pat

* * *

Gen. -a szachy stalemate; (= sytuacja bez wyjścia) stalemate, deadlock.

- patki zapinane na guziki/na klamerkę buttoned/buckled tabs/flaps

- kołdra patchworkowa a patchwork a. a crazy quilt

* * *

- ię -iesz

1. ( uderzać) pat, tap; klepać kogoś po ramieniu pat sb on the shoulder.

2. (= rozpłaszczać) hammer, chase; klepać kosę roln. sharpen a scythe by hammering; klepać len roln. scutch; klepać biedę przen. be hard up.

3. chatter, prattle.

(= uderzać siebie)

1. pat o.s.; klepać się po brzuchu pat sb's belly.

2. (= klepać się nawzajem) pat each other.

* * *

- pię -piesz, poklepywać ipf.

1. (= uderzać dłonią) pat, clap; poklepać kogoś po plecach/ramieniu give sb a pat l. clap on the back/shoulder.

2. ( by naostrzyć coś) planish.

poklepywać się ipf.

1. (= uderzać siebie dłonią) pat o.s., tap o.s.; poklepać się po brzuchu pat l. tap o.s. on the stomach.

2. (= uderzać dłonią siebie nawzajem) pat each other l. one another, tap each other l. one another; poklepali się po ramionach they patted each other l. one another on the back.

Gen. pl. -ń (np. psychiczne) disturbance; (np. żołądkowe, mowy) disorder; astron. perturbation; geol. dislocation; zaburzenia emocjonalne psych. affective disorders; zaburzenia łaknienia pat. (np. bulimia, anoreksja) eating disorders; zaburzenia mowy pat. speech impediments l. disorders; zaburzenia procesu myślowego pat. thought disorder; zaburzenia psychiczne/emocjonalne/snu pat. mental/emotional/sleep disorder; zaburzenie czynności dysfunction; zaburzenie osobowości pat. personality disorder; zaburzenie pola geomagnetycznego meteor. magnetic disturbance.

- poklepać kogoś po plecach/po ramieniu to pat sb on the back/on the shoulder

- poklepać psa po głowie to pat the dog’s head

- poklepać kosę to sharpen one’s scythe

- poklepać poduszkę to plump up a pillow

- poklepał się z zadowoleniem po brzuchu he patted his belly contentedly

- poklepywali się po plecach they slapped each other’s backs

- □ rozszczep kręgosłupa tylny Med. spina bifida

- rozszczep podniebienia Med. cleft palate

- rozszczep wargi Med. hare lip, cleft lip

* * *

* * *

cleft, split, cleavage; rozszczep podniebienia pat. cleft palate; rozszczep wargi pat. harelip, cleft lip; rozszczep kręgosłupa pat. rachischisis.

* * *

1. (narząd; fragment piersi; natura człowieka; siedlisko uczuć; wyobrażenie serca, rysunek; odwaga; środek czegoś) heart; bratnie serce a person after one's own heart; Serce Jezusowe kośc. the Sacred Heart; serce miasta the heart of the city; sztuczne serce med. artificial heart; waleczne serce brave heart; ( osoba) a heart of oak; niewydolność serca pat. heart l. cardiac failure; zawał serca l. mięśnia sercowego pat. coronary thrombosis; pot. coronary, heart attack; zatrzymanie akcji serca pat. cardiac arrest; bicie serca heartbeat; dama serca ladylove; dobroć serca kind-heartedness, the milk of human kindness; linia serca ( na dłoni) heartline; operacja na otwartym sercu chir. open-heart surgery; przeszczep serca chir. heart transplant; przyjaciel od serca bosom friend; rozmowa od serca heart-to-heart talk; bez serca ( o osobie) heartless; całym sercem l. z całego serca whole-heartedly, with all one's heart and soul; chować w sercu urazę do kogoś bear a grudge against sb; chwytać za serce tear at sb's heart; co w sercu, to na języku what the heart thinks, the mouth speaks; co z oczu, to i z serca out of sight, out of mind; człowiek wielkiego serca a person of great heart; czego oczy nie widzą, tego sercu nie żal what the eye sees not, the heart craves not; drogi memu sercu dear to my heart; iść l. pójść za głosem serca let one's heart rule one's head; kamień spadł mi z serca that's a load l. weight off my chest l. mind; leżeć komuś na sercu (o problemie, sprawie) press heavily on sb's mind; ( o winie) lie heavy on sb; mieć dobre serce be kind-hearted, have one's heart in the right place; mieć do czegoś serce have one's heart in sth, have the heart to do sth; nie miałem serca mu o tym powiedzieć I didn't have the heart to tell him about it; wiesz, jakoś nie mam do tego serca (= nie mam na to ochoty) you know, I just don't have my heart in it; mieć miękkie serce be soft-hearted; mieć miękkie serce dla kogoś be an easy touch for sb, have a soft spot for sb; mieć problemy z sercem have a heart condition; mieć serce na dłoni wear one's heart on l. upon one's sleeve; mieć serce z kamienia have a heart of stone l. flint; mieć złote serce have a heart of gold; miejże serce! (= okaż dobroć) have a heart!, show mercy!; nie mieć Boga w sercu be heartless; oddać komuś swe serce (= zakochać się) give l. lose one's heart to sb; od serca l. z serca płynące (np. o życzeniach) from the bottom of one's heart, heart-felt; okazać komuś serce show kindness to sb; otworzyć l. obnażyć przed kimś serce open l. bare one's heart to sb; podbić czyjeś serce win sb's heart; przyjąć kogoś z otwartym sercem give sb a heart-felt welcome; przypadł mi do serca I got to like him; radować czyjeś serce gladden one's heart; radujący serce (widok, historia) heartwarming; ranić czyjeś serce make sb's heart ache; rozdzierać komuś serce rend one's heart, tear one's heart out; rozpierać komuś serce ( o uczuciu) fill one's heart; serce mi krwawi (z jej powodu) my heart is bleeding (for her); serce się kraje my heart breaks l. bleeds; serce mi się wyrywa my heart is willing; serce mi stanęło (ze strachu, podniecenia) my heart missed l. skipped a beat; serce mi zmiękło (z litości) my heart melted (with pity); serce nie sługa the heart wants what it wants; serce podchodzi mi do gardła I've got my heart in my mouth l. throat; serce zabiło mi mocniej l. skoczyło (z radości) my heart leapt (with joy); serce zaczęło mi bić szybciej my heart quickened; sercem jestem z tobą my heart goes out to you; skraść komuś serce steal one's heart; sprawić, że serce komuś szybciej zabije stir sb's blood; to balsam na moje serce it warms the cockles of my heart; to mi szkodzi na serce it's bad for my heart; w głębi serca ( być kimś) at heart; (myśleć, czuć) deep in one's heart, in one's heart of hearts; wkładać w coś dużo serca put one's heart to sth; wziąć sobie coś do serca take sth to heart; z biciem serca with a beating l. pounding heart; z całego serca with all one's heart; (= entuzjastycznie) with heart and hand; ( kochać kogoś) heart and soul; z bólem serca reluctantly; z ciężkim/lekkim sercem with a heavy/light heart; zrobiłem to z ciężkim sercem ( niechętnie) it went very much against the grain with me; z dobrego serca out of the goodness of one's heart; z głębi serca from the bottom of one's heart; złamać komuś serce break sb's heart; z ręką na sercu hand on heart; z ręką na sercu, nie wiem cross my heart, I don't know; żywiej zabiło mi serce my pulse quickened.

2. ( dzwonu) tongue, clapper.

* * *

pl. usz- Nom. -y Gen. -u

1. (= narząd słuchu) ear; ośle uszy przen. dog-ears; ból ucha pat. earache; zapalenie ucha pat. inflammation of the ear, otitis; zapalenie ucha środkowego pat. inflammation of the middle ear, otitis media; dostać po uszach get a rap across the knuckles; kłaść uszy po sobie ( o zwierzęciu) lay back its ears; przen. swallow one's pride; mieć kogoś/czegoś po uszy be fed up with sb/sth; mieć muzykalne ucho have an ear for music; nadstawić ucha l. uszu prick up one's ears; natrzeć komuś uszu przen. give sb a dressing-down; nie wierzyć własnym uszom not believe one's ears; powiedzieć coś komuś na ucho whisper sth to sb's ear; puszczać coś mimo uszu turn a deaf ear to sth; słuchać jednym uchem listen with half an ear; strzyc uszami t. przen. prick up one's ears; tkwić w czymś po uszy be up to one's ears in sth; coś wychodzi komuś uszami sb is fed up with sth; od ucha do ucha from ear to ear; na własne uszy with one's own ears; zadłużony po uszy up to his ears in debt; zakochany po uszy head over heels in love; dzwoni mi w uszach my ears are ringing; hałas, od którego uszy puchną ear-splitting noise; uszy mi więdną od tego co mówisz what you're saying makes me sick; obiło mi się o uszy, że... it's come to my ears that...; ściany mają uszy walls have ears; uszy do góry! cheer up!

2. (= klapka u czapki) flap.

3. Nom.pl. i Acc.pl. ucha l. uszy Gen. uch l. uszu l. uszów Dat. uchom l. uszom Ins. uchami l. uszami Loc. uchach l. uszach ( uchwyt) ear; ucho igły eye of a needle; ucho holownicze techn. towing lug; póty dzban wodę nosi, póki mu się ucho nie urwie the pitcher goes so often to the well that it is broken at last.

* * *

Gen. -ów na wyrywki ( pytać) at random; znać/umieć coś na wyrywki have/know sth down pat.

- żołądki

* * *

- dk- Gen. -a anat. stomach; ból żołądka stomach ache; strusi żołądek digestion of an ostrich; rozstrój żołądka pat. upset stomach; z pustym żołądkiem on an empty stomach; mieć wrażliwy żołądek have a delicate stomach; żołądek podchodzi komuś do gardła sb's stomach is churning; przez żołądek do serca mężczyzny the way to a man's heart is through his stomach; mieć płukanie żołądka have one's stomach pumped; wrzód żołądka pat. gastric l. stomach ulcer; nieżyt żołądka pat. gastritis.

- przytulała go czule i klepała po plecach she hugged him affectionately and patted him on the back

- klepnął go w ramię i życzył mu szczęścia he patted him on the shoulder and wished him luck ⇒ poklepać

- po jedzeniu klepał się po brzuchu he patted his stomach after he’d finished eating

- rzucali się sobie w objęcia, klepali po plecach they were hugging and patting one another on the back

* * *

med. abortion; aborcja sztuczna pat. induced abortion; aborcja samoistna pat. spontaneous abortion; miscarriage.

* * *

Gen.pl. - rób

1. med., pat. disease, illness, sickness; disorder, condition; ciężka choroba serious illness; choroba wrodzona/dziedziczna/nabyta congenital/hereditary/acquired disease; choroba ostra l. o przebiegu ostrym acute disease; choroba przewlekła/chroniczna lingering/chronic illness; nieuleczalna/śmiertelna choroba incurable/fatal disease; choroba zakaźna communicable l. transmittable l. infectious l. contagious disease; choroba psychiczna l. umysłowa mental illness; choroba nowotworowa neoplastic disease; tumor; choroba pasożytnicza/bakteryjna/wirusowa parasitic/bacterial/viral disease; choroba gardła disease of the throat; choroba serca heart disease; choroba oczu eye disease; choroba przewodu pokarmowego intestinal disorder; choroba drobiu/bydła wet. poultry/cattle disease; choroby cywilizacyjne/zawodowe civilization/occupational diseases; choroba odzwierzęca zoonosis; choroba weneryczna venereal disease; atak choroby an attack of a disease; historia l. karta choroby case history l. record; nawrót choroby relapse of a disease; objawy l. symptomy choroby symptoms of a disease; przebieg choroby the course of a disease; lekarz chorób wewnętrznych internist; lekarz chorób dziecięcych pediatrician; lekarz chorób kobiecych gynecologist; cierpieć na jakąś chorobę suffer from a disease; zapaść na jakąś chorobę contract a disease; leczyć chorobę treat a disease; wyleczyć kogoś z choroby cure sb of a disease; zapobiegać chorobom prevent disease; być trawionym przez chorobę be eaten away l. consumed by a disease; być ściętym l. zwalonym z nóg przez chorobę be cut down by a disease; być trawionym przez chorobę be eaten away l. consumed by a disease; umrzeć na jakąś chorobę die of a disease.

2. pat. ( w nazwach konkretnych schorzeń) choroba Addisona Addison's disease; choroba Alzheimera Alzheimer's disease; choroba Basedowa Graves' disease; choroba Heinego-Medina poliomyelitis, infantile paralysis; choroba Parkinsona Parkinson's disease; choroba górska altitude sickness; choroba kesonowa l. dekompresyjna caisson disease l. decompression sickness; choroba nurków the bends; choroba morska/lokomocyjna sea/motion sickness; choroba nadciśnieniowa chronic hypertension; choroba popromienna radiation sickness; choroba przestrzeni agoraphobia; choroba reumatyczna rheumatic disease; choroba wieńcowa coronary disease; choroba sieroca orphan's syndrome.

3. int., pot. hell, damn; choroba jasna, co robisz! what the hell are you doing!

* * *

chronic; pat. (= nawrotowy) recurrent, relapsing; chroniczna bieda chronic poverty; chroniczny bronchit pat. chronic bronchitis; chroniczny brak czasu chronic lack of time.

goję goisz, gój

1. t. pat. heal.

2. przen. (= uspokajać) heal; czas goi rany time heals all wounds.

goi t. pat. heal.

* * *

Gen.pl. -ek

1. pat. (= wysoka temperatura) fever; ( w języku fachowym) hyperthermia, pyrexia; mieć gorączkę have a fever, run a temperature.

2. pat. fever; gorączka błotna mud fever, swamp fever; gorączka krwotoczna hemorrhagic fever, Br. haemorrhagic fever; gorączka sienna hay fever; biała gorączka delirium tremens; dostać białej gorączki pot. fly into a rage.

3. (= niepokój) excitement.

4. (= żądza) passion, want; gorączka złota gold rush.

- guz ciemieniowy/czołowy/potyliczny the parietal/frontal/occipital tuber spec.

- guz nadoczodołowy the supraorbital torus spec.

- guz kulszowy/piętowy the ischiadic/the calcanean tuber spec.

- guz nowotworowy a neoplastic tumour

- guz czerniakowy/jajnika/kostny/mózgu a melanotic/an ovarian/a bone/a brain tumour

- guz dobrotliwy/złośliwy a benign/malignant tumour

- usunąć guz to remove a tumour

- nabić sobie guza na głowie to give oneself a bump on the head

- nabić komuś guza przen. to give sb a beating a. hiding

- oberwać guza przen. (zostać pobitym) to get beaten (up); (doznać przykrości) to be kicked in the teeth przen.

- szukać guza przen. to be looking for trouble; to be cruising for a bruising US pot.

* * *

* * *

Gen. -a

1. anat. (= wypukłość) tuber, tubercle, protuberance.

2. t. pat. (= krwiak) bump; nabić sobie guza bump one's head; oberwać guza take a beating; szukać guza ask l. look for trouble.

3. pat. (= torbiel, nowotwór) tumor, Br. tumour, neoplasm.

4. sztuka ( ozdoba) boss.

5. przest. ( guzik) button.

6. techn. (= wada odlewu) knob.