 5, § 15; cf.:ut meae res sese habent,
Ter. Phorm. 5, 4, 1.—Mid.:(γ).virtus clara aeternaque habetur,
exhibits itself, is, continues, Sall. C. 1, 4:sicuti pleraque mortalium habentur,
as for the most part happens in human affairs, id. ib. 6, 3.—Neutr. (as also the Gr echô): Tullia nostra recte valet: Terentia minus belle habuit, Dolab. ap. Cic. Fam. 9, 9, 1:D.volui animum tandem confirmare hodie meum, Ut bene haberem filiae nuptiis,
I might enjoy myself, Plaut. Aul. 2, 8, 2: qui bene habet suisque amicis est volup, id. [p. 835] Mil. 3, 1, 130:bene habent tibi principia,
Ter. Phorm. 2, 3, 82:bene habet: jacta sunt fundamenta defensionis,
it is well, Cic. Mur. 6, 14; Liv. 8, 6:magnum narras, vix credibile! atqui sic habet,
so it is, it is even so, Hor. S. 1, 9, 53: illasce sues sanas esse habereque recte licere spondesne? Formula emendi, ap. Varr. R. R. 2, 4, 5; 2, 3, 5.—To hold, account, esteem, consider, regard a person or thing in any manner or as any thing; to think or believe a person or thing to be so or so:2.aliquem fidelem sibi habere,
Plaut. Bacch. 3, 3, 87:deos aeternos et beatos,
Cic. N. D. 1, 17, 45:id habent hodie vile et semper habuerunt,
id. Balb. 22, 51:maximam illam voluptatem habemus, quae, etc.,
id. Fin. 1, 11, 37:eum nos ut perveterem habemus... nec vero habeo quemquam antiquiorem,
id. Brut. 15, 61:Ut et rex et pater habereter omnium,
id. Rep. 1, 36; 2, 21:parentem Asiae et dici et haberi,
id. Q. Fr. 1, 1, 10 fin.:eos dicit esse habitos deos, a quibus, etc.,
id. N. D. 1, 15, 38:cum esset habendus rex, quicumque genere regio natus esset,
id. Rep. 1, 33; cf. id. ib. 2, 12 fin.: non habeo nauci Marsum augurem, Poet. ap. Cic. Div. 1, 58, 132:cujus auctoritas in iis regionibus magni habebatur,
Caes. B. G. 4, 21, 7:nihil pensi habere,
Quint. 11, 1, 29; cf.also: an perinde habenda sit haec atque illa,
id. 7, 3, 11:sese illum non pro amico, sed pro hoste habiturum,
Caes. B. G. 1, 44, 19; so,aliquem pro hoste,
Liv. 2, 20; Curt. 6, 2 al.:nisi in provincia relictas rationes pro relatis haberem,
Cic. Fam. 5, 20, 2:licet omnia Italica pro Romanis habeam,
Quint. 1, 5, 56; 12, 10, 73:istuc jam pro facto habeo,
Cic. Att. 13, 1, 2:Pompeium pro certo habemus per Illyricum proficisci in Galliam,
to consider as certain, id. ib. 10, 6 fin.:id obliviscendum, pro non dicto habendum,
Liv. 23, 22, 9:hoc velim in maximis rebus et maxime necessariis habeas,
Cic. Att. 5, 5 fin.:aliquem in deorum numero,
id. N. D. 1, 14, 36:aliquem in hostium numero,
Caes. B. G. 1, 28, 1:aliquem suorum In numero,
Hor. S. 2, 6, 41;for which also: hostium numero haberi,
Cic. Att. 11, 6, 6:numero impiorum ac sceleratorum haberi,
Caes. B. G. 6, 13, 7; cf. also Quint. 3, 7, 2:quem Aegyptii nefas habent nominare,
Cic. N. D. 3, 22, 56:mutare nefas habent,
Quint. 12, 8, 6:nec tamen est habendum religioni, nocentem aliquando defendere,
to scruple, make a conscience of, Cic. Off. 2, 14, 51; cf.:nec eam rem habuit religioni,
id. Div. 1, 35, 77:quando tu me bene merentem tibi habes despicatui,
you despise, Plaut. Men. 4, 3, 19:non sic ludibrio tuis factis habitus essem,
Ter. Hec. 4, 1, 11.—Hence: sic habeto, or sic habeas aliquid, or with an object-clause, hold or judge thus, be convinced or persuaded, believe, know:sed hoc nihil ad te: illud velim sic habeas, uod intelliges, etc.,
Cic. Fam. 3, 13, 2:unum hoc sic habeto: si, etc.,
id. ib. 2, 6 fin.:sic habeto: omnibus, etc.,
id. Rep. 6, 13:enitere et sic habeto, non esse te mortalem, sed corpus hoc,
id. ib. 6, 24; so with an object-clause, id. Fam. 2, 10, 1; 16, 4, 4.—Without sic:id primum ergo habeto, non sine magna causa, etc.,
Cic. Fam. 13, 29, 2:tantum habeto, civem egregium esse Pompeium, etc.,
id. ib. 2, 8, 2.—To take, accept, bear, submit to, endure:E.neque cuiquam mortalium injuriae suae parvae videntur: multi eas gravius aequo habuere,
Sall. C. 51, 11:egestas facile habetur sine damno,
id. ib. 6, 37:quae in praesens Tiberius civiliter habuit, sed, etc.,
Tac. A. 4, 21:neque tantum maleficium impune habendum,
id. ib. 3, 70;12, 48: nec ita aegre habuit filium id pro parente ausum,
Liv. 7, 5, 7 Weissenb.—To hold, have possession of, occupy, a place:2.urbem Romam condidere atque habuere initio Trojani,
Sall. C. 6, 1:qui mortales initio Africam habuerint,
id. J. 17, 7; 18, 1; cf.Siciliam et Sardiniam per legatos habuit,
rule, administer, Flor. 4, 2, 22:urbem Romanam a principio reges habuere,
Tac. A. 1, 1:Hispaniae tribus legionibus habebantur,
id. ib. 4, 5; 12, 54.—More freq. neutr., to dwell, live anywhere (perh. only ante-class.; in good prose habito is used instead): quae Corinthum arcem altam habetis, Enn. ap. Cic. Fam. 7, 6, 1 (Trag. v. 294 Vahl.):F. G.ille geminus qui Syracusis habet,
Plaut. Men. prol. 69: quis istic habet? id. Bacch. 1, 2, 6:ubi nunc adulescens habet?
id. Trin. 1, 2, 156:apud aedem Junonis Lucinae, ubi aeditumus habere solet,
Varr. L. L. 5, § 50 Mull.; cf.:situm formamque et universorum castrorum et partium, qua Poeni, qua Numidae haberent...specularentur,
Liv. 30, 4, 2 (but v. Weissenb. ad loc.).—To have in one's mind, to know, be acquainted with:H.siquidem istius regis (Anci) matrem habemus, ignoramus patrem,
Cic. Rep. 2, 18 fin.: habes consilia nostra;nunc cognosce de Bruto,
there you have, such are, id. Att. 5, 21, 10:habetis igitur primum ortum tyranni,
id. Rep. 2, 27:habetis sermonem bene longum hominis,
id. de Or. 2, 88, 361; cf.also: habes nostras sententias,
Suet. Claud. 4:habes, quae fortissime de beata vita dici putem,
Cic. Tusc. 5, 28 fin.; cf. id. de Or. 2, 71, 291. —To have as a habit, peculiarity, or characteristic:K.habebat hoc omnino Caesar: quem plane perditum aere alieno egentemque cognorat, hunc in familiaritatem libentissime recipiebat,
Cic. Phil. 2, 32, 78; id. Pis. 32, 81.—To hold, to make, do, perform, prepare, utter, pronounce, produce, cause:L.alium quaerebam, iter hac habui,
made, directed, Ter. Eun. 5, 9, 35; cf.:ex urbe profectus iter ad legiones habebat,
Caes. B. C. 1, 14, 3; so,iter,
id. ib. 1, 51, 1; 3, 11, 2; 3, 106, 1; Cic. Q. Fr. 2, 6, 2:vias,
Luc. 2, 439:C. Cato contionatus est, comitia haberi non siturum, si, etc.,
to be held, Cic. Q. Fr. 2, 6, 6:senatum,
id. ib. 2, 13, 3; id. Fam. 1, 4, 1; Caes. B. C. 1, 2, 1:concilia,
id. B. G. 5, 53, 4:contionem,
Cic. Att. 4, 1, 6:censum,
id. Verr. 2, 2, 55, § 138:delectum (militum),
id. Phil. 5, 12, 31; id. Fam. 15, 1 fin.; Caes. B. G. 6, 1;v. delectus: ludos,
Suet. Rhet. 1:sermonem,
Cic. Tusc. 1, 24, 57; cf.:orationem,
to deliver, id. Rep. 1, 46:multis verbis ultro citroque habitis,
id. ib. 6, 9 fin.:disputationem,
id. ib. 1, 7; Caes. B. G. 5, 30, 1:dialogum,
Cic. Att. 2, 9, 1:verba,
id. de Or. 2, 47, 190:querelam de aliquo apud aliquem,
id. Q. Fr. 1, 2, 1, § 2:controversiam de fundo cum aliquo,
id. Fam. 13, 69, 2 et saep.:deinde adventus in Syriam primus equitatus habuit interitum,
caused, occasioned, Cic. Prov. Cons. 4, 9; cf. id. Div. 2, 46, 96:latrocinia nullam habent infamiam, quae extra fines cujusque civitatis fiunt,
Caes. B. G. 6, 23, 6.—Habere in animo (or simply animo), with an objectclause, to have in mind, to intend, to be disposed, inclined to do any thing (=propositum habere, constituisse, decrevisse):M.istum exheredare in animo habebat,
Cic. Rosc. Am. 18, 52; id. Att. 1, 17, 11:hoc (flumen) neque ipse transire in animo habebat neque hostes transituros existimabat,
Caes. B. G. 6, 7, 5:neque bello eum invadere animo habuit,
Liv. 44, 25, 1 dub (al. in animo), v. Drak. ad h. l.—Habere sibi or secum aliquid, to keep to one's self (lit. and trop.):N.clamare coeperunt, sibi ut haberet hereditatem,
Cic. Verr. 2, 2, 19, § 47:per vindicationem his verbis legamus: DO LEGO, CAPITO, SUMITO, SIBI HABETO,
Ulp. Fragm. 24, 3; cf. ib. § 5; Gai. Inst. 2, 209.—So the formula used in divorces:res tuas tibi habeas or habe,
Plaut. Am. 3, 2, 47; Sen. Suas. 1, § 7:illam suam suas res sibi habere jussit ex duodecim tabulis,
Cic. Phil. 2, 28, 69. —Comic. transf.:apage sis amor: tuas tibi res habeto,
Plaut. Trin. 2, 1, 32.— Trop.:secreto hoc audi, tecum habeto, ne Apellae quidem liberto tuo dixeris,
Cic. Fam. 7, 25, 2:verum haec tu tecum habeto,
id. Att. 4, 15, 6.—Of a sweetheart, to have, to possess, enjoy:O.postquam nos Amaryllis habet, Galatea reliquit,
Verg. E. 1, 31; Tib. 1, 2, 65; Prop. 3, 8 (4, 7), 22:duxi, habui scortum,
Plaut. Bacch. 4, 10, 6; Ter. And. 1, 1, 58: cum esset objectum, habere eum Laida;habeo, inquit, non habeor a Laide,
Cic. Fam. 9, 26, 2.—Gladiatorial t. t., of a wounded combatant: hoc habet or habet, he has that (i. e. that stroke), he is hit:2.desuper altus equo graviter ferit atque ita fatur: Hoc habet,
Verg. A. 12, 296; Prud. Psych. 53.—Transf.:A.hoc habet: reperi, qui senem ducerem,
Plaut. Most. 3, 2, 26; id. Rud. 4, 4, 99: egomet continuo mecum;Certe captus est! Habet!
Ter. And. 1, 1, 56 (id est vulneratus est. Habet enim qui percussus est: et proprie de gladiatoribus dicitur, Don.).—Hence: hăbĭtus, a, um, P. a., held or kept in a certain condition, state, humor (ante-class.).In gen.1.Lit.: equus nimis strigosus et male habitus, Massur. Sabin. ap. Gell. 4, 20, 11; v. in the foll.—2.Trop.:B.ut patrem tuum vidi esse habitum, diu etiam duras (lites) dabit,
Ter. Heaut. 2, 4, 22.—In partic., physically, well kept, well conditioned, fleshy, corpulent:corpulentior videre atque habitior,
Plaut. Ep. 1, 1, 8:si qua (virgo) est habitior paulo, pugilem esse aiunt, deducunt cibum,
Ter. Eun. 2, 3, 23: (censores) equum nimis strigosum et male habitum, sed equitem ejus uberrimum et habitissimum viderunt, etc., Massur. Sabin. ap. Gell. 4, 20, 11. -
27 Mens
mens, mentis ( nom. sing. mentis: terra corpus est, at mentis ignis est, Enn. ap. Prisc. p. 764 P.; so too, istic est de sole sumptus; isque totus mentis est, Enn. ap. Varr. L. L. 5, § 59 Müll.; cf. Enn. p. 168, v. 6 and 7 Vahl.), f. [from the root men, whence memini, q. v., and comminiscor], the mind, disposition; the heart, soul (class.).I.In gen.: fusi sine mente ac sine sensu ullo jaceant, Enn. ap. Non. 312, 26 (Ann. v. 134 Vahl.):II.nubilam mentem Animi habeo,
Plaut. Cist. 2, 1, 6:mens animi,
Cat. 65, 4:mens animi vigilat,
Lucr. 4, 758:mala mens, malus animus,
bad disposition, bad heart, Ter. And. 1, 1, 137:hominum erga se mentes,
feelings, sentiments, Suet. Calig. 60:mens mollis ad calamitates perferendas,
Caes. B. G. 3, 19:humanae mentis vitium... saeva cupido,
Juv. 14, 175.—In partic.A.The conscience:B.cum vero jurato sententia dicenda est, meminerit, deum se adhibere testem, id est ut ego arbitror, mentem suam,
Cic. Off. 3, 10, 44:auditor, cui frigida mens est crimi nibus,
Juv. 1, 166:quos diri conscia fact, Mens habet attonitos et surdo verbere caedit,
id. 13, 194.—The intellectual faculties, the mind, understanding, intellect, reason, judgment, discernment, consideration, reflection, etc.: mens, cui regnum totius animi ( soul) a naturā tributum est, Cic. Tusc. 3, 5, 11:C.animus ita est constitutus, ut habeat praestantiam mentis,
id. Fin. 5, 12, 34:deorum mente atque ratione omnem mundum administrari et regi,
id. N. D. 1, 2, 4:mente complecti aliquid,
to comprehend, understand, id. Tusc. 1, 16, 37:sanum mentis esse,
to be of sound mind, Plaut. Trin. 2, 4, 53:mens sana in corpore sano, Juv 10, 356: mentis suae esse,
to be in one's right mind, in one's senses, Cic. Pis. 21, 50; so,mentis compotem esse,
id. ib. 20, 48: captus mente, out of his senses, beside himself, mad (cf. menceps), id. Ac. 2, 17, 53; Paul. Sent. 3, 4, a, 11:mentem amittere,
to lose one's mind, Cic. Har. Resp. 15. 31:mentis inops,
Ov. H. 15, 139:huic ex tempore dicenti effluit mens,
his recollection vanished, Cic. Brut. 61, 218:quis est tam vecors, qui ea, quae tanta mente fiunt, casu putet posse fieri?
id. Har. Resp. 9, 19:vobis dent mentem oportet (di), ut prohibeatis, sicut mihi dederunt, ut, etc.,
Liv. 6, 18:quid tibi istuc in mentem venit?
what comes into your mind? what are you thinking of? Plaut. Am. 2, 2, 34:modo hercle in mentem venit,
id. As. 3, 2, 42:venit hoc mihi in mentem, te, etc.,
id. Aul. 2, 2, 49:venit in mentem, ut, etc.,
id. Curc. 4, 4, 2.—With inf., Plaut. Bacch. 4, 7, 31.—With nom.:miserae ubi venit in mentem mortis metus,
Plaut. Rud. 3, 3, 23:servi venere in mentem calliditates,
Ter. Heaut. 5, 1, 13:quotiescumque patria in mentem veniret,
Liv. 5, 54, 3; 8, 5, 10; Quint. 12, 9, 13; cf.:numquam ea res tibi tam belle in mentem venire potuisset,
Cic. Att. 12, 37, 2; id. Har. Resp. 26, 55.—With gen. (so mostly in Cic.):non minus saepe ei venit in mentem potestatis, quam aequitatis tuae,
he bethought himself of, Cic. Quint. 2, 6:tibi tuarum virtutum veniat in mentem,
id. de Or 2, 61, 249:venit mihi Platonis in mentem,
id. Fin. 5, 1, 2:solet mihi in mentem venire illius temporis,
id. Fam. 7, 3, 1.—Mind, thought, plan, purpose, intention, design. quā facere id possis, nostram nunc accipe mentem, Verg. A. 1, 676: ut nemini dubium esse debeat, quin reliquo tempore eādem mente sim futurus, [p. 1133] Nep. Hann. 2, 5:D.Dolabella classem eā mente comparavit, ut,
Cic. Fam. 12, 14, 1:mentes deorum scrutari in fibris,
Ov. M. 15, 136:ferro percussit, sed non occidendi mente, Mos. et Rom. Leg. Coll. 1, 6, 3: poenae modus ex mente facientis statui potest,
ib. 13, 3, 2:in mente est mihi dormire,
I have a mind to, Petr. 21.—Spirit, boldness, courage: addere mentem, to give courage to, Hor Ep. 2, 2, 36:E.demittunt mentes,
lose courage, Verg. A. 12, 609 (cf. animus).—Personified: Mens, the goddess of thought, whose festival was held on the eighth of June, Cic. Leg. 2, 8, 19:Menti aedem T. Octacilius praetor vovit,
Liv. 22, 10; cf. Ov. F. 6, 241. -
28 mens
mens, mentis ( nom. sing. mentis: terra corpus est, at mentis ignis est, Enn. ap. Prisc. p. 764 P.; so too, istic est de sole sumptus; isque totus mentis est, Enn. ap. Varr. L. L. 5, § 59 Müll.; cf. Enn. p. 168, v. 6 and 7 Vahl.), f. [from the root men, whence memini, q. v., and comminiscor], the mind, disposition; the heart, soul (class.).I.In gen.: fusi sine mente ac sine sensu ullo jaceant, Enn. ap. Non. 312, 26 (Ann. v. 134 Vahl.):II.nubilam mentem Animi habeo,
Plaut. Cist. 2, 1, 6:mens animi,
Cat. 65, 4:mens animi vigilat,
Lucr. 4, 758:mala mens, malus animus,
bad disposition, bad heart, Ter. And. 1, 1, 137:hominum erga se mentes,
feelings, sentiments, Suet. Calig. 60:mens mollis ad calamitates perferendas,
Caes. B. G. 3, 19:humanae mentis vitium... saeva cupido,
Juv. 14, 175.—In partic.A.The conscience:B.cum vero jurato sententia dicenda est, meminerit, deum se adhibere testem, id est ut ego arbitror, mentem suam,
Cic. Off. 3, 10, 44:auditor, cui frigida mens est crimi nibus,
Juv. 1, 166:quos diri conscia fact, Mens habet attonitos et surdo verbere caedit,
id. 13, 194.—The intellectual faculties, the mind, understanding, intellect, reason, judgment, discernment, consideration, reflection, etc.: mens, cui regnum totius animi ( soul) a naturā tributum est, Cic. Tusc. 3, 5, 11:C.animus ita est constitutus, ut habeat praestantiam mentis,
id. Fin. 5, 12, 34:deorum mente atque ratione omnem mundum administrari et regi,
id. N. D. 1, 2, 4:mente complecti aliquid,
to comprehend, understand, id. Tusc. 1, 16, 37:sanum mentis esse,
to be of sound mind, Plaut. Trin. 2, 4, 53:mens sana in corpore sano, Juv 10, 356: mentis suae esse,
to be in one's right mind, in one's senses, Cic. Pis. 21, 50; so,mentis compotem esse,
id. ib. 20, 48: captus mente, out of his senses, beside himself, mad (cf. menceps), id. Ac. 2, 17, 53; Paul. Sent. 3, 4, a, 11:mentem amittere,
to lose one's mind, Cic. Har. Resp. 15. 31:mentis inops,
Ov. H. 15, 139:huic ex tempore dicenti effluit mens,
his recollection vanished, Cic. Brut. 61, 218:quis est tam vecors, qui ea, quae tanta mente fiunt, casu putet posse fieri?
id. Har. Resp. 9, 19:vobis dent mentem oportet (di), ut prohibeatis, sicut mihi dederunt, ut, etc.,
Liv. 6, 18:quid tibi istuc in mentem venit?
what comes into your mind? what are you thinking of? Plaut. Am. 2, 2, 34:modo hercle in mentem venit,
id. As. 3, 2, 42:venit hoc mihi in mentem, te, etc.,
id. Aul. 2, 2, 49:venit in mentem, ut, etc.,
id. Curc. 4, 4, 2.—With inf., Plaut. Bacch. 4, 7, 31.—With nom.:miserae ubi venit in mentem mortis metus,
Plaut. Rud. 3, 3, 23:servi venere in mentem calliditates,
Ter. Heaut. 5, 1, 13:quotiescumque patria in mentem veniret,
Liv. 5, 54, 3; 8, 5, 10; Quint. 12, 9, 13; cf.:numquam ea res tibi tam belle in mentem venire potuisset,
Cic. Att. 12, 37, 2; id. Har. Resp. 26, 55.—With gen. (so mostly in Cic.):non minus saepe ei venit in mentem potestatis, quam aequitatis tuae,
he bethought himself of, Cic. Quint. 2, 6:tibi tuarum virtutum veniat in mentem,
id. de Or 2, 61, 249:venit mihi Platonis in mentem,
id. Fin. 5, 1, 2:solet mihi in mentem venire illius temporis,
id. Fam. 7, 3, 1.—Mind, thought, plan, purpose, intention, design. quā facere id possis, nostram nunc accipe mentem, Verg. A. 1, 676: ut nemini dubium esse debeat, quin reliquo tempore eādem mente sim futurus, [p. 1133] Nep. Hann. 2, 5:D.Dolabella classem eā mente comparavit, ut,
Cic. Fam. 12, 14, 1:mentes deorum scrutari in fibris,
Ov. M. 15, 136:ferro percussit, sed non occidendi mente, Mos. et Rom. Leg. Coll. 1, 6, 3: poenae modus ex mente facientis statui potest,
ib. 13, 3, 2:in mente est mihi dormire,
I have a mind to, Petr. 21.—Spirit, boldness, courage: addere mentem, to give courage to, Hor Ep. 2, 2, 36:E.demittunt mentes,
lose courage, Verg. A. 12, 609 (cf. animus).—Personified: Mens, the goddess of thought, whose festival was held on the eighth of June, Cic. Leg. 2, 8, 19:Menti aedem T. Octacilius praetor vovit,
Liv. 22, 10; cf. Ov. F. 6, 241. -
29 mordeo
mordĕo, mŏmordi (archaic memordi; v. in the foll.), morsum, 2, v. a. [root smard-; Sanscr. mard-, bite; Gr. smerdnos, smerdaleos; (cf. Engl. smart)], to bite, to bite into (class.).I.Lit.: si me canis memorderit, Enn. ap. Gell. 7, 9, 3 (Sat. v. 36 Vahl.):2.canes mordere possunt,
Cic. Rosc. Am. 20, 57:mordens pulex,
biting, Mart. 14, 83:(serpens) fixum hastile momordit,
bit into, Ov. M. 3, 68:mordeat ante aliquis quidquid, etc.,
taste, Juv. 6, 632: terram, to bite the ground, bite the dust, of expiring warriors writhing on the ground:procubuit moriens et humum semel ore momordit,
Verg. A. 11, 418; Ov. M. 9, 61.—Part. as subst.:morsi a rabioso cane,
Plin. 29, 5, 32, § 100:laneaque aridulis haerebant morsa labellis,
Cat. 64, 316.—In partic., to eat, devour, consume ( poet.):B.tunicatum cum sale mordens Caepe,
Pers. 4, 30:ostrea,
Juv. 6, 305:sordes farris mordere canini,
id. 5, 11.—Transf.1.To bite into, take fast hold of, catch fast; to press or cut into ( poet.):2.laterum juncturas fibula mordet,
takes hold of, clasps, Verg. A. 12, 274:mordebat fibula vestem,
Ov. M. 8, 318:id quod a lino mordetur,
where the thread presses in, Cels. 7, 4, 4:locus (corporis), qui mucronem (teli) momordit,
id. 7, 5, 4:arbor mordet humum,
takes hold of the ground, is rooted in the ground, Stat. Th. 9, 499.—Hence, poet., of a river: non rura quae Liris quieta Mordet aqua, cuts or penetrates into, Hor. C. 1, 31, 7.—To nip, bite, sting:II.matutina parum cautos jam frigora mordent,
nips, attacks, Hor. S. 2, 6, 45: oleamque momorderit [p. 1165] aestus, id. Ep. 1, 8, 5:mordeat et tenerum fortior aura nemus,
Mart. 8, 14, 2:radix gustu acri mordet,
bites, hurts, Plin. 27, 13, 109, § 133:linguam,
id. 29, 2, 9, § 34:oculos,
id. 21, 6, 17, § 32:urtica foliis non mordentibus,
stinging, burning, id. 22, 14, 16, § 37.—Trop., to bite, sting, pain, hurt (syn.: pungo, stimulo, remordeo;B.class.): invidere omnes mihi, Mordere clanculum,
bit, stung, Ter. Eun. 3, 1, 21:morderi dictis,
Ov. Tr. 1, 1, 25:jocus mordens,
a biting jest, Juv. 9, 10:mordear opprobriis falsis,
shall I be stung, vexed, Hor. Ep. 1, 16, 38:par pari referto, quod eam mordeat,
to vex, mortify, Ter. Eun. 3, 1, 55:valde me momorderunt epistolae tuae,
Cic. Att. 13, 12, 1:scribis, morderi te interdum, quod non simul sis,
that it grieves you, affects you, id. ib. 6, 2, 8:dolore occulto morderi,
to be attacked, tormented, Ov. M. 2, 806:nec qui detrectat praesentia, Livor iniquo Ullum de nostris dente momordit opus,
detracted, id. Tr. 4, 10, 124; cf. id. P. 4, 14, 46:morderi conscientiā,
to feel the sting of conscience, Cic. Tusc. 4, 20, 45:hunc mordebit objurgatio,
Quint. 1, 3, 7.—To seize fast, hold firmly in the mind (cf. mordicus, II.):C.hoc tene, hoc morde,
Sen. Ep. 78, 29. —To squander, dissipate: de integro patrimonio meo centum milia nummūm memordi, Laber. ap. Gell. 6, 9, 3 (Com. Rel. v. 50 Rib.). -
30 pectus
pectus, ŏris, n. [kindred with the Sanscr. vakshas, pectus], the breast, in men and animals.I.Lit., the breast, the breastbone:II.pectus, hoc est ossa praecordiis et vitalibus natura circumdedit,
Plin. 11, 37, 82, § 207; cf. Cels. 8, 7 fin.; 8, 8, 2:meum cor coepit in pectus emicare,
Plaut. Aul. 4, 3, 4:dignitas, quae est in latitudine pectoris,
Quint. 11, 3, 141:summis digitis pectus appetere,
id. 11, 3, 124; 11, 3, 122:pectore adverso,
id. 2, 15, 7:aequo pectore,
upright, not inclined to one side, id. 11, 3, 125:pectore in adverso ensem Condidit,
Verg. A. 9, 347:in pectusque cadit pronus,
Ov. M. 4, 578:latum demisit pectore clavum,
Hor. S. 1, 6, 28; 2, 8, 90 et saep.; Vulg. Gen. 3, 14.—In the poets freq., in plur., of a person's breast: hasta volans perrumpit pectora ferro, Liv. Andron. ap. Prisc. p. 760 P.; Ov. M. 4, 554.—Transf.A.The stomach ( poet.):B.reserato pectore diras Egerere inde dapes... gestit,
Ov. M. 6, 663.—The breast.1.As the seat of affection, courage, etc., the heart, feelings, disposition:2.somnum socordiamque ex pectore oculisque amovere,
Plaut. Ps. 1, 2, 11:Ah, guttula Pectus ardens mi adspersisti,
i. e. a little comforted, id. Ep. 4, 1, 32:in amicitiā, nisi, ut dicitur, apertum pectus videas, etc.,
Cic. Lael. 26, 97:si non ipse amicus per se amatur toto pectore ut dicitur,
id. Leg. 1, 18, 49:pietate omnium pectora imbuere,
Liv. 1, 21, 1:metus insidens pectoribus,
id. 10, 41, 2; 1, 56, 4:quinam pectora semper impavida repens terror invaserit,
id. 21, 30, 2:in eodem pectore nullum est honestorum turpiumque consortium,
Quint. 12, 1, 4; 2, 5, 8:te vero... jam pectore toto Accipio,
Verg. A. 9, 276:his ubi laeta deae permulsit pectora dictis,
id. ib. 5, 816:robur et aes triplex circa pectus erat,
Hor. C. 1, 3, 10; 2, 12, 15:pectoribus mores tot sunt quot in orbe figurae,
id. A. A. 1, 759:mollities pectoris,
tender-heartedness, id. Am. 3, 8, 18; id. H. 19, 192; so,pectus amicitiae,
a friendly heart, a friend, Mart. 9, 15, 2; Stat. S. 4, 4, 103; Manil. 2, 600.— Of courage, bravery:cum tales animos juvenum et tam certa tulistis Pectora,
Verg. A. 9, 249:te vel per Alpium juga... Forti sequemur pectore,
Hor. Epod. 1, 11; Val. Fl. 6, 288.—Of conscience:vita et pectore puro,
Hor. S. 1, 6, 64:pectora casta,
Ov. H. 13, 30.—The soul, spirit, mind, understanding:3.de hortis toto pectore cogitemus,
Cic. Att. 13, 12, 4; so,incumbe toto pectore ad laudem,
id. Fam. 10, 10, 2:onerandum complendumque pectus maximarum rerum et plurimarum suavitate,
id. de Or. 3, 30, 121:quod verbum in pectus Jugurthae altius descendit,
Sall. J. 11, 7; Liv. 1, 59:(stultitiam tuam) in latebras abscondas pectore penitissumo,
Plaut. Cist. 1, 1, 64:multipotens pectus habere, ut copias... pectore promat suo,
id. Bacch. 4, 1, 8 Fleck.: haben' tu amicum quoi pectus sapiat? id. Trin. 1, 2, 53; id. Bacch. 4, 4, 12:at Cytherea novas artes, nova pectore versat Consilia,
Verg. A. 1, 657:oculis pectoris aliquid haurire,
Ov. M. 15, 63; id. Tr. 3, 1, 64:memori referas mihi pectore cuncta,
Hor. S. 2, 4, 90:nunc adbibe puro Pectore verba,
id. Ep. 1, 2, 68; 2, 1, 128:pectore arripere artes,
Tac. Or. 28:pectus est quod disertos facit, et vis mentis,
Quint. 10, 7, 15; Ov. P. 2, 4, 24:succinctaque pectora curis,
Stat. S. 5, 1, 77:rara occulti pectoris vox,
i. e. a reserved disposition, Tac. A. 4, 52:dicere de summo pectore,
i.e. without much reflection, Gell. 17, 13, 7.—Of inspired persons:incaluitque deo quem clausum pectore habebat,
Ov. M. 2, 641; Verg. A. 6, 48; Stat. Th. 4, 542.—The person, individual, regarded as a being of feeling or passion:cara sororum Pectora,
Verg. A. 11, 216:mihi Thesea pectora juncta fide,
Ov. Tr. 1, 3, 66:pectus consulis gerere,
Liv. 4, 13; cf. Mart. 9, 15; Manil. 2, 600; Stat. S. 4, 4, 103. -
31 sententia
sententĭa, ae, f. [for sentientia, from sentio], a way of thinking, opinion, judgment, sentiment; a purpose, determination, decision, will, etc.I.Lit. (cf.: opinio, voluntas, studium).A.In gen.:2.quoniam sententiae atque opinionis meae voluistis esse participes, nihil occultabo et quoad potero, vobis exponam, quid de quāque re sentiam,
Cic. de Or. 1, 37, 172:sententia et opinio mea,
id. ib. 2, 34, 146:senis sententia de nuptiis,
Ter. And. 1, 3, 2:de aliquā re,
id. Ad. 3, 5, 5; id. Phorm. 2, 4, 4; cf.:de diis immortalibus habere non errantem et vagam, sed stabilem certamque sententiam,
Cic. N. D. 2, 1, 2:de hac sententiā Non demovebor,
Plaut. Pers. 3, 1, 45; cf. Cic. Verr. 1, 17, 52:de sententiā deducere, deicere, depellere, deterrere, decedere, desistere, etc., v. h. vv.: nisi quid tua secus sententia est,
Plaut. Ep. 2, 2, 95; cf.:mihi sententia eadem est,
id. Trin. 2, 4, 44:adhuc in hac sum sententiā, nihil ut faciamus nisi, etc.,
Cic. Fam. 4, 4, 5:eā omnes stant sententiā,
Plaut. Curc. 2, 1, 35; cf.:perstat in sententiā Saturius,
Cic. Rosc. Com. 18, 56; so,in sententiā manere, permanere, etc., v. h. vv.: non prima sed melior vicit sententia,
Plin. Pan. 76, 2.— Plur.:variis dictis sententiis, quarum pars censebant, etc.,
Caes. B. G. 7, 77:erant sententiae, quae censerent,
id. B. C. 2, 30:sententiae numerantur, non ponderantur,
Plin. Ep. 2, 12, 5:nos quibus Cotta tantum modo locos ac sententias hujus disputationis tradidisset,
the leading thoughts, Cic. de Or. 3, 4, 16.—Prov.:quot homines, tot sententiae,
many men, many minds, Ter. Phorm. 2, 4, 14; Cic. Fin. 1, 5, 15. —In the phrases,(α).Sententia est, with subj.-clause, it is my purpose, will, opinion, etc., Auct. Her. 3, 24, 40:(β).si honestatem tueri ac retinere sententia est,
if one's purpose be, if one be determined, Cic. Off. 3, 33, 116; and: stat sententia, with obj.clause, Ov. M. 8, 67; cf., parenthetically: sic stat sententia,
id. ib. 1, 243.—De sententiā alicujus aliquid facere, Cic. Cael. 29, 68:(γ).neque ego haud committam, ut si quid peccatum siet, Fecisse dicas de meā sententiā,
according to my wish, to suit me, Plaut. Bacch. 4, 9, 115:gerere,
Cic. Sull. 19 fin.; cf. id. Verr. 2, 5, 21, § 53; id. Att. 16, 16, C, § 11; 7, 5 fin.; Liv. 38, 45, 5 et saep.—Meā quidem sententiā, in my opinion or judgment, as I think:(δ).nimis stulte faciunt, meā quidem sententiā,
Plaut. Men. 1, 1, 5:meā quidem sententiā,
id. Cas. 3, 3, 1; id. Poen. 5, 6, 1; Ter. Ad. 1, 1, 40; 5, 9, 2; id. Phorm. 2, 2, 21;and simply meā sententiā,
Plaut. Ep. 3, 3, 11; id. Merc. 2, 3, 58; Cic. Rep. 1, 26, 42; 1, 45, 69; id. de Or. 2, 23, 95 al.—Ex meā (tuā, etc.) sententiā, according to my ( thy, etc.) wish:(ε).quoniam haec evenerunt nostrā ex sententiā,
Plaut. Men. 5, 9, 89; id. Cist. 1, 2, 7; id. Men. 2, 2, 1; 5, 7, 30; id. Truc. 5, 72; id. Capt. 2, 3, 87; Ter. Heaut. 4, 3, 5; Cic. Fam. 2, 7, 3; 2, 15, 1; and more freq., simply ex sententiā, to one's mind or liking, Plaut. Pers. 1, 1, 18; id. Capt. 2, 2, 97; id. Mil. 4, 1, 1; id. Aul. 4, 1, 3; id. Truc. 5, 69; Ter. Heaut. 4, 5, 17; id. Hec. 5, 4, 32; id. Phorm. 2, 1, 26; Cic. de Or. 1, 27, 123; id. Att. 5, 21; id. Fam. 1, 7, 5; 12, 10, 2; Sall. J. 43, 5 et saep. (v. also infra, B. 2.).—Praeter animi sententiam, against one's inclination:B.quam (crapulam) potavi praeter animi mei sententiam,
Plaut. Rud. 2, 7, 29.—In partic., publicists' and jurid. t.t., an official determination, a decision, sentence, judgment, vote (cf. suffragium):2.SENATVOS SENTENTIAM VTEI SCIENTES ESETIS, EORVM SENTENTIA ITA FVIT, S. C. de Bacch.: (L. Tarquinius) antiquos patres majorum gentium appellavit, quos priores sententiam rogabat,
Cic. Rep. 2, 20, 35:non viribus... res magnae geruntur, sed consilio, auctoritate, sententiā,
id. Sen. 6, 17:(Marcellinus) sententiam dixit, ut, etc.... postea Racilius de privatis me primum sententiam rogavit, etc.,
id. Q. Fr. 2, 1, 2:accurate sententiam dixi... factum est senatusconsultum in meam sententiam,
id. Att. 4, 1, 6:DE SENATVOS SENTENTIAD... DE PR. VRBANI SENATVOSQVE SENTENTIAD, S. C. de Bacch.: ex senatus sententiā,
Cic. Fam. 12, 4, 1:victos paucis sententiis,
Liv. 22, 61, 8.—Hence, sententiam dare, to vote:meae partes exquirendae magis sententiae quam dandae sunt,
Liv. 8, 20, 12:omnes in eam sententiam ierunt,
id. 23, 10, 4:cum in hanc sententiam pedibus omnes issent,
id. 22, 56, 1:aliquem sequor, aliquem jubebo sententiam dividere,
to divide the question, Sen. Vit. Beat. 3, 2; cf.:quod fieri in senatu solet... cum censuit aliquis quod ex parte mihi placeat, jubeo illum dividere sententiam et sequor,
id. Ep. 21, 9.—Hence, de eventu fortuna judicat, cui de me sententiam non do, I give no vote, Sen. Ep. 14, 16.—Of the people in the comitia:de singulis magistratibus sententiam ferre,
Cic. Agr. 2, 11, 26:de quo foedere populus Romanus sententiam non tulit,
id. Balb. 15, 34.—Of the votes of judges:itur in consilium: servus ille innocens omnibus sententiis absolvitur, quo facilius vos hunc omnibus sententiis condemnare possitis,
Cic. Verr. 2, 4, 45, § 100; id. Clu. 26, 72:condemnatur enim perpaucis sententiis,
id. Verr. 2, 1, 30, § 75: M. Cato (judex) sententiam dixit, pronounced the decision or sentence, id. Off. 3, 16, 66:sententiis paribus reus absolvitur,
Sen. Ep. 81, 26.—Ex animi mei (tui) sententiā, in the formula of an oath, to the best of my ( your) knowledge and belief, on my ( your) conscience:II.(majores) jurare ex sui animi sententiā quemque voluerunt,
Cic. Ac. 2, 47, 146:quod ex animi tui sententiā juraris, id non facere perjurium est,
id. Off. 3, 29, 108; Liv. 22, 53, 10; 43, 15 fin. —In a play on this signif. and that of ex sententiā, supra:ridicule illud L. Nasica censori Catoni, cum ille: Ex tui animi sententiā tu uxorem habes? Non hercule, inquit, ex animi mei sententiā,
Cic. de Or. 2, 64, 260; cf. Quint. 8, 5 init.; Gell. 4, 20, 2 sqq.— Transf., as a formula of assurance:me quidem, ex animi mei sententiā, nulla oratio laedere potest,
by my faith, Sall. J. 85, 27.—Transf., of words, discourse, etc., sense, meaning, signification, idea, notion, etc.:B.sonitum ut possis sentire, neque illam Internoscere, verborum sententiam quae sit,
Lucr. 4, 561:cum verbum potest in duas plurisve sententias accipi,
Auct. Her. 4, 53, 67:cum continenter verbum non in eādem sententiā ponitur,
Cic. Or. 39, 136:formantur et verba et sententiae paene innumerabiliter,
id. de Or. 3, 52, 201:cognitā sententiā verba subtiliter exquiri noluerunt,
id. Caecin. 20, 57:quod summum bonum a Stoicis dicitur convenienter naturae vivere, id habet hanc, ut opinor, sententiam: cum virtute congruere semper,
id. Off. 3, 3, 13:haec (philosophia) nos docuit, ut nosmet ipsos nosceremus: cujus praecepti tanta vis, tanta sententia est, ut ea non homini cuipiam, sed Delphico deo tribueretur,
such depth of meaning, id. Leg. 1, 22, 58:legis (with vis),
id. ib. 2, 5, 11:de Domitio dixit versum Graecum eādem sententiā, quā etiam nos habemus Latinum: Pereant amici, etc.,
id. Deiot. 9, 25:est vitium in sententiā, si quid absurdum, aut alienum est,
id. Opt. Gen. 3, 7; cf. id. de Or. 3, 52, 200.—Concr.1.In gen., a thought expressed in words; a sentence, period: dum de singulis sententiis breviter [p. 1672] disputo, Cic. Phil. 13, 10, 22:2.est brevitate opus, ut currat sententia, etc.,
Hor. S. 1, 10, 9:initia et clausulae sententiarum,
Quint. 9, 3, 45; cf. id. 9, 3, 36; 11, 3, 135; 8, 4, 26; 9, 4, 18; 9, 4, 29; 10, 1, 130 al.—In partic., a philosophical proposition, an aphorism, apophthegm, maxim, axiom (cf. praeceptum): selectae (Epicuri) brevesque sententiae, quas appellatis kurias doxas, Cic. N. D. 1, 30, 85:quid est tam jucundum cognitu atque auditu, quam sapientibus sententiis gravibusque verbis ornata oratio et perpolita,
id. de Or. 1, 8, 31:acutae,
id. ib. 2, 8, 34:concinnae acutaeque,
id. Brut. 78, 272; Quint. 8, 5, 2 sq.; 9, 3, 76; 10, 1, 60;11, 3, 120 al.: (Sophocles) sententiis densus,
id. 10, 1, 68; cf. id. 10, 1, 90; 10, 1, 102:subiti ictūs sententiarum,
Sen. Ep. 100, 8.
- 1
- 2
См. также в других словарях:
Conscience — conscience … Philosophy dictionary
CONSCIENCE — Le mot latin conscientia est naturellement décomposé en «cum scientia». Cette étymologie suggère non seulement la connaissance de l’objet par le sujet, mais que cet objet fait toujours référence au sujet lui même. Le terme allemand Bewusstsein… … Encyclopédie Universelle
Conscience — • The individual, as in him customary rules acquire ethical character by the recognition of distinct principles and ideals, all tending to a final unity or goal, which for the mere evolutionist is left very indeterminate, but for the Christian… … Catholic encyclopedia
conscience — CONSCIENCE. s. f. Lumière intérieure, sentiment intérieur par lequel l homme se rend témoignage à luimême du bien et du mal qu il fait. Conscience timorée. Conscience délicate. Conscience scrupuleuse. Conscience tendre. Bonne conscience.… … Dictionnaire de l'Académie Française 1798
conscience — Conscience. s. f. Lumiere interieure, sentiment interieur, par lequel l homme se rend tesmoignage à luy mesme du bien & du mal qu il fait. Conscience honorée conscience delicate. conscience scrupuleuse. conscience tendre. bonne conscience.… … Dictionnaire de l'Académie française
conscience — Conscience, Dire en sa conscience, Bona fide dicere. A ma conscience, Selon ce que je pense, Ex animi sententia. Homme de bonne conscience, Religiosus. Loyauté et bonne conscience, Religio et fides, B. Une exemplaire d une droite et bonne… … Thresor de la langue françoyse
Conscience — Con science, n. [F. conscience, fr. L. conscientia, fr. consciens, p. pr. of conscire to know, to be conscious; con + scire to know. See {Science}.] 1. Knowledge of one s own thoughts or actions; consciousness. [Obs.] [1913 Webster] The sweetest… … The Collaborative International Dictionary of English
conscience — con·science adj: exempting persons whose religious beliefs forbid compliance conscience laws, which allow physicians...to refuse to participate in abortions W. J. Curran Merriam Webster’s Dictionary of Law. Merriam Webster. 1996 … Law dictionary
CONSCIENCE (H.) — CONSCIENCE HENRI (1812 1883) Écrivain flamand. Épris de son pays, Conscience résolut d’écrire en une langue que la bourgeoisie francophone de l’époque considérait comme un patois destiné au vulgaire. Le romantisme nationaliste lui inspira Le Lion … Encyclopédie Universelle
conscience — early 13c., from O.Fr. conscience conscience, innermost thoughts, desires, intentions; feelings (12c.), from L. conscientia knowledge within oneself, sense of right, a moral sense, from conscientem (nom. consciens), prp. of conscire be (mutually) … Etymology dictionary
conscience — [kän′shəns] n. [OFr < L conscientia, consciousness, moral sense < prp. of conscire < com , with + scire, to know (see SCIENCE): replacing ME inwit, knowledge within] 1. a knowledge or sense of right and wrong, with an urge to do right;… … English World dictionary