rel

* * *

1. (właściwy panu – mężczyźnie) your, yours; pański list otrzymałem 10 lipca I received your letter on July 10; proszę pozdrowić pańskiego ojca please, give my best regards to your father; czy to pański długopis? is that your pen, sir?; zapoznałem się z pańską sytuacją I'm familiar with your situation.

2. (= arystokratyczny) lordly, master; ( o manierach) lordlike; na pańskie usługi at your service; po pańsku in a lordly manner; łaska pańska na pstrym koniu jeździ being in your master's good graces doesn't last forever; your good fortune can be changed by a twist of fate; pańskie oko konia tuczy looking after your possessions brings good results; the eye of a master does more work than both his hands.

3. (= Boży) Lord's; Anioł Pański rz.-kat. Angelus; Męka Pańska rel. the Passion; modlitwa Pańska rel. the Lord's Prayer, Our Father; stacja Męki Pańskiej rz.-kat. Station (of the Cross); Przemienienie Pańskie rel. Transfiguration; Wniebowstąpienie Pańskie rel. Ascension Day; Objawienie Pańskie rel. Epiphany; Narodzenie Pańskie rel. the Nativity; wieczerza Pańska rel. the Lord's Supper; stół Pański ( w kościele protestanckim) the Lord's Table; roku Pańskiego arch. Anno Domini, in the year of our Lord; mam z tobą krzyż pański you're a heavy cross to bear.

* * *

większy

1. (= duży według jakiejś skali) big, large, huge; wielki dom big house; wielkie drzewo big tree; wielkie litery capital letters; wielka liczba large number; wielka ryba huge fish; wielki majątek large fortune; wielkie straty big losses; wielki przemysł big industry; wielki palec u nogi big toe; wielki piec metal. blast furnace.

2. w nazwach własnych (zw. = duży przez kontrast z małym) Great; rzad. Big, Large, Grand; Wielka Brytania Great Britain; Wielka Niedźwiedzica the Great Bear; Wielki Wóz the Big Dipper; Wielki Obłok Magellana the Large Magellanic Cloud; Wielki Kanion the Grand Canyon.

3. (= silny, znaczny, emocjonujący, ambitny) great; pot. l. emf. big; wielkie cierpienie great suffering; wielka miłość great love; wielkie oczekiwania great expectations; wielka odpowiedzialność great responsibility; wielka pociecha great comfort; wielka przygoda great adventure; wielkie plany great l. big plans; zrobić na kimś wielkie wrażenie make a great l. big impression on sb; to nic wielkiego it's nothing much; wielka mi rzecz! iron. big deal!; Wielki Wybuch astron. the Big Bang.

4. (= wyróżniający się, ważny, wybitny) great; wielki człowiek great man; wielkie odkrycie great discovery; wielki kryzys hist. the (Great) Depression; wielka wojna hist. (= I wojna światowa) the Great War; Aleksander Wielki hist. Alexander the Great; Piotr Wielki hist. Peter the Great; wielki Boże! great God!, God almighty!

5. (= wysoki rangą) grand; wielki książę/wezyr/mistrz Grand Duke/Vizir/Master; Wielkie Księstwo Litewskie hist. the Grand Duchy of Lithuania; wielka ława przysięgłych prawn. grand jury.

6. (= imponujący; t. iron.) grand; wielka pani grand lady; wielki pan grand lord; na wielką skalę on a grand scale; w wielkim stylu in grand style.

7. rel. (= związany z Wielkanocą) Wielki Tydzień Easter week, Passion Week, Holy Week; Wielki Czwartek Maundy Thursday; rz.-kat. Holy Thursday; Wielki Piątek Good Friday; Wielka Sobota Holy Saturday; Wielka Niedziela Easter Saturday, Easter Day; wielki post Lent.

* * *

1. rel. apostolic; Listy Apostolskie rel., Bibl. the Epistles; Dzieje Apostolskie rel., Bibl. Acts of the Apostles.

2. ( dotyczący papieża) rel., kośc. apostolic; Skład Apostolski the Apostles' Creed; Stolica Apostolska Apostolic See.

3. przen. (= misyjny) missionary.

* * *

Gen. -ii

1. rel. (= Nowy Testament) the Gospel; Ewangelia według świętego Mateusza/Marka/Łukasza/Jana the Gospel according to Saint Matthew/Mark/Luke/John.

2. rel. ( księga zawierająca teksty czterech Ewangelii) (the book of) Gospel.

3. rel. (= Dobra Nowina) Gospel, evangel; głosić Ewangelię preach the Gospel; wierzę w to jak w Ewangelię it's gospel (truth) to me.

4. rel. ( część mszy świętej) the Gospel.

- starszy pan an elderly gentleman

- dzwonił do ciebie jakiś pan some man rang you (on the phone)

- przyszło dwóch panów w sprawie ogłoszenia two men came about the advertisement

- nagrodę wylosował pan Marek Brzoza and the prize goes to (Mr) Marek Brzoza

- a teraz pan profesor Zasławski będzie mówił o… and now Professor Zasławski will speak about…

- proszę pana! czy to pański parasol? excuse me, sir! is this umbrella yours?

- przepraszam, czy ma pan ogień? excuse me, have you got a light?

- panowie, sytuacja jest poważna gentlemen, the situation is serious

- kasetę wyślemy panu pocztą we’ll send you the cassette by post

- dzwonił pana syn (Sir) your son rang

- Szanowny Panie! (w korespondencji) Dear Sir…

- panie władzo posp. officer

- panie kierowco, dojadę tym autobusem na dworzec? pot. is this bus going to the station?

- panie Janku, dyrektor pana wzywa Janek, the boss is calling you

- widzi pan pot. you see

- widzisz pan posp. see

- widzi pan, to było tak… this is how it happened…

- patrz pan, jaki chytry! posp. see how cunning he is!

- panie starszy! przest., pot. waiter!

- Burek! chodź do pana! Burek! come here!

- psiak chodził wszędzie za swoim panem the little dog followed his master everywhere

- jej srogi ojciec był panem całej rodziny her strict father was master of the entire house

- służący wypełniał każdy rozkaz swojego pana the servant attended to his master’s every need

- pana nie ma w domu the master is out

- pan od matematyki/wuefu the maths/PE master

- nasz Pan (Chrystus) Our Lord

- Pan z wami the Lord be with you

- Pan Jezus Lord Jesus

- Pan Zastępów the Lord of hosts

- a ja go, panie (tego), złapałem za rękaw, panie (tego), i nie puszczam so I gets a. catches him by the sleeves, like, and I don’t let go, see? pot.

■ pan domu (głowa rodziny) the master of the house; (wobec gości) the host

- pan młody bridegroom, groom

- pan i władca lord and master

- być panem siebie a. swojej woli to be one’s own master

- być panem u siebie to be independent

- być/zostać panem sytuacji to be/to become master of the situation

- jestem z nim na pan a. mówię mu (per) pan I’m not on first-name terms with him

- być z polszczyzną za pan brat to have a good command of Polish

- być z komputerem za pan brat to be computer-literate

- być z kimś za pan brat to be on friendly a. good terms with sb

* * *

* * *

Dat. i Loc. -u pl. - owie

1. (= bliżej nieznany mężczyzna) gentleman; ( przy bezpośrednim zwracaniu się) you; pan w średnim wieku a middle-aged gentleman; jakichś dwóch panów some two gentlemen.

2. ( władca) lord; pan lenny l. feudalny hist. liege; najjaśniejszy pan His Highness; być panem sytuacji be the master of the situation; być panem życia i śmierci be the master of life and death; być panem siebie be one's own man l. boss; być panem własnego losu be the captain of one's soul; być panem u siebie be one's own master; mój pan i władca żart. my lord and master; (co) pan każe, sługa musi the servant follows his master's orders; pan na włościach lord of the manor; znaj pana know your master.

3. (= Bóg) God, Lord; Pan Bóg God; nasz Pan Our Lord; zasnąć w Panu rest in peace; Pan zastępów rel. Lord of Hosts; chwalcie Pana rel. exhalt ye the Lord; na chwałę Pana rel. to the glory of God; wzywać imię Pana nadaremnie rel. take the Lord's name in vain; strzeżonego Pan Bóg strzeże forewarned is forearmed; an ounce of prevention is worth a pound of cure; (świecić) Panu Bogu świeczkę, a diabłu ogarek run with the hare and hunt with the hounds.

4. szkoln. (= nauczyciel) master; pan od polskiego Polish teacher.

5. ( gospodarz) master; pan domu master of the house; jaki pan, taki kram like master, like man.

6. ( oficjalna forma grzecznościowa) you; pan Jan Kowalski Mr Jan Kowalski; pan Kowalski Mr Kowalski; pan Jan Jan; pan profesor Professor; pan Kowalski (= nieokreślona osoba) Mr. Smith, Joe Public; niejaki pan Kowalski a certain Mr Kowalski, one Mr Kowalski; pan profesor Kowalski Professor Kowalski; proszę pana,... sir...; czym mogę panu służyć? (how) can I help you, sir?; to pana samochód? it that your car, sir?; pan pozwoli allow me; panie dyrektorze, telefon do pana Manager, a phone call for you; panie prezydencie Mr President!; panie przewodniczący Mr Chairman!; pan młody the bridegroom; być z kimś za pan brat be on familiar terms with sb, be palsy-walsy with sb; być z kimś na pan not address sb by his first name, not be on intimate terms with sb; nagi jak go Pan Bóg stworzył in his birthday suit; Pan Bóg nierychliwy, ale sprawiedliwy God comes with leaden feet, but strikes with iron hands; pan władza pot. officer; Piotruś Pan ( w bajce) Peter Pan.

- świeży/czerstwy chleb fresh/stale bread

- bochenek chleba a loaf (of bread)

- kromka/pajda chleba a slice/thick slice of bread

- kup dwa chleby buy two loaves

- skórka (od) chleba the crust

- piętka a. przylepka chleba the (end) crust a. heel (of a loaf)

- chleb z miodem bread and honey

- smarować chleb masłem to butter some bread

- robić coś dla chleba to do something for money

- zarabiać/pracować na chleb to work for one’s living, to earn one’s daily bread

- być a. żyć na czyimś/własnym chlebie to live off sb else’s/one’s earnings

- wyjechał z kraju za chlebem he left the country to work abroad

- odbierać komuś chleb to take the bread out of sb’s mouth

- dziennikarski chleb the work of a journalist

- nauczycielski chleb the job of teaching

- □ biały chleb white bread

- chleb pszenny wheat bread

- chleb pytlowy a type of white bread

- chleb razowy wholemeal bread

- chleb świętojański Bot. (drzewo) carob (tree), locust tree; (strąk) carob (bean)

- chleb chrupki crispbread, diet bread

- czarny chleb black bread

- chleb żytni rye bread

■ chleba i igrzysk bread and circuses

- chleb powszedni (jedzenie) one’s daily bread; (środki do życia) one’s daily bread, bread and butter; (codzienna rzecz) quite a normal thing, nothing unusual

- lekki chleb (lekka praca) easy money, money for jam a. old rope pot.; euf. (prostytuowanie się) prostitution

- łaskawy a. gotowy chleb living on sb’s charity

- być u kogoś na łaskawym chlebie to live on sb’s charity

- suchy chleb dry bread; przen. a diet of bread and water

- ciężki a. trudny kawałek chleba a hard way to earn a living

- łamanie chleba Relig. the breaking of bread

- łamać z kimś chleb to break bread with sb daw., to be on close terms with sb

- być potrzebnym jak chleb to be as vital as the air we breathe

- chodzić po proszonym chlebie to lead the life of a beggar; to beg one’s bread daw.

- darmo jeść czyjś chleb to live off sb

- pójść na swój chleb to start earning one’s own living

- żyć o chlebie i wodzie to live on bread and water

- chleb go/ich bodzie riches make him/them proud

- z niejednego pieca chleb jadł he’s seen quite a few things (in his time); he’s knocked around (the world) a bit pot.

- czapką, chlebem i solą ludzie ludzi niewolą przysł. kindness wins hearts

- głodnemu chleb na myśli przysł. well, we all know what’s on your mind a. what you’re thinking

- kto na ciebie kamieniem, ty na niego chlebem przysł. to turn the other cheek, to answer a. meet insult with kindness

- nie samym chlebem żyje człowiek Bibl. man does not live a. one cannot live by bread alone

- z tej mąki chleba nie będzie przysł. nothing (good) will come of it

* * *

* * *

Gen. -a ( pieczywo) bread; chleb biały white bread; chleb ciemny l. czarny brown bread; chleb pszenny wheat bread; chleb razowy wholewheat bread; chleb żytni rye bread; czerstwy chleb stale bread; świeży chleb fresh bread; wiejski chleb Br. cob, cobloaf; bochenek chleba loaf of bread; chleb z masłem bread and butter; chleb z szynką bread and ham; kromka chleba slice of bread; skórka od chleba crust; suchy chleb dry bread; chleb powszedni daily bread; lekki chleb easy living; łaskawy chleb charity; rozczyniać l. miesić chleb knead bread; piec chleb bake bread; Chleb Pański l. Eucharystyczny rel. the Eucharist, the Host; chleb i wino rel. bread and wine; łamanie chleba rel. fraction, breaking of the bread; chleba naszego powszedniego daj nam dzisiaj Bibl. give us our daily bread; chleb świętojański bot. ( drzewo) carob ( Caretonia siliqua); ( strąk) carob; Br. t. Saint John's bread; to dla mnie chleb z masłem it's a piece of cake for me; zwykły zjadacz chleba an average mortal; z niejednego pieca chleb jadał he's seen life; żyć o chlebie i wodzie subsist on bread and water; dzielić się z kimś ostatnim kawałkiem chleba share one's last crust with sb; pracować (ciężko) na chleb work hard for one's bread and cheese; robić coś dla chleba do sth to earn a living; odebrać komuś chleb l. pozbawić kogoś chleba take the bread out of sb's mouth; być bez chleba be jobless; wędrować za chlebem seek livelihood; być na cudzym chlebie live on sb's charity; ciężki kawałek chleba hard bread; zarabiać na kawałek chleba earn one's daily bread; chodzić po proszonym chlebie be a beggar; nie jem chleba za darmo I earn my living; nie samym chlebem człowiek żyje man does not live on bread alone; z tej mąki chleba nie będzie it's no use; przyjąć kogoś chlebem i solą greet sb with bread and salt ( according to an old Polish tradition); głodnemu chleb na myśli the tongue always l. ever turns to the aching tooth.

- duch zamordowanego rycerza the ghost of a murdered knight

- historie o duchach ghost stories

- wywoływać duchy to conjure up ghosts a. spirits

- bać się duchów to be frightened of ghosts

- wierzyć w duchy to believe in ghosts a. spirits

- w duchy wierzysz!iron. you must be joking, are you kidding?

- duchy przodków ghosts of ancestors

- dobre/opiekuńcze duchy good/tutelary spirits

- duch Boży Bibl. the spirit of God

- duch nieczysty Bibl. unclean spirit

- zły duch evil spirit także przen.

- on jest twoim złym duchem he’s a bad influence on you

- ubodzy duchem Bibl. the poor in spirit

- oddać ducha (Bogu)książk. to die

- wyzionąć ducha pot. to give up the ghost

- upał był taki, że mało ducha nie wyzionąłem a. że myślałem, że ducha wyzionępot. it was so hot I thought I was going to drop dead a. give up the ghost on the spot pot.

- leżeć bez ducha to lie (as if) lifeless

- paść bez ducha to collapse

- wolny/niespokojny duch a free spirit

- przymioty czyjegoś ducha the attributes of sb’s spirit

- pogoda ducha cheerfulness

- być pokarmem dla ducha to be good for the soul

- w duchu [wierzyć, sądzić, uważać] in one’s heart of hearts

- śmiać się w duchu to laugh up one’s sleeve

- w głębi ducha in one’s heart of hearts

- nieobecny duchem miles away przen.

- młody duchem young at heart

- osoba małego/wielkiego ducha a narrow-minded/a generous-spirited person

- podnieść kogoś na duchu to raise sb’s spirits

- tracić ducha a. upadać na duchu to lose heart

- jest mi raźniej na duchu my spirits have risen

- jest im ciężko na duchu they are in low spirits, their spirits have sunk

- duch współpracy/wspólnoty team/community spirit

- mieć w sobie ducha przekory to be a contradictory soul

- okazywać ducha walki/współzawodnictwa to show a fighting/competitive spirit

- robić coś w duchu optymizmu/pokory/przebaczenia to do sth in a spirit of optimism/humility/forgiveness

- w duchu społecznym/patriotycznym in a public-spirited/patriotic way

- człowiek wielkiego/małego ducha a faint-hearted/courageous person a. individual

- okazać hart ducha to show spirit

- złamać czyjegoś ducha to break sb’s spirit

- tracić ducha to lose spirit a. heart

- upadać na duchu to become dispirited

- nabrać ducha to recover one’s courage

- duch liberalizmu/chrześcijański liberal/Christian spirit

- duch czasu the spirit of the times a. age

- iść z duchem czasu to move with the times

- w duchu lat 60. in the spirit of the 1960s

- przestrzegać ducha prawa/umowy to be in the spirit of the law/agreement

- złamano ducha ustawy the law has been broken in spirit

- przekład nie oddaje ducha oryginału the translation is not true to the original a. is not in the spirit of the original

- □ Duch Święty Relig. the Holy Spirit a. Ghost

■ co duch a. duchem przest. instanter przest.; with all speed

- wszelki duch (Pana Boga chwali) as I live and breathe!

- ani żywego ducha not a soul

- nowy duch wstąpił w a. ożywił kogoś sb has taken heart

* * *

spirit; ( zjawa) nom pl; -y ghost

* * *

1. (= wnętrze człowieka) spirit, soul, mind; okazać hart ducha demonstrate l. display l. show fortitude; spokój ducha ease l. peace of mind; w skrytości ducha secretly, deep inside one's mind l. heart; w duchu inwardly; w głębi ducha secretly, inwardly; jesteś jeszcze młody duchem you're still young at heart, your mind is still young; teraz mi raźniej na duchu I am cheered l. heartened now; przebywać gdzieś (daleko) duchem be absent-minded, be engrossed in one's thoughts, seem to be far away.

2. fil., rel. soul, spirit, ghost; zły duch (= diabeł) devil, Satan; (= osoba) jinx, evil spirit l. genius; dobry duch good spirit; duchy opiekuńcze attendant spirits; oddać Bogu ducha give up the ghost; Bogu ducha winien as innocent as a (new-born) babe; wszelki duch Pana Boga chwali! God! You scared the living daylights out of me!; (God) bless my soul!; where the devil did you come from?!; nie było tam żywego ducha there wasn't a (living) soul there; wyzionąć ducha give up the ghost; upaść bez ducha fall lifeless, drop breathless; ledwie się duch w nim kołacze he is on his last legs; Duch Święty rel. the Holy Spirit l. Ghost.

3. (= zjawa) ghost, spirit; wywoływać duchy conjure (up) spirits, evoke spirits; zniknąć jak duch disappear like a ghost.

4. (= usposobienie) spirit; człowiek wielkiego ducha big-hearted person; niespokojny duch restless spirit; buntowniczy duch rebellious spirit.

5. (= nastrój) spirit, atmosphere, climate; spotkanie odbyło się w duchu pojednania meeting was held in a spirit l. an atmosphere of reconciliation; duch czasów spirit of the times; iść z duchem czasu keep up with the times; duch narodowy national spirit.

6. (= zapał) spirit; brak wam ducha! you're lacking spirit!; dodać komuś ducha walki hearten sb, get up sb's courage; podnieść kogoś na duchu cheer sb up, raise l. lift sb's spirits; nabrać ducha muster courage, be heartened; odebrać komuś ducha break sb's spirit, take the heart out of sb; nowy duch wstąpił we mnie I recovered my courage, I recovered my will to act; nie traćcie ducha don't lose heart; upadać na duchu lose heart.

- cmentarne krzyże the churchyard crosses

- przysięgać na krzyż to swear on the cross

- zrobić a. nakreślić znak krzyża to make the sign of the cross

- zrobiła znak krzyża na bochenku chleba she made the sign of the cross over the loaf of bread

- w kształcie krzyża cross-shaped

- kościół na planie krzyża a cruciform church

- drogi przecinają się, tworząc krzyż the roads cross at right angles

- na krzyż crosswise

- okna zabito na krzyż deskami the window was nailed up with crossed boards

- odznaczyć kogoś krzyżem zasługi to award sb a merit cross

- każdy z nas dźwiga swój krzyż each of us has a cross to bear

- cierpiał na bóle krzyża he suffered from pain in the lower back

- skarżył się, że go łamie w krzyżach he complained that his lower back was killing him

- ze strachu mróz biegł mu po krzyżu he felt a shiver a. shivers (running) up and down his spine

- □ Brązowy/Srebrny/Złoty Krzyż Zasługi the Bronze/Silver/Gold Cross of Merit a. Merit Cross

- Krzyż Walecznych Wojsk. the Cross of Valour

- Krzyż Wielki Wojsk. the Grand Cross of the Order of Virtuti Militari

- Czerwony Krzyż the Red Cross (Society)

- Polski Czerwony Krzyż the Polish Red Cross

- Krzyż Południa Astron. the Southern Cross

- krzyżgrecki Greek cross

- krzyżmaltański Maltese cross

- krzyżżebrowy Archit. boss spec. (the intersection of the primary ribs of a vault)

■ krzyż na drogę pot. good riddance (to bad rubbish) pot.

- leżeć krzyżem to lie prostrate

- mieć z kimś krzyż pański to go through a. endure the trials of Job with sb

- z mężem alkoholikiem miała krzyż pański she endured the trials of Job with that alcoholic husband of hers

- wyglądać jak z krzyża zdjęty to look dead beat pot.

- miał na głowie trzy włosy na krzyż pot. he was practically bald sparse

- w pokoju stało kilka mebli na krzyż pot. there was hardly any furniture in the room

* * *

* * *

Gen. -a

1. cross; (= symbol chrześcijaństwa) the Cross; Czerwony Krzyż the Red Cross; Krzyż Chrystusa rel. Christ's Cross; jak z krzyża zdjęty like death warmed up; leżeć krzyżem prostrate o.s.

2. na krzyż criss-cross, crosswise; przekroić coś na krzyż cut sth crosswise l. on the cross.

3. rel. (= krucyfiks) crucifix, cross.

4. rel. (= gest wyrażający znak krzyża) (the sign of the) cross; uczynić znak krzyża make a cross; krzyż na drogę pot. good riddance.

5. przen. (= cierpienie) cross; ona ma z nim krzyż pański he is the cross she has to bear; dźwigać swój krzyż bear one's cross.

6. (odznaka, order) cross; krzyż harcerski scouting cross; Krzyż Walecznych the Cross of Valor; Krzyż Zasługi the Cross of Merit.

7. small of the back; lower back; anat. sacrum; ból krzyża l. w krzyżu lower back pain, lumbago.

* * *

-o-

1. rz.-kat. council; sobór powszechny l. ekumeniczny ecumenical council; Sobór Nicejski the Nicene Council (325, 787); Sobór Trydencki the Council of Trent ( 1545-1563); Sobór Watykański Pierwszy the First Vatican Council ( 1869-70); Sobór Watykański Drugi the Second Vatican Council ( 1962-75).

2. rel. (= rada biskupów prawosławnych) council.

3. rel. ( świątynia prawosławna) cathedral ( in the Orthodox Church).

* * *

Gen.pl. -ek

1. ( schowek) shed.

2. rel. crib.

3. rel., teatr nativity play.

4. pot. (= heca) carry-on, performance; robić szopkę put on a show; nie rób szopek! stop being ridiculous!; cut that crap, will you?

( decl like adj) saint

* * *

1. gł. rel. holy; Duch Święty Holy Spirit l. Ghost; Trójca Święta Holy Trinity; Boże Święty! Holy Father!; na święty nigdy żart. when hell freezes over; Święty Boże nie pomoże (you can) cry to heaven.

2. (= uświęcony) holy, saint; Ojciec Święty rz.-kat. Holy Father; Ziemia Święta Holy Land; msza święta kośc. holy mass; Pismo Święte Bibl. (Holy) Bible, (Holy) Scripture, the Scriptures; kościół (pod wezwaniem) Świętego Piotra kośc. St. Peter's church; Święty Mikołaj Santa (Claus), Father Christmas.

3. (= cnotliwy, dobry) saintly; święty człowiek angel of a man; świętej pamięci... the late...; święte oburzenie często iron. virtuous indignation; święty spokój peace and quiet; daj mi święty spokój leave me alone; dla świętego spokoju just in case, for peace of mind.

4. (= nienaruszalny) sacred; święta racja l. święte słowa! amen (to that)!, well said!

rel. saint; Wszystkich Świętych All Saints' Day, Allhallows; goły jak święty turecki flat broke; nie święci garnki lepią a job is a job.

* * *

-o-

1. rel. (= gmina) (Protestant) community.

2. rel. (= świątynia) Protestant church l. chapel.

* * *

1. ( stan organizmu) life; życie zwierząt/roślin/człowieka animal/plant/human life; życie płodowe fetal life; budzić się do życia (np. o roślinach, opowiadaniu) come to life; życie ledwie się w nim kołacze l. nie pozostało mu wiele życia he is not long for this world.

2. (= istnienie, egzystencja) life; ciężkie/łatwe l. lekkie życie hard/easy life; warunki życia living conditions; dawać komuś miesiąc życia (= rokować) give sb a month to live; narażać życie risk one's life; z narażeniem życia at the risk of one's life; uratować komuś życie save sb's life; pierwszy raz w życiu for the first time in one's life; życie intymne love life; życie osobiste l. prywatne private life; życie naukowe scientific life; życie kulturalne cultural life; życie seksualne sexual life; jedwabne życie charmed life l. existence, the good life; kawał życia plenty of time ( of one's life); wstępować na nową drogę życia embark on a new career; jesień życia the autumn of one's life; wiosna życia the spring of one's life; ubezpieczenie na życie life insurance; życie wieczne rel. eternal life; życie pozagrobowe rel. afterlife; życie po śmierci life after death; życie na pełnych obrotach life in the fast lane; życie nocne nightlife; życie to nie bajka life is not a bed of roses; sprawa życia i śmierci a matter of life and death; pan życia i śmierci master of life and death; szkoła życia school of life; walka na śmierć i życie life-and-death struggle, mortal combat; historia wzięta z życia true-life story; do końca życia as long as I live; póki życia as long as life endures; zbliżać się do kresu życia be nearing one's end; za życia in l. during one's lifetime; patrzeć serio na życie treat one's life seriously; być nie do życia be lifeless, be dog-tired; dać znak życia give signs of life; nie dawać znaku życia give no signs of life; darować komuś życie spare sb l. sb's life; kochać kogoś/coś nad życie love sb/sth more than life itself; odebrać komuś życie take sb's life; targnąć się na swoje życie l. odebrać sobie życie take one's life; powołać do życia call into existence; pozostać przy życiu remain alive; pożegnać się z życiem meet one's death l. end; mieć własne życie have a life of one's own; ujść z życiem escape with one's life; utrzymać przy życiu keep alive; usunąć się z czyjegoś życia withdraw from sb's life; używać życia live it up; wchodzić w życie come into force l. effect; wcielać coś w życie put sth into effect; rozpoczynać nowe życie start l. get a new life; turn over a new leaf; get a new lease of life; zakończyć życie end one's life; zatruwać komuś życie be the bane of sb's life; zrobić komuś z życia piekło make sb's life hell; złamać komuś życie ruin sb's life; czyjeś życie wisi na włosku sb's life is hanging by a hair's breadth; dać komuś życie give birth to sb; towarzysz/-ka życia life's companion; składać życie w ofierze sacrifice one's life; poświęcić l. oddać za kogoś/coś życie lay down l. give one's life for sb/sth; poświęcić (swoje) życie komuś/czemuś dedicate one's life to sb/sth; cudem ujść z życiem have a close shave; prowadzić podwójne/cnotliwe/normalne życie live a double/virtuous/normal life; pieskie życie dog's life; rajskie życie the life of Riley; samo życie! that's life!; uciekaj, jeśli ci życie miłe! run for your life!; run for dear life!; życie jak w Madrycie żart. the life of Riley; drogo sprzedać życie sell one's life dearly; miłość czyjegoś życia (= ukochana osoba; t. przen. = pasja) the love of sb's life l. of a lifetime; o mało (co) nie stracić życia come near losing one's life; przez resztę życia for the rest of one's life; człowiek uczy się przez całe życie you l. we live and learn; ustawić kogoś na całe życie set sb up for life; i to ma być życie! przen. what a life!; życie ci ucieka life is passing you by; życie musi toczyć się dalej the show must go on.

3. (= energia życiowa, temperament) life, vigor; Br. vigour; on jest bez życia he's lifeless; z życiem with vigour; nabierać życia (o opowieści, filmie) come to life; tchnąć w coś nowe życie breathe new life into sth; żyć pełnią życia live one's life to the full; nigdy w życiu! not on my l. your life!; wystraszyłem się jak nigdy w życiu I was scared half to death.

4. (= ruch) activity; tętnić życiem teem with activity.

5. pot. (= utrzymanie, wyżywienie) living; środki do życia means of subsistence; brak środków do życia destitution; być bez środków do życia be down at heel; życie ponad stan life beyond one's means; zarabiać na życie earn one's living l. keep; jak on zarabia na życie? what does he do for a living?

1) (= ogromny) large

2) (= znaczny) great

* * *

1. (= uwielbienie) admiration; towarzystwo wzajemnej adoracji iron. mutual admiration society.

2. rel. adoration; adoracja Najświętszego Sakramentu rz.-kat. adoration of the Host.

* * *

rel. Advent.

( decl like f in sg) REL Adventist

* * *

adwentystka f. Gen.pl. -ek rel. Adventist; adwentysta Dnia Siódmego Seventh-Day Adventist.

* * *

* * *

indecl. rel. hallelujah, alleluia; radosnego alleluja! glory hallelujah!

1. (= obrona, pochwała) apologetics, defense, justification.

2. teor.lit., rel. ( twórczość pisarska apologetów) apologetics.

3. rel. ( dział teologii) apologetics.

1. kośc. (= godność biskupa) bishopric.

2. (rel.) (= apostolstwo, nawracanie) apostleship, mission; apostolat świeckich rel. lay apostolate l. ministry.