-
1 Aequam memento rebus in arduis servare mentem
• Remember when life's path is steep to keep your mind even. (Horace)Latin Quotes (Latin to English) > Aequam memento rebus in arduis servare mentem
-
2 In his ordo est ordinem non servare
Latin Quotes (Latin to English) > In his ordo est ordinem non servare
-
3 servo
servo, āvi, ātum, 1 (old fut. perf. servasso, Plaut. Most. 1, 3, 71: servassis, an old formula in Cato, R. R. 141, 3:I.servassit,
Plaut. Cist. 4, 2, 76:servassint,
id. As. 3, 3, 64; id. Cas. 2, 5, 16; id. Ps. 1, 1, 35; id. Stich. 4, 1, 1; id. Trin. 2, 2, 103), v. a. [cf. salus].Lit.A.In gen., to save, deliver, keep unharmed, preserve, protect, etc. (very freq. and class.; syn. salvo): Ph. Perdis me tuis dictis. Cu. Immo servo et servatum volo, Plaut. Curc. 2, 3, 56; cf.:(β).qui ceteros servavi, ut nos periremus,
Cic. Fam. 14, 2, 2:pol me occidistis, amici, Non servastis,
Hor. Ep. 2, 2, 139:aliquem ex periculo,
Caes. B. C. 2, 41 fin.:aliquem ex judicio,
Cic. Verr. 2, 3, 57, § 131:vita ex hostium telis servata,
id. Rep. 1, 3, 5:urbs ex belli ore et faucibus erepta atque servata,
id. Arch. 9, 21.—With ab and abl. (mostly post - Aug. and rare):si tamen servari a furibus possunt,
Pall. 5, 8, 7 fin.:super omnia Capitolium summamque rem in eo solus a Gallis servaverat,
Plin. 7, 28, 29, § 103.—Mars pater, te precor, pastores pecuaque salva servassis duisque bonam salutem mihi, etc., an old formula of prayer, Cato, R. R. 141, 3:di te servassint semper,
Plaut. As. 3, 3, 64:di te servassint mihi,
id. Cas. 2, 5, 16; id. Ps. 1, 1, 35; id. Stich. 4, 1, 1; id. Trin. 2, 2, 103:ita me servet Juppiter,
Ter. Phorm. 5, 3, 24:serva, quod in te est, filium et me et familiam,
id. Heaut. 4, 8, 4: tu me amoris magis quam honoris servavisti gratiā. Enn. ap. Cic. Tusc. 4, 32, 69 (Trag. v. 316 Vahl.):invitum qui servat idem facit occidenti,
Hor. A. P. 467:Graeciae portus per se (i. e. Themistoclem) servatos,
Cic. Rep. 1, 3, 5: [p. 1684] servare rem publicam, id. Sest. 22, 49:quoniam me unā vobiscum servare non possum, vestrae quidem certe vitae prospiciam, etc.,
Caes. B. G. 7, 50:impedimenta cohortesque,
id. B. C. 1, 70:urbem insulamque Caesari,
id. ib. 2, 20:sua,
Cato, R. R. 5, 1:rem suam,
Hor. A. P. 329:servabit odorem Testa,
id. Ep. 1, 2, 69:Sabinus Vitisator, curvam servans sub imagine falcem,
keeping, retaining, Verg. A. 7, 179 et saep.:urbem et cives integros incolumesque,
Cic. Cat. 3, 10, 25:pudicitiam liberorum ab eorum libidine tutam,
id. Verr. 2, 1, 27, § 68:se integros castosque,
id. Tusc. 1, 30, 72: omnia mihi integra, Planc. ap. Cic. Fam. 10, 17, 1.— Poet. with inf.:infecta sanguine tela Conjugibus servant parvisque ostendere natis,
Stat. Th. 9, 188.— Absol.: So. Perii, pugnos ponderat. Me. Quid si ego illum tractim tangam ut dormiat? So. Servaveris:Nam continuas has tres noctes pervigilavi,
you would save me, Plaut. Am. 1, 1, 157.—With abl. or ab or ex and abl. of the danger or evil:b.si respublica populi Romani Quiritium ad quinquennium proximum salva servata erit hisce duellis, datum donum duit, etc., an ancient votive formula,
Liv. 22, 10, 2:Q. SERVILIVS VVLNERE SERVATVS,
Inscr. Grut. 48, 5:omnes quattuor amissis servatae a peste carinae,
Verg. A. 5, 699.—Usu. with ex:quo ex judicio te ulla salus servare posset,
Cic. Verr. 2, 3, 57, § 131:urbs ex omni impetu regio servata,
id. Arch. 9, 21:ex eo periculo,
Caes. B. C. 2, 41:navem ex hieme marique,
Nep. Att. 10, 6.—With abstract objects: navorum imperium servare est induperantum, Enn. ap. Fest. p. 169 Müll. (Trag. v. 413 Vahl.):B.imperium probe,
Plaut. Ps. 2, 4, 7:ordines,
Caes. B. G. 4, 26; id. B. C. 1, 44; 2, 41; cf. id. B. G. 7, 23:ordinem laboris quietisque,
Liv. 26, 51:praesidia indiligentius,
Caes. B. G. 2, 33:vigilias,
Liv. 34, 9:custodias neglegenter,
id. 33, 4:discrimina rerum,
id. 5, 46:concentum (fides),
Cic. Fin. 4, 27, 75:cursus,
id. Rep. 1, 14, 22; id. Tusc. 1, 28, 68:intervallum,
Caes. B. G. 7, 23:tenorem pugnae,
Liv. 30, 18:modum,
Plin. 7, 53, 54, § 180 et saep.:fidem,
Plaut. Rud. 5, 2, 63:fidem cum aliquo,
id. Curc. 1, 2, 49; id. Merc. 3, 1, 33; Ter. And. 1, 5, 45:fides juris jurandi saepe cum hoste servanda,
Cic. Off. 3, 29, 107; cf.:fidem de numero dierum,
Caes. B. G. 6, 36:promissum,
Plaut. Am. 5, 3, 1:promissa,
Cic. Off. 1, 10, 23:officia,
id. ib. 1, 11, 33:justitiam,
id. ib. 1, 13, 41; cf.:aequabilitatem juris,
id. Rep. 1, 34, 53:aequitatem,
id. Off. 1, 19, 64:jura induciarum,
Caes. B. C. 1, 85:institutum militare,
id. ib. 3, 75; cf. id. ib. 3, 84;3, 89: rectum animi, Hor S. 2, 3, 201: consulta patrum, leges juraque,
id. Ep. 1, 16, 41;legem,
Cic. Fam. 2, 17, 2:consuetudinem,
id. Clu. 32, 89:illud quod deceat,
id. Off. 1, 28, 97:dignitatem,
id. de Or. 2, 54, 221:fidem cum aliquo,
id. Phil. 7, 8, 22:amicitiam summā fide,
id. Lael. 7, 25:Platonis verecundiam,
id. Fam. 9, 22, 5:aequam mentem,
Hor. C. 2, 3, 2:nati amorem,
Verg. A. 2, 789:conubia alicujus,
id. ib. 3, 319:foedera,
Ov. F. 2, 159.—In partic., to keep, lay up, preserve, reserve for the future or for some purpose (syn. reservare):II.si voles servare (vinum) in vetustatem, ad alvum movendam servato,
Cato, R. R. 114, 2; Col. 12, 28, 4:lectum Massicum,
Hor. C. 3, 21, 6; Col. 12, 28, 4; cf.:Caecuba centum clavibus,
Hor. C. 2, 14, 26:lapis chernites mitior est servandis corporibus nec absumendis,
Plin. 36, 17, 28, § 132:vermes in melle,
id. 30, 13, 39, § 115:se temporibus aliis,
Cic. Planc. 5, 13:eo me servavi,
id. Att. 5, 17, 1:Valerius, in parvis rebus neglegens ultor gravem se ad majora vindicem servabat,
Liv. 2, 11, 4; 10, 28, 5.—With dat.:placet esse quasdam res servatas judicio voluntatique multitudinis,
Cic. Rep. 1, 45, 69:in aliquod tempus quam integerrimas vires militi servare,
Liv. 10, 28:Jovis auribus ista (carmina) Servas,
Hor. Ep. 1, 19, 44:causa integra Caesari servaretur, Auct. B. Alex. 35, 1: durate et vosmet rebus servate secundis,
Verg. A. 1, 207.— Poet. with ad:ad Herculeos servaberis arcus,
Ov. M. 12, 309.—Transf. (from the idea of the attention being turned to any thing).A. 1.In gen.(α).With acc.: uxor scelesta me omnibus servat modis, Ne, etc., Plaut. Rud. 4, 1, 5:(β).vestimenta sua,
id. ib. 2, 3, 52:iter alicujus,
Caes. B. G. 5, 19:Palinurus dum sidera servat,
Verg. A. 6, 338:nubem locumque,
Ov. M. 5, 631:nutricis limen servantis alumnae,
keeping watch over, guarding, id. ib. 10, 383:pascentes haedos,
Verg. E. 5, 12:vestibulum,
id. A. 6, 556:servaturis vigili Capitolia voce Cederet anseribus,
Ov. M. 2, 538; cf.:pomaria dederat servanda draconi,
id. ib. 4, 646.—With rel.-clause or final: quid servas, quo eam, quid agam? Lucil. ap. Non. 387, 26:(γ).tuus servus servet, Venerine eas (coronas) det, an viro,
Plaut. As. 4, 1, 60:cum decemviri servassent, ut unus fasces haberet,
Liv. 3, 36, 3:servandum in eo ante omnia, ut, etc.,
Plin. 17, 17, 28, § 124:ut (triumviri) servarent, ne qui nocturni coetus fierent,
Liv. 39, 14 fin.; Col. 8, 5, 13.—Absol., to stay, keep watch, or guard: Eu. Intus serva. Sl. Quippini Ego intus servem? an, ne quis aedes auferat? Plaut. Aul. 1, 2, 3 sq.; cf.:2.nemo in aedibus Servat,
id. Most. 2, 2, 22:solus Sannio servat domi,
Ter. Eun. 4, 7, 10; Ov. M. 1, 627.— Imper.:serva!
take care! look out! beware! Plaut. Pers. 5, 2, 29; Ter. And. 2, 5, 5; id. Ad. 2, 1, 18; Hor. S. 2, 3, 59.—In partic., in relig. lang., to observe an omen: secundam avem servat... servat genus altivolantum, Enn. ap. Cic. Div. 1, 48, 107 (Ann. v. 83 and 84 Vahl.):B.de caelo servare,
Cic. Phil. 2, 32, 81; id. Div. 2, 35, 74;so of the augurs: de caelo,
id. Vatin. 6, 15; id. Sest. 61, 129; id. Prov. Cons. 19, 45; id. Att. 2, 16, 2; 4, 3, 3:caelum servare,
Lucr. 5, 395:fulgura caeli,
id. 6, 429.—To keep to, remain in a place (i. e. to keep watch there); to dwell in, inhabit (ante-class. and poet.):C.nunc te amabo, ut hanc hoc triduum solum sinas Esse hic et servare apud me,
Plaut. Cist. 1, 1, 107:tu nidum servas,
Hor. Ep. 1, 10, 6:atria servantem postico falle clientem,
id. ib. 1, 5, 31:nymphae sorores, Centum quae silvas, centum quae flumina servant,
Verg. G. 4, 383:immanem hydrum Servantem ripas,
id. ib. 4, 459:sola domum et tantas servabat filia sedes,
id. A. 7, 52:DOMVM SERVAVIT, LANAM FECIT,
Inscr. Orell. 3848.— -
4 servō
servō āvī, ātus, āre [3 SAL-], to make safe, save, keep unharmed, preserve, guard, keep, protect, deliver, rescue: ceteros servavi, ut nos periremus: pol me occidistis, Non servastis, H.: ita me servet Iuppiter, T.: Graeciae portūs per se servatos: impedimenta cohortīsque, Cs.: Rem tuam, H.: urbem et civīs integros incolumīsque: si res p. salva servata erit hisce duellis, L.: omnes Quattuor amissis servatae a peste carinae, V.: alquos ex eo periculo, Cs.: vita ex hostium telis servata. — To keep, lay up, preserve, reserve, retain, store: Caecuba centum clavibus, H.: ad quae (tempora) tu te ipse servaras: ad Herculeos servaberis arcūs, O.: esse quasdam res servatas iudicio multitudinis: in aliquod tempus quam integerrimas vires militi servare, L.: vosmet rebus servate secundis, V.—Of places, to keep, keep to, hold, remain in, dwell in, inhabit: Tu nidum servas, H.: nymphae sorores, Centum quae silvas servant, V.—Of abstract objects, to keep, keep to, preserve, maintain, observe: ordines, Cs.: ordinem laboris quietisque, L.: intervallum, Cs.: tenorem pugnae, L.: fidem, T.: de numero dierum fidem, Cs.: aequitatem: indutiarum iura, Cs.: legem: cum populus suum servaret, i. e. provided public rights were not violated: pretium servare, to maintain the price: Aequam mentem, H.: nati amorem, V.—Fig., to keep in view, give heed, pay attention, take care, watch, observe: solus Sannio servat domi, T.: Cetera (lumina) servabant, kept watch, O.: hic rupes maxima, serva! beware, H.: itinera nostra, Cs.: Palinurus dum sidera servat, V.: pomaria dederat servanda draconi, O.: Me infensus servat, ne quam faciam fallaciam, T.: cum ita decemviri servassent, ut unus fascīs haberet, L.—Of an omen, to observe: secundam avem, Enn. ap. C.: de caelo servare, to observe the lightning (as an omen).* * *Iservare, additional forms Vwatch over; protect, store, keep, guard, preserve, saveIIservare, servavi, servatus Vwatch over; protect, store, keep, guard, preserve, save -
5 amecus
1.ămīcus (old form ămēcus, Paul. ex Fest. p. 15 Müll.), a, um, adj. [amo], friendly, kind, amicable, favorable, inclined to, liking; constr. with dat., Zumpt, Gram. §B.410: animo esse amico erga aliquem,
Ter. Hec. 3, 3, 29; Cic. Fam. 1, 7, 3:tribuni sunt nobis amici,
id. Q. Fr. 1, 2 fin.:homo amicus nobis jam inde a puero,
Ter. Ad. 3, 3, 86:Pompeium tibi valde amicum esse cognovi,
Cic. Fam. 1, 8, 5; id. Att. 9, 5:amicus non magis tyranno quam tyrannidi,
Nep. Dion, 3, 2; id. Att. 9:male numen amicum,
Verg. A. 2, 735; Ov. F. 3, 834:(Fortuna) amica varietati constantiam respuit,
Cic. N. D. 2, 16:amica luto sus,
fond of, Hor. Ep. 1, 2, 26.— Comp.:mihi nemo est amicior Attico,
Cic. Att. 16, 16:amicior Cilicum aerariis quam nostro,
id. ib. 7, 1, 6; id. Fam. 3, 2, 1.— Sup.:Deiotarum, fidelissimum regem atque amicissimum rei publicae nostrae,
Cic. Att. 15, 2, 2:cum summi viri, tum amicissimi,
id. Am. 2, 8:amicissimi viri,
Suet. Caes. 1:successor conjunctissimus et amicissimus,
Cic. Fam. 3, 3:hoc libro ad amicum amicissimus de amicitiā scripsi,
id. Am. 1, 5; 23, 88 (but the comp. and sup. may sometimes be rendered as belonging to 2. amicus, a greater friend, the greatest friend, as in Cic. Att. 16, 16, and Am. 1, 5; so in Gr. basileus etc.).—Of things, kindly, pleasing (mostly poet.;* C.so Cic. rarely): nihil homini amico est opportuno amicius,
Plaut. Ep. 3, 3, 44:secundum te nihil est mihi amicius solitudine,
Cic. Att. 12, 15:portus intramus amicos,
Verg. A. 5, 57: fessos opibus solatur amicis, id. [p. 106] ib. 5, 416:vento amico ferri,
Ov. Tr. 1, 5, 17:per amica silentia lunae,
Verg. A. 2, 255:amici imbres,
id. G. 4, 115:sidus amicum,
Hor. Epod. 10, 9:sol amicum tempus agens,
bringing the welcome hour, id. C. 3, 6, 43:tempus fraudibus amicum,
Stat. S. 5, 2, 39:brevitas postulatur, qui mihimet ipsi amicissima est,
Cic. Quinct. 34.—Amicum est mihi (after the Gr. philon esti moi; in pure Lat., mihi cordi est, etc.); with inf., it pleases me, it accords with my feelings:a.nec dis amicum est nec mihi te prius Obire,
Hor. C. 2, 17, 2.—Hence, adv., in a friendly manner, kindly, amicably.Old form ămīcĭter, Pac. ap. Non. 510, 26; Plaut. Pers. 2, 3, 3.—b.Class. form ămīcē:facis amice,
Cic. Am. 2, 9:haec accipienda amice,
id. ib. 24, 88; id. Fin. 1, 10; id. Off. 1, 26. —* Comp., Front. ad M. Caes. 1, 6.— Sup., Cic. Div. in Caecil. 9; Caes. B. C. 2, 17.2.ămīcus, i, m. [from amo, as philos from phileô, and from ] ( gen. plur. amicūm, Ter. Heaut. prol. 24).A.A friend; constr. with gen. or poss. adj.; v. Zumpt, Gram. §B.410: est is (amicus) tamquam alter idem,
Cic. Am. 21, 80 (cf. id. ib. 25, 92; id. Off. 1, 17):amicum qui intuetur, tamquam exemplar intuetur sui,
id. Am. 7, 23:Non tam utilitas parta per amicum, quam amici amor ipse delectat,
id. ib. 14, 51: Amicus certus in re incertā cernitur, Enn. ap. Cic. ib. 17, 64:boni improbis, improbi bonis amici esse non possunt,
Cic. ib. 20, 74:ex omnibus saeculis vix tria aut quattuor nominantur paria amicorum,
id. ib. 4, 15:tu ex amicis certis mi es certissimus,
Plaut. Trin. 1, 2, 54 and 57:vetus verbum hoc est, Communia esse amicorum inter se omnia,
Ter. Ad. 5, 4, 18:Respicis antiquum lassis in rebus amicum,
Ov. P. 2, 3, 93:Alba tuus antiquissimus non solum amicus, verum etiam amator,
Cic. Verr. 2, 3, 63 fin.:hospitis et amici mei M. Pacuvii fabula,
id. Am. 7, 24:suis incommodis graviter angi non amicum sed se ipsum amantis est,
of one loving not his friend, but himself, id. ib. 3, 10:ab amicis honesta petere, amicorum causā honesta facere,
id. ib. 13, 44:paternus amicus ac pernecessarius,
id. Fl. 6, 14:amicus novus,
id. Am. 19, 67:vetus,
id. ib.; Verg. A. 3, 82; Hor. S. 2, 6, 81; Ov. P. 1, 6, 53:amici ac familiares veteres,
Suet. Tib. 55:aequaevus,
Verg. A. 5, 452:ardens,
id. ib. 9, 198:dulcis,
Hor. S. 1, 3, 69; Ov. P. 1, 8, 31:carus,
Hor. C. 4, 9, 51; Ov. Tr. 3, 6, 7:jucundus,
Hor. S. 1, 3, 93:amici jucundissimi et omnium horarum,
Suet. Tib. 42:amicus propior,
Hor. Ep. 1, 9, 5:fidelis,
id. ib. 2, 2, 1; Vulg. Eccli. 6, 14:fidus,
Hor. Ep. 1, 5, 24:verus,
Cic. Am. 21, 82; Vulg. Eccli. 25, 12:mendax,
Hor. A. P. 425:secernere blandum amicum a vero,
Cic. Am. 25, 95:memor,
Ov. Tr. 5, 9, 33:summus,
Ter. Phorm. 1, 1, 1:primus,
Vulg. 1 Macc. 10, 65:amici tristes,
Hor. C. 1, 7, 24:maesti,
Ov. Tr. 1, 9, 5:dives,
Hor. Ep. 1, 8, 24:inops,
id. S. 1, 2, 5:inferioris ordinis amici,
Cic. Am. 19, 69:communes amici,
Cic. Fam. 5, 2:amice, salve!
Ter. Eun. 3, 5, 12; so Cat. 55, 7; Verg. A. 6, 507; Hor. C. 2, 14, 6; and Vulg. Matt. 20, 13:magnanimi veritatis amici,
Cic. Off. 1, 19:amicos parare,
Ter. And. 1, 1, 39:amicos parare optimam vitae, ut ita dicam, supellectilem,
Cic. Am. 15, 55:minus amicorum habens,
Ter. Eun. 4, 6, 22:me unum atque unicum amicum habuit,
Cat. 73, 6;amicos habere,
Cic. Am. 11, 36; so Vulg. Prov. 22, 11:nos sibi amicos junget,
Ter. Hec. 5, 2, 32; Hor. S. 1, 3, 54:amicum servare,
id. ib.:amicum servare per durum tempus,
Ov. P. 2, 6, 29:aliquo uti amico,
to have one as a friend, Cic. de Or. 1, 14, 62; Hor. S. 1, 4, 96:sibi amicum facere,
Vulg. Luc. 16, 9:amicum diligere,
Verg. A. 9, 430; Vulg. Deut. 13, 6:amico inservire,
Ter. Heaut. 3, 1, 8:amico parcere,
Hor. S. 1, 4, 35:et monendi amici saepe sunt et objurgandi,
Cic. Am. 24, 88:amico ignoscere,
Hor. Ep. 2, 2, 110:angorem pro amico capere,
Cic. Am. 13, 48:amici jacentem animum excitare,
id. ib. 16, 59:amicum consolari,
Ov. Tr. 5, 4, 41:amico orbatus,
Cic. Am. 3, 10:amicum offendere,
Hor. S. 1, 3, 73:non paucis munitus amicis,
Ov. P. 2, 3, 25.—Also for patronus, patron, protector; so Horace of Mæcenas, Epod. 1, 2:amicus potens,
powerful friend, id. C. 2, 18, 12; so,magnus,
Juv. 3, 57; 6, 313: Suet. Aug. 56:valentissimi,
id. ib. 35.—And for socius, companion:trepido fugam exprobravit amico,
Ov. M. 13, 69.—In polit. relations, a friend of the State (who was not always socius, an ally, but the socius was always amicus; cf.C.amicitia): Deiotarus ex animo amicus, unus fidelis populo Romano,
Cic. Phil. 11, 13:socio atque amico regi,
Liv. 37, 54; 7, 30 et saep.; Suet. Caes. 11.—In and after the Aug. per., a counsellor, courtier, minister of a prince, Nep. Milt. 3, 2 Dähn.:A.fuerunt multi reges ex amicis Alexandri Magni,
id. Reg. 3, 1; so Suet. Caes. 70, 72; 70, 79; id. Aug. 16; 17; 35; 56; 66; id. Calig. 19; id. Ner. 5; id. Galb. 7 al.; cf. Ernest. ad Suet. Excurs. XV.—Hence, ămī-ca, ae, f.In bon. part., a female friend (very rare; cf. hetaira in Hom., Aristoph., Plato):B.amicae, cognatae,
Ter. Hec. 4, 2, 16:at haec amicae erunt, ubi, etc.,
id. ib. 5, 2, 24:Me (laedit) soror et cum quae dormit amica simul,
Prop. 2, 6, 12:ibit ad adfectam, quae non languebit, amicam Visere,
Ov. Am. 2, 2, 21; cf. Juv. 3, 12; 6, 353; 6, 455; 6, 481; so Inscr. Grut. 865, 17; 891, 4. —In mal. part., = meretrix, a concubine, mistress, courtesan (esp. freq. in the comic poets; so in Gr. hetaira com. in Att. usage): eum suus pater ab amicā abduxit, Naev. ap. Gell. 6, 8:mulierem pejorem quam haec amica est Phaedromi non vidi,
Plaut. Curc. 5, 1, 3; so id. Trin. 3, 2, 25; 3, 4, 22; id. Cist. 2, 3, 28; id. Ep. 5, 2, 36; 5, 2, 39 al.:sive ista uxor sive amica est,
Ter. And. 1, 3, 11; id. Heaut. 1, 1, 52; 1, 2, 15; 3, 3, 6; 4, 6, 15 et saep.; Cic. Att. 10, 10; Dig. 50, 16, 144. -
6 amicus
1.ămīcus (old form ămēcus, Paul. ex Fest. p. 15 Müll.), a, um, adj. [amo], friendly, kind, amicable, favorable, inclined to, liking; constr. with dat., Zumpt, Gram. §B.410: animo esse amico erga aliquem,
Ter. Hec. 3, 3, 29; Cic. Fam. 1, 7, 3:tribuni sunt nobis amici,
id. Q. Fr. 1, 2 fin.:homo amicus nobis jam inde a puero,
Ter. Ad. 3, 3, 86:Pompeium tibi valde amicum esse cognovi,
Cic. Fam. 1, 8, 5; id. Att. 9, 5:amicus non magis tyranno quam tyrannidi,
Nep. Dion, 3, 2; id. Att. 9:male numen amicum,
Verg. A. 2, 735; Ov. F. 3, 834:(Fortuna) amica varietati constantiam respuit,
Cic. N. D. 2, 16:amica luto sus,
fond of, Hor. Ep. 1, 2, 26.— Comp.:mihi nemo est amicior Attico,
Cic. Att. 16, 16:amicior Cilicum aerariis quam nostro,
id. ib. 7, 1, 6; id. Fam. 3, 2, 1.— Sup.:Deiotarum, fidelissimum regem atque amicissimum rei publicae nostrae,
Cic. Att. 15, 2, 2:cum summi viri, tum amicissimi,
id. Am. 2, 8:amicissimi viri,
Suet. Caes. 1:successor conjunctissimus et amicissimus,
Cic. Fam. 3, 3:hoc libro ad amicum amicissimus de amicitiā scripsi,
id. Am. 1, 5; 23, 88 (but the comp. and sup. may sometimes be rendered as belonging to 2. amicus, a greater friend, the greatest friend, as in Cic. Att. 16, 16, and Am. 1, 5; so in Gr. basileus etc.).—Of things, kindly, pleasing (mostly poet.;* C.so Cic. rarely): nihil homini amico est opportuno amicius,
Plaut. Ep. 3, 3, 44:secundum te nihil est mihi amicius solitudine,
Cic. Att. 12, 15:portus intramus amicos,
Verg. A. 5, 57: fessos opibus solatur amicis, id. [p. 106] ib. 5, 416:vento amico ferri,
Ov. Tr. 1, 5, 17:per amica silentia lunae,
Verg. A. 2, 255:amici imbres,
id. G. 4, 115:sidus amicum,
Hor. Epod. 10, 9:sol amicum tempus agens,
bringing the welcome hour, id. C. 3, 6, 43:tempus fraudibus amicum,
Stat. S. 5, 2, 39:brevitas postulatur, qui mihimet ipsi amicissima est,
Cic. Quinct. 34.—Amicum est mihi (after the Gr. philon esti moi; in pure Lat., mihi cordi est, etc.); with inf., it pleases me, it accords with my feelings:a.nec dis amicum est nec mihi te prius Obire,
Hor. C. 2, 17, 2.—Hence, adv., in a friendly manner, kindly, amicably.Old form ămīcĭter, Pac. ap. Non. 510, 26; Plaut. Pers. 2, 3, 3.—b.Class. form ămīcē:facis amice,
Cic. Am. 2, 9:haec accipienda amice,
id. ib. 24, 88; id. Fin. 1, 10; id. Off. 1, 26. —* Comp., Front. ad M. Caes. 1, 6.— Sup., Cic. Div. in Caecil. 9; Caes. B. C. 2, 17.2.ămīcus, i, m. [from amo, as philos from phileô, and from ] ( gen. plur. amicūm, Ter. Heaut. prol. 24).A.A friend; constr. with gen. or poss. adj.; v. Zumpt, Gram. §B.410: est is (amicus) tamquam alter idem,
Cic. Am. 21, 80 (cf. id. ib. 25, 92; id. Off. 1, 17):amicum qui intuetur, tamquam exemplar intuetur sui,
id. Am. 7, 23:Non tam utilitas parta per amicum, quam amici amor ipse delectat,
id. ib. 14, 51: Amicus certus in re incertā cernitur, Enn. ap. Cic. ib. 17, 64:boni improbis, improbi bonis amici esse non possunt,
Cic. ib. 20, 74:ex omnibus saeculis vix tria aut quattuor nominantur paria amicorum,
id. ib. 4, 15:tu ex amicis certis mi es certissimus,
Plaut. Trin. 1, 2, 54 and 57:vetus verbum hoc est, Communia esse amicorum inter se omnia,
Ter. Ad. 5, 4, 18:Respicis antiquum lassis in rebus amicum,
Ov. P. 2, 3, 93:Alba tuus antiquissimus non solum amicus, verum etiam amator,
Cic. Verr. 2, 3, 63 fin.:hospitis et amici mei M. Pacuvii fabula,
id. Am. 7, 24:suis incommodis graviter angi non amicum sed se ipsum amantis est,
of one loving not his friend, but himself, id. ib. 3, 10:ab amicis honesta petere, amicorum causā honesta facere,
id. ib. 13, 44:paternus amicus ac pernecessarius,
id. Fl. 6, 14:amicus novus,
id. Am. 19, 67:vetus,
id. ib.; Verg. A. 3, 82; Hor. S. 2, 6, 81; Ov. P. 1, 6, 53:amici ac familiares veteres,
Suet. Tib. 55:aequaevus,
Verg. A. 5, 452:ardens,
id. ib. 9, 198:dulcis,
Hor. S. 1, 3, 69; Ov. P. 1, 8, 31:carus,
Hor. C. 4, 9, 51; Ov. Tr. 3, 6, 7:jucundus,
Hor. S. 1, 3, 93:amici jucundissimi et omnium horarum,
Suet. Tib. 42:amicus propior,
Hor. Ep. 1, 9, 5:fidelis,
id. ib. 2, 2, 1; Vulg. Eccli. 6, 14:fidus,
Hor. Ep. 1, 5, 24:verus,
Cic. Am. 21, 82; Vulg. Eccli. 25, 12:mendax,
Hor. A. P. 425:secernere blandum amicum a vero,
Cic. Am. 25, 95:memor,
Ov. Tr. 5, 9, 33:summus,
Ter. Phorm. 1, 1, 1:primus,
Vulg. 1 Macc. 10, 65:amici tristes,
Hor. C. 1, 7, 24:maesti,
Ov. Tr. 1, 9, 5:dives,
Hor. Ep. 1, 8, 24:inops,
id. S. 1, 2, 5:inferioris ordinis amici,
Cic. Am. 19, 69:communes amici,
Cic. Fam. 5, 2:amice, salve!
Ter. Eun. 3, 5, 12; so Cat. 55, 7; Verg. A. 6, 507; Hor. C. 2, 14, 6; and Vulg. Matt. 20, 13:magnanimi veritatis amici,
Cic. Off. 1, 19:amicos parare,
Ter. And. 1, 1, 39:amicos parare optimam vitae, ut ita dicam, supellectilem,
Cic. Am. 15, 55:minus amicorum habens,
Ter. Eun. 4, 6, 22:me unum atque unicum amicum habuit,
Cat. 73, 6;amicos habere,
Cic. Am. 11, 36; so Vulg. Prov. 22, 11:nos sibi amicos junget,
Ter. Hec. 5, 2, 32; Hor. S. 1, 3, 54:amicum servare,
id. ib.:amicum servare per durum tempus,
Ov. P. 2, 6, 29:aliquo uti amico,
to have one as a friend, Cic. de Or. 1, 14, 62; Hor. S. 1, 4, 96:sibi amicum facere,
Vulg. Luc. 16, 9:amicum diligere,
Verg. A. 9, 430; Vulg. Deut. 13, 6:amico inservire,
Ter. Heaut. 3, 1, 8:amico parcere,
Hor. S. 1, 4, 35:et monendi amici saepe sunt et objurgandi,
Cic. Am. 24, 88:amico ignoscere,
Hor. Ep. 2, 2, 110:angorem pro amico capere,
Cic. Am. 13, 48:amici jacentem animum excitare,
id. ib. 16, 59:amicum consolari,
Ov. Tr. 5, 4, 41:amico orbatus,
Cic. Am. 3, 10:amicum offendere,
Hor. S. 1, 3, 73:non paucis munitus amicis,
Ov. P. 2, 3, 25.—Also for patronus, patron, protector; so Horace of Mæcenas, Epod. 1, 2:amicus potens,
powerful friend, id. C. 2, 18, 12; so,magnus,
Juv. 3, 57; 6, 313: Suet. Aug. 56:valentissimi,
id. ib. 35.—And for socius, companion:trepido fugam exprobravit amico,
Ov. M. 13, 69.—In polit. relations, a friend of the State (who was not always socius, an ally, but the socius was always amicus; cf.C.amicitia): Deiotarus ex animo amicus, unus fidelis populo Romano,
Cic. Phil. 11, 13:socio atque amico regi,
Liv. 37, 54; 7, 30 et saep.; Suet. Caes. 11.—In and after the Aug. per., a counsellor, courtier, minister of a prince, Nep. Milt. 3, 2 Dähn.:A.fuerunt multi reges ex amicis Alexandri Magni,
id. Reg. 3, 1; so Suet. Caes. 70, 72; 70, 79; id. Aug. 16; 17; 35; 56; 66; id. Calig. 19; id. Ner. 5; id. Galb. 7 al.; cf. Ernest. ad Suet. Excurs. XV.—Hence, ămī-ca, ae, f.In bon. part., a female friend (very rare; cf. hetaira in Hom., Aristoph., Plato):B.amicae, cognatae,
Ter. Hec. 4, 2, 16:at haec amicae erunt, ubi, etc.,
id. ib. 5, 2, 24:Me (laedit) soror et cum quae dormit amica simul,
Prop. 2, 6, 12:ibit ad adfectam, quae non languebit, amicam Visere,
Ov. Am. 2, 2, 21; cf. Juv. 3, 12; 6, 353; 6, 455; 6, 481; so Inscr. Grut. 865, 17; 891, 4. —In mal. part., = meretrix, a concubine, mistress, courtesan (esp. freq. in the comic poets; so in Gr. hetaira com. in Att. usage): eum suus pater ab amicā abduxit, Naev. ap. Gell. 6, 8:mulierem pejorem quam haec amica est Phaedromi non vidi,
Plaut. Curc. 5, 1, 3; so id. Trin. 3, 2, 25; 3, 4, 22; id. Cist. 2, 3, 28; id. Ep. 5, 2, 36; 5, 2, 39 al.:sive ista uxor sive amica est,
Ter. And. 1, 3, 11; id. Heaut. 1, 1, 52; 1, 2, 15; 3, 3, 6; 4, 6, 15 et saep.; Cic. Att. 10, 10; Dig. 50, 16, 144. -
7 decet
dĕcet, cuit, 2, v. impers. [Sanscr. dacas, fame; Gr. dokeô, to seem, think; Lat. decus, dignus]. It is seemly, comely, becoming,; it beseems, behooves, is fitting, suitable, proper (for syn. v. debeo init.):a.decere quasi aptum esse consentaneumque tempori et personae,
Cic. Or. 22, 74; cf. also nunc quid aptum sit, hoc est, quid maxime deceat in oratione videamus, id. de Or. 3, 55, 210 (very freq. and class.; not in Caes.).—Constr., with nom. or inf. of the thing, and with acc.; less freq. with dat. of the pers.; sometimes absol.With nom. rei(α).and acc. pers.: Ph. Quin me aspice et contempla, ut haec (sc. vestis) me decet. Sc. Virtute formae id evenit, te ut deceat, quicquid habeas, Plaut. Most. 1, 3, 16 sq.; cf.:(β).quem decet muliebris ornatus, quem incessus psaltriae, Cic. Clod. fragm. 5, p. 105 ed. Beier: te toga picta decet,
Prop. 4, 4, 53 al.; Hor. Ep. 1, 18, 30; Quint. 8, 5, 28;and nec habitus triumphalis feminas deceat,
id. 11, 1, 3; cf.:omnis Aristippum color decuit,
Hor. Ep. 1, 17, 23:intonsus crinis deum,
Tib. 1, 4, 38; cf.:neglecta decet multas coma,
Ov. A. A. 3, 153; id. F. 2, 106 et saep.:id maxime quemque decet, quod est cujusque maxime suum,
Cic. Off. 1, 31, 113:quod omnes et semper et ubique decet,
Quint. 11, 1, 14:non si quid Pholoen satis, Et te, Chlori, decet,
Hor. Od. 3, 15, 8 et saep.:qui flexus deceat miserationem,
Quint. 1, 11, 12:civitatem quis deceat status,
Hor. Od. 3, 29, 25 et saep.—In plur.:quem tenues decuere togae nitidique capilli,
Hor. Ep. 1, 14, 32:te non citharae decent,
id. Od. 3, 15, 14:alba decent Cererem: vestes Cerealibus albas Sumite,
Ov. F. 4, 619; id. M. 1, 457 et saep.:nec velle experiri, quam se aliena deceant,
Cic. Off. 1, 31, 113; Quint. 6, 1, 25:illa quoque diversa bonum virum decent,
id. 11, 1, 42 et saep.:duo verba uni apposita ne versum quidem decuerint,
id. 8, 6, 43.—Without acc. pers.:(γ).nihil est difficilius quam quid deceat videre,
Cic. Or. 21, 70; cf.:quid deceat et quid aptum sit personis,
id. Off. 1, 34 fin.:casus singularis magis decuit,
Quint. 8, 3, 20; id. 11, 3, 161 et saep.:idem fere in omni genere causarum et proderit et decebit,
id. 11, 1, 14; cf. id. 9, 4, 21.—In plur.:ubi lepos, joci, risus, vinum, ebrietas decent,
Plaut. Ps. prol. 20:cum magna pars est exhausta orationis, pene omnia decent,
Quint. 11, 3, 147; 150; id. 11, 1, 48 et saep. —With dat.:b.istuc facinus nostro generi non decet,
Plaut. Am. 2, 2, 188: certa est ratio quae deceat philosopho, Apul. Flor. 3, p. 355, 13; Plaut. Pers. 2, 2, 34; cf. infra. —With inf.(α).and acc. pers.:(β).non te mihi irasci decet,
Plaut. Am. 1, 3, 24:hanc maculam nos decet effugere,
Ter. Ad. 5, 8, 31:oratorem irasci minime decet,
Cic. Tusc. 4, 25; Quint. 12, 6, 3; Ov. M. 3, 265; so freq. with inf. pass.:specimen naturae capi debet ex optima quaque natura,
Cic. Tusc. 1, 14, 32:mortalin' decuit violari vulnere divum?
Verg. A. 12, 797; Ter. And. prol. 16. —Without acc.:(γ).injusta ab justis impetrare non decet,
Plaut. Am. prol. 35:exemplis grandioribus decuit uti,
Cic. Div. 1, 20; Ov. M. 8, 27:nunc decet caput impedire myrto: nunc et in umbrosis Fauno decet immolare lucis,
Hor. Od. 1, 4, 9 sq.; id. Ep. 1, 17, 2; Pers. 3, 27.—With dat.:c.decet tantae majestati eas servare leges, quibus, etc.,
Dig. 32, 1, 23:ita uti liberali esse ingenio decet,
Ter. Hec. 1, 2, 89:prima certe pensari decet populo utrum, etc.,
Liv. 34, 58, 8.Absol.(α).with acc. pers.:(β).ita ut vos decet,
Plaut. Most. 3, 2, 40; cf.:facis, ut te decet,
Ter. Andr. 2, 5, 10; id. Heaut. 5, 5, 10:ita uti fortes decet milites,
id. Eun. 4, 7, 44; cf.: id. Andr. 2, 6, 14:illum decet,
Quint. 9, 4, 15 et saep.—Without case:(γ).eia haud sic decet,
Ter. Eun. 5, 9, 35; cf. id. Hec. 2, 2, 10:fecisti ut decuerat,
id. ib. 4, 4, 66:minus severe quam decuit,
Cic. Phil. 6, 1:velata parte oris, quia sic decebat,
it was becoming, Tac. A. 13, 45:nihil aliter ac deceat,
id. Att. 6, 3, 8: perge;decet,
Verg. A. 12, 153 et saep.—With dat.:2.ita nobis decet,
Ter. Ad. 5, 8, 5; id. Heaut. 5, 2, 12:locum editiorem quam victoribus decebat,
Sall. H. 1, 98 (Serv. Verg. A. 8, 127.)— Hence, dĕcens, entis, P. a. (freq. in Hor., Ov., and post-Aug. prose, esp. Quint.; not in Verg.; in Cic. once adverbially, and cf. decentia), seemly, becoming, decent, proper, fit:amictus,
Ov. Pont. 2, 5, 52; cf.:decentior amictus,
Quint. 11, 3, 156;and sinus (togae) decentissimus,
id. 11, 3, 140:ornatus,
id. 2, 15, 21:motus,
Hor. Od. 4, 13, 17; Quint. 1, 10, 26; cf.:corporis decens et accommodatus orationi motus,
id. 11, 3, 29;and allevatio atque contractio humerorum,
id. 11, 3, 83:decentissimum sponsalium genus,
Sen. Ben. 1, 9 et saep.:quid verum atque decens,
Hor. Ep. 1, 1, 11:decentius erit servare pudorem,
Quint. 11, 1, 78; cf. 8, 6, 6.—Esp. of corporeal fitness and symmetry, regularly, symmetrically, handsomely shaped; well-formed; noble:forma,
Ov. Am. 3, 1, 9; cf.:habitus decentior quam sublimior,
Tac. Agr. 44:facies,
Ov. Tr. 3, 7, 33:malae,
Hor. Od. 3, 27, 53:Venus,
id. ib. 1, 18, 6; cf.:Cynthia,
Prop. 4, 8, 52 (5, 8, 52 M.):Gratiae,
Hor. Od. 1, 4, 6:(Paullus) et nobilis et decens,
id. ib. 4, 1, 13: pulcher et decens toto corpore, Suct. Dom. 18; cf. Juv. 6, 161:sumptis decentior armis Minerva,
Ov. H. 5, 35; Quint. 8, 3, 10 et saep.— Adv.: decenter (acc. to no. 1), becomingly, decently, properly, fitly:fictis nominibus decenter uti,
Plin. Ep. 6, 21, 5; cf.:fieri,
Quint. 11, 1, 79:singula quaeque locum teneant sortita decenter,
Hor. A. P. 92; cf.:maesta,
Ov. Am. 2, 5, 44.— Comp.: Hor. Ep. 2, 2, 216; Quint. 9, 1, 21 al.— Sup., a false reading for diligentissime, Cic. Caes. 26, 74. -
8 inviolatus
in-vĭŏlātus, a, um, adj.I.Unhurt, inviolate (class.):II.invulnerati inviolatique,
Cic. Sest. 67, 140:corpus omnium civium,
id. Rab. Perd. 4, 11:amicitia,
id. Sull. 17:vita,
i. e. happy, pleasant, Sil. 13, 875:terra,
i. e. unploughed, Varr. R. R. 2, 1, 4:aliquid integrum atque inviolatum praestare,
Cic. Cael. 5, 11. —Inviolable:tribuni plebis,
Liv. 3, 55:tribunicia potestas,
id. 8, 54:templum,
id. 2, 1:pudicitia,
Ov. Liv. Aug. 43:fides publica,
Sall. J. 33, 3:jus vel fas,
Just. 8, 3, 13:fama,
unavailable, Sall. J. 43, 1.— Adv.: invĭŏlātē, inviolably:servare memoriam alicujus,
Cic. de Sen. 22, 81 fin.:servare jusjurandum,
Gell. 7, 18, 1. -
9 migro
mī̆gro, āvi, ātum, 1 (migrassit for migraverit, Cic. Leg. 3, 4, 11), v. n. and a. [etym. dub.; cf. Sanscr. root mā, exchange; also meo].I.Neutr., to remove from one place to another, to depart, flit, migrate (class.).A.Lit.:B.migrare e fano foras,
Plaut. Curc. 2, 1, 1:ex urbe tu rus habitatum migres?
Ter. Hec. 4, 2, 13:ad integra omnia,
Liv. 5, 53:ad generum,
Cic. Verr. 2, 2, 36, § 89:in tabernas,
Hor. A. P. 229:Veios,
Liv. 5, 53:Alexandriam vel Ilium,
Suet. Caes. 79:finibus,
Plin. 6, 17, 21, § 59: Verres domo ejus emigrat atque adeo exit: nam jam ante migrārat, he quits his house (leaves it himself without taking any thing with him); for he had already removed (had taken away his furniture), Cic. Verr. 2, 2, 36, § 89:consilium migrandi a Tarquiniis cepit,
Liv. 1, 34, 5:itaque non solum inquilini, sed etiam mures migraverunt,
Cic. Att. 14, 9, 1: cum tota Karthagine migra, be off! Juv. 6, 171.— Impers. pass.:in alium quendam locum ex his locis morte migretur,
Cic. Tusc. 1, 41, 97:Romam inde frequenter migratum est a propinquis,
Liv. 1, 11, 4.—Trop., to go away, depart, to pass over, change, turn:II.scio ipse quid agam, neque mens officio migrat,
Plaut. Trin. 3, 2, 13:mea ut migrare dicta possint, quo volo,
id. Ps. 1, 5, 54:ex hac vitā,
Cic. Rep. 6, 9, 9; cf. id. ib. 6, 15, 15:de vitā,
i. e. to die, id. Fin. 1, 19, 62:equitis migravit ab aure voluptas ad oculos,
Hor. Ep. 2, 1, 187:haec medicina migrabat in Graeciae linguas,
Plin. 25, 2, 6, § 16:omnia migrant, Omnia commutat natura,
change, Lucr. 5, 831:caerula quae sunt Numquam in marmoreum possunt migrare colorem,
id. 2, 774:in varias migrare figuras,
Ov. M. 15, 172:cornua in mucronem migrantia,
running out into, ending in, Plin. 11, 37, 45, § 125:ad aliud matrimonium,
Dig. 24, 2, 6.—Act.A.To carry away, transport, transfer (rare):B.cassita nidum migravit,
Gell. 2, 29, 16:relicta quae migratu difficilia essent,
Liv. 10, 34:num migrantur Rhoeteia regna In Libyam Superis?
are transferred, Sil. 7, 431.—To transgress, break, violate, opp. to servare:jus civile migrare (opp. conservare),
Cic. Fin. 3, 20, 67:ea migrare et non servare,
id. Off. 1, 10, 31. -
10 mos
mos, mōris, m. [etym. dub.; perh. root ma-, measure; cf.: maturus, matutinus; prop., a measuring or guiding rule of life; hence], manner, custom, way, usage, practice, fashion, wont, as determined not by the laws, but by men's will and pleasure, humor, self-will, caprice (class.; cf.: consuetudo, usus).I.Lit.:II.opsequens oboediensque'st mori atque imperiis patris,
Plaut. Bacch. 3, 3, 54:huncine erat aequum ex illius more, an illum ex hujus vivere?
Ter. Heaut. 1, 2, 24: alieno more vivendum est mihi, according to the will or humor of another, id. And. 1, 1, 125:nonne fuit levius dominae pervincere mores,
Prop. 1, 17, 15: morem alicui gerere, to do the will of a person, to humor, gratify, obey him:sic decet morem geras,
Plaut. Most. 3, 2, 35; Cic. Tusc. 1, 9, 17:animo morem gessero,
Ter. And. 4, 1, 17:adulescenti morem gestum oportuit,
id. Ad. 2, 2, 6; v. gero.—The will as a rule for action, custom, usage, practice, wont, habit:B.leges mori serviunt,
usage, custom, Plaut. Trin. 4, 3, 36:legi morique parendum est,
Cic. Univ. 11:ibam forte Viā Sacrā, sicut meus est mos,
custom, wont, Hor. S. 1, 9, 1:contra morem consuetudinemque civilem,
Cic. Off. 1, 41, 148:quae vero more agentur institutisque civilibus,
according to usage, according to custom, id. ib.:mos est hominum, ut nolint eundem pluribus rebus excellere,
id. Brut. 21, 84:ut mos est,
Juv. 6, 392;moris erat quondam servare, etc.,
id. 11, 83:more sinistro,
by a perverted custom, id. 2, 87.— So with ut:morem traditum a patribus, ut, etc.,
Liv. 27, 11, 10:hunc morem servare, ut, etc.,
id. 32, 34, 5:virginibus Tyriis mos est gestare pharetram,
it is the custom, they are accustomed, Verg. A. 1, 336:qui istic mos est?
Ter. Heaut. 3, 3, 1:mos ita rogandi,
Cic. Fam. 12, 17, 1:ut mos fuit Bithyniae regibus,
id. Verr. 2, 5, 11, § 27: moris est, it is the custom:negavit, moris esse Graecorum, ut, etc.,
id. ib. 2, 1, 26, § 66; Vell. 2, 37, 5:quae moris Graecorum non sint,
Liv. 36, 28, 4; cf.:(aliquid) satis ex more Graecorum factum,
id. 36, 28, 5:ut Domitiano moris erat,
Tac. Agr. 39.— Plur.:id quoque morum Tiberii erat,
Tac. A. 1, 80:praeter civium morem,
contrary to custom, to usage, Ter. And. 5, 3, 9: sine more, unwonted, unparalleled:facinus sine more,
Stat. Th. 1, 238; so,nullo more,
id. ib. 7, 135:supra morem: terra supra morem densa,
unusually, Verg. G. 2, 227 (cf.:supra modum): perducere aliquid in morem,
to make into a custom, make customary, Cic. Inv. 2, 54, 162:quod jam in morem venerat, ut, etc.,
had become customary, Liv. 42, 21, 7.—In partic., in a moral point of view, conduct, behavior; in plur., manners, morals, character; in a good or bad sense:III.est ita temperatis moderatisque moribus, ut summa severitas summā cum humanitate jungatur,
manners, Cic. Fam. 12, 27, 1:suavissimi mores,
id. Att. 16, 16, A, 6: boni, id. Fragm. ap. Non. 254, 8.—Prov.:corrumpunt mores bonos colloquia mala,
Vulg. 1 Cor. 15, 33:justi,
Cic. de Or. 2, 43, 184:severi et pudici,
Plin. 28, 8, 27, § 106:sanctissimi,
Plin. Ep. 10, 20, 3: feri immanisque natura, Cic. Rosc. [p. 1168] Am. 13, 38:totam vitam, naturam moresque alicujus cognoscere,
character, id. ib. 38, 109:eos esse M'. Curii mores, eamque probitatem, ut, etc.,
id. Fam. 13, 17, 3; id. de Or. 2, 43, 182:mores disciplinamque alicujus imitari,
id. Deiot. 10, 28:perditi,
id. Fam. 2, 5, 2:praefectura morum,
the supervision of the public morals, Suet. Caes. 76:moribus et caelum patuit,
to good morals, virtue, Prop. 4 (5), 11, 101:amator meretricis mores sibi emit auro et purpurā,
polite behavior, complaisance, Plaut. Most. 1, 3, 128:propitiis, si per mores nostros liceret, diis,
i. e. our evil way of life, Tac. H. 3, 72:morum quoque filius,
like his father in character, Juv. 14, 52:ne te ignarum fuisse dicas meorum morum, leno ego sum,
i. e. my trade, Ter. Ad. 2, 1, 6:in publicis moribus,
Suet. Tib. 33; 42.—Transf.A.Quality, nature, manner; mode, fashion:B.haec meretrix fecit, ut mos est meretricius,
Plaut. Men. 5, 4, 8:mores siderum,
qualities, properties, Plin. 18, 24, 56, § 206:caeli,
Verg. G. 1, 51:Carneadeo more et modo disputare,
manner, Cic. Univ. 1:si humano modo, si usitato more peccāsset,
in the usual manner, id. Verr. 2, 2, 3, § 9:Graeco more bibere,
id. ib. 1, 26, 66:apis Matinae More modoque,
after the manner of, like, Hor. C. 4, 2, 27:Dardanius torrentis aquae vel turbinis atri More furens,
Verg. A. 10, 604:more novalium,
Col. 3, 13, 4:caeli et anni mores,
Col. 1, Praef. 23:omnium more,
Cic. Fam. 12, 17, 3; so,ad morem actionum,
Quint. 4, 1, 43:elabitur anguis in morem fluminis,
like, Verg. G. 1, 245:in hunc operis morem,
Hor. S. 2, 1, 63:pecudum in morem,
Flor. 3, 8, 6:morem vestis tenere,
mode, fashion, Just. 1, 2, 3.—A precept, law, rule ( poet. and postAug.):moresque viris et moenia ponet,
precepts, laws, Verg. A. 1, 264; cf.:pacis inponere morem,
id. ib. 6, 852:quod moribus eorum interdici non poterat,
Nep. Ham. 3:quid ferri duritiā pugnacius? sed cedit, et patitur mores,
submits to laws, obeys, is tamed, Plin. 36, 16, 25, § 127:ut leo mores Accepit,
Stat. Ach. 2, 183:in morem tonsa coma, = ex more ludi,
Verg. A. 5, 556. -
11 salus
sălūs, ūtis (archaic gen. SALVTES, on a clay vessel, v. Ritschl de Fictilibus Litteratis, Berol, 1853, p. 18, n. 5; cf. APOLONES, from Apollo; dat. SALVTEI, Corp. Inscr. Lat. 587), f. [root sar, to guard, whence servus, servare, salvus, sollus; cf. Gr. holos, entire], a being safe and sound; a sound or whole condition, health, welfare, prosperity, preservation, safety, deliverance, etc. (very freq. and class.: cf.: valetudo, sanitas).I.Lit.A.In gen.: Mars pater te precor, pastores pecuaque salva servassis duisque bonam salutem valetudinemque mihi domo familiaeque nostrae, an old form of prayer in Cato, R. R. 141, 3; cf. Varr. R. R. 1, 2, 27; so,B.too, the religious formula for asking protection: quod cum salute ejus fiat,
and may it do him good, Ter. Ad. 4, 1, 3;and in the same sense: bonā salute,
Cato, R. R. 4 fin.:adhuc quae assolent quaeque oportet Signa esse ad salutem, omnia huic (puero recens nato) esse video,
Ter. And. 3, 2, 2:aegrorum salutem ab Aesculapio datam,
Cic. N. D. 3, 38, 91:qui etiam medicis suis non ad salutem, sed ad necem utatur,
id. Har. Resp. 16, 35:me confectum consularibus volneribus consulari medicinā ad salutem reduceret,
id. Red. Quir. 6, 15:firmā potiri salute,
Ov. H. 20, [p. 1622] 179:salute nostrā atque urbe captā Domum reduco integrum omnem exercitum,
in good health, well, Plaut. Bacch. 4, 9, 147:mater redit suā salute ac familiae maximā,
in excellent health, id. Merc. 4, 5, 9:salute nostrum socium,
id. Men. 1, 2, 25:salute horiae,
uninjured, id. Rud. 4, 2, 5:in optimorum consiliis posita est civitatium salus,
Cic. Rep. 1, 34, 51; cf.:tu eris unus, in quo nitatur civitatis salus,
id. ib. 6, 12, 12;2, 23, 43: juris, libertatis, fortunarum suarum salus in istius damnatione consistit,
id. Verr. 2, 2, 6, § 16:neque enim salus ulla rei publicae major reperiri potest, quam, etc.,
id. ib. 2, 1, 2, § 4; Plaut. As. 3, 3, 127:spem teneo, salutem amisi,
id. Merc. 3, 4, 6 sq.; id. Capt. 3, 3, 3; cf.:cujus aures clausae veritati sunt, hujus salus desperanda est,
Cic. Lael. 24, 90:nisi quae mihi in te'st, haud tibi est in me salus,
a means of safety, help, assistance, Plaut. Ps. 1, 1, 69:fer amanti ero salutem,
id. As. 3, 3, 82; cf.:cum opem indigentibus salutemque ferres,
Cic. Fin. 2, 35, 118; id. Mur. 13, 28: dicet fortasse Dignitatis halis:saluti, si me amas, consule,
id. Att. 2, 19, 1:is est nimirum Soter, qui salutem dedit,
has furnished safety, id. Verr. 2, 2, 63, § 154:dare salutem, liberare periculis, etc.,
id. de Or. 1, 8, 32:saluti quod tibi esse censeo, id consuadeo,
Plaut. Merc. 1, 2, 35; so,saluti esse alicui,
Cic. Rep. 1, 1, 1; id. de Or. 2, 49, 200 al.;for which: nosse omnia haec, salus est adulescentulis,
Ter. Eun. 5, 4, 18:diffisus suae omniumque saluti,
Caes. B. G. 6, 38:nec in fugā salus ulla ostendebatur,
Liv. 30, 8:una est salus,
id. 7, 35:una salus victis nullam sperare salutem,
Verg. A. 2, 354; cf. id. ib. 5, 174; 6, 96; Ov. Tr. 3, 3, 4; 5, 7, 3; id. P. 3, 7, 23; 4, 14, 5; id. M. 3, 648; Luc. 2, 221. —Freq. in Plaut. as a term of endearment, my life, my love:quid agis, mea salus?
Plaut. Cas. 4, 3, 3:o salute meā salus salubrior,
id. Cist. 3, 13; id. Bacch. 4, 8, 38; id. Poen. 1, 2, 153; 1, 2, 176; id. Rud. 3, 3, 17. —In partic., a wish for one ' s welfare (expressed by word of mouth or in writing), a greeting, salute, salutation: Ly. Charmidem Lysiteles salutat. Ca. Non ego sum salutis dignus? Ly. Immo salve Callicles, Plaut. Trin. 5, 2, 29:C.venienti des salutem atque osculum,
id. Ep. 4, 2, 2:quin tu primum salutem reddis quam dedi?
id. Bacch. 2, 3, 11: Sy. Responde, quod rogo. Ba. Eho, an non prius salutas? Sy. Nulla est mihi salus dataria, id. Ps. 4, 2, 13: Pe. Salva sis. Ph. Salutem accipio mihi et meis, id. Ep. 4, 1, 21:advenientem peregre herum suum Salva impertit salute servus Epidicus,
id. Ep. 1, 2, 24; cf. Ter. Eun. 2, 2, 39; for which: impertit salutem plurimam et plenissimam, Lucil. ap. Non. 472, 16:Terentia impertit tibi multam salutem,
Cic. Att. 2, 12, 3:salutem dicere alicui,
Plaut. Capt. 2, 3, 29:multam, plurimam salutem dicere alicui,
id. Curc. 3, 51; 3, 61:Cicero tibi salutem plurimam dicit,
Cic. Fam. 14, 7, 3:tu Atticae salutem dices,
id. Att. 14, 19, 6;and so at the beginning of a letter: salutem dicit Toxilo Timarchides Et familiae omni. Si valetis gaudeo, etc.,
Plaut. Pers. 4, 3, 32;usually abbreviated S. D. (salutem dicit), S. D. M. (salutem dicit multam), S. D. P. (salutem dicit plurimam), v. the superscriptions of Cicero's letters. Freq., also, elliptically, without dicit: Anacharsis Hannoni salutem,
Cic. Tusc. 5, 32, 90 (abbreviated, e. g. Cicero Attico S., v. the letters of Cicero and Pliny):Dionysio plurimam salutem,
id. Att. 4, 18, 3:Atticae plurimam salutem,
id. ib. 14, 20, 5:salutem reddere,
to return a greeting, Plaut. Bacch. 2, 3, 11; Liv. 9, 6, 12; Tac. A. 4, 60: salutem mittere per aliquem, to send a greeting:mihi dulcis salus visa est per te missa ab illā,
Cic. Att. 16, 3, 6; Ov. H. 4, 1; 16, 1.—An unusual expression is, salutem dicere alicui, in the sense of to bid one farewell:ego vero multam salutem et foro dicam et curiae, vivamque tecum multum, etc.,
Cic. Fam. 7, 32, 2:salute acceptā redditāque,
Liv. 7, 5:salute datā redditāque,
id. 3, 26:salutem tibi ab sodali nuntio,
I bring, deliver, Plaut. Bacch. 2, 2, 10; so,nuntiare salutem alicui,
id. Curc. 4, 2, 38; id. Men. prol. 1; cf.:salutem verbis tuis mihi nuntiarat,
Cic. Fam. 7, 14, 1:salutem tibi plurimam ascribit et Tulliola, deliciae nostrae,
adds, joins in, id. Att. 1, 5, 9; 5, 20, 9.—In a humorous equivoque: As. Salve. St. Satis mihi est tuae salutis, nihil moror, sat salveo;Aegrotare malim, quam esse tuā salute sanior,
Plaut. Truc. 2, 2, 4 sq.; id. Ps. 1, 1, 41 sq.—Salvation, deliverance from sin and its penalties (eccl. Lat.):II.verbum salutis,
Vulg. Act. 13, 26; id. Rom. 10, 1; 13, 11.—Salus, personified, a Roman divinity, whose temple stood on one of the summits of the Quirinalis (v. Salutaris):ego tibi nunc sum summus Juppiter, Idem ego sum Salus, Fortuna, etc.,
Plaut. Capt. 4, 2, 84; id. As. 3, 3, 123; 3, 3, 137; id. Cist. 4, 2, 76; id. Merc. 5, 2, 26; Varr. L. L. 5, §§ 51 and 74 Müll.; Liv. 9, 43 fin.; 10, 1 fin.; 40, 37; Val. Max. 8, 14, 6:augurium Salutis (instituted for the welfare of the State),
Cic. Div. 1, 47, 105; id. Leg. 2, 11, 28; Suet. Aug. 31; Tac. A. 12, 23.—In a lusus verbb., alluding to the literal meaning of the name:nec Salus nobis saluti jam esse, si cupiat, potest,
Plaut. Most. 2, 1, 4:at vos Salus servassit,
id. Cist. 4, 2, 76:neque jam Salus servare, si volt, me potest,
id. Capt. 3, 3, 14; Ter. Ad. 4, 7, 43; cf.:Salus ipsa virorum fortium innocentiam tueri non potest,
Cic. Font. 6, 11, § 21. -
12 ā
ā (before consonants), ab (before vowels, h, and some consonants, esp. l, n, r, s), abs (usu. only before t and q, esp. freq. before the pron. te), old af, praep. with abl., denoting separation or departure (opp. ad). I. Lit., in space, from, away from, out of. A. With motion: ab urbe proficisci, Cs.: a supero mari Flaminia (est via), leads: Nunc quidem paululum, inquit, a sole, a little out of the sun: usque a mari supero Romam proficisci, all the way from; with names of cities and small islands, or with domo, home (for the simple abl; of motion, away from, not out of, a place); hence, of raising a siege, of the march of soldiers, the setting out of a fleet, etc.: oppidum ab Aeneā fugiente a Troiā conditum: ab Alesiā, Cs.: profectus ab Orico cum classe, Cs.; with names of persons or with pronouns: cum a vobis discessero: videat forte hic te a patre aliquis exiens, i. e. from his house, T.; (praegn.): a rege munera repudiare, from, sent by, N.— B. Without motion. 1. Of separation or distance: abesse a domo paulisper maluit: tum Brutus ab Romā aberat, S.: hic locus aequo fere spatio ab castris Ariovisti et Caesaris aberat, Cs.: a foro longe abesse: procul a castris hostes in collibus constiterunt, Cs.: cum esset bellum tam prope a Siciliā; so with numerals to express distance: ex eo loco ab milibus passuum octo, eight miles distant, Cs.: ab milibus passuum minus duobus castra posuerunt, less than two miles off, Cs.; so rarely with substantives: quod tanta machinatio ab tanto spatio instrueretur, so far away, Cs.— 2. To denote a side or direction, etc., at, on, in: ab sinistrā parte nudatis castris, on the left, Cs.: ab eā parte, quā, etc., on that side, S.: Gallia Celtica attingit ab Sequanis flumen Rhenum, on the side of the Sequani, i. e. their country, Cs.: ab decumanā portā castra munita, at the main entrance, Cs.: crepuit hinc a Glycerio ostium, of the house of G., T.: (cornua) ab labris argento circumcludunt, on the edges, Cs.; hence, a fronte, in the van; a latere, on the flank; a tergo, in the rear, behind; a dextro cornu, on the right wing; a medio spatio, half way.— II. Fig. A. Of time. 1. Of a point of time, after: Caesar ab decimae legionis cohortatione ad dextrum cornu profectus, immediately after, Cs.: ab eo magistratu, after this office, S.: recens a volnere Dido, fresh from her wound, V.: in Italiam perventum est quinto mense a Carthagine, i. e. after leaving, L.: ab his, i. e. after these words, hereupon, O.: ab simili <*>ade domo profugus, i. e. after and in consequence of, L.— 2. Of a period of time, from, since, after: ab hora tertiā bibebatur, from the third hour: ab Sullā et Pompeio consulibus, since the consulship of: ab incenso Capitolio illum esse vigesumum annum, since, S.: augures omnes usque ab Romulo, since the time of: iam inde ab infelici pugnā ceciderant animi, from (and in consequence of), L.; hence, ab initio, a principio, a primo, at, in, or from the beginning, at first: ab integro, anew, afresh: ab... ad, from (a time)... to: cum ab horā septimā ad vesperum pugnatum sit, Cs.; with nouns or adjectives denoting a time of life: iam inde a pueritiā, T.: a pueritiā: a pueris: iam inde ab incunabulis, L.: a parvo, from a little child, or childhood, L.: ab parvulis, Cs.— B. In other relations. 1. To denote separation, deterring, intermitting, distinction, difference, etc., from: quo discessum animi a corpore putent esse mortem: propius abesse ab ortu: alter ab illo, next after him, V.: Aiax, heros ab Achille secundus, next in rank to, H.: impotentia animi a temperantiā dissidens: alieno a te animo fuit, estranged; so with adjj. denoting free, strange, pure, etc.: res familiaris casta a cruore civili: purum ab humano cultu solum, L.: (opoidum) vacuum ab defensoribus, Cs.: alqm pudicum servare ab omni facto, etc., II.; with substt.: impunitas ab iudicio: ab armis quies dabatur, L.; or verbs: haec a custodiis loca vacabant, Cs.— 2. To denote the agent, by: qui (Mars) saepe spoliantem iam evertit et perculit ab abiecto, by the agency of: Laudari me abs te, a laudato viro: si quid ei a Caesare gravius accidisset, at Caesar's hands, Cs.: vetus umor ab igne percaluit solis, under, O.: a populo P. imperia perferre, Cs.: equo lassus ab indomito, H.: volgo occidebantur: per quos et a quibus? by whose hands and upon whose orders? factus ab arte decor, artificial, O.: destitutus ab spe, L.; (for the sake of the metre): correptus ab ignibus, O.; (poet. with abl. of means or instr.): intumuit venter ab undā, O.—Ab with abl. of agent for the dat., to avoid ambiguity, or for emphasis: quibus (civibus) est a vobis consulendum: te a me nostrae consuetudinis monendum esse puto.— 3. To denote source, origin, extraction, from, of: Turnus ab Ariciā, L.: si ego me a M. Tullio esse dicerem: oriundi ab Sabinis, L.: dulces a fontibus undae, V.—With verbs of expecting, fearing, hoping (cf. a parte), from, on the part of: a quo quidem genere, iudices, ego numquam timui: nec ab Romanis vobis ulla est spes, you can expect nothing from the Romans, L.; (ellipt.): haec a servorum bello pericula, threatened by: quem metus a praetore Romano stimulabat, fear of what the praetor might do, L.—With verbs of paying, etc., solvere, persolvere, dare (pecuniam) ab aliquo, to pay through, by a draft on, etc.: se praetor dedit, a quaestore numeravit, quaestor a mensā publicā, by an order on the quaestor: ei legat pecuniam a filio, to be paid by his son: scribe decem (milia) a Nerio, pay by a draft on Nerius, H.; cognoscere ab aliquā re, to know or learn by means of something (but ab aliquo, from some one): id se a Gallicis armis atque insignibus cognovisse, Cs.; in giving an etymology: id ab re... interregnum appellatum, L.—Rarely with verbs of beginning and repeating: coepere a fame mala, L.: a se suisque orsus, Ta.— 4. With verbs of freeing from, defending, protecting, from, against: ut a proeliis quietem habuerant, L.: provincia a calamitate est defendenda: sustinere se a lapsu, L.— 5. With verbs and adjectives, to define the respect in which, in relation to, with regard to, in respect to, on the part of: orba ab optimatibus contio: mons vastus ab naturā et humano cultu, S.: ne ab re sint omissiores, too neglectful of money or property, T.: posse a facundiā, in the matter of eloquence, T.; cf. with laborare, for the simple abl, in, for want of: laborare ab re frumentariā, Cs.— 6. In stating a motive, from, out of, on account of, in consequence of: patres ab honore appellati, L.: inops tum urbs ab longinquā obsidione, L.— 7. Indicating a part of the whole, of, out of: scuto ab novissimis uni militi detracto, Cs.: a quibus (captivis) ad Senatum missus (Regulus).— 8. Marking that to which anything belongs: qui sunt ab eā disciplinā: nostri illi a Platone et Aristotele aiunt.— 9. Of a side or party: vide ne hoc totum sit a me, makes for my view: vir ab innocentiā clementissimus, in favor of.—10. In late prose, of an office: ab epistulis, a secretary, Ta. Note. Ab is not repeated with a following pron interrog. or relat.: Arsinoën, Stratum, Naupactum... fateris ab hostibus esse captas. Quibus autem hostibus? Nempe iis, quos, etc. It is often separated from the word which it governs: a nullius umquam me tempore aut commodo: a minus bono, S.: a satis miti principio, L.—The poets join a and que, making āque; but in good prose que is annexed to the following abl. (a meque, abs teque, etc.): aque Chao, V.: aque mero, O.—In composition, ab- stands before vowels, and h, b, d, i consonant, l, n, r, s; abs- before c, q, t; b is dropped, leaving as- before p; ā- is found in āfuī, āfore ( inf fut. of absum); and au- in auferō, aufugiō.* * *IAh!; (distress/regret/pity, appeal/entreaty, surprise/joy, objection/contempt)IIby (agent), from (departure, cause, remote origin/time); after (reference)IIIante, abb. a.in calendar expression a. d. = ante diem -- before the day
-
13 ad
ad praep. with acc. [cf. Eng. at].—Of approach (opp. to ab, as in to ex). I. In space, to, toward: retorquet oculos ad urbem: una pars vergit ad septentriones, Cs.: tendens ad sidera palmas, V. —Fig.: ad alia vitia propensior, more inclined to. —Esp., ad dextram, sinistram, or laevam, to or on the right or left: ito ad dextram, T.: alqd ad dextram conspicere, Cs.: non rectā regione... sed ad laevam, L.—Designating the goal, to, toward: ad ripam convenire, Cs.: vocari ad cenam, H.: ad se adferre: reticulum ad narīs sibi admovebat (cf. accedit ad urbem, he approaches the city; and, accedit provinciae, it is added to the province).— Ad me, te, se, for domum meam, tuam, suam (in T. freq.): eamus ad me, T. — With gen., ellipt.: ad Dianae, to the temple of, T.: ad Castoris currere. — Used for dat: litteras dare ad aliquem, to write one a letter (cf. litteras dare alicui, to give a letter to one): domum ad te scribere: ad primam (epistulam) scribere, to answer.—Hence, librum ad aliquem mittere, scribere, to dedicate a book to one. —In titles, ad aliquem signifies to, addressed to.— With names of towns, ad answers to Whither? for the simple acc., i. e. to the vicinity of, to the neighborhood of: ad Aquinum accedere, approach: ut cum suis copiis iret ad Mutinam. — Of hostile movement or protection, against (cf. adversus): veniri ad se existimantes, Cs.: ipse ad hostem vehitur, N.: Romulus ad regem impetum facit (cf. in), L.: clipeos ad tela protecti obiciunt, V.: ad hos casūs provisa praesidia, Cs.—In war, of manner of fighting: ad pedes pugna venerat, was fought out on foot, L.: equitem ad pedes deducere, L.: pugna ad gladios venerat, L. — Emphatic of distance, to, even to, all the way to: a Salonis ad Oricum portūs... occupavit, Cs.: usque a Dianis ad Sinopum navigare. — Fig.: deverberasse usque ad necem, T.: virgis ad necem caedi.—Of nearness or proximity in gen. (cf. apud), near to, by, at, close by: ad forīs adsistere: Ianum ad infimum Argiletum fecit, L.: quod Romanis ad manum domi supplementum esset, at hand, L.: errantem ad flumina, V.; and ellipt.: pecunia utinam ad Opis maneret! — Of persons: qui primum pilum ad Caesarem duxerat, Cs.: ad me fuit, at my house: ad inferos poenas parricidi luent, among.—So, fig.: ad omnīs nationes sanctum, in the judgment of, Cs.: ut esset ad posteros monumentum, etc., L.: ad urbem esse (of a general outside of the walls): ad urbem cum imperio remanere, Cs.—With names of towns and verbs of rest: pons, qui erat ad Genavam, Cs.; and with an ordinal number and lapis: sepultus ad quintum lapidem, N.— II. In time, about, toward: domum reductus ad vesperum, toward evening.—Till, until, to, even to, up to: usque ad hanc aetatem: ad multam noctem: amant ad quoddam tempus, until: quem ad finem? how long: ad quartam (sc. horam), H. — Hence, ad id (sc. tempus), till then: ad id dubios servare animos, L.— At, on, in, by: ad horam destinatam, at the appointed hour: frumentum ad diem dare. — III. In number or amount, near, near to, almost, about, toward (cf. circiter): talenta ad quindecim coëgi, T.: annos ad quadraginta natus.—Adverb.: occisis ad hominum milibus quattuor, Cs.: ad duo milia et trecenti occisi, L.—Of a limit, to, unto, even to (rare): (viaticum) ad assem perdere, to the last farthing, H.: ad denarium solvere. —Esp., ad unum, to a single one, without exception: omnes ad unum idem sentiunt: exosus ad unum Troianos, V. — IV. In other relations, with regard to, in respect of, in relation to, as to, to, in: ad honorem antecellere: nihil ad rem pertinet.—Ellipt.: rectene an secus, nihil ad nos: Quid ad praetorem? quid ad rem? i. e. what difference does it make? H.: quibus (auxiliaribus) ad pugnam confidebat, Cs.: ad speciem ornatus, ad sensum acerbus: mentis ad omnia caecitas: ad cetera paene gemelli, H.: facultas ad dicendum.—With words denoting measure, weight, manner, model, rule, etc., according to, agreeably to, after: taleis ad certum pondus examinatis, Cs.: ad cursūs lunae describit annum, L.: canere ad tibiam: carmen castigare ad unguem, to perfection (see unguis), H.: ad istorum normam sapientes: ad specus angustiae vallium (i. e. ad specuum similitudinem angustae valles), Cs. — With the cause or reason, according to, at, on, in consequence of, for, in order to: ad horum proces in Boeotiam duxit, on their entreaty, L.: dictis ad fallendum instructis, L.: causae ad discordiam, to produce dissension, T.: ad facinora incendere, S.: ad speciem tabernaculis relictis, for appearance, Cs.: ad id, for this use, as a means to that end, L.: ad id ipsum, for that my purpose, L.: delecto milite ad navīs, marines, L.: puer ad cyathum statuetur, H.: biiugi ad frena leones, yoked in pairs with bits, V.: res quae sunt ad incendia, Cs.: ad communem salutem utilius.—In comparison, to, compared with, in comparison with: terra ad universi caeli complexum: nihil ad tuum equitatum, Caesar.— V. In adverbial phrases, ad omnia, withal, to crown all: ad omnia tantum advehi auri, etc., L.—Ad hoc and ad haec, moreover, besides, in addition: ad hoc, quos... postremo omnes, quos, etc., S. — Ad id quod, beside that (rare): ad id quod... indignitate etiam Romani accendebantur, L. — Ad tempus, at a definite, fixed time, C., L.; at a fit, appropriate time, L.; for some time, for a short time, L.; according to circumstances. — Ad praesens, for the moment, for a short time.—Ad locum, on the spot: ut ad locum miles esset paratus, L.—Ad verbum, word for word, literally. — Ad summam, on the whole, generally, in general; in a word, in short, C., H.—Ad extremum, ad ultimum, ad postremum, at the end, finally, at last; of place, at the extremity, at the top, at the end: ad extremum (teli) unde ferrum exstabat, L.; of time, at last, finally: ad extremum incipit philosophari; of order, finally, lastly; to the last degree, quite, L. — Quem ad finem? to what limit? how far? how long? Note.—a. Ad rarely follows its acc: quam ad, T.: quos ad, C.: ripam ad Araxis, Ta.—b. In composition, ad- stands before vowels, b, d, f, h, i consonant, m, n, q, v, and mostly before l, r, s; acbefore c; but very often ad- before cl-, cr-, and cu-; ag- or ad- before g; ap- or ad- before p; atbefore t; but a- or ad- before gn, sp, sc, st.* * *I IIto, up to, towards; near, at; until, on, by; almost; according to; about w/NUM -
14 aequus
aequus adj. with comp. and sup. [2 IC-, AIC-], even, plain, level, flat: locus: aequiore loco constiterat, Cs.: campus, V. — Equal: ex provinciā aequam partem sumere: sequitur non passibus aequis, V.: Abietibus iuvenes aequi, as tall as, V. —Even with, on a level with: sive loquitur ex inferiore loco, sive ex aequo, i. e. on the floor of the Senate: pede congredi aequo, i. e. face to face, V. —Favorable, advantageous: locus ad dimicandum, Cs.: locus suis, N.: tempus.—Favorable, friendly, kind, humane: nobis: parvis alumnis, propitious, H.: templum non aequae Palladis, unpropitious, V.: aër non aequus, unwholesome, V.: non aequa fata, hard, O.: aequi iniquique, friends and foes, L.—Equal, proportionate, like: utinam esset mihi pars aequa amoris tecum, i. e. that I had a fair return, T.: aequā manu discedere, after a drawn battle, S.: aequo Marte pugnare, indecisive, L.: aequum volnus utrique dedit, O. — Of persons, fair, equitable, impartial: praetor: aequissimus iudex.—Of things, equitable, reasonable, fair, honorable: postulatio: id, quod aequissimum est, ut, etc.: quae liberum scire aequum est adulescentem, T.: sicut aequum est, dicamus, etc.: ex aequo et bono iure rem iudicari oportere, equitably and kindly: fit reus magis ex aequo et bono, quam ex iure gentium, S.: durus est praeter aequomque et bonum, excessively, T.: id non fieri ex aequo et bono, in a spirit of moderation, T.: qui neque ius neque bonum atque aequom sciunt, have no sense of right or reason, T.: istuc aequi bonique facio, T.: si tu aliquam partem aequi bonique dixeris, if you propose anything reasonable, T.: animus meus totum istuc aequi boni facit, i. e. is content wich: ‘melius aequius,’ i. e. quid melius et aequius sit iudicatur.—Equable, calm, composed, tranquil: sorti pater aequus utrique est, V.: oculis aspicere aequis, V.: animus: Aequam Servare mentem, H.: aequo animo, with equanimity, patiently, calmly, with indifference: alqd ferre aequo animo: emori: servitutem tolerare, S.: alqd animo aequiore ferre: animo aequissimo nummos adfert: aequissimis animis: audite mentibus aequis, impartially, V.* * *aequa -um, aequior -or -us, aequissimus -a -um ADJlevel, even, equal, like; just, kind, impartial, fair; patient, contented -
15 aerumna
aerumna ae, f [cf. īra], toil, hardship, distress, trouble, tribulation: alqm expedire his aerumnis, T.: rem p. servare aerumnā: multae, H.: mors aerumnarum requies, S.* * *toil, task, labor; hardship, trouble, affliction, distress, calamity -
16 caelum
caelum ī, n [2 CAV-], the sky, heaven, heavens, vault of heaven: caelum terra mariaque: quod tegit omnia caelum, O.: aliquod caeli signum, sign, constellation: in caelo regere, H.: portae de caelo tactae, struck by lightning, L.: caelum terramque miscere (of violent winds), V.: de caelo demissis, i. e. of divine descent, L.: albente caelo, at break of day, Cs.: vesperascente caelo, in the evening twilight, N. — In augury: de caelo servare, to observe the signs of heaven: de caelo fieri (of celestial signs), to appear.—Provv.: quid si nunc caelum ruat? (of a vain fear), T.: delabi caelo, to drop from the sky (of sudden good-fortune): caelum ac terras miscere, to throw everything into confusion, L.: findere caelum aratro (of an impossibility), O.—In a play on the name Caelius: caeli spatium, the breadth of the sky (or of the grave of Caelius), V. — A sky, clime, zone, region: caelum, sub quo natus essem, L.: Caelum non animum mutare, H.—The air, sky, atmosphere, temperature, climate, weather: foedus annus intemperie caeli, L.: caeli spiritus iucundus: caeli morem praediscere, V.: ducere animam de caelo, the open air: Germania aspera caelo, Ta.: salubre: serenum, V.: palustre, L.: foedum imbribus, Ta.—Fig., of well-being, heaven, the height of honor, prosperity, happiness: Caesar fertur in caelum, praised to the skies: vos ad caelum efferre rumore secundo, H.: collegam de caelo detraxisti, deprived of his position: in caelo sum, i. e. very happy: caelum accepisse fatebor, O. — Of things: omnia, quae tu in caelum ferebas, extolled.* * *Iheaven, sky, heavens; space; air, climate, weather; universe, world; JehovahIIchisel; engraving tool; burin -
17 callis
callis is, m and f [1 CEL-, CER-], a stony footway, foot-path, mountain-path, pass, defile: inviis callibus, L.: angustus, V.: suum servare cal<*>em, O.: deviae, L.: vix singulis pervii, Cu.—A mountain-pasturage, alp: Italiae callīs praedari: per occultos calles, V.* * *rough/stony track, path; moorland/mountain pasture; mountain pass/defile (L+S) -
18 castus
castus adj. with comp. and sup. [2 CAD-], morally pure, unpolluted, spotless, guiltless, virtuous: mentes: vita castissima: quis hoc adulescente castior? V.: populus frugi castusque, H.: se castos servare: castissima domus: signa, proofs of innocence, O.: res familiaris casta a cruore civili. — Plur m. as subst: probrum castis inferre. — Chaste, unpolluted, virtuous, continent: (mulieres) castiores: Minerva, H.: matres, V.: poeta, Ct.: ius matrimonii: voltus, O.—Pious, religious, holy, sacred: Aeneas, H.: sacerdotes, V.: qui castam contionem defendo, i. e. auspicato in loco: verbenae, H.: crines, O.: laurus, Tb.: nemus, Ta.— Free from avarice, disinterested: homo: castissimus homo.* * *Icasta -um, castior -or -us, castissimus -a -um ADJpure, moral; chaste, virtuous, pious; sacred; spotless; free from/untouched byIIceremonial state of abstinence; sexual abstinence on religious grounds -
19 concentus
concentus ūs, m [con- + 1 CAN-], a concert, symphony, harmony, harmonious music: concentum servare: vocis lyraeque, O.: avium, V.: concentibus aëra mulcent, O.: tubarum ac cornuum, L. — A choir, chorus of singers. — Fig., concord, agreement, harmony, unanimity: actionum: virtutis, Ta.: quid nostrum concentum dividat audi, H.* * *singing (esp. birds)/playing/shouting together; harmony; concord; tune; choir -
20 cōnstanter
cōnstanter adv. with comp. and sup. [constans], firmly, immovably, steadily, constantly, resolutely. in susceptā causā permanere: vitiis gaudere, H.: ab hostibus pugnari, Cs.: manere in perspicuis constantius: cursūs constantissime servare. — Harmoniously, evenly, uniformly, consistently: sibi constanter convenienterque dicere: non constantissime dici: constanter omues nuntiaverunt manūs cogi, unanimously, Cs. — With self-possession, steadily, calmly, tranquilly, sedately: ferre dolorem: constanter fit.* * *constantius, constantissime ADVfirmly, immovably; steadily, constantly, without change; resolutely; loyally; evenly, uniformly, regularly; calmly; continually, persistently; consistently
См. также в других словарях:
SERVARE — Augurum verbum. Cicer. de Divin. l. 2. Iam vero de caelo servare non ipsos censes solitos, qui auspicabantur, nunc imperant pullario. Arnob. l. 2. Servatis de caelo, aut otiosas facitis obnuntiationibus actiones. Pro quo inservare dixit Stat.… … Hofmann J. Lexicon universale
servare — index conserve, preserve Burton s Legal Thesaurus. William C. Burton. 2006 … Law dictionary
servare — ser·và·re v.tr. (io sèrvo) LE 1. osservare, rispettare una legge, una regola e sim.: non servammo umana legge (Dante), non servare i comandamenti di Dio (Boccaccio) 2. mantenere, non trasgredire la parola data, un impegno: ho t io bene la… … Dizionario italiano
aequam servare mentem — foreign term Etymology: Latin to preserve a calm mind … New Collegiate Dictionary
Melius est unum civem servare, quam mille hostes occidere. — См. Лучше десять виновных оправдать, чем одного невинного казнить … Большой толково-фразеологический словарь Михельсона (оригинальная орфография)
decet tamen principem servare leges quibus ipse servatus est — /diysat taeman prinsapam sarveriy liyjiyz kwibas ipsiy sarveytas est/ It behooves, indeed, the prince to keep the laws by which he himself is preserved … Black's law dictionary
decet tamen principem servare leges quibus ipse servatus est — /diysat taeman prinsapam sarveriy liyjiyz kwibas ipsiy sarveytas est/ It behooves, indeed, the prince to keep the laws by which he himself is preserved … Black's law dictionary
Decet tamen principem, servare leges, quibus ipse solutus est — Yet it becomes a prince to protect those laws from which he himself is exempt. This was a rule of the Roman law which is at once laying down the principle of despotic power, and at the same time acknowledging its absurdity. See 1 Bl Comm 239 … Ballentine's law dictionary
konservieren — »erhalten; haltbar machen, einmachen«: Das Verb wurde im 16. Jh. aus lat. con servare »bewahren, erhalten« entlehnt, einer Bildung zu gleichbed. lat. servare (vgl. ↑ kon..., ↑ Kon...). Andere Bildungen mit lat. servare sind lat. ob servare… … Das Herkunftswörterbuch
Konserve — konservieren »erhalten; haltbar machen, einmachen«: Das Verb wurde im 16. Jh. aus lat. con servare »bewahren, erhalten« entlehnt, einer Bildung zu gleichbed. lat. servare (vgl. ↑ kon..., ↑ Kon...). Andere Bildungen mit lat. servare sind lat. ob… … Das Herkunftswörterbuch
Society of the Cincinnati — Motto Omnia reliquit servare rempublicam[1] Formation May 13, 1783 … Wikipedia