const

ēnormĭtas, ātis, f. [enormis] (postAug.).

Irregularity, Quint. 9, 4, 27.—

Hugeness, vastness, enormous size, Sen. Const. Sap. 18:

onerum,

Veg. Vet. 2, 54; 59 Bip.; Spart. Carac. 2; Capitol. Gord. 29 al.

ex-cūso ( excuss-), āvi, ātum, 1, v. a. [causa; cf. accuso, from ad-causa; qs. to release from a charge, to free from blame; hence], to excuse a person or thing.

Lit.

With a personal object, aliquem alicui:

Atticae meae velim me ita excuses, ut omnem culpam in te transferas,

Cic. Att. 15, 28; cf.:

aliquem alicui per litteras,

id. Fam. 11, 15, 1; and:

his omnibus me vehementer excusatum volo,

id. Verr. 2, 1, 40, § 103.—With quod:

Titium excusavit Vespa Terentius, quod eum brachium fregisse diceret,

id. de Or. 2, 62, 253:

Libo excusat Bibulum, quod is, etc.,

Caes. B. C. 3, 16, 3:

primum me tibi excuso in eo ipso, in quo te accuso,

Cic. Q. Fr. 2, 2, 1:

se de aliqua re,

Caes. B. G. 4, 22, 1:

de me excusando apud Apuleium, dederam ad te litteras,

Cic. Att. 12, 14, 1:

se alicui,

Plaut. As. 4, 2, 4; Quint. 4, 1, 75 et saep.—In pass.:

cura, ut excuser morbi causa in dies singulos,

Cic. Att. 12, 13, 2: si citatus judex non responderit excuseturque Areopagites esse, etc., excuses himself as being, etc., id. Phil. 5, 5, 14:

dixi, cur excusatus abirem,

Hor. Ep. 1, 9, 7:

apud Appuleium in dies ut excuser videbis,

Cic. Att. 12, 15, 1:

me excusatum esse apud Appuleium a Laterense,

id. ib. 12, 17, 1.—

With inanim. or abstr. objects, to excuse, apologize for:

Varroni memineris excusare tarditatem litterarum mearum,

Cic. Att. 15, 26 fin.:

habitum permutatum,

Quint. 3, 7, 6:

palliolum, fascias, etc. (sola valetudo),

id. 11, 3, 144:

commentarios,

id. 10, 7, 31:

missos ignes,

Ov. M. 2, 397;

dolorem,

id. ib. 4, 256:

toros,

Stat. Th. 2, 256:

reditum Agrippinae ob imminentem partum et hiemem,

her not returning, Tac. A. 1, 44.

Transf.

Aliquid (alicui), i. q. se propter aliquid, to allege in excuse, to plead as an excuse, to excuse one's self with.

With acc.:

propinquitatem excusavit,

Cic. Phil. 8, 1, 1:

morbum,

id. ib. 9, 4, 8:

inopiam (with calamitatem queri),

Caes. B. C. 3, 20, 3:

valetudinem,

Liv. 6, 22 fin.:

imbecillitatem,

Suet. Tib. 6:

vires,

Ov. M. 14, 462:

diversa,

Tac. A. 3, 11 et saep.:

ille Philippo Excusare laborem et mercenaria vincla, Quod non mane domum venisset, etc.,

Hor. Ep. 1, 7, 67:

dictatorem se apud patres excusare solitum,

Liv. 6, 39, 4:

aliquid apud aliquem,

Curt. 5, 10, 8; Suet. Tib. 68.— Pass.:

quae apud Vitellium excusanda erant,

Tac. H. 2, 85:

excusata necessitas praesentium,

id. ib. 1, 78:

excusata rei familiaris mediocritate,

Suet. Aug. 101:

excusatus languor faucium, propter quem non adesset,

id. Ner. 41 et saep.—

With an object-clause:

si prehensi sumus, excusemus, ebrios Nos fecisse, etc.,

Plaut. Aul. 4, 10, 19 (but in id. Merc. 2, 3, 126, the correct reading is incusato, v. Ritschl ad h. l.): excusanti, minus datum ad occultandam facinoris invidiam, Suet. Ner. 33; id. Aug. 69.—

Aliquem ab aliqua re, aliqua re, or alicui rei, to excuse, absolve one from any thing; to discharge, dispense with one (postAug.):

a coepta (tutela) excusari,

Dig. 27, 1, 11:

collegarum filiorum tutela excusari,

ib. 9; cf. Ambros. in Psa. 1, § 46:

cui excusari mallet,

Tac. A. 1. 12; Vulg. Luc. 14, 19. But (class.):

se de aliqua re: legati venerunt, qui se de superioris temporis consilio excusarent, quod, etc.,

Caes. B. G. 4, 22, 1.—

Se ab aliqua re, to shelter, protect one's self from any thing (post-class.):

ut invicom se a calore excusent (plantae),

Pall. Nov. 7, 2. —Hence,

Aliquid aliqua re, to compensate, atone for any thing (post-Aug. and rare):

nefas armis,

Claud. de Bell. Get. 562; Stat. Th. 6, 44; Plin. Pan. 32, 4.—Hence, excūsātus, a, um, P. a., excused (postAug. and rare):

hoc et ego excusatior, si forte sum lapsus, et tu dignior laude,

Plin. Ep. 8, 14, 11; 4, 5, 4:

excusatissimus essem, etiamsi, etc.,

Sen. Const. Sap. 29.— Adv.: excūsātē, without blame, excusably:

fieri id videtur excusate,

Quint. 2, 1, 13.— Comp.:

quod exoratus excusatius facies,

Plin. Ep. 9, 21, 3; Tac. A. 3, 68; Just. 32, 2.

ex-cūso ( excuss-), āvi, ātum, 1, v. a. [causa; cf. accuso, from ad-causa; qs. to release from a charge, to free from blame; hence], to excuse a person or thing.

Lit.

With a personal object, aliquem alicui:

Atticae meae velim me ita excuses, ut omnem culpam in te transferas,

Cic. Att. 15, 28; cf.:

aliquem alicui per litteras,

id. Fam. 11, 15, 1; and:

his omnibus me vehementer excusatum volo,

id. Verr. 2, 1, 40, § 103.—With quod:

Titium excusavit Vespa Terentius, quod eum brachium fregisse diceret,

id. de Or. 2, 62, 253:

Libo excusat Bibulum, quod is, etc.,

Caes. B. C. 3, 16, 3:

primum me tibi excuso in eo ipso, in quo te accuso,

Cic. Q. Fr. 2, 2, 1:

se de aliqua re,

Caes. B. G. 4, 22, 1:

de me excusando apud Apuleium, dederam ad te litteras,

Cic. Att. 12, 14, 1:

se alicui,

Plaut. As. 4, 2, 4; Quint. 4, 1, 75 et saep.—In pass.:

cura, ut excuser morbi causa in dies singulos,

Cic. Att. 12, 13, 2: si citatus judex non responderit excuseturque Areopagites esse, etc., excuses himself as being, etc., id. Phil. 5, 5, 14:

dixi, cur excusatus abirem,

Hor. Ep. 1, 9, 7:

apud Appuleium in dies ut excuser videbis,

Cic. Att. 12, 15, 1:

me excusatum esse apud Appuleium a Laterense,

id. ib. 12, 17, 1.—

With inanim. or abstr. objects, to excuse, apologize for:

Varroni memineris excusare tarditatem litterarum mearum,

Cic. Att. 15, 26 fin.:

habitum permutatum,

Quint. 3, 7, 6:

palliolum, fascias, etc. (sola valetudo),

id. 11, 3, 144:

commentarios,

id. 10, 7, 31:

missos ignes,

Ov. M. 2, 397;

dolorem,

id. ib. 4, 256:

toros,

Stat. Th. 2, 256:

reditum Agrippinae ob imminentem partum et hiemem,

her not returning, Tac. A. 1, 44.

Transf.

Aliquid (alicui), i. q. se propter aliquid, to allege in excuse, to plead as an excuse, to excuse one's self with.

With acc.:

propinquitatem excusavit,

Cic. Phil. 8, 1, 1:

morbum,

id. ib. 9, 4, 8:

inopiam (with calamitatem queri),

Caes. B. C. 3, 20, 3:

valetudinem,

Liv. 6, 22 fin.:

imbecillitatem,

Suet. Tib. 6:

vires,

Ov. M. 14, 462:

diversa,

Tac. A. 3, 11 et saep.:

ille Philippo Excusare laborem et mercenaria vincla, Quod non mane domum venisset, etc.,

Hor. Ep. 1, 7, 67:

dictatorem se apud patres excusare solitum,

Liv. 6, 39, 4:

aliquid apud aliquem,

Curt. 5, 10, 8; Suet. Tib. 68.— Pass.:

quae apud Vitellium excusanda erant,

Tac. H. 2, 85:

excusata necessitas praesentium,

id. ib. 1, 78:

excusata rei familiaris mediocritate,

Suet. Aug. 101:

excusatus languor faucium, propter quem non adesset,

id. Ner. 41 et saep.—

With an object-clause:

si prehensi sumus, excusemus, ebrios Nos fecisse, etc.,

Plaut. Aul. 4, 10, 19 (but in id. Merc. 2, 3, 126, the correct reading is incusato, v. Ritschl ad h. l.): excusanti, minus datum ad occultandam facinoris invidiam, Suet. Ner. 33; id. Aug. 69.—

Aliquem ab aliqua re, aliqua re, or alicui rei, to excuse, absolve one from any thing; to discharge, dispense with one (postAug.):

a coepta (tutela) excusari,

Dig. 27, 1, 11:

collegarum filiorum tutela excusari,

ib. 9; cf. Ambros. in Psa. 1, § 46:

cui excusari mallet,

Tac. A. 1. 12; Vulg. Luc. 14, 19. But (class.):

se de aliqua re: legati venerunt, qui se de superioris temporis consilio excusarent, quod, etc.,

Caes. B. G. 4, 22, 1.—

Se ab aliqua re, to shelter, protect one's self from any thing (post-class.):

ut invicom se a calore excusent (plantae),

Pall. Nov. 7, 2. —Hence,

Aliquid aliqua re, to compensate, atone for any thing (post-Aug. and rare):

nefas armis,

Claud. de Bell. Get. 562; Stat. Th. 6, 44; Plin. Pan. 32, 4.—Hence, excūsātus, a, um, P. a., excused (postAug. and rare):

hoc et ego excusatior, si forte sum lapsus, et tu dignior laude,

Plin. Ep. 8, 14, 11; 4, 5, 4:

excusatissimus essem, etiamsi, etc.,

Sen. Const. Sap. 29.— Adv.: excūsātē, without blame, excusably:

fieri id videtur excusate,

Quint. 2, 1, 13.— Comp.:

quod exoratus excusatius facies,

Plin. Ep. 9, 21, 3; Tac. A. 3, 68; Just. 32, 2.

ex-sĭlĭo or exĭlĭo, ĭlŭi (exilivit, Poet. ap. Fest. p. 206 M.; v. Rib. Com. Fragm. p. 118; Sen. N. Q. 2, 49, 3:

exsilii,

id. Const. Sap. 4, 1; id. N. Q. 1, 14, 4; Stat. Th. 9, 353), 4, v. n. [salio], to spring out, spring or bound forth, to spring or leap up, to start up (freq. and class.):

puer citus e cunis exilit,

Plaut. Am. 5, 1, 63:

properans de sella exsiluit,

Cic. Verr. 2, 2, 30, § 75:

domo levis exsilit,

Hor. S. 2, 6, 98:

stratis,

Ov. M. 5, 35:

gremio,

id. ib. 10, 410:

ut continuo exiliatis,

Plaut. Most. 5, 1, 17:

impetu perturbatus exsiluisti,

Cic. Verr. 2, 5, 64, § 165; cf.: exsilui gaudio, I leaped for joy, Q. Cic. ap. Cic. Fam. 16, 16, 1:

protinus exsilui,

Ov. H. 6, 27 et saep.:

foras,

Plaut. Cas. 3, 5, 8:

ad te exsilui,

I sprang to you, Ter. Heaut. 4, 1, 44:

(anguis) exsilit in siccum,

Verg. G. 3, 433:

in obvia arma,

Stat. Th. 9, 111:

exiluit partus de vulnere matris,

Mart. Spect. 12, 3.—

Of inanimate subjects:

Cicero noster, a quo Romana eloquentia exsiluit,

took its rise, Sen. Ep. 40, 11: et magno imperatori cor exsiluit, with eager expectation, id. de Ira, 2, 3, 3:

tum quoque lumen Exsilit,

Lucr. 6, 163; cf. Ov. M. 6, 696:

plus ut parte foras emergant exsiliantque (aquae),

Lucr. 2, 200:

crinis,

Stat. Ach. 1, 522:

exsiluere oculi,

started out, Ov. M. 12, 252:

exsiluere loco silvae,

id. ib. 12, 406 et saep.

Făbĭus, a, the name of a Roman gens, concerning which see Liv. 2, 48-50; among its distinguished members were,

Fabius Pictor, a historian, Cic. de Or. 2, 12.—

Q. Fabius Maximus Cunctator, the famous dictator in the second Punic war, Prop. 3, 3, 9; Liv. 22 passim. —

M. Fabius Quintilianus, author of the rhetorical work Institutiones Oratoriae, Aus. Prof. 1, 7; Mart. 2, 90. —

Paulus Fabius Persicus, consul under Tiberius, A.U.C. 786, Sen. Ben. 2, 21, 4; Juv. 8, 14.—

Hence,

Făbĭus, a, um, adj., of or belonging to a Fabius, Fabian:

lex, de ambitu and de plagiariis,

Cic. Mur. 34, 71; id. Rab. Perd. 3, 8; Dig. 48, tit. 15; ib. 17, 2, 51: fornix, a triumphal arch, built by Q. Fabius Maximus Allobrogicus on the Sacra Via, in the neighborhood of the Regia, Cic. Planc. 7, 17;

called also Fornix Fabii,

id. de Or. 2, 66, 267;

and Fornix Fabianus, v. under B.: lupercus,

Prop. 4 (5), 1, 26; cf.

under B.: tribus,

one of the rural tribes, Hor. Ep. 1, 6, 52.—

Făbĭānus, a, um, adj., the same:

fornix, i. q. Fabius fornix (v. above),

Cic. Verr. 1, 7, 19;

also called arcus,

Sen. Const. Sap. 1:

Fabianae artes,

i. e. delay, Liv. 22, 34: ‡ Fabiani et ‡ Quintilian appellabantur luperci, a Fabio et Quintilio praepositis suis, Paul. ex Fest. p. 87 Müll. — Subst.: Făbĭāni, ōrum, m., persons of the Fabian tribe, Suet. Aug. 40; also the soldiers of Fabius, Nep. Iphicr. 2, 4.

Făbĭus, a, the name of a Roman gens, concerning which see Liv. 2, 48-50; among its distinguished members were,

Fabius Pictor, a historian, Cic. de Or. 2, 12.—

Q. Fabius Maximus Cunctator, the famous dictator in the second Punic war, Prop. 3, 3, 9; Liv. 22 passim. —

M. Fabius Quintilianus, author of the rhetorical work Institutiones Oratoriae, Aus. Prof. 1, 7; Mart. 2, 90. —

Paulus Fabius Persicus, consul under Tiberius, A.U.C. 786, Sen. Ben. 2, 21, 4; Juv. 8, 14.—

Hence,

Făbĭus, a, um, adj., of or belonging to a Fabius, Fabian:

lex, de ambitu and de plagiariis,

Cic. Mur. 34, 71; id. Rab. Perd. 3, 8; Dig. 48, tit. 15; ib. 17, 2, 51: fornix, a triumphal arch, built by Q. Fabius Maximus Allobrogicus on the Sacra Via, in the neighborhood of the Regia, Cic. Planc. 7, 17;

called also Fornix Fabii,

id. de Or. 2, 66, 267;

and Fornix Fabianus, v. under B.: lupercus,

Prop. 4 (5), 1, 26; cf.

under B.: tribus,

one of the rural tribes, Hor. Ep. 1, 6, 52.—

Făbĭānus, a, um, adj., the same:

fornix, i. q. Fabius fornix (v. above),

Cic. Verr. 1, 7, 19;

also called arcus,

Sen. Const. Sap. 1:

Fabianae artes,

i. e. delay, Liv. 22, 34: ‡ Fabiani et ‡ Quintilian appellabantur luperci, a Fabio et Quintilio praepositis suis, Paul. ex Fest. p. 87 Müll. — Subst.: Făbĭāni, ōrum, m., persons of the Fabian tribe, Suet. Aug. 40; also the soldiers of Fabius, Nep. Iphicr. 2, 4.

Făbĭus, a, the name of a Roman gens, concerning which see Liv. 2, 48-50; among its distinguished members were,

Fabius Pictor, a historian, Cic. de Or. 2, 12.—

Q. Fabius Maximus Cunctator, the famous dictator in the second Punic war, Prop. 3, 3, 9; Liv. 22 passim. —

M. Fabius Quintilianus, author of the rhetorical work Institutiones Oratoriae, Aus. Prof. 1, 7; Mart. 2, 90. —

Paulus Fabius Persicus, consul under Tiberius, A.U.C. 786, Sen. Ben. 2, 21, 4; Juv. 8, 14.—

Hence,

Făbĭus, a, um, adj., of or belonging to a Fabius, Fabian:

lex, de ambitu and de plagiariis,

Cic. Mur. 34, 71; id. Rab. Perd. 3, 8; Dig. 48, tit. 15; ib. 17, 2, 51: fornix, a triumphal arch, built by Q. Fabius Maximus Allobrogicus on the Sacra Via, in the neighborhood of the Regia, Cic. Planc. 7, 17;

called also Fornix Fabii,

id. de Or. 2, 66, 267;

and Fornix Fabianus, v. under B.: lupercus,

Prop. 4 (5), 1, 26; cf.

under B.: tribus,

one of the rural tribes, Hor. Ep. 1, 6, 52.—

Făbĭānus, a, um, adj., the same:

fornix, i. q. Fabius fornix (v. above),

Cic. Verr. 1, 7, 19;

also called arcus,

Sen. Const. Sap. 1:

Fabianae artes,

i. e. delay, Liv. 22, 34: ‡ Fabiani et ‡ Quintilian appellabantur luperci, a Fabio et Quintilio praepositis suis, Paul. ex Fest. p. 87 Müll. — Subst.: Făbĭāni, ōrum, m., persons of the Fabian tribe, Suet. Aug. 40; also the soldiers of Fabius, Nep. Iphicr. 2, 4.

faecŭlentĭa, ae, f. [faeculentus], lees, dregs; filth (post-class.).

Prop., Sid. Ep. 3, 13.—

Trop.:

morum,

Fulg. Const. Verg. p. 156 Munk.

ferrum, i, n. [cf. Sanscr. dharti, firmness; Lat. firmus], iron.

Lit., Plin. 34, 14, 39, § 138; Lucr. 1, 571; 5, 1241; 1286; Cic. N. D. 2, 60, 151; id. Leg. 2, 18, 45; Caes. B. G. 5, 12, 5; Hor. S. 1, 4, 20 et saep.:

mustum quod resipit ferrum,

has a taste of iron, Varr. R. R. 1, 54, 3.—

Poet.

As a fig. of hard-heartedness, unfeelingness, cruelty, etc.:

gerere ferrum in pectore,

Ov. M. 9, 614; cf.:

ferrum et scopulos gestare in corde,

id. ib. 7, 33:

durior ferro,

id. ib. 14, 712; hence for the iron age, id. ib. 1, 127; 15, 260; Hor. Epod. 16, 65.—

As an image of firmness, endurance, Ov. Pont. 4, 10, 3.—

Transf., any thing made of iron, an iron implement, as a plough: glebas proscindere ferro, Lucil. ap. Non. 401, 19:

solum terrae,

Lucr. 5, 1295; cf.

also, campum,

Ov. M. 7, 119:

ferro scindimus aequor,

Verg. G. 1, 50; a hatchet:

ferro mitiget agrum,

Hor. Ep. 2, 2, 186; an axe:

mordaci velut icta ferro Pinus,

id. C. 4, 6, 9; 4, 4, 60 (for which, shortly before, bipennis); cf. Lucr. 6, 168; a dart:

petita ferro belua,

Hor. Epod. 5, 10; the tip of an arrow:

exstabat ferrum de pectore aduncum,

Ov. M. 9, 128; the head (of a spear), Tac. G. 6; an iron stylus:

dextra tenet ferrum,

id. ib. 9, 522; hair-scissors:

solitus longos ferro resecare capillos,

id. ib. 11, 182; curling-irons:

crines vibratos calido ferro,

Verg. A. 12, 100 et saep.—Esp. freq. a sword:

Drusum ferro. Metellum veneno sustulerat,

Cic. N. D. 3, 33, 81:

in aliquem cum ferro invadere,

id. Caecin. 9, 25:

aut ferro aut fame interire,

Caes. B. G. 5, 30 fin.:

uri virgis ferroque necari,

Hor. S. 2, 7, 58; cf.:

gladiator, ferrum recipere jussus,

the stroke of the sword, Cic. Tusc. 2, 17, 41. So, ferrum et ignis, like our fire and sword, to denote devastation, utter destruction:

huic urbi ferro ignique minitantur,

Cic. Phil. 11, 14, 37; cf.:

hostium urbes agrique ferro atque igni vastentur,

Liv. 31, 7, 13:

pontem ferro, igni, quacumque vi possent, interrumpant,

id. 2, 10, 4; 30, 6, 9; 1, 59, 1:

ecce ferunt Troës ferrumque ignemque Jovemque In Danaas classes,

Ov. M. 13, 91:

inque meos ferrum flammasque penates Impulit,

id. ib. 12, 551; so, conversely, igni ferroque, Cic. Phil. 13, 21, 47; Liv. 35, 21, 10; cf. Tac. A. 14, 38; Suet. Claud. 21:

flamma ferroque,

Cic. Verr. 2, 4, 35, § 78; Flor. 2, 17, 15; 3, 18, 14; Sen. Const. Sap. 2, 2: ferrum, i. q. arms, for battle, war, force of arms: ferro, non auro, vitam cernamus, utrique, Enn. ap. Cic. Off. 1, 12, 38 (Ann. v. 202 ed. Vahl.); cf.: quem nemo ferro potuit superare nec auro, id. ap. Cic. Rep. 3, 3 (Ann. v. 220 ed. Vahl.): adnuit, sese mecum decernere ferro, id. ap. Prisc. p. 822 P. (Ann. v. 136 ed. Vahl.):

decernere ferro,

Cic. de Or. 2, 78, 317; Liv. 40, 8 fin.; Verg. A. 7, 525; 11, 218:

cernere ferro,

id. ib. 12, 709:

ferro regna lacessere,

with war, id. ib. 12, 186; cf.:

atque omnis, Latio quae servit purpura ferro,

i. e. made subject by the force of arms, Luc. 7, 228.— Prov.: ferrum meum in igni est, i. q. mea nunc res agitur, Sen. Mort. Claud.

fornix, ĭcis, m., an arch or vault (cf.: camera, testudo, tholus, lacunar).

Lit.:

Democritus invenisse dicitur fornicem, ut lapidum curvatura paulatim inclinatorum medio saxo alligaretur,

Sen. Ep. 90 med.:

si quis in pariete communi demoliendo damni infecti promiserit, non debebit praestare, quod fornix vitii fecerit,

Cic. Top. 4, 22; Auct. Her. 3, 16, 29:

aqua fornicibus structis perducta (Romam),

Plin. 31, 3, 24, § 41:

conspicio adverso fornice portas,

the entrance under the archway over against us, Verg. A. 6, 631:

fornices in muro erant apti ad excurrendum,

vaulted openings from which to make sallies, Liv. 36, 23, 3; a covered way, id. 44, 11, 5.— Poet., of the arches of heaven: caeli ingentes fornices, Enn. ap. Varr. L. L. 5, § 19 Müll. (Trag. v. 423 ed. Vahl.), a figure found fault with by Cicero, Cic. de Or. 3, 40, 162.—

In partic.: Fornix Făbĭus, a triumphal arch built by Q. Fabius Allobrogicus in the Sacra Via, near the Regia. Cic. Planc. 7, 17; Quint. 6, 3, 67;

also called Fornix Fabianus,

Cic. Verr. 1, 7, 19 (for which:

Arcus Fabianus,

Sen. Const. Sap. 1); and:

Fornix Fabii,

Cic. de Or. 2, 66, 267; cf. Becker's Antiq. 1, p. 239 sq.—

Transf., a brothel, bagnio, stew, situated in underground vaults, Hor. S. 1, 2, 30 sq.; id. Ep. 1, 14, 21; Juv. 3, 156; 11, 171.—Hence, transf., of one who gave himself up to prostitution:

(Caesarem) Curio stabulum Nicomedis et Bithynicum fornicem dicit,

Suet. Caes. 49.

fornix, ĭcis, m., an arch or vault (cf.: camera, testudo, tholus, lacunar).

Lit.:

Democritus invenisse dicitur fornicem, ut lapidum curvatura paulatim inclinatorum medio saxo alligaretur,

Sen. Ep. 90 med.:

si quis in pariete communi demoliendo damni infecti promiserit, non debebit praestare, quod fornix vitii fecerit,

Cic. Top. 4, 22; Auct. Her. 3, 16, 29:

aqua fornicibus structis perducta (Romam),

Plin. 31, 3, 24, § 41:

conspicio adverso fornice portas,

the entrance under the archway over against us, Verg. A. 6, 631:

fornices in muro erant apti ad excurrendum,

vaulted openings from which to make sallies, Liv. 36, 23, 3; a covered way, id. 44, 11, 5.— Poet., of the arches of heaven: caeli ingentes fornices, Enn. ap. Varr. L. L. 5, § 19 Müll. (Trag. v. 423 ed. Vahl.), a figure found fault with by Cicero, Cic. de Or. 3, 40, 162.—

In partic.: Fornix Făbĭus, a triumphal arch built by Q. Fabius Allobrogicus in the Sacra Via, near the Regia. Cic. Planc. 7, 17; Quint. 6, 3, 67;

also called Fornix Fabianus,

Cic. Verr. 1, 7, 19 (for which:

Arcus Fabianus,

Sen. Const. Sap. 1); and:

Fornix Fabii,

Cic. de Or. 2, 66, 267; cf. Becker's Antiq. 1, p. 239 sq.—

Transf., a brothel, bagnio, stew, situated in underground vaults, Hor. S. 1, 2, 30 sq.; id. Ep. 1, 14, 21; Juv. 3, 156; 11, 171.—Hence, transf., of one who gave himself up to prostitution:

(Caesarem) Curio stabulum Nicomedis et Bithynicum fornicem dicit,

Suet. Caes. 49.

grădus, ūs (archaic gen. sing. graduis, Varr. ap. Non. 494, 17; dat. gradu, Lucil. ap. Fest. s. v. remeligines, p. 276 Müll.), m. [kindr. with Sanscr. kram, to go; v. gradior], a step, pace (cf.: gressus, passus, incessus).

Lit.:

ad hanc conversionem, quae pedibus et gradu non egeret, ingrediendi membra non dedit,

Cic. Univ. 6: quaenam vox ex te resonans meo gradu remoram facit? Lucil. l. l.: gradum proferre pedum, Enn. ap. Fest. S. V. PEDUM, p. 249, a Müll. (Trag. v. 248 Vahl.): quo nunc incerta re atque inorata gradum Regredere conare? id. ap. Non. 166, 23 (Trag. v. 12 Vahl.):

gradum facere,

Cic. de Or. 2, 61, 249:

tollere gradum,

Plaut. Bacch. 3, 6, 6:

ad forum suspenso gradu placide ire perrexi,

Ter. Phorm. 5, 6, 27:

quieto et placido gradu sequi,

Phaedr. 2, 7, 6; cf.

, on the contrary: celeri gradu Eunt uterque,

Plaut. Trin. 3, 1, 22:

ut tu es gradibus grandibus,

id. Ep. 1, 1, 11:

citato gradu in hostem ducere,

Liv. 28, 14, 17:

concito gradu properare,

Phaedr. 3, 2, 11:

gradum celerare,

to hasten, Verg. A. 4, 641: so,

corripere,

Hor. C. 1, 3, 33:

addere,

Liv. 26, 9, 5:

sistere,

Verg. A. 6, 465:

sustinere,

Ov. F. 6, 398:

revocare,

Verg. A. 6, 128:

referre,

Ov. F. 5, 502:

vertere,

Stat. Th. 8, 138 et saep.:

peditum aciem instructam pleno gradu in hostem inducit,

at full pace, at a quick step, Liv. 4, 32, 10; 34, 15, 3; 34, 16, 2; cf.: militari gradu viginti milia passuum horis quinque dumtaxat aestivis conficienda sunt;

pleno autem gradu, qui citatior est, totidem horis XXIV. milia peragenda sunt,

Veg. 1, 9:

modico gradu,

Liv. 30, 5, 3: presso gradu, = badên, with measured step, a moderate pace, id. 28, 14, 14:

citato gradu,

id. 28, 14, 17; Trebon. ap. Cic. Fam. 12, 16, 2: non gradu, sed praecipiti cursu a virtute descitum, ad vitia transcursum, step by step, = gradatim, Vell. 2, 1, 1:

per gradus,

Ov. M. 2, 354.—

Trop., a step, stage, degree:

quem mortis timuit gradum,

pace, approach, Hor. C. 1, 3, 17:

hunc quasi gradum quendam atque aditum ad cetera factum intelligitis,

Cic. Agr. 2, 15, 38; cf.:

itaque majoribus nostris in Africam ex hac provincia gradus imperii factus est,

id. Verr. 2, 2, 1, § 3; Quint. 3, 6, 8; so,

Crassus Licinius nec consul nec praetor ante fuerat, quam censor est factus: ex aedilitate gradum censuram fecit,

Liv. 27, 6, 17; 6, 35, 2 Drak.:

hunc gradum mei reditus esse, quod mulieres revertissent,

a step towards my return, Cic. Att. 7, 23, 2; cf. Liv. 6, 42, 2:

notitiam primosque gradus vicinia fecit: Tempore crevit amor,

Ov. M. 4, 59; cf. Prop. 1, 13, 8:

cum consuleretur, quid sentiret, Non possum, inquit, tibi dicere: nescio enim quid de gradu faciat: tamquam de essedario interrogaretur,

i. e. of the Peripatetics, Sen. Ep. 29:

etsi spondeus, quod est e longis duabus, hebetior videtur et tardior, habet tamen stabilem quendam et non expertem dignitatis gradum,

pace, Cic. Or. 64, 216.

Transf.

In milit. and gladiator's lang., station, position, ground taken by a combatant:

obnisos vos (velim) stabili gradu impetum hostium excipere,

Liv. 6, 12, 8; cf. Tac. H. 2, 35:

de gradu libero ac stabili conari,

Liv. 34, 39, 3:

in suo quisque gradu obnixi, urgentes scutis, sine respiratione ac respectu pugnabant,

id. 8, 38, 11:

inque gradu stetimus, certi non cedere,

Ov. M. 9, 43:

hostes gradu demoti,

Liv. 6, 32, 8 Drak. N. cr.; for which:

turbare ac statu movere,

id. 30, 18, 4.—

Trop., a firm position or stand:

corda virum mansere gradu,

i. e. firm, steadfast, Sil. 16, 21:

fortis et constantis est, non perturbari in rebus asperis, nec tumultuantem de gradu deici, ut dicitur,

to let one's self be disconcerted, Cic. Off. 1, 23, 80; cf.:

dejectus de gradu,

id. Att. 16, 15, 3: motus gradu, Sen. Const. Sap. 19:

gradu depulsus,

Nep. Them. 5, 1; cf.:

nam si gradum, si caritatem filii apud te haberem,

Liv. 40, 9, 3.—

That on which one steps, a step or round of a ladder, a stair.

Lit. (usu. in plur.): quemadmodum scalarum gradus si alios tollas, alios incidas, etc., Caecin. ap. Cic. Fam. 6, 7, 3:

haerent parietibus scalae, postesque sub ipsos Nituntur gradibus,

Verg. A. 2, 443:

gradus templorum,

Cic. Att. 4, 1, 5:

gradus ejusdem templi tollebantur,

id. Sest. 15, 34; cf.:

aerea cui (templo) gradibus surgebant limina,

Verg. A. 1, 448; Vell. 2, 3, 1:

pro Palatii gradibus,

Suet. Ner. 8; id. Vit. 15:

praeceps per gradus ire,

id. Calig. 35:

si gradibus trepidatur ab imis,

Juv. 3, 200.—

Sing.:

cum dextro pede primus gradus ascenditur,

Vitr. 3, 3.—

Transf., of things that rise by steps.

In hair-dressing, a braid of hair:

caput in gradus atque anulos comptum,

Quint. 12, 10, 47:

comam in gradus frangere,

id. 1, 6, 44; cf.:

coma in gradus formata,

Suet. Ner. 51.—

In econom. lang., a spit or such a depth of earth as can be dug at once with the spade, Col. 3, 13, 19; 4, 1, 3.—

In math., a degree of a circle, Manil. 1, 579.—

In veterin. lang., a wrinkle on the roof of a horse's mouth, Veg. Vet. 1, 2; 32; 4, 2.—

Trop., a step, degree in tones, in age, relationship, rank, etc. (equally common in sing. and plur.):

ille princeps variabit et mutabit, omnes sonorum tum intendens tum remittens persequetur gradus,

Cic. Or. 18, 59; cf. id. de Or. 3, 61, 227:

ab ima ad summam (vocem) ac retro multi sunt gradus,

Quint. 11, 3, 15; cf. Vulg. Psa. 119 Tit. et saep.:

Paulatim gradus aetatis scandere adultae,

Lucr. 2, 1123; cf.:

quod tanta penuria est in omni vel honoris vel aetatis gradu, ut, etc.,

Cic. Fam. 3, 11, 3; so,

aetatis,

Vell. 2, 36, 2; Quint. 3, 7, 15; Suet. Aug. 79; id. Tit. 3 al.:

unus gradus et una progenies,

Lact. 2, 10, 10:

nostri quoque sanguinis auctor Juppiter est, totidemque gradus distamus ab illo,

Ov. M. 13, 143; cf.:

a matre Magnum Pompeium artissimo contingebat gradu,

Suet. Aug. 4; id. Ner. 2:

qui (populus) te tam mature ad summum imperium per omnes honorum gradus extulit,

Cic. Cat. 1, 11, 28:

gradus dignitatis,

id. Rep. 1, 27; cf. id. ib. 1, 27 fin.—Sing.:

ex tam alto dignitatis gradu,

Cic. Lael. 3, 12 fin.:

gradus altior, altissimus, amplissimus, dignitatis,

id. Clu. 55, 150; id. Phil. 1, 6, 14; id. Mur. 14, 30; cf. also id. ib. 27, 55:

summum in praefectura florentissima gradum tenere et dignitatis et gratiae,

id. Planc. 13, 32:

a senatorio gradu longe abesse,

id. de Imp. Pomp. 21, 61; cf.:

ascendens gradibus magistratuum,

id. Brut. 81, 281.—Without gen.:

etenim quis est civis praesertim hoc gradu, quo me vos esse voluistis, tam oblitus beneficii vestri, etc.,

id. Phil. 6, 7, 18; id. Ac. 2, 2, 6:

omni gradu amplissimo dignissimus,

id. Fam. 6, 10, 2:

gradus officiorum,

id. Off. 1, 45, 160:

temporum servantur gradus,

id. Part. 4, 12: cf.:

non iidem erunt necessitudinum gradus qui temporum,

id. Off. 1, 18, 59:

gradus cognationis,

Dig. 38, 10, 1 sqq.:

v. de gradibus,

Paul. Sent. 4, 11, 1 -8:

agnationis,

Gai. Inst. 3, 10, 11:

si plures eodem gradu sint agnati,

Ulp. Fragm. 26, 5: cognati ex transverso gradu usque ad quartum gradum, i. e. collateral kindred (opp. parentes et liberi), id. ib. 5, 6:

gradus plures sunt societatis hominum,

id. ib. 1, 17, 53:

peccatorum gradus,

id. Verr. 2, 3, 74, § 172:

oratorum aetates et gradus,

id. Brut. 32, 122; cf.:

gradus et dissimilitudines Atticorum,

id. ib. 82, 285:

accendendi judicis plures sunt gradus,

Quint. 11, 3, 166; 6, 4, 67: nec gradus est ultra Fabios cognominis ullus;

Illa domus meritis Maxima dicta suis,

Ov. F. 1, 605:

si ita esset, quid opus erat te gradatim istuc pervenire?... A beatis ad virtutem, a virtute ad rationem video te venisse gradibus,

Cic. N. D. 1, 32, 89; cf.:

omnes gradus virtutis implere,

Lact. 5, 14, 18; and:

hi plerumque gradus,

Juv. 11, 46.

gŭbernācŭlum ( poet. contr. gŭ-bernāclum, Lucr. 4, 904; Verg. A. 5, 176; 859; 6, 349 al.), i, n. [guberno], a helm, rudder (cf. clavus).

Lit.:

hominis, non sapientis inventa sunt navigia, additis a tergo gubernaculis, quae huc atque illuc cursum navigii torqueant: exemplum a piscibus tractum, qui cauda reguntur, etc.,

Sen. Ep. 90; cf.:

piscium meatus gubernaculi modo regunt (caudae),

Plin. 11, 50, 111, § 264:

ut cruribus velut gubernaculis demissis cursum dirigeret,

Front. 3, 13, 6:

hic ille naufragus ad gubernaculum accessit, et navi, quoad potuit, est opitulatus,

Cic. Inv. 2, 51, 154:

ipse gubernaclo rector subit, ipse magister,

Verg. A. 5, 176.—

Transf., guidance, direction; esp. of the state, government (usually in plur.):

clavum tanti imperii tenere et gubernacula rei publicae tractare,

Cic. Sest. 9, 20; cf.:

qui ad gubernacula rei publicae sedere debebant,

id. Rosc. Am. 18, 51:

repelli a gubernaculis civitatum,

id. de Or. 1, 11, 46:

recedere a gubernaculis,

id. Fam. 16, 27, 1:

ad gubernacula rei publicae accedere,

Liv. 4, 3, 17: quis ad gubernacula sedeat summa cura [p. 831] providendum, id. 24, 8, 13:

abicere gubernacula imperii,

Val. Max. 7, 6, 1:

transferre ad aliquem fortunarum suarum gubernacula,

Nazar. Pan. Const. 27, 2:

temperare gubernacula vitae,

Plin. 11, 37, 88, § 219.—In sing.:

(rare) exercitus non habilis gubernaculo,

Vell. 2, 113, 2:

gubernaculum rei publicae tenere,

Lact. 1, 1, 14.

gŭbernācŭlum ( poet. contr. gŭ-bernāclum, Lucr. 4, 904; Verg. A. 5, 176; 859; 6, 349 al.), i, n. [guberno], a helm, rudder (cf. clavus).

Lit.:

hominis, non sapientis inventa sunt navigia, additis a tergo gubernaculis, quae huc atque illuc cursum navigii torqueant: exemplum a piscibus tractum, qui cauda reguntur, etc.,

Sen. Ep. 90; cf.:

piscium meatus gubernaculi modo regunt (caudae),

Plin. 11, 50, 111, § 264:

ut cruribus velut gubernaculis demissis cursum dirigeret,

Front. 3, 13, 6:

hic ille naufragus ad gubernaculum accessit, et navi, quoad potuit, est opitulatus,

Cic. Inv. 2, 51, 154:

ipse gubernaclo rector subit, ipse magister,

Verg. A. 5, 176.—

Transf., guidance, direction; esp. of the state, government (usually in plur.):

clavum tanti imperii tenere et gubernacula rei publicae tractare,

Cic. Sest. 9, 20; cf.:

qui ad gubernacula rei publicae sedere debebant,

id. Rosc. Am. 18, 51:

repelli a gubernaculis civitatum,

id. de Or. 1, 11, 46:

recedere a gubernaculis,

id. Fam. 16, 27, 1:

ad gubernacula rei publicae accedere,

Liv. 4, 3, 17: quis ad gubernacula sedeat summa cura [p. 831] providendum, id. 24, 8, 13:

abicere gubernacula imperii,

Val. Max. 7, 6, 1:

transferre ad aliquem fortunarum suarum gubernacula,

Nazar. Pan. Const. 27, 2:

temperare gubernacula vitae,

Plin. 11, 37, 88, § 219.—In sing.:

(rare) exercitus non habilis gubernaculo,

Vell. 2, 113, 2:

gubernaculum rei publicae tenere,

Lact. 1, 1, 14.

hăbĕo, ui, itum, 2 (archaic perf. subj. habessit, Cic. Leg. 2, 8, 19; inf. haberier, Plaut. Mil. 2, 6, 111), v. a. and n. [etym. dub.; cf. Gr. kôpê, handle; Lat. capio; Germ. haben, Haft; Engl. have], to have, in the widest sense of the word, to hold, keep, possess, cherish, entertain, occupy, enclose, contain (cf.: teneo, possideo, etc.).

In gen.

Of personal subjects.

With persons or things as objects: SI INTESTATO MORITVR, CVI SVVS HERES NEC SIT, AGNATVS PROXIMVS FAMILIAM HABETO, Fragm. XII. Tab. ap. Ulp. Fragm. 26, 1: ex tui animi sententia tu uxorem habes? Cato ap. Cic. de Or. 2, 64, 260; cf.:

aliquam habere in matrimonio, Cic. Scaur. § 8: ipsum ex Helvetiis uxorem habere,

Caes. B. G. 1, 18, 6:

si et prudentes homines et non veteres reges habere voluerunt,

Cic. Rep. 1, 37 fin.:

quae cum patrem clarissimum, amplissimos patruos, ornatissimum fratrem haberet,

id. Rosc. Am. 50, 147:

cum ille haberet filium delicatiorem,

id. de Or. 2, 64, 257:

quod non ingenuous habeat clarosque parentes,

Hor. S. 1, 6, 91:

habebat saepe ducentos, saepe decem servos,

id. ib. 1, 3, 11:

fundum habere, Cic. Tull. § 14: cur pecuniam non habeat mulier?

id. Rep. 3, 10:

tantas divitias habet,

Plaut. Bacch. 2, 3, 99; so,

aurum,

id. ib. 2, 3, 35; and:

vectigalia magna Divitiasque,

Hor. S. 2, 2, 101:

tantum opum,

Cic. Rep. 1, 48:

classes,

id. Phil. 9, 2, 4:

naves,

id. Verr. 2, 5, 40, § 104:

denique sit finis quaerendi, cumque habeas plus, Pauperiem metuas minus,

Hor. S. 1, 1, 92:

tacitus pasci si posset corvus, haberet Plus dapis,

id. Ep. 1, 17, 50:

Dionysii equus quid attulit admirationis, quod habuit apes in juba?

Cic. Div. 2, 31, 67: faenum habet in cornu;

longe fuge,

Hor. S. 1, 4, 34:

leges in monumentis habere,

Cic. Rep. 2, 14:

hostis habet muros,

Verg. A. 2, 290:

hostis habet portus,

Val. Fl. 3, 45 al.:

quam vellem Panaetium nostrum nobiscum haberemus,

Cic. Rep. 1, 10:

Ciceronem secum,

id. Att. 4, 9, 2; cf.:

ea legione, quam secum habebat,

Caes. B. G. 1, 8, 1:

secum senatorem,

Cic. Verr. 2, 2, 31, § 77; cf.

also: magnum numerum equitatus circum se,

Caes. B. G. 1, 18, 5:

haec si habeat aurum, quod illi renumeret, faciat lubens,

Plaut. Bacch. 1, 1, 12; cf.:

quid non habuisti quod dares? Habuisse se dicet, Cic. Scaur. § 19: quod non desit, habentem,

Hor. Ep. 2, 2, 52:

qui in foro turbaque, quicum colloqui libeat, non habeant,

Cic. Rep. 1, 17.—

With abstr. objects: quid illos, bono genere gnatos, opinanimi animi habuisse atque habituros dum vivent? Cato ap. Gell. 10, 3, 17:

quod uno et eodem temporis puncto nati dissimiles et naturas et vitas et casus habent,

Cic. Div. 2, 45, 95:

febrim,

id. Fam. 7, 26, 1:

instrumenta animi,

id. Rep. 3, 3:

nec vero habere virtutem satis est, quasi artem aliquam, nisi utare,

id. ib. 1, 2:

in populos perpetuam potestatem,

id. ib. 2, 27; cf.:

in populum vitae necisque potestatem,

id. ib. 3, 14; so,

potestatem,

id. ib. 2, 29; 32;

36: eo plus auctoritatis,

id. ib. 3, 16:

ornamenta dicendi,

id. de Or. 2, 28, 122; cf.:

summam prudentiam summamque vim dicendi,

id. ib. 1, 20, 89:

Q. Lucilius Balbus tantos progressus habebat in Stoicis, ut, etc.,

id. N. D. 1, 6, 15:

neque quem usum belli haberent aut quibus institutis uterentur, reperiri poterat,

Caes. B. G. 4, 20 fin.:

nonnullam invidiam ex eo, quod, etc.,

Cic. de Or. 2, 70, 283: nimiam spem, Cato ap. Gell. 13, 17, 1:

spem in fide alicujus,

Cic. Inv. 1, 39, 71; cf.:

tantum spei ad vivendum,

id. Att. 15, 20, 2; id. N. D. 3, 6, 14; cf.

also: summam spem de aliquo,

id. Lael. 3, 11:

odium in equestrem ordinem,

id. Clu. 55, 151:

metum,

Prop. 3, 11 (4, 10), 6: consolationem [p. 834] semper in ore atque in animo, Cic. Fam. 5, 16, 2; cf. Varr. L. L. 6, § 56 Mull.:

rogavi, ut diceret, quid haberet in animo,

Cic. Att. 8, 10:

neque modum neque modestiam victores habere,

observe no bounds, Sall. C. 11, 4;

v. modus: haec habebam fere, quae te scire vellem,

Cic. Att. 1, 6; cf.:

haec habui de amicitia quae dicerem,

this is what I had to say, id. Lael. 27 fin.: fidem, gratiam, honorem, rationem; v. these nouns.—In a play on the word lumen: Arge, jaces; quodque in tot lumina lumen habebas Exstinctum est, the light for so many lights ( eyes), Ov. M. 1, 720.—

With inf. (analog. to the Gr. echô), to have something to do, be able to do something:

habeo etiam dicere quem contra morem majorum dejecerit, etc.,

Cic. Rosc. Am. 35, 100:

de re publica nihil habeo ad te scribere,

id. Att. 2, 22, 6.—So with inf. or with the part. fut. pass. (ante-class. and post-Aug.), to have or be obliged to do something, I must do something:

rogas, ut id mihi habeam curare,

Varr. R. R. 1, 1, 2:

filius hominis, quod carne indui haberet in terra,

Lact. 4, 12, 15:

habemus humiliare eum in signo,

id. 4, 18, 22:

quod plurimae haereses haberent existere,

id. 4, 30, 2:

etiam Filius Dei mori habuit,

Tert. Hab. Mul. 1:

si inimicos jubemur diligere, quem habemus odisse?

id. Apol. 37:

de spatiis ordinum eatenus praecipiendum habemus, ut intelligant agricolae, etc.,

Col. 5, 5, 3:

praesertim cum enitendum haberemus, ut, etc.,

Plin. Ep. 1, 8, 12:

si nunc primum statuendum haberemus,

Tac. A. 14, 44:

cum respondendum haberent,

id. Or. 36.—

Of inanim. or abstr. subjects:

prima classis LXXXVIII. centurias habeat,

Cic. Rep. 2, 22:

locus ille nihil habet religionis,

id. Leg. 2, 22, 57:

humani animi eam partem, quae sensum habeat,

id. Div. 1, 32, 70:

animus incorruptus agit atque habet cuncta, neque ipse habetur,

Sall. J. 2, 3:

divinus animus mortale nihil habuit, Cic. Scaur. § 50: habet statum res publica de tribus secundarium,

id. Rep. 1, 42; cf.:

nullum est genus illarum rerum publicarum, quod non habeat iter ad finitimum quoddam malum,

id. ib. 1, 28:

ipsa aequabilitas est iniqua, cum habeat nullos gradus dignitatis,

id. ib. 1, 27:

nulla alia in civitate...ullum domicilium libertas habet,

id. ib. 1, 31:

nostri casus plus honoris habuerunt quam laboris,

id. ib. 1, 4; cf.:

viri excellentis ancipites variique casus habent admirationem,

id. Fam. 5, 12, 5:

habet etiam amoenitas ipsa illecebras multas cupiditatum,

id. Rep. 2, 4:

quid habet illius carminis simile haec oratio?

id. ib. 1, 36:

magnam habet vim disciplina verecundiae,

id. ib. 4, 6 et saep.:

quomodo habere dicimur febrem, cum illa nos habeat,

Sen. Ep. 119 med.; cf.:

animalia somnus habebat,

Verg. A. 3, 147; Ov. M. 7, 329:

me somno gravatum Infelix habuit thalamus,

Verg. A. 6, 521; cf.:

non me impia namque Tartara habent,

id. ib. 5, 734:

habentque Tartara Panthoiden,

Hor. C. 1, 28, 9:

qui (metus) major absentes habet,

id. Epod. 1, 18; Sen. Const. Sap. 7:

et habet mortalia casus,

Luc. 2, 13:

terror habet vates,

Stat. Th. 3, 549.

In partic.

Pregn., to have or possess property (mostly absol.):

miserum istuc verbum et pessumum'st, habuisse et nihil habere,

Plaut. Rud. 5, 2, 34; cf. Ter. Ad. 4, 7, 10: qui habet, ultro appetitur: qui est pauper, aspernatur, Cic. Fragm. ap. Prisc. p. 792 P.:

habet idem in nummis, habet idem in urbanis praediis,

Cic. Verr. 2, 3, 86, § 199; so,

in nummis,

id. Att. 8, 10:

in Salentinis aut in Brutiis,

i. e. to have possessions, id. Rosc. Am. 46, 132; cf. id. Verr. 2, 5, 18, § 45: nos quod simus, quod habeamus, etc., Curius ap. Cic. Fam. 7, 29, 1:

et belli rabies et amor successit habendi,

Verg. A. 8, 327; cf.:

amore senescit habendi,

Hor. Ep. 1, 7, 85; Phaedr. 3 prol. 21; Juv. 14, 207: quid habentibus auri nunquam exstincta sitis? Sil. 5, 264; so, habentes = hoi echontes, the wealthy, Lact. 5, 8, 7. —

With an object - or relative-clause, to have the means, ability, or knowledge, i. e. to be in a condition, to be able, to know how to do or say any thing.

With an objectclause:

de Alexandrina re tantum habeo polliceri, me tibi cumulate satisfacturum,

Cic. Fam. 1, 5, 3:

de re publica nihil habeo ad te scribere,

id. Att. 2, 22, 6:

haec fere dicere habui de natura deorum,

this is the substance of what I had to say, id. N. D. 3, 39, 93; cf.:

quid habes igitur dicere de Gaditano foedere?

id. Balb. 14, 33:

habeo etiam dicere, quem de ponte in Tiberim dejecerit,

id. Rosc. Am. 35, 100:

illud affirmare pro certo habeo, etc.,

Liv. 44, 22, 4:

sic placet, an melius quis habet suadere?

Hor. Epod. 16, 23.—

With a relat.-clause (usually with a negative: non habeo, quid faciam;

or: nihil habeo, quod faciam, dicam, etc.): de quibus habeo ipse, quid sentiam: non habeo autem, quid tibi assentiar,

Cic. N. D. 3, 25, 64:

de pueris quid agam, non habeo,

id. Att. 7, 19:

usque eo quid arguas non habes,

id. Rosc. Am. 15, 45:

quid huic responderet, non habebat,

id. Mur. 12, 26:

nec quid faceret habebat,

id. Verr. 2, 4, 23, § 51; id. Off. 2, 2, 7:

qui, quo se reciperent, non haberent,

Caes. B. G. 4, 38, 2:

nihil habeo, quod ad te scribam,

Cic. Att. 7, 19:

nil habeo, quod agam,

Hor. S. 1, 9, 19; and:

nihil habeo, quod cum amicitia Scipionis possim comparare,

Cic. Lael. 27, 103.—

To have in use, make use of, use (very rare, for the usual uti, opp. abuti):

anulus in digito subter tenuatur habendo,

i. e. by use, by wearing, Lucr. 1, 312; cf.:

aera nitent usu: vestis bona quaerit haberi,

Ov. Am. 1, 8, 51:

quippe quas (divitias) honeste habere licebat, abuti per turpitudinem properabant,

Sall. C. 13, 2 Kritz; cf.:

magnae opes innocenter paratae et modeste habitae,

Tac. A. 4, 44.—Hence,

To hold, use, wield, handle, manage:

nec inmensa barbarorum scuta, enormis hastas, inter truncos arborum perinde haberi quam pila,

Tac. A. 2, 14.— Trop.:

quo modo rem publicam habuerint (majores), disserere,

Sall. C. 5, 9; cf.:

reipublicae partes,

Tac. A. 4, 6 init. —

To hold or keep a person or thing in any condition; to have, hold, or regard in any light:

aliquem in obsidione,

Caes. B. C. 3, 31, 3:

aliquem in liberis custodiis,

Sall. C. 47, 3; so,

aliquem in custodiis,

id. ib. 52, 14:

aliquem in vinculis,

id. ib. 51 fin.;

for which also: in custodiam habitus,

i. e. put into prison and kept there, Liv. 22, 25; Tac. H. 1, 87; cf.:

quo facilius omne Hadriaticum mare in potestatem haberet,

Caes. B. C. 1, 25 Oud. N. cr. (al. in potestate):

cum talem virum in potestatem habuisset,

Sall. J. 112 fin. Kritz N. cr.:

quae res eos in magno diuturnoque bello inter se habuit,

id. ib. 79, 3:

alios in ea fortuna haberent, ut socii esse quam cives mallent,

Liv. 26, 24:

aegros in tenebris,

Cels. 3, 18:

aquam caelestem sub dio in sole,

Col. 12, 12, 1:

in otio militem,

Liv. 39, 2, 6; cf.:

legiones habebantur per otium,

Tac. H. 1, 31:

externa sine cura habebantur,

id. A. 1, 79 init.:

exercitus sine imperio et modestia habitus,

Sall. J. 44, 1:

quos ille postea magno in honore habuit,

Caes. B. C. 1, 77, 2;

for which: quos praecipuo semper honore Caesar habuit,

id. B. G. 5, 54, 4:

habeo Junium (mensem) et Quintilem in metu,

i. e. I fear, Cic. Att. 6, 1, 14.— So with an adj. or a perf. part., to denote a lasting condition:

ita me mea forma habet sollicitum,

Plaut. Most. 4, 2, 95 Lorenz; id. Men. 4, 2, 12; 21:

miserrimum ego hunc habebo amasium,

id. Cas. 3, 3, 27 al.:

laetum Germanicum,

Tac. A. 2, 57; 65:

sollicitum habebat cogitatio,

Cic. Fam. 7, 3, 1; 2, 16, 2.—Hence,

With a double object, esp. freq. with the part. perf. pass., to have, hold, or possess a person or thing in any quality or capacity, as any thing; to have, hold, or possess an action as completed, finished (a pregn. circumlocution for the perf.):

cum haberet collegam in praetura Sophoclem,

Cic. Off. 1, 40, 144; cf. Quint. 10, 1, 93:

an heredem habuerit eum, a quo, etc.,

id. 7, 2, 37:

istaec illum perdidit assentatio, nam absque te esset, ego illum haberem rectum ad ingenium bonum,

Plaut. Bacch. 3, 3, 8:

cur ergo unus tu Apollonidenses miseriores habes quam pater tuus habuit umquam?

Cic. Fl. 29, 71:

obvium habuerunt patrem,

Quint. 7, 1, 29:

reliquas civitates stipendiarias,

Caes. B. G. 1, 30, 3:

quod (cognomen) habes hereditarium,

Cic. Rep. 6, 11:

quae habuit venalia,

id. Verr. 2, 3, 62, § 144; Brut. ap. Cic. Fam. 11, 11, 1:

qui auro habeat soccis suppactum solum,

Plaut. Bacch. 2, 3, 98:

me segregatum habuisse, uxorem ut duxit, a me Pamphilum,

have kept him away, aloof, Ter. Hec. 5, 1, 25; cf.:

inclusum in curia senatum habuerunt,

Cic. Att. 6, 2, 8:

(Romulus) habuit plebem in clientelas principum descriptam,

id. Rep. 2, 9: satis mihi videbar habere cognitum Scaevolam ex iis rebus, quas, etc., id. Brut. 40, 147; cf.:

si nondum eum satis habes cognitum,

id. Fam. 13, 17, 3; ib. 15, 20 fin.: fidem spectatam jam et diu cognitam, id. Div. ap. Caecil. 4, 11:

decumas ad aquam deportatas,

id. Verr. 2, 3, 14, § 36:

domitas habere libidines,

id. de Or. 1, 43, 194:

omnes philosophiae notos et tractatos locos,

id. Or. 33, 118; id. Rep. 2, 6:

innumerabilia, quae collecta habent Stoici,

id. Div. 2, 70, 145: quantum in acie tironi sit committendum, nimium saepe expertum habemus, Planc. ap. Cic. Fam. 10, 24, 3:

quare velim ita statutum habeas, me, etc.,

Cic. Fam. 6, 2, 1: habeo absolutum suave epos ad Caesarem, id. Q. Fr. 3, 9, 6:

in adversariis scriptum habere (nomen),

id. Rosc. Com. 3, 9:

de Caesare satis dictum habebo,

id. Phil. 5, 19, 52:

bellum habere susceptum,

id. Agr. 2, 6, 14:

quam (domum) tu iam dimensam et exaedificatam animo habebas,

id. Att. 1, 6, 1:

ut omnes labores, pericula consueta habeam,

Sall. J. 85, 7:

compertum ego habeo,

id. Cat. 58, 1; cf. Nep. Att. 17 fin.; 18, 1: neque ea res falsum ( part. perf. pass.) me habuit, Sall. J. 10, 1 al. From this use is derived the compound perf. of the Romance languages: ho veduto, j'ai vu, qs. habeo visum, I have seen).—

Also, with a double object, to make, render:

praecipit ut dent operam, uti eos quam maxime manifestos habeant,

Sall. C. 41, 5:

qui pascua publica infesta habuerant,

Liv. 39, 29, 9; 34, 36, 3:

necdum omnia edita facinora habent,

id. 39, 16, 3; 31, 42, 1:

anxium me et inquietum habet petitio Sexti,

Plin. Ep. 2, 9, 1:

sed Pompeium gratia impunitum habuit,

kept, Vell. 2, 1, 5.—

Hence:

in aliquo (aliqua re), aliquem (aliquid) habere (rare): ea si fecissem, in vestra amicitia exercitum, divitias, munimenta regni me habiturum,

Sall. J. 14, 1:

in vobis liberos, parentes, consanguineos habeo,

Curt. 6, 9, 12:

majora in eo obsequia habiturus,

Just. 8, 6, 6; cf. Cic. Fam. 2, 16, 5.—

To have or hold a person in any manner, to treat, use:

is, uti tu me hic habueris, proinde illum illic curaverit,

Plaut. Capt. 2, 2, 64:

equitatu agmen adversariorum male habere et carpere,

Caes. B. C. 1, 63, 2; cf. Cels. 3, 20; 3, 21:

exercitum luxuriose nimisque liberaliter habere,

Sall. C. 11, 5 Kritz; cf.:

eos ille non pro vanis hostibus, ut meriti erant, sed accurate et liberaliter habuit,

id. J. 103, 5; 113, 2:

Fabiis plurimi (saucii) dati, nec alibi majore cura habiti,

Liv. 2, 47, 12; 29, 8, 6; 37, 34, 5:

video quam molliter tuos habeas,

Plin. Ep. 5, 19, 1:

militant vobiscum, qui superbe habiti rebellassent,

Curt. 8, 8, 11:

virgines tam sancte habuit,

id. 3, 12, 21; 4, 10, 33:

male habere aliquem,

Nep. Eum. 12, 1:

neque conjugem et filium ejus hostiliter haberi,

Tac. A. 2, 10.—

With se, and sometimes mid. or neut., to hold or keep himself or itself in a certain manner, i. e. to be constituted or situated, to find one's self, to be, in any manner.

Habere se:

Tironem Patris aegrum reliqui...et quamquam videbatur se non graviter habere, tamen sum sollicitus, etc.,

Cic. Att. 7, 2, 3:

praeclare te habes, cum, etc.,

id. Verr. 2, 2, 61, § 149:

ipsi se hoc melius habent quam nos, quod, etc.,

id. Att. 11, 7, 4:

Bene habemus nos,

id. ib. 2, 8, 1:

ego me bene habeo,

am well, Tac. A. 14, 51: praeclare se res habeat ( is well), si, etc., Cic. de Or. 1, 25, 114:

male se res habet, cum, quod virtute effici debet, id tentatur pecunia,

id. Off. 2, 6, 22; cf. id. de Or. 2, 77, 313:

quae cum ita se res haberet, tamen, etc.,

id. Verr. 2, 2, 50, § 124; cf.:

ita se res habet, ut ego, etc.,

id. Quint. 1, 2:

sic profecto res se habet,

id. de Or. 2, 67, 271:

scire aveo, quomodo res se habeat,

id. Att. 13, 35, 2; cf. id. de Or. 2, 32, 140:

ut se tota res habeat,

id. Verr. 2, 2, 5, § 15; cf.:

ut meae res sese habent,

Ter. Phorm. 5, 4, 1.—

Mid.:

virtus clara aeternaque habetur,

exhibits itself, is, continues, Sall. C. 1, 4:

sicuti pleraque mortalium habentur,

as for the most part happens in human affairs, id. ib. 6, 3.—

Neutr. (as also the Gr echô): Tullia nostra recte valet: Terentia minus belle habuit, Dolab. ap. Cic. Fam. 9, 9, 1:

volui animum tandem confirmare hodie meum, Ut bene haberem filiae nuptiis,

I might enjoy myself, Plaut. Aul. 2, 8, 2: qui bene habet suisque amicis est volup, id. [p. 835] Mil. 3, 1, 130:

bene habent tibi principia,

Ter. Phorm. 2, 3, 82:

bene habet: jacta sunt fundamenta defensionis,

it is well, Cic. Mur. 6, 14; Liv. 8, 6:

magnum narras, vix credibile! atqui sic habet,

so it is, it is even so, Hor. S. 1, 9, 53: illasce sues sanas esse habereque recte licere spondesne? Formula emendi, ap. Varr. R. R. 2, 4, 5; 2, 3, 5.—

To hold, account, esteem, consider, regard a person or thing in any manner or as any thing; to think or believe a person or thing to be so or so:

aliquem fidelem sibi habere,

Plaut. Bacch. 3, 3, 87:

deos aeternos et beatos,

Cic. N. D. 1, 17, 45:

id habent hodie vile et semper habuerunt,

id. Balb. 22, 51:

maximam illam voluptatem habemus, quae, etc.,

id. Fin. 1, 11, 37:

eum nos ut perveterem habemus... nec vero habeo quemquam antiquiorem,

id. Brut. 15, 61:

Ut et rex et pater habereter omnium,

id. Rep. 1, 36; 2, 21:

parentem Asiae et dici et haberi,

id. Q. Fr. 1, 1, 10 fin.:

eos dicit esse habitos deos, a quibus, etc.,

id. N. D. 1, 15, 38:

cum esset habendus rex, quicumque genere regio natus esset,

id. Rep. 1, 33; cf. id. ib. 2, 12 fin.: non habeo nauci Marsum augurem, Poet. ap. Cic. Div. 1, 58, 132:

cujus auctoritas in iis regionibus magni habebatur,

Caes. B. G. 4, 21, 7:

nihil pensi habere,

Quint. 11, 1, 29; cf.

also: an perinde habenda sit haec atque illa,

id. 7, 3, 11:

sese illum non pro amico, sed pro hoste habiturum,

Caes. B. G. 1, 44, 19; so,

aliquem pro hoste,

Liv. 2, 20; Curt. 6, 2 al.:

nisi in provincia relictas rationes pro relatis haberem,

Cic. Fam. 5, 20, 2:

licet omnia Italica pro Romanis habeam,

Quint. 1, 5, 56; 12, 10, 73:

istuc jam pro facto habeo,

Cic. Att. 13, 1, 2:

Pompeium pro certo habemus per Illyricum proficisci in Galliam,

to consider as certain, id. ib. 10, 6 fin.:

id obliviscendum, pro non dicto habendum,

Liv. 23, 22, 9:

hoc velim in maximis rebus et maxime necessariis habeas,

Cic. Att. 5, 5 fin.:

aliquem in deorum numero,

id. N. D. 1, 14, 36:

aliquem in hostium numero,

Caes. B. G. 1, 28, 1:

aliquem suorum In numero,

Hor. S. 2, 6, 41;

for which also: hostium numero haberi,

Cic. Att. 11, 6, 6:

numero impiorum ac sceleratorum haberi,

Caes. B. G. 6, 13, 7; cf. also Quint. 3, 7, 2:

quem Aegyptii nefas habent nominare,

Cic. N. D. 3, 22, 56:

mutare nefas habent,

Quint. 12, 8, 6:

nec tamen est habendum religioni, nocentem aliquando defendere,

to scruple, make a conscience of, Cic. Off. 2, 14, 51; cf.:

nec eam rem habuit religioni,

id. Div. 1, 35, 77:

quando tu me bene merentem tibi habes despicatui,

you despise, Plaut. Men. 4, 3, 19:

non sic ludibrio tuis factis habitus essem,

Ter. Hec. 4, 1, 11.—Hence: sic habeto, or sic habeas aliquid, or with an object-clause, hold or judge thus, be convinced or persuaded, believe, know:

sed hoc nihil ad te: illud velim sic habeas, uod intelliges, etc.,

Cic. Fam. 3, 13, 2:

unum hoc sic habeto: si, etc.,

id. ib. 2, 6 fin.:

sic habeto: omnibus, etc.,

id. Rep. 6, 13:

enitere et sic habeto, non esse te mortalem, sed corpus hoc,

id. ib. 6, 24; so with an object-clause, id. Fam. 2, 10, 1; 16, 4, 4.—Without sic:

id primum ergo habeto, non sine magna causa, etc.,

Cic. Fam. 13, 29, 2:

tantum habeto, civem egregium esse Pompeium, etc.,

id. ib. 2, 8, 2.—

To take, accept, bear, submit to, endure:

neque cuiquam mortalium injuriae suae parvae videntur: multi eas gravius aequo habuere,

Sall. C. 51, 11:

egestas facile habetur sine damno,

id. ib. 6, 37:

quae in praesens Tiberius civiliter habuit, sed, etc.,

Tac. A. 4, 21:

neque tantum maleficium impune habendum,

id. ib. 3, 70;

12, 48: nec ita aegre habuit filium id pro parente ausum,

Liv. 7, 5, 7 Weissenb.—

To hold, have possession of, occupy, a place:

urbem Romam condidere atque habuere initio Trojani,

Sall. C. 6, 1:

qui mortales initio Africam habuerint,

id. J. 17, 7; 18, 1; cf.

Siciliam et Sardiniam per legatos habuit,

rule, administer, Flor. 4, 2, 22:

urbem Romanam a principio reges habuere,

Tac. A. 1, 1:

Hispaniae tribus legionibus habebantur,

id. ib. 4, 5; 12, 54.—

More freq. neutr., to dwell, live anywhere (perh. only ante-class.; in good prose habito is used instead): quae Corinthum arcem altam habetis, Enn. ap. Cic. Fam. 7, 6, 1 (Trag. v. 294 Vahl.):

ille geminus qui Syracusis habet,

Plaut. Men. prol. 69: quis istic habet? id. Bacch. 1, 2, 6:

ubi nunc adulescens habet?

id. Trin. 1, 2, 156:

apud aedem Junonis Lucinae, ubi aeditumus habere solet,

Varr. L. L. 5, § 50 Mull.; cf.:

situm formamque et universorum castrorum et partium, qua Poeni, qua Numidae haberent...specularentur,

Liv. 30, 4, 2 (but v. Weissenb. ad loc.).—

To spend, pass (time, etc.):

aetatem procul a republica,

Sall. C. 4, 1:

vitam,

id. ib. 51, 12 al.—

To have in one's mind, to know, be acquainted with:

siquidem istius regis (Anci) matrem habemus, ignoramus patrem,

Cic. Rep. 2, 18 fin.: habes consilia nostra;

nunc cognosce de Bruto,

there you have, such are, id. Att. 5, 21, 10:

habetis igitur primum ortum tyranni,

id. Rep. 2, 27:

habetis sermonem bene longum hominis,

id. de Or. 2, 88, 361; cf.

also: habes nostras sententias,

Suet. Claud. 4:

habes, quae fortissime de beata vita dici putem,

Cic. Tusc. 5, 28 fin.; cf. id. de Or. 2, 71, 291. —

To have as a habit, peculiarity, or characteristic:

habebat hoc omnino Caesar: quem plane perditum aere alieno egentemque cognorat, hunc in familiaritatem libentissime recipiebat,

Cic. Phil. 2, 32, 78; id. Pis. 32, 81.—

To hold, to make, do, perform, prepare, utter, pronounce, produce, cause:

alium quaerebam, iter hac habui,

made, directed, Ter. Eun. 5, 9, 35; cf.:

ex urbe profectus iter ad legiones habebat,

Caes. B. C. 1, 14, 3; so,

iter,

id. ib. 1, 51, 1; 3, 11, 2; 3, 106, 1; Cic. Q. Fr. 2, 6, 2:

vias,

Luc. 2, 439:

C. Cato contionatus est, comitia haberi non siturum, si, etc.,

to be held, Cic. Q. Fr. 2, 6, 6:

senatum,

id. ib. 2, 13, 3; id. Fam. 1, 4, 1; Caes. B. C. 1, 2, 1:

concilia,

id. B. G. 5, 53, 4:

contionem,

Cic. Att. 4, 1, 6:

censum,

id. Verr. 2, 2, 55, § 138:

delectum (militum),

id. Phil. 5, 12, 31; id. Fam. 15, 1 fin.; Caes. B. G. 6, 1;

v. delectus: ludos,

Suet. Rhet. 1:

sermonem,

Cic. Tusc. 1, 24, 57; cf.:

orationem,

to deliver, id. Rep. 1, 46:

multis verbis ultro citroque habitis,

id. ib. 6, 9 fin.:

disputationem,

id. ib. 1, 7; Caes. B. G. 5, 30, 1:

dialogum,

Cic. Att. 2, 9, 1:

verba,

id. de Or. 2, 47, 190:

querelam de aliquo apud aliquem,

id. Q. Fr. 1, 2, 1, § 2:

controversiam de fundo cum aliquo,

id. Fam. 13, 69, 2 et saep.:

deinde adventus in Syriam primus equitatus habuit interitum,

caused, occasioned, Cic. Prov. Cons. 4, 9; cf. id. Div. 2, 46, 96:

latrocinia nullam habent infamiam, quae extra fines cujusque civitatis fiunt,

Caes. B. G. 6, 23, 6.—

Habere in animo (or simply animo), with an objectclause, to have in mind, to intend, to be disposed, inclined to do any thing (=propositum habere, constituisse, decrevisse):

istum exheredare in animo habebat,

Cic. Rosc. Am. 18, 52; id. Att. 1, 17, 11:

hoc (flumen) neque ipse transire in animo habebat neque hostes transituros existimabat,

Caes. B. G. 6, 7, 5:

neque bello eum invadere animo habuit,

Liv. 44, 25, 1 dub (al. in animo), v. Drak. ad h. l.—

Habere sibi or secum aliquid, to keep to one's self (lit. and trop.):

clamare coeperunt, sibi ut haberet hereditatem,

Cic. Verr. 2, 2, 19, § 47:

per vindicationem his verbis legamus: DO LEGO, CAPITO, SUMITO, SIBI HABETO,

Ulp. Fragm. 24, 3; cf. ib. § 5; Gai. Inst. 2, 209.—So the formula used in divorces:

res tuas tibi habeas or habe,

Plaut. Am. 3, 2, 47; Sen. Suas. 1, § 7:

illam suam suas res sibi habere jussit ex duodecim tabulis,

Cic. Phil. 2, 28, 69. —Comic. transf.:

apage sis amor: tuas tibi res habeto,

Plaut. Trin. 2, 1, 32.— Trop.:

secreto hoc audi, tecum habeto, ne Apellae quidem liberto tuo dixeris,

Cic. Fam. 7, 25, 2:

verum haec tu tecum habeto,

id. Att. 4, 15, 6.—

Of a sweetheart, to have, to possess, enjoy:

postquam nos Amaryllis habet, Galatea reliquit,

Verg. E. 1, 31; Tib. 1, 2, 65; Prop. 3, 8 (4, 7), 22:

duxi, habui scortum,

Plaut. Bacch. 4, 10, 6; Ter. And. 1, 1, 58: cum esset objectum, habere eum Laida;

habeo, inquit, non habeor a Laide,

Cic. Fam. 9, 26, 2.—

Gladiatorial t. t., of a wounded combatant: hoc habet or habet, he has that (i. e. that stroke), he is hit:

desuper altus equo graviter ferit atque ita fatur: Hoc habet,

Verg. A. 12, 296; Prud. Psych. 53.—

Transf.:

hoc habet: reperi, qui senem ducerem,

Plaut. Most. 3, 2, 26; id. Rud. 4, 4, 99: egomet continuo mecum;

Certe captus est! Habet!

Ter. And. 1, 1, 56 (id est vulneratus est. Habet enim qui percussus est: et proprie de gladiatoribus dicitur, Don.).—Hence: hăbĭtus, a, um, P. a., held or kept in a certain condition, state, humor (ante-class.).

In gen.

Lit.: equus nimis strigosus et male habitus, Massur. Sabin. ap. Gell. 4, 20, 11; v. in the foll.—

Trop.:

ut patrem tuum vidi esse habitum, diu etiam duras (lites) dabit,

Ter. Heaut. 2, 4, 22.—

In partic., physically, well kept, well conditioned, fleshy, corpulent:

corpulentior videre atque habitior,

Plaut. Ep. 1, 1, 8:

si qua (virgo) est habitior paulo, pugilem esse aiunt, deducunt cibum,

Ter. Eun. 2, 3, 23: (censores) equum nimis strigosum et male habitum, sed equitem ejus uberrimum et habitissimum viderunt, etc., Massur. Sabin. ap. Gell. 4, 20, 11.

ī̆cĭo and ī̆co), īci, ictum (forms in use, only pres. icit, iciunt, icere; perf. icit, icisse; pluperf. iceram, iceras; fut. perf. icero; pass. pres. icitur, icimur; perf. ictus est; and part. ictus, a, um; pres. ĭco, Prisc. 886 P.;

but īcit,

Lucr. 3, 160; Plaut. Mil. 2, 2, 50; pres. icio, Gell. 4, 17, 8; Prisc. 877 P.), 3, v. a. [Gr. ip-, iptomai, to injure; ips, a worm; ikria, scaffolding; cf. Ikaros, en-ipê], to strike, hit, smite, stab, sting (cf.: ferio, percutio, verbero, pulso).

Lit. (rare but class.).

In gen.:

exim corpus propellit et icit,

Lucr. 3, 160:

unde icimur ictu,

id. 4, 1050:

femur,

Plaut. Truc. 2, 7, 42:

caput telis (musca),

Cat. 116, 4: vidulum fuscinā, Plaut. Fragm. ap. Non. 124, 1:

cum Ptolemaeus in proelio telo venenato ictus esset,

Cic. Div. 2, 66, 135; cf.:

lapide ictus,

Caes. B. C. 3, 22, 2:

ibi in turba ictus Remus, cecidit,

Liv. 1, 7, 2:

velut ictus ab Hercule Cacus,

Juv. 5, 125.—

Esp. of lightning, etc., to strike:

cum Summanus e caelo ictus esset,

Cic. Div. 1, 10, 16:

ictae limen domus,

Ov. Tr. 5, 4, 34:

fulmine laurus sola non icitur,

Plin. 15, 30, 40, § 134; cf.:

fulmen lauri fruticem non icit,

id. 2, 55, 56, § 146;

so in a figure, of a thunderbolt: ut vos iisdem ignibus circumsaepti me primum ictum pro vobis et fumantem videretis,

Cic. Har. Resp. 21, 45; cf.: exin candida se radiis dedit icta foras lux (i. e. Aurora), struck with rays, irradiated, Enn. ap. Cic. Div. 1, 48, 107 (Ann. v. 93 Vahl.).—

With a homogeneous object: Icere colaphum, to give a box on the ear:

hei, colaphum icit,

Plaut. Pers. 5, 2, 65.—

Trop.

In partic., icere foedus, like ferire and percutere foedus (v. ferio and percutio, I. B. fin.), to make a covenant or league:

foedus, quod meo sanguine in pactione provinciarum iceras, frangere noluisti,

Cic. Pis. 12, 28:

cum Gaditanis foedus icisse dicitur,

id. Balb. 15, 34; Cael. ap. Prisc. p. 886 P.:

orsi a foedere quod nobiscum icerant,

Tac. 12, 62 —

(Perh. not ante - Aug.) Desideriis icta fidelibus Quaerit patria Caesarem, smitten, tormented, Hor. C. 4, 5, 15:

novā re consules icti,

disturbed, Liv. 27, 9, 8; cf. id. 34, 17, 5:

conscientiā ictus,

id. 33, 28, 1:

metu icta,

id. 1, 16 et saep.:

haud secus quam pestifero sidere icti pavebant,

panic - stricken, id. 8, 9, 12:

domestico vulnere ictus,

by family affliction, Tac. Agr. 29:

si existunt, qui magnitudinem multum ultra se positam non icturi appetant,

reach, attain, Sen. Const. Sap. 3 med. —

Poet.:

saltat Milonius, ut semel icto Accessit fervor capiti numerusque lucernis,

i. e. smitten with wine, tipsy, Hor. S. 2, 1, 25.