make+a+pull

- języki ognia tongues of fire

- rozpalić/podsycić/zgasić ogień to make/feed/extinguish a. put out a fire

- dołożyć a. dorzucić do ognia to fuel/stoke a fire

- ogień ogarniał niemal całą wioskę the fire spread almost over the entire village

- spowodować a. zaprószyć ogień w czymś to set sth on fire, to set fire to sth

- szopa zajęła się ogniem the shed caught fire

- rozpalić ogień to light a. make a bonfire

- wieczorem siedliśmy dookoła ognia i śpiewaliśmy piosenki at night we sat around a bonfire and sang songs

- ognie fajerwerków flares of fireworks

- mówić/śpiewać z ogniem to speak/sing with passion

- na tę uwagę ogień uderzył jej na twarz the remark brought a blush to her face

- ogień leje się z nieba heat is beating down from the sky

- zamachowcy otworzyli ogień the assassins opened fire

- rozpocząć/przerwać ogień to open/cease fire

- być/znaleźć się w ogniu to be/come under fire

- na linii ognia in the line of fire

- ognia! fire!

- ogień krzyżowy crossfire

- dostać się w krzyżowy ogień to get caught in the crossfire

□ zimne ognie sparklers

- ogień zaporowy Wojsk. barrage

■ krzyżowy ogień pytań cross-examination

- wziąć kogoś w krzyżowy ogień pytań to cross-examine sb

- strzec się a. unikać kogoś jak ognia to avoid sb like the plague

- dać komuś ognia (wystrzelić) to fire away; (podpalić papierosa, cygaro) to give sb a light

- czy mógłby mi pan podać ognia? could you give me a light?

- dolać oliwy do ognia to add fuel to the fire a. flame, to make things worse

- gotować na wolnym ogniu to cook over low heat

- igrać z ogniem to play with fire, to skate on thin ice

- na pierwszy ogień (na początek) to start with

- na pierwszy ogień wyremontuje mieszkanie to start with, he’ll do up his flat

- iść a. posłać kogoś na pierwszy ogień to go send sb to the front line

- ogień i woda a. ogień z wodą (as different as) chalk and cheese, worlds a. poles apart

- pójść a. skoczyć za kimś w ogień to go through fire and water for sb

- słomiany ogień a ten-day wonder

- stanął w ogniu a. w ogniach his colour heightened

- upiec dwie pieczenie przy jednym ogniu to kill two birds with one stone

- wyciągać a. wyjmować dla kogoś/za kogoś kasztany z ognia to pull sb’s chestnuts out of the fire

- wziąć kogoś w dwa ognie to catch sb in a crossfire a. between two fires

- wzięty w dwa ognie, wyznał wszystko caught between two fires, he confessed everything

- nie ma dymu bez ognia przysł. there’s no smoke without fire, where there’s smoke, there’s fire przysł.

- wbiłem sobie drzazgę w palec I got a splinter in my finger

- wbić gwóźdź młotkiem to hammer a. drive in a nail

- wbić łopatę w ziemię to dig a spade into the ground

- wbić komuś nóż w plecy to stick a. plunge a knife into sb’s back, to stab sb in the back przen.

- wbić pieczątkę/wizę do paszportu pot. to stamp a passport/to stamp a visa in a passport a. a passport with a visa

- scena pościgu (aż) wbiła mnie w fotel pot. the chase scene had me on the edge of my seat

- wbić kosza to score a. make a basket

- wbić piłkę do bramki a. siatki to stick the ball into the net; to put it away pot.

- wbić mięso na ruszt to skewer the meat

- wbiłem buty I stepped a. got into my shoes

- wbić czapkę głęboko na uszy to pull a cap right down over one’s ears

- wbijać obręcz na beczkę to put a hoop on a barrel

- wbił cały talerz makaronu he wolfed down a. scarfed down US pot. a plateful of pasta

- gwóźdź wbił mi się w stopę the nail stuck in my foot

- cierń wbił mi się w skórę a thorn dug a. bit into my skin

- drzazga wbiła mi się w palec I got a. I have a splinter in my finger

- strzała wbiła się w sam środek tarczy the arrow sank into the centre of the target

- dziób statku wbił się w lód the ship’s bow (got) stuck in the ice

- z trudem wbiła się w sukienkę she (only) just squeezed a. got into her dress

■ wbić jajko do miseczki to crack a. break an egg into a bowl

- wbić kogoś w dumę/pychę to make sb feel very proud/conceited, to make sb swell with pride/conceit

- wbić oczy a. wzrok a. spojrzenie w kogoś/coś to stare at sb/sth

- wbić sobie coś do głowy a. w głowę pot. (uznać coś za pewne) to get sth into one’s head; (z trudem się czegoś nauczyć) to get a. beat sth into one’s head [wiadomości, daty, wzory]

- wbił sobie do głowy, że jego żona ma romans he got a. took it into his head that his wife was having an affair

- wbij to sobie do głowy a. łba pot. raz na zawsze get that into your head a. thick skull pot. once and for all

- jak sobie wbije coś do głowy, to nikogo nie słucha once he gets an idea a. a notion into his head, he refuses to listen to anyone

- wbijać coś komuś do głowy a. w głowę pot. to keep hammering sth into sb’s head

- nauczyciel wbijał im do głowy bezużyteczne informacje the teacher drummed a. pumped useless information into their heads

- wbić się w pamięć to engrave a. imprint itself in one’s memory, to stick in one’s memory a. mind

- jej twarz wbiła mi się w pamięć her face was engraved on a. etched in my memory

- grymas niezadowolenia a dissatisfied grimace

- grymas bólu a wince of pain

- grymas rozpaczy a grimace of despair

- stroić grymasy (robić miny) to pull faces GB, to make faces; (marudzić) to fuss, to sulk

- grymasić przy jedzeniu to whine a. sulk about one’s food

- grymasić przy zakupach to be fussy a. picky when shopping

* * *

- grymasy

* * *

(= mina) grimace, face; robić grymasy make faces.

- nic się nie zmieniło nothing has changed

- nic a. niczego nam nie brakuje we have everything we need

- nic a. niczego nie zapomniałeś? have you forgotten anything?

- nie dostał nic a. niczego do zjedzenia he wasn’t given anything to eat

- niczym się nie przejmował he didn’t worry about a thing

- nie znalazła nic, co mogłoby ją zainteresować she didn’t find anything that might be of interest to her

- nic nowego/szczególnego nothing new/special

- nic ważnego się nie stało nothing important happened

- nic podobnego nothing of the kind a. sort

- nic dziwnego, że… it’s no wonder that…, no wonder…

- nie ma nic łatwiejszego nothing could be simpler a. easier

- błagałem go, a on nic I begged him, but he didn’t say a word

- szukaliśmy cały dzień, i nic we were searching all day, all for nothing

- nic ci/mu do mnie a. do moich spraw it’s got nothing to do with you/him

- nic mi po takim starym rowerze an old bike like that is no use to me pot.

- nic tu po tobie you have no business being here

- nic innego nothing else

- to nic innego jak gra na zwłokę it’s just playing for time, it’s nothing other than playing for time

- nic takiego nothing important/serious

- to nic takiego, zwykłe przeziębienie it’s nothing serious, just an ordinary cold

- nic takiego się nie stało nothing really happened

- to nic never mind, it doesn’t matter

- to nic, nie martw się it’s nothing, don’t worry

- nic, nic, to tylko lekkie zadrapanie it’s nothing (at all), just a scratch

- mieć kogoś/coś za nic to not care about sb/sth

- zrobić coś z niczego to make something out of nothing

- on w niczym nie potrafi jej dorównać she outshines a. surpasses książk. him in any way

- Anna w niczym nie przypomina swojej siostry Anna is quite a. totally unlike her sister

- z niczym [przyjść, odejść] empty-handed

- odprawiono go z niczym he was sent back empty-handed

- nic nie lepszy/gorszy not a bit better/worse

- „boisz się?” – „nic a nic” a. „nic, ale to nic” ‘are you afraid?’ – ‘not a bit’ a. ‘not at all’

- całą noc nic nie spał he didn’t sleep at all the whole night

- czemu ty nic nie tańczysz? why aren’t you dancing at all?

- łzy nic tu nie pomogą it’s no use crying

- być niczym to be a nobody

- takie nic, a śmie mnie pouczać a nonentity like him telling me what to do!

- twoje dochody to kompletne nic what you earn is absolutely nothing

- „co?” – „nic, nieważne” ‘what?’ – ‘nothing, it doesn’t matter a. it’s not important’

■ być do niczego pot. [osoba] (o samopoczuciu) to be under the weather pot.; (o umiejętnościach) to be hopeless a. lousy GB pot., to be useless pot.; [film, książka] to be hopeless GB pot.; [pomysł, projekt] to be half-baked pot.

- jak nic pot. (na pewno) (as) sure as anything pot.

- jak nic się spóźni he’s bound a. sure to be late

- na nic (zbędny, niepotrzebny) fit for nothing pot.

- cała robota na nic all that work for nothing a. down the drain pot.

- „smaczne, prawda?” – „nic dodać, nic ująć” ‘tasty, isn’t it?’ – ‘you’re right there’

- mieszkanie duże, jasne, nic dodać, nic ująć a large, bright flat – just right a. perfect

- wokół nic, tylko lasy there’s nothing but forest all around

- ona nic, tylko narzeka she does nothing but complain

- nic, tylko płakać it’s enough to make you weep

- nic z tego (nie uda się) it’s no use; (nie ma mowy) nothing doing! pot., no way! pot.

- nic z tego, telefon zepsuty nothing doing, the phone’s out of order

- „chcę iść do kina” – „nic z tego, musisz odrobić lekcje” ‘I want to go to the cinema’ – ‘nothing doing, you’ve got (your) homework to do’

- niczego sobie pot. not bad (at all)

- niczego sobie facet not a bad-looking guy pot.

- niczego sobie piwo not bad beer; pretty good beer pot.

- za nic not for anything

- za nic na a. w świecie not for (all) the world; not for all the tea in China pot.

* * *

* * *

Ins.pl. -mi

1. (= włókno do szycia) thread; (coś jest) szyte grubymi nićmi (sth is) perfectly obvious, (sth is) thinly disguised; trzymać nici czegoś pull the strings of sth; nici z czegoś pot. nothing will come of it, it will all go up in smoke; nić opowieści thread of the story.

2. ( wydzielina pająków) thread, cobweb.

* * *

pl. ocz- Nom. -y Gen. -u Ins. - ami l. - yma

1. ( narząd wzroku) eye, optic (arch.); piwne/brązowe/niebieskie oczy hazel/brown/blue eyes; podbite oko black eye, shiner, mouse; bystre oko sharp l. keen eye; mieć bystre oko be sharp l. keen eyed l. eyesighted; zaczerwienione oko reddish eye; kocie oczy ( na drodze) cat's eyes; kocie oko min. cat's eye; tygrysie oko min. tiger's eye; dno oka anat. eyegrounds, fundus of the eye; oko cyklonu meteor. bull's eye, the eye of the storm; sokole oko eagle eye; maślane oczy filmy eyes; wprawne oko practiced eye; w mgnieniu oka in a blink of an eye, in a twinkling, in a flash l. crack; na pierwszy rzut oka at first glance; coś widać na pierwszy rzut oka sth can be seen at first glance; bez zmrużenia oka without batting an eye; na moich oczach before l. under my eyes, in front of my very eyes; słabnąć l. niknąć w oczach ( o człowieku) be fading away, be wasting away; ale masz oko! good eye!; cieszący oko easy on the eye; cieszyć oko please the eye; klapki na oczach blinders, tunnel vision; klapki na oczy ( konia) blinders; Br. blinkers; w moich oczach to jest nic niewarte it's not worth a penny in my eyes l. to my mind; z zamkniętymi oczami with one's eyes closed; pożerać kogoś oczami devour sb with one's eyes; patrzeć na coś krzywym okiem frown upon sth, look askance at sth; być komuś solą w oku be a thorn in sb's side l. flesh, be the stone in sb's shoe; (szkolić się) pod okiem instruktora (train) under the supervision of the instructor; ciemno, choć oko wykol the night is inky black; rzucać się w oczy stick out a mile, stick out like a sore thumb; spędza mi to sen z oczu I can't get it out of my mind; czytam w twoich oczach, że... I can see l. read it in your eyes that...; dobrze ci z oczu patrzy you have a kind look in your eyes; iść, gdzie oczy poniosą go and never look back, walk and don't look back; jak okiem sięgnąć as far as the eye can see; mieć oczy wokół głowy have eyes at the back of one's head; zrobiło mi się ciemno przed oczami I was seeing spots before my eyes; mam to na oku I'm keeping a (sharp) eye on it; mieć coś na oku (np. o pracy) set sights on sth; mam babcię ciągle przed oczyma I can still see grandma before my eyes; miej oczy i uszy otwarte! keep your eyes and ears open!; powiedzieć l. wygarnąć komuś prawdę w oczy tell sb the truth to his/her face, speak the truth to sb's face; wspominać kogoś/coś z łezką w oku think softly l. affectionately l. nostalgically about sb/sth, think about sb/sth with affection; mydlić komuś oczy pull the wool over sb's eyes, throw dust in sb's eyes; nawet nie mrugnął okiem he didn't flicker an eyelid; nie mogłem od niej oderwać oczu I couldn't take my eyes off her; nie mogę spojrzeć jej w oczy I can't look her in the eye/face; mieć oko na coś keep one's eyes open l. peeled l. skinned for sth; nie spuszczaj z oka dzieci keep your eye on the children, keep a close eye l. watch on the children; podbić komuś oko give sb a black eye l. a shiner; własnym oczom nie wierzę! I can't believe my eyes!; nie zmrużyłem oka I didn't sleep a wink; otworzyć szeroko oczy open one's eyes wide; widzieć kątem oka see sth out of the corner of one's eye; strzec kogoś/czegoś jak oka w głowie keep a close eye on sb/sth; rzut oka na coś glimpse at sth; kiedy ty wreszcie przejrzysz na oczy? when will you finally take the blinds off?; przewracać oczami turn up l. roll one's eyes; robić do kogoś perskie oko give sb the eye, give sb a glad eye, make eyes at sb; kłamać w żywe oczy lie through one's teeth, lie in one's throat; na piękne oczy on trust; w cztery oczy in private; rozmawiać z kimś w cztery oczy talk heart to heart to sb, talk eye to eye; rzuć na to okiem have l. take a look l. glance at it, please; cast an eye over it, please; gołym okiem with the naked eye; stanąć z kimś oko w oko stand face to face with sb, confront sb eyeball to eyeball; stracić kogoś z oczu lose sight of sb; spuścić oczy lower one's eyes, cast one's eyes down; spojrzeć prawdzie w oczy face the truth; wake up and smell the coffee; see things for what they really are; świecić oczami za kogoś blush for sb, take the rap; widzieć coś gołym okiem see sth with the naked eye; widzieć coś na własne oczy see sth with one's own eyes; widzieć coś oczami duszy see sth in one's mind's eyes; wpaść komuś w oko catch sb's fancy l. eye, take l. tickle l. catch sb's fancy; zamknąć oczy close one's eyes, breathe one's last; przymykać na coś oczy turn a blind eye to sth; zejdź mi z oczu! get out of my sight!; oczy mi się kleją I have heavy eyes l. eyelids; pi razy oko sth in the neighborhood of, more or less; pasuje to jak pięść do oka it's like a square peg in a round hole; oczy wychodzą mu na wierzch ( ze zdziwienia) his eyes popped out; oko ci zbieleje it'll leave you open-mouthed; kruk krukowi oka nie wykole crows don't pick crows' eyes; dog does not eat dog; oko za oko, ząb za ząb an eye for an eye and a tooth for a tooth; pańskie oko konia tuczy the eye of the master does more work than both his hands; prawda w oczy kole the greater the truth, the greater the libel; strach ma wielkie oczy fear has big eyes; czego oko nie widzi, tego sercu nie żal what the eye doesn't see, the heart doesn't grieve over; what the eye sees not, the heart craves not.

2. pl. oka Gen. ok (= coś jak oko) eye; ( w rosole) eye; pawie oko peacock's eye, ocellus, eyespot.

3. ( w sieci rybackiej) mesh.

4. żegl. ( wachta) watch, lookout.

5. żegl. ( pętla na linie) eye-splice, loop.

- jajecznica z dwóch jaj two scrambled eggs

- potrawy z jaj egg dishes

- jajo węża a snake(’s) egg

- znosić/wysiadywać jaja to lay/incubate eggs

- wykluwać się z jaja to hatch

- piegowaty jak indycze jajo (as) freckled as a turkey egg

- była piegowata jak indycze jajo she was all freckles

- zapłodnione jajo a fertilized egg

- jajo z marcepanu a marzipan egg

- muszę to zrobić, bo mi jaja urwą I have to do it or they’ll have my balls (for breakfast a. on a platter)

- jak nie zapłaci, to go powiesimy za jaja if he doesn’t pay, we’ll hang him up by his balls

■ podrzucić komuś kukułcze jajo to foist work on sb

- ale jaja! posp. bugger me (backwards) GB posp.; I’ll be damned pot.

- ale jaja! odwołali mecz! well, bugger me! they cancelled the match!

- dla jaj posp. (just) for the hell of it pot., (just) for kicks pot.

- zrobił to dla jaj he did it just for the hell of it

- poszedłem tam tak dla jaj I went there just for kicks

- robić sobie jaja posp. (zachowywać się niepoważnie) to be screwing around pot.; (kpić) to be joking around pot.; (udawać, kłamać) to bullshit posp.

- robić sobie jaja z czegoś posp. (kpić) to take the piss out of sth GB posp.; to make fun of sth pot.

- robić sobie jaja z kogoś (ośmieszać) to take the piss out of sb GB posp.; to make fun of sb pot.; (traktować niepoważnie) to wind sb up GB pot., to pull a. yank sb’s chain US pot.; to bullshit sb posp.

- przestań robić sobie ze mnie jaja i powiedz, co się stało quit winding me up and tell me what happened

- jaja sobie robią, znowu zamknięte what bullshit, they’re closed again

- z jajami posp. with balls posp.

- potrzebujemy szefa z jajami we need a boss with balls

- to była kobieta z jajami that woman really had balls

- z jajem pot. scintillating; nifty pot., far out pot.

- film był z jajem it was a far out film

- kapela grała z jajem the band was all fired up pot.

- zrobić kogoś w jajo posp. (oszukać) to muck sb about a. around GB pot., to jerk sb around US pot., to screw sb over pot., to take sb for a ride pot.

- dzieci zrobiły mnie w jajo the kids took me for a ride

- bank/mój zarząd/mój były znowu robi mnie w jajo the bank/the board/my ex is screwing me over again

- ruszyć ręką/nogą move one’s arm/leg

- ruszać ustami to move one’s lips

- nie móc ruszyć ręką ani nogą przen. to be dead tired

- ruszyć głową a. konceptem to put one’s thinking cap on

- no, rusz wreszcie tyłek! pot. pull your finger out! pot. ⇒ poruszyć

- nie rusz moich rzeczy! don’t touch my things!

- nie chcę ruszać tych pieniedzy I don’t want to use that money

- ruszyć kamień z miejsca to move a rock

- założę się, że nie ruszysz tej skrzyni I bet you won’t be able to move that chest ⇒ poruszyć

- spróbuj tylko ruszyć dzikich lokatorów just try to move the squatters

- lepiej nie ruszaj tej sprawy you’d better not bring up this problem ⇒ poruszyć

- to mnie nie rusza it leaves me cold ⇒ poruszyć

- ruszamy o świcie we’re setting off at dawn

- ruszyć komuś z pomocą to rush to help sb

- ruszać do ataku to move into the attack

- wody a. lody ruszyły, rzeka ruszyła the ice broke

- fabryka ruszyła the factory started operating

- rzadko ruszam się z domu/z Warszawy I varely go out of the flat/leave town

- był tak słaby, że ledwo się ruszał he was so weak that he could hardly move about

- ząb mi się rusza one of my teeth is loose ⇒ poruszyć się

- kiedy weszliśmy, pies nawet się nie ruszył when we came in, the dog didn’t even move ⇒ poruszyć się

■ ani rusz nie mogę się w tym połapać pot. I can’t make head nor tail of it

- ani rusz tego załatwić there’s no way of arranging it

- co (i) rusz ktoś wchodził albo wychodził pot. every now and then sb would come in or go out

- sumienie go ruszyło his conscience troubled a. pricked him

- wygrzebać coś ze śniegu/z piasku to dig sth out of the snow/sand

- wygrzebał klucz z kieszeni he dug a. fished a key out of his pocket

- wygrzebać dziurę w ziemi to dig a hole in the ground

- wygrzebać się z łóżka to drag oneself out of bed

- wygrzebać się spod śniegu/gruzów to dig oneself out of the snow/out from the rubble

- wygrzebać się z kłopotów to get oneself out of trouble

- wygrzebać się z długów to get a. clear oneself of debt

- wygrzebać się z choroby to shake off an illness

- miał cztery operacje i ciągle nie wiadomo, czy się wygrzebie he’s had four operations and it is still not clear if he’ll pull through a. if he’ll make it

- nie wygrzebię się z tą robotą do jutra I won’t get this job done by tomorrow

- nigdy nie mogła wygrzebać się na czas she could never make it in time

- kiedy wreszcie się wygrzebiesz? when will you be ready?

- coś go boli w lewym boku he’s got some kind of pain in his left side

- przewrócił się na prawy bok he turned over onto his right side

- na bok/na boku aside

- porozmawiać z kimś na boku to have a quiet word with sb

- zjechać na bok to pull over to the side

- łódź ustawiła się bokiem do fali the boat turned broadside to the waves

- na bok! step aside!

- mam teraz trochę boków I’ve got one or two extra things on the go at the moment pot.

- ominąć coś bokiem to sidestep sth

- patrzeć na kogoś/coś bokiem to look askance at sb/sth

■ brać się a. łapać się za boki ze śmiechu to clutch one’s sides laughing a. with laughter

- zrywać boki (ze śmiechu) pot. to split one’s sides (laughing)

- mieć coś pod bokiem pot. to have sth close at hand a. close by

- mieć kogoś na boku pot. to have sb on the side pot.; to have sb close

- odłożyć/uzbierać coś na boku to put a. lay sth aside

- pozostawać z boku to stay in the background

- robić bokami (o zwierzęciu) to pant; pot. to be struggling financially

- stać/trzymać się z boku to stand/remain on the sidelines

- trzymać się czyjegoś boku to remain at sb’s side

- znajdować się u czyjegoś boku to be at sb’s side

- zarabiać na boku pot. to make something on the side pot.

- zostawić coś na boku to put sth aside

* * *

* * *

1. (= boczna powierzchnia l. strona) side, flank; leżeć na prawym/lewym boku lie on the right/left side; z lewego/prawego boku from the left/right (side); przewracać się z boku na bok turn from side to side; wziąć się pod boki stand with arms akimbo; coś jest pod bokiem sth is under one's nose; mieć kogoś/coś u boku have sb/sth at l. by one's side; zrywać boki ze śmiechu split one's sides with laughter; odłożyć coś na bok put sth to one side; przen. (= odłożyć na później, zaoszczędzić, zignorować) put sth aside; na bok! out of the way!; stand aside!; żarty na bok joking aside; zostawić coś na boku leave sth aside; pozostawać l. trzymać się na boku (= nie angażować się) keep out of the way; stay clear; dorabiać sobie na boku earn on the side; podejść z boku approach from the side; mieć kogoś na boku pot. have a bit on the side; robić bokami pot. cope with difficulty; jeszcze ci to wyjdzie bokiem pot. you'll regret it yet.

2. (= krawędź powierzchni) side; dłuższe boki stołu the longer sides of the table; boki trójkąta geom. the sides of a triangle.

- ból brzucha a stomach-ache

- burczy mi w brzuchu my stomach is rumbling

- nie powinieneś ćwiczyć z pełnym brzuchem you shouldn’t exercise on a full stomach

- leżeć na brzuchu to lie on one’s stomach a. face down

- wystający brzuch a protruding stomach, a paunch

- muszę wciągnąć brzuch, żeby… I have to hold in my stomach to…

- brzuch mu rośnie he’s getting a paunch

- brzuch mu spadł he’s lost weight

■ leżeć do góry brzuchem pot. to lie a. laze about a. around pot.

- wiercić komuś dziurę w brzuchu pot. to keep on at sb

- żona wierci mi dziurę w brzuchu, żebym kupił nowy samochód my wife keeps on at me about buying a new car

- kobieta z brzuchem posp. a woman with a bun in the oven pot., a woman in the family way pot.

* * *

* * *

Gen. -a stomach, belly; pusty brzuch empty stomach; wielki brzuch big belly; pot. żart. spare tire; wciągać brzuch suck in l. pull in one's gut; leżeć do góry brzuchem laze around; wiercić dziurę w brzuchu to make a nuisance of oneself; brzuch mi spadł I've lost my belly.

- wycinać karby w drzewie/metalu to make notches in wood/metal

- wycinał karby na kiju he was cutting a. making notches in a stick

■ brać a. ujmować coś w karby to clamp down on sth

- brać a. ujmować kogoś w karby to take sb (well) in hand

- wziąć się w karby (uporządkować swoje życie) to get one’s act together pot.; (opanować emocje) to get a grip on oneself, to pull oneself together

- składać a. kłaść a. zwalać coś na karb czegoś to put a. set sth down to sth

- niedopatrzenie złożyła na karb zmęczenia she put the oversight down to tiredness

- trzymać kogoś/coś w karbach to keep a tight rein on sb/sth

* * *

* * *

(= nacięcie) notch, nick; ( na brzegu liścia) crenation; kłaść l. złożyć coś na karb czegoś put sth down to (sb's) sth, attribute sth to (sb's) sth; składam to na karb jej niedoświadczenia I put it down to her inexperience, I attribute it to her inexperience; wziąć kogoś/coś w karby bring l. whip sb/sth into line, bring sb/sth under control; trzymać kogoś w karbach keep sb in line.

- zbierać kasztany to gather chestnuts

- robić ludziki z kasztanów to make figures out of conkers

- pieczone kasztany roasted chestnuts

■ wyjmować a. wyciągać kasztany z ognia cudzymi rękami to get other people to pull one’s chestnuts out of the fire

* * *

* * *

Gen. -a

1. bot. ( drzewo) chestnut ( Castanea sativa).

2. ( owoc tego drzewa) chestnut.

3. pot. = kasztanowiec.

4. Gen. -u ( kolor) chestnut.

( koń) chestnut.

* * *

Ins.pl. -mi zool. horse ( Equus caballus); dosiadać konia mount a horse; jeździć na koniu ride a horse; koń arabski Arab horse; koń angielski English Thoroughbred; koń Przewalskiego zool. Przewalski's horse ( Equus caballus przewalskii); koń morski zool. walrus, morse ( Odobenus rosmarus); koń mechaniczny fiz. horsepower; żołnierz/policjant na koniu mounted soldier/policeman; na koń! to horse!, mount up!; konia z rzędem temu, kto zna odpowiedź I'll give half my kingdom to the one who knows the answer; jechać co koń wyskoczy ride like the wind; koń by się uśmiał it's so funny I forgot to laugh; można z nim konie kraść he'd lay down in traffic for you, he'd walk a mile in the rain to help you out; zjadłbym konia z kopytami I could eat a horse; pracować jak koń work like a dog l. horse; napracowałem l. naharowałem się jak koń I feel like I've been ridden hard and put away wet; znamy się jak łyse konie I know him/her like I know myself, I know him/her better than I know myself; robić kogoś w konia pull a fast one on sb; być czarnym koniem be a dark horse; koń trojański Trojan horse; zdrowy jak koń as fit as a fiddle; uradowany, jakby go kto na sto koni wsadził happy as a clam at high tide; baba z wozu, koniom lżej one down and easier to go, every little bit helps; królestwo za konia my kingdom for a horse; darowanemu koniowi nie zagląda się w zęby you don't look a gift horse in the mouth; jeśli spaść, to z dobrego konia it's better to fail aiming high than to succeed aiming low; koń ma cztery nogi, a potknie się it's a good horse that never stumbles; łaska pańska na pstrym koniu jeździ being in your master's good graces doesn't last forever, your good fortune can be changed by a twist of fate; pańskie oko konia tuczy looking after your possessions brings good results, the eye of a master does more work than both his hands; koń jaki jest każdy widzi it's as plain as the nose on your face.

Gen. -a Ins.pl. -mi

1. ( zabawka) toy horse; koń na biegunach rocking horse.

2. sport (= kozioł) (vaulting l. long) horse.

3. szachy (= skoczek) knight, horse.

4. wulg. (= penis) prick, dick; walić konia jerk off; Br. toss off.

* * *

* * *

przystawić pf.

1. (= przysunąć) move over; przystaw krzesło do ściany, dobrze? can you move the chair over to the wall?; przystawić sobie krzesło pull up a chair.

2. (= przyłożyć) put against; przystawił mu pistolet do głowy he put the gun to l. against his head.

pot. (= podrywać) make a pitch ( do kogoś for sb), hit ( do kogoś on sb).

* * *

- rozwijać się

* * *

1. (= rozpościerać) unfold, unfurl, strech; (kłębek wełny, zwój drutu, rulon) uncoil, unreel, unroll, roll out; ( sprężynę) unwind; (flagę, sztandar) unfold, unfurl; (żagle, skrzydła) spread; rozwinąć pełne żagle ( o statku) be under l. in full sail; rozwinąć skrzydła przen. spread one's wings; późno rozwinęła skrzydła she's a late bloomer; rozwinąć pasek menu komp. pull the menu down.

2. (= rozpakowywać) undo, open; (kwiaty, śniadanie, paczkę) unwrap.

3. (= kształtować) develop; (talent, zamiłowania) cultivate; rozwijać horyzonty myślowe broaden one's mind l. horizons; podróże rozwijają travel broadens the mind; rozwijać w dziecku zamiłowanie do czytania instil(l) the love of reading in a child; te ćwiczenia rozwinęły go fizycznie these exercises enhanced his physical fitness.

4. (= rozbudowywać) (handel, gospodarkę) develop, expand; rozwinąć interes set up l. establish a business; rozwijać (dużą) prędkość drive at great speed; jego samochód rozwija prędkość do 250 km/h his car is capable of reaching speeds of up to 250 kph; rozwijać prędkość żegl. log.

5. (wypowiedź, temat) (= omawiać szczegółowo) expand, elaborate ( coś on sth); rozwijać plany na przyszłość make plans for the future.

6. bot. (= wykształcać kwiaty, pędy) develop; wiosna rozwinęła kwiaty spring threw the flowers in bloom l. blossom.

7. wojsk. (= ustawiać w szyku) deploy; rozwijać wojsko w tyralierę spread troops out in an extended line.

1. (= rozpościerać, rozkręcać się) uncoil, unreel, unroll, roll out; ( o sztandarze) unfurl, unfold; (o taśmie, sznurku, sprężynie) unwind.

2. ( o roślinach) (= wzrastać) develop, grow, sprout; (= otwierać się, kwitnąć) ( o kwiatach) bloom, blossom, be in bloom l. blossom; ( o płatkach kwiatów) expand; (o liściach, kwiatach) bud, open (out l. up).

3. (= przechodzić stadia rozwojowe) develop, grow; emerge, evolve ( z czegoś w coś out of l. from sth into sth); ( o chorobie) develop; ( o talencie) bud, flourish; dziecko rozwijało się normalnie the child was developing l. growing up properly; Adam rozwija się wolniej od rówieśników Adam is a late developer; rozwijać się intelektualnie develop intellectually; kraje rozwijające się developing l. underdeveloped countries.

4. (= toczyć się) ( o sytuacji) develop, progress; (o wątku, fabule) unfold; ( o konflikcie) escalate.

5. (= nabierać rozmachu) (o rynku, produkcji) grow, develop; ( o interesie) thrive.

* * *

- wybierać się

* * *

1. (= typować) make choice of, choose, select, pick out ( kandydata); (meble, książki) choose; wybrać kogoś na męża choose sb for a husband; jest w czym wybierać there is a lot to choose from; wybrać numer tel. dial a telephone number.

2. (= usuwać) take out; wybierać kasztany z ognia pull the chestnuts out of the fire.

3. (= wyjmować do końca) take out; wybrać pieniądze z konta draw money from one's account.

4. (= powoływać kogoś poprzez głosowanie) elect sb; wybrać kogoś do rady nadzorczej elect sb to the Supervisory Board; wybrać kogoś na przewodniczącego elect sb chairperson.

5. górn. get.

6. żegl. haul (in); wybierać kotwicę weigh anchor.

7. ryb. haul in; wybierać sieć haul in a scoop-net.

(= przygotowywać się do drogi) prepare to go; wybrać się na tamten świat be at death's door; wybierać się jak sójka za morze delay one's trip repeatedly, keep putting one's trip off; wybierać się za mąż be going to get married.

- mleko jest już kwaśne (zepsute) the milk’s gone off; (zsiadłe) the milk’s turned sour

- co cię ugryzło, że jesteś taki kwaśny? what’s got into you, why are you so sour?

■ kwaśne winogrona sour grapes

- robić kwaśną minę to pull a. make a sour face

- zbić a. stłuc kogoś na kwaśne jabłko to beat sb black and blue, to thrash the living daylights out of sb

■ spuścić a. zwiesić nos na kwintę pot. to put on a. pull a. make a long face

- naciągnął kołdrę na głowę i zasnął he pulled the quilt over his head and fell asleep

- naciągnął czapkę głęboko na uszy he pulled his hat down firmly over his ears

- naciągane porównanie a far-fetched comparison

- zakończenie filmu wydaje się naciągane the ending of the film seems contrived

- naciągnąć kogoś na pożyczkę to touch sb for a loan pot.

- łatwo ją naciągnąć she’s easy to touch pot.

- mury naciągnęły wilgocią the walls dampened

- spracowane ręce work-roughened a. work-worn hands

- spocone/lepkie (od potu) ręce sweaty/sticky hands

- ręce splamione krwią blood-stained hands

- mieć coś w ręku to have sth in one’s hand

- chwycić kogoś za rękę to take sb’s hand

- wziąć kogoś za rękę to take sb by the hand

- trzymać kogoś za rękę to hold sb by the hand

- uścisnąć czyjąś rękę to shake sb’s hand

- pocałować kogoś w rękę to kiss sb’s hand

- chodzić/stawać na rękach to walk/stand on one’s hands

- klaskać w ręce to clap one’s hands

- oprzeć a. wesprzeć głowę na rękach to prop one’s head on one’s hands

- siedział z brodą opartą na ręce he sat with his chin propped on his hand

- podłożyć sobie ręce pod głowę to clasp one’s hands behind one’s head

- podnieść rękę do góry to put up one’s hand (to answer the question)

- posłać komuś ręką całusa to blow a kiss to sb

- przekładać coś z ręki do ręki to shift sth from one hand to the other

- skaleczyć sobie rękę a. skaleczyć się w rękę to cut one’s hand

- skinąć na kogoś ręką to beckon sb

- walić ręką w stół to bang the table with one’s fist

- wsunąć ręce do kieszeni a. w kieszenie to slide one’s hands into one’s pockets

- wyciągnąć a. wyjąć ręce z kieszeni to take one’s hands out of one’s pockets

- wytrzeć ręce (czymś a. w coś a. o coś) to wipe one’s hands (with sth a. on sth)

- załamywać ręce to wring one’s hands

- zwinąć a. zacisnąć ręce w pięści to clench one’s fists

- zakryć usta rękami to cup one’s hands around one’s mouth

- złożyć ręce do modlitwy to fold one’s hands in prayer

- doręczyć a. oddać coś komuś do rąk własnych to deliver sth to sb personally a. in person

- wróżyć komuś z ręki to read sb’s palm

- nałożenie rąk laying on of hands, imposition of hands

- machać rękami to wave one’s arms (about)

- wywijać rękami to flail one’s arms

- podnieść a. unieść ręce do góry a. w górę to lift one’s arms

- wykręcić komuś rękę to twist sb’s arm

- rozkrzyżować ręce to spread out one’s arms

- spleść a. skrzyżować ręce na piersiach to cross one’s arms over one’s chest a. in front of one’s chest

- rozkładać bezradnie ręce to spread one’s arms helplessly

- wziąć płaszcz na rękę to fling one’s coat over one’s arm

- zarzucić komuś ręce na szyję to throw one’s arms around sb’s neck

- wziąć kogoś pod rękę to link one’s arm through sb’s

- brak rąk do pracy lack of manpower a. staff

- na rękę pot. (gotówką) in cash; (netto) clear

- naprawić coś od ręki to fix a. repair sth on the spot

- załatwił sprawę od ręki he settled the matter on the spot

■ ciężka a. twarda a. silna a. żelazna ręka iron fist

- rządy silnej ręki strong-arm government

- rządzić krajem ciężką a. twardą a. żelazną ręką to rule the country with a heavy hand, to rule the country with a rod of iron

- gołymi rękami with one’s bare hands

- złapał pstrąga gołymi rękami he caught a trout with his bare hands

- zamordowałby ją gołymi rękami he could’ve killed her with his bare hands

- na własną rękę on one’s own initiative a. account, off one’s own bat

- poszedł tam na własną rękę he went there on his own initiative

- wiadomości z pierwszej ręki first-hand information, information straight from the horse’s mouth

- towar/wiadomości z drugiej/trzeciej ręki second-hand/third-hand goods/news

- kupić coś z drugiej ręki to buy sth second-hand

- z pocałowaniem ręki pot. readily, willingly, eagerly

- przyjął mój stary płaszcz z pocałowaniem ręki he was only too glad to take my old coat

- z ręką na sercu frankly, to be frank, to tell the truth

- ręka sprawiedliwości the long arm of the law

- bronić się przed czymś rękami i nogami to resist sth with might and main

- być komuś na rękę to suit sb

- ich wizyta była jej nie na rękę their visit came at an awkward time for her

- było to na rękę niektórym politykom it suited certain politicians

- być pod ręką to be within reach

- być w dobrych rękach to be in good hands

- zostawiam cię w dobrych rękach I am leaving you in good hands

- być czyjąś prawą ręką to be sb’s right hand

- być w czyichś rękach to be in sb’s hands

- wszystko jest w ich rękach everything is in their hands

- ich los jest w naszych rękach their fate lies in our hands

- być/stawać się narzędziem w czyichś rękach to be/become a tool in the hands of sb

- dać a. zostawić komuś wolną rękę to give sb carte blanche; to give sb a free hand (co do czegoś in sth)

- dać sobie rękę uciąć za kogoś/coś to stand by sb/sth through thick and thin

- dałbym sobie rękę uciąć, że to jego widziałem w kinie I’d swear blind it was him I saw at the cinema

- rozdawać coś hojną ręką to give sth out unstintingly a. lavishly

- grać na cztery ręce to play (piano) duets

- walczyć gołymi rękami to fight bare-fisted

- iść z kimś ręka w rękę to go hand in hand with sb, to play ball with sb

- przychodzić/wracać/odchodzić z gołymi a. pustymi a. próżnymi rękami to come/return/walk away empty-handed

- przepraszam, że przychodzę z gołymi rękami so sorry I’m coming up empty-handed

- przychodzić/wracać/odchodzić z pełnymi rękami to come/return/leave with one’s hands full, to not come/return/leave empty-handed

- pójść komuś na rękę to accommodate sb, to meet sb half-way

- jeść komuś z ręki to eat out of sb’s hand

- będzie ci jadł z ręki you’ll have him in the palm of your hand

- mieć długie ręce (kraść) to have light a. sticky a. itchy fingers; (umieć zaszkodzić) to be able to pull strings

- mieć dobrą rękę do roślin to have green fingers

- mieć dwie lewe ręce to be all (fingers and) thumbs

- mieć dziurawe a. maślane a. gliniane ręce to be all (fingers and) thumbs, to be ham-fisted; to be cack-handed GB pot.

- mieć fach w ręku a. mieć w ręku kawałek chleba to have a trade to fall back on

- mieć lekką rękę do robienia czegoś to be clever at doing sth

- mieć lekką rękę do wydawania pieniędzy to be open-handed, to be reckless in spending money

- mieć mocną rękę (energicznie kierować) to have a firm hand; (postępować bezwzględnie) to act firmly

- mieć złote ręce to be handy (with one’s fingers)

- mieć pełne ręce roboty to have one’s hands full

- mieć szczęśliwą rękę do czegoś a. w czymś to be lucky at sth, to be successful at sth

- mieć rozwiązane ręce to have a free hand

- mieć związane a. skrępowane ręce to have one’s hands tied

- mam związane ręce my hands are tied

- mieć wszystkie atuty w ręku to hold all the aces

- nawinąć się komuś pod rękę pot. to come sb’s way

- nie mieć o co rąk zaczepić pot. to be jobless

- nie móc ruszyć (ani) ręką, ani nogą pot. to be dead on one’s feet pot., to be worn to a frazzle pot.

- nosić kogoś na rękach to think the world of sb, to dote on sb

- oddać a. ofiarować komuś rękę to give sb one’s hand in marriage

- prosić/ubiegać się/starać się o czyjąś rękę to ask sb’s hand in marriage, to seek sb’s hand

- odmówić komuś ręki a. odtrącić czyjąś rękę to refuse to marry sb

- odmówiła mu ręki he had been refused her hand

- opuścić ręce to give in

- nie opuszczaj rąk never say die

- zginąć z czyjejś ręki a. z czyichś rąk to die at the hands of sb

- patrzeć komuś na ręce to keep an eye on sb

- podać komuś a. wyciągnąć do kogoś rękę to offer a. to extend a. to lend a helping hand to sb

- możemy sobie podać ręce we are in the same boat; welcome to the club

- podnieść rękę na kogoś to raise one’s hand to hit sb, to lift a hand to hit sb

- przechodzić przez czyjeś ręce to go a. pass through sb’s hands

- przechodzić a. wędrować z rąk do rąk (zmieniać właścicieli) to change hands; (być podawanym) to be passed a. handed round

- przemawiać do czyjejś ręki to give sb a backhander

- przyjąć kogoś/coś z otwartymi rękami to welcome sb/sth with open arms

- przykładać rękę do czegoś to have a hand in sth

- robić coś lekką ręką (bez wysiłku) to take sth in one’s stride; (bez zastanowienia) to do sth recklessly, to do sth light-heartedly

- siedzieć/czekać z założonymi rękami to stand idly

- składać coś w czyjeś ręce to place sth in sb’s able hands

- trzymać rękę na pulsie (czegoś) to have one’s finger on the pulse (of sth)

- umywać ręce to wash one’s hands

- urabiać sobie ręce po łokcie to work one’s fingers to the bone

- wpaść w niepowołane ręce to fall into the wrong hands

- wyciągnąć rękę do zgody to hold out the olive branch, to make an offer of reconciliation

- wyjść z czegoś obronną ręką to come away (completely) unscathed from sth

- z najgorszych tarapatów wychodził obronną ręką he would emerge from the worst predicaments unscathed

- wytrącić komuś broń z ręki to cut the ground from under sb’s feet

- wziąć sprawę w swoje a. we własne ręce to take a matter into one’s own hands

- zacierać ręce to rub one’s hands (with satisfaction)

- złapać kogoś za rękę to catch sb red-handed a. in the act

- żyć z pracy własnych rąk to earn a living

- ręka rękę myje (noga nogę wspiera) you scratch my back and I’ll scratch yours

- ręce (mi) opadają (na myśl o…) my heart fails (at the thought of…)

- ręka mnie/ją świerzbi my/her hand is itching

- ręka mnie świerzbi, żeby im wygarbować skórę my hand is itching to give them a good hiding

- jak a. jakby ręką odjął as if by magic

- migrena mi przeszła, jakby ręką odjął my migraine disappeared a. vanished as if by magic

- w twoje/wasze/pana ręce! przest. here’s to you!

- ręce przy sobie! (keep your) hands off!

- ręce przy sobie, bo będę strzelał! hands off or I’ll shoot you!

- niech ręka boska broni! God forbid!

- ręka, noga, mózg na ścianie! żart. (jako groźba) watch out or there’ll be murder! a. or I’ll blow your brains out a. or I’ll give you the works