hostiam

hostĭa (also fostia), ae, f. [2. hostio, acc. to Paul. ex Fest. p. 102 Müll.], an animal sacrificed, a victim, sacrifice (cf.: victima).

Lit.:

cum Trebatius doceat, hostiarum genera esse duo, unum in quo voluntas dei per exta disquiritur, alterum, in quo sola anima deo sacratur, unde etiam haruspices animales has hostias vocant,

Macr. S. 3, 5, 1:

illud ex institutis pontificum et haruspicum non mutandum est, quibus hostiis immolandum cuique deo,

Cic. Leg. 2, 12, 29:

ea prodigia partim majoribus hostiis partim lactentibus procurarentur,

Liv. 22, 1, 15:

majoribus hostiis rem divinam facere,

id. 31, 5, 3:

Veneri immolare hostiam,

Plaut. Poen. 2, 2:

hostiis propitiare Venerem,

id. ib. 4, 2, 25; cf.

v. 27: Pseudole, arcesse hostias, Victimas, lanios, ut ego huic sacrificem summo Jovi,

id. Ps. 1, 3, 93:

hostias immolare,

Cic. Div. 1, 42, 93:

hostias ad sacrificium praebere... hostias redimere (used interchangeably with victimae),

id. Inv. 2, 31, 96 sq.:

hostiae omnibus locis immolabantur,

Hirt. B. G. 8, 51, 3:

C. Mario per hostias dis supplicanti,

Sall. J. 63, 1:

nondum cum sanguine sacro Hostia caelestes pacificasset heros,

Cat. 68, 76:

ad scelus perficiendum caesis hostiis (shortly before: nocturna sacrificia),

Cic. Clu. 68, 194:

mactata hostia,

Hor. C. 1, 19, 16:

non sumptuosa blandior hostia Mollivit aversos Penates Farre pio et saliente mica,

id. ib. 3, 23, 18:

quadraginta hostiis sacrificare,

Liv. 41, 19, 2:

hostiis piare prodigia,

Tac. H. 5, 13:

si primis hostiis litatum non est,

Gell. 4, 6, 6:

ruminalis,

Plin. 8, 51, 77, § 206: maximam hostiam ovilli pecoris appellabant, non ab amplitudine corporis sed ab animo placidiore, Paul. ex Fest. p. 126 Müll.:

(Galli) humanis hostiis aras ac templa funestant,

Cic. Font. 10, 21 (for which:

Galli pro victimis homines immolant,

Caes. B. G. 6, 16, 2); cf.:

humanis hostiis litare,

Tac. G. 9:

humana,

Plin. 8, 22, 34, § 82.—Collect., Verg. A. 1, 334.—

Transf., Hostia, a group of stars belonging to the constellation Centaurus, Hyg. Astr. 3, 37.

* * *

* * *

* * *

ăd-ŏlĕo, ui. ultum, 2, v. a. [oleo].

To magnify; hence, in sacrificial language, to which this word chiefly belongs, to honor, to worship, or to offer in worship, to sacrifice, burn, according as it has such words as deos, aras, etc., or hostiam, viscera, and tura, for its object; v. explanation of this word in Non. 58, 21: “Adolere verbum est proprie sacra reddentium, quod significat votis ac supplicationibus numen auctius facere;” and “Adolere est urere, Verg. in Bucol. [8, 65], verbenasque adole pinguis et mascula tura. Adolere, augere, honorare, propitiare; et est verbum sacratum, ut macte, magis aucte.” etc.; so Serv. ad Verg. A. 1, 704: “Flammis adolere penates, i. e. colere, sed adolere est proprie augere. In sacris autem, kat euphêmismon, adolere per bonum omen dicitur, nam in aris non adolentur aliqua, sed cremantur,”) and ad E. 8, 65: “Adole: incende, sed kat euphêmismon dicitur;

nam adole est auge” (not used in Cic.): sanguine conspergunt aras adolentque altaria donis,

cover the altar with gifts, Lucr. 4, 1237:

castis adolet dum altaria taedis,

Verg. A. 7, 71:

verbenasque adole pingues et mascula tura,

id. E. 8, 65 (on which Serv. l. l.): flammis adolere penates, id. A. 1, 704:

viscera tauri,

Ov. F. 3, 803; 1, 276:

focos,

Stat. Th. 1, 514:

cruore captivo adolere aras,

to sprinkle the altars with the blood of captives, Tac. A. 14, 30:

precibus et igne puro altaria adolentur,

id. H. 2, 3: adolere honores, to honor the gods by offered gifts:

Junoni Argivae jussos adolemus honores,

Verg. A. 3, 547:

nullos aris adoleret honores,

Ov. M. 8, 741.—

In later Lat., in gen., to burn, consume by fire:

ut leves stipulae demptis adolentur aristis,

Ov. M. 4, 192:

id (corpus) igne adoleatur,

Col. 12, 31:

ut Aeneida, quam nondum satis elimāsset, adolerent,

Gell. 17, 10:

quas (prunas) gravi frigore adoleri multas jusserat,

Eutr. 10, 9.

ăd-ŏlĕo, ēre, v. n. [oleo], to give out or emit a smell or odor, to smell:

unde hic, amabo, unguenta adolent?

Plaut. Cas. 2, 3, 19 (cf. aboleo).

circum-do, dĕdi, dătum, dăre, v. a., lit. to put, set, or place around, i. e. both to wrap around (e. g. a mantle). and also to enclose (e. g. a town with a wall; syn.: cingo, vestio, saepio, circumvallo al.), with a twofold construction (cf. Zumpt, Gr. § 418).

Aliquid (alicui rei), to place something [p. 337] around something, to put, set around, etc. (class. in prose and poetry).

With dat.:

aër omnibus est rebus circumdatus appositusque,

Lucr. 6, 1035:

moenibus subjectos prope jam ignes circumdatosque restinximus,

Cic. Cat. 3, 1, 2:

circumdare fossam latam cubiculari lecto,

id. Tusc. 5, 20, 59:

satellites armatos contioni,

Liv. 34, 27, 5:

hinc patre hinc Catulo lateri circumdatis, Romam rediit,

i. e. one on each side, id. 30, 19, 9; 3, 28, 2:

milites sibi,

Tac. A. 13, 25:

arma umeris,

Verg. A. 2, 510:

licia tibi,

id. E. 8, 74:

vincula collo,

Ov. M. 1, 631:

bracchia collo,

id. ib. 9, 459; 9, 605; 6, 479;

and in tmesis: collo dare bracchia circum,

Verg. A. 6, 700 (cf. the simplex:

bracchia cervici dare,

Hor. C. 3, 9, 3):

lectis aulaea purpura,

Curt. 9, 7, 15:

cum maxime in hostiam itineri nostro circumdatam intuens,

i. e. divided, and part placed on each side of the way, Liv. 40, 13, 4.—

Without a dat.:

caedere januam saxis, ligna et sarmenta circumdare ignemque subicere coeperunt,

Cic. Verr. 2, 1, 27, § 69; 2, 1, 31, § 80:

ignes,

id. Pis. 38, 93:

custodias,

id. Cat. 4, 4, 8:

armata circumdatur Romana legio,

Liv. 1, 28, 3:

exercitu circumdato summā vi Cirtam irrumpere nititur,

Sall. J. 25, 9:

circumdatae stationes,

Tac. A. 1, 50:

murus circumdatus,

Caes. B. G. 1, 38:

turris toto opere circumdedit,

id. ib. 7, 72:

circumdato vallo,

Curt. 3, 2, 2:

lauream (sc. capiti),

Suet. Vit. 9.— Subst.: circumdăti, ōrum, m., those around, the surrounding soldiers:

circumdatos Antonius adloquitur,

Tac. H. 3, 63.—With an abl. loci:

toto oppido munitiones,

Hirt. B. G. 8, 34 fin.:

equites cornibus,

Liv. 33, 18, 9; and without dat., Tac. A. 14, 53.—With two accs.:

circumdare terram radices,

Cato, R. R. 114;

and per tmesin,

id. ib. 157.—

Trop. (most freq. in Tac.):

cancelli, quos mihi ipse circumdedi,

Cic. Quint. 10, 36:

nescio an majora vincula majoresque necessitates vobis quam captivis vestris fortuna circumdederit,

Liv. 21, 43, 3:

egregiam famam paci circumdedit,

i. e. conferred, imparted, Tac. Agr. 20; cf.:

principatus inanem ei famam,

id. H. 4, 11; id. Or. 37:

principi ministeria,

id. H. 2, 59; id. A. 14, 15.—In a Greek construction:

infula virgineos circumdata comptus,

encompassing, Lucr. 1, 88; Tac. H. 4, 45; id. A. 16, 25.—

Aliquem or aliquid (aliquā re), to surround some person or thing ( with something), to encompass, enclose, encircle with.

Lit.

In gen.:

animum (deus) circumdedit corpore et vestivit extrinsecus,

Cic. Univ. 6 fin.; cf.:

aether corpore concreto circumdatus undique,

Lucr. 5, 469:

portum moenibus,

Nep. Them. 6, 1:

regio insulis circumdata,

Cic. Fl. 12, 27:

villam statione,

Tac. A. 14, 8:

suam domum spatio,

id. G. 16:

collis operibus,

id. A. 6, 41:

vallo castra,

id. H. 4, 57:

Othonem vexillis,

id. ib. 1, 36:

canibus saltus,

Verg. E. 10, 57:

circumdato me bracchiis: meum collum circumplecte,

Plaut. As. 3, 3, 106:

collum filo,

Cat. 64, 377:

(aurum) circumdatum argento,

Cic. Div. 2, 65, 134: furvis circumdatus alis Somnus, * Tib. 2, 1, 89:

ad talos stola demissa et circumdata palla,

Hor. S. 1, 2, 99:

circumdedit se zonā,

Suet. Vit. 16:

circumdata corpus amictu,

Ov. M. 4, 313; cf. id. ib. 3, 666:

tempora vittis,

id. ib. 13, 643:

Sidoniam picto chlamydem circumdata limbo,

Verg. A. 4, 137.—

Esp. of a hostile surrounding, to surround, encompass, invest, besiege, etc.:

oppidum vallo et fossā,

Cic. Fam. 15, 4, 10:

oppidum quinis castris,

Caes. B. C. 3, 9:

cum legati... multitudine domum ejus circumdedissent,

Nep. Hann. 12, 4:

vallo atque fossā moenia circumdat,

Sall. J. 23, 1:

oppidum coronā,

Liv. 4, 47, 5:

quos (hostes) primo Camillus vallo circumdare est adortus,

id. 6, 8, 9:

fossā valloque urbem,

id. 25, 22, 8:

fossā duplicique vallo circumdatā urbe,

id. 28, 3, 5:

hostes exercitu toto,

Curt. 3, 8, 4. —

Trop.:

omni autem totam figuram mundi levitate circumdedit,

Cic. Univ. 6 init.:

exiguis quibusdam finibus oratoris munus circumdedisti,

have confined, circumscribed, id. de Or. 1, 62, 264; cf.:

minus octoginta annis circumdatum aevum,

Vell. 1, 17, 2:

pueritiam robore,

Tac. A. 12, 25:

fraude,

Sil. 7, 134; cf. id. 12, 477:

monstrorum novitate,

Quint. Decl. 18, 1.

circum-do, dĕdi, dătum, dăre, v. a., lit. to put, set, or place around, i. e. both to wrap around (e. g. a mantle). and also to enclose (e. g. a town with a wall; syn.: cingo, vestio, saepio, circumvallo al.), with a twofold construction (cf. Zumpt, Gr. § 418).

Aliquid (alicui rei), to place something [p. 337] around something, to put, set around, etc. (class. in prose and poetry).

With dat.:

aër omnibus est rebus circumdatus appositusque,

Lucr. 6, 1035:

moenibus subjectos prope jam ignes circumdatosque restinximus,

Cic. Cat. 3, 1, 2:

circumdare fossam latam cubiculari lecto,

id. Tusc. 5, 20, 59:

satellites armatos contioni,

Liv. 34, 27, 5:

hinc patre hinc Catulo lateri circumdatis, Romam rediit,

i. e. one on each side, id. 30, 19, 9; 3, 28, 2:

milites sibi,

Tac. A. 13, 25:

arma umeris,

Verg. A. 2, 510:

licia tibi,

id. E. 8, 74:

vincula collo,

Ov. M. 1, 631:

bracchia collo,

id. ib. 9, 459; 9, 605; 6, 479;

and in tmesis: collo dare bracchia circum,

Verg. A. 6, 700 (cf. the simplex:

bracchia cervici dare,

Hor. C. 3, 9, 3):

lectis aulaea purpura,

Curt. 9, 7, 15:

cum maxime in hostiam itineri nostro circumdatam intuens,

i. e. divided, and part placed on each side of the way, Liv. 40, 13, 4.—

Without a dat.:

caedere januam saxis, ligna et sarmenta circumdare ignemque subicere coeperunt,

Cic. Verr. 2, 1, 27, § 69; 2, 1, 31, § 80:

ignes,

id. Pis. 38, 93:

custodias,

id. Cat. 4, 4, 8:

armata circumdatur Romana legio,

Liv. 1, 28, 3:

exercitu circumdato summā vi Cirtam irrumpere nititur,

Sall. J. 25, 9:

circumdatae stationes,

Tac. A. 1, 50:

murus circumdatus,

Caes. B. G. 1, 38:

turris toto opere circumdedit,

id. ib. 7, 72:

circumdato vallo,

Curt. 3, 2, 2:

lauream (sc. capiti),

Suet. Vit. 9.— Subst.: circumdăti, ōrum, m., those around, the surrounding soldiers:

circumdatos Antonius adloquitur,

Tac. H. 3, 63.—With an abl. loci:

toto oppido munitiones,

Hirt. B. G. 8, 34 fin.:

equites cornibus,

Liv. 33, 18, 9; and without dat., Tac. A. 14, 53.—With two accs.:

circumdare terram radices,

Cato, R. R. 114;

and per tmesin,

id. ib. 157.—

Trop. (most freq. in Tac.):

cancelli, quos mihi ipse circumdedi,

Cic. Quint. 10, 36:

nescio an majora vincula majoresque necessitates vobis quam captivis vestris fortuna circumdederit,

Liv. 21, 43, 3:

egregiam famam paci circumdedit,

i. e. conferred, imparted, Tac. Agr. 20; cf.:

principatus inanem ei famam,

id. H. 4, 11; id. Or. 37:

principi ministeria,

id. H. 2, 59; id. A. 14, 15.—In a Greek construction:

infula virgineos circumdata comptus,

encompassing, Lucr. 1, 88; Tac. H. 4, 45; id. A. 16, 25.—

Aliquem or aliquid (aliquā re), to surround some person or thing ( with something), to encompass, enclose, encircle with.

Lit.

In gen.:

animum (deus) circumdedit corpore et vestivit extrinsecus,

Cic. Univ. 6 fin.; cf.:

aether corpore concreto circumdatus undique,

Lucr. 5, 469:

portum moenibus,

Nep. Them. 6, 1:

regio insulis circumdata,

Cic. Fl. 12, 27:

villam statione,

Tac. A. 14, 8:

suam domum spatio,

id. G. 16:

collis operibus,

id. A. 6, 41:

vallo castra,

id. H. 4, 57:

Othonem vexillis,

id. ib. 1, 36:

canibus saltus,

Verg. E. 10, 57:

circumdato me bracchiis: meum collum circumplecte,

Plaut. As. 3, 3, 106:

collum filo,

Cat. 64, 377:

(aurum) circumdatum argento,

Cic. Div. 2, 65, 134: furvis circumdatus alis Somnus, * Tib. 2, 1, 89:

ad talos stola demissa et circumdata palla,

Hor. S. 1, 2, 99:

circumdedit se zonā,

Suet. Vit. 16:

circumdata corpus amictu,

Ov. M. 4, 313; cf. id. ib. 3, 666:

tempora vittis,

id. ib. 13, 643:

Sidoniam picto chlamydem circumdata limbo,

Verg. A. 4, 137.—

Esp. of a hostile surrounding, to surround, encompass, invest, besiege, etc.:

oppidum vallo et fossā,

Cic. Fam. 15, 4, 10:

oppidum quinis castris,

Caes. B. C. 3, 9:

cum legati... multitudine domum ejus circumdedissent,

Nep. Hann. 12, 4:

vallo atque fossā moenia circumdat,

Sall. J. 23, 1:

oppidum coronā,

Liv. 4, 47, 5:

quos (hostes) primo Camillus vallo circumdare est adortus,

id. 6, 8, 9:

fossā valloque urbem,

id. 25, 22, 8:

fossā duplicique vallo circumdatā urbe,

id. 28, 3, 5:

hostes exercitu toto,

Curt. 3, 8, 4. —

Trop.:

omni autem totam figuram mundi levitate circumdedit,

Cic. Univ. 6 init.:

exiguis quibusdam finibus oratoris munus circumdedisti,

have confined, circumscribed, id. de Or. 1, 62, 264; cf.:

minus octoginta annis circumdatum aevum,

Vell. 1, 17, 2:

pueritiam robore,

Tac. A. 12, 25:

fraude,

Sil. 7, 134; cf. id. 12, 477:

monstrorum novitate,

Quint. Decl. 18, 1.

cŏmĭtor, ātus, 1, v. dep. a. [comes], to join one ' s self to any one as an attendant, to accompany, attend, follow (class.; esp. freq. after the Aug. per.); constr. with acc. or absol., with abstr. subjects by Cic. three times (qs. comitem esse) with dat. (v. B. b).

In gen.

With acc.:

propinqui Indutiomari comitati eos ex civitate excesserunt,

Caes. B. G. 6, 8:

matrem,

Lucr. 2, 640:

patrem,

Suet. Calig. 10; Curt. 3, 8, 12:

nautas fugā,

Verg. A. 4, 543:

Metellum in exsilium,

Suet. Gram. 3:

erilem filium in scholas,

id. ib. 23:

hostiam,

Verg. G. 1, 346:

iter alicujus,

id. A. 6, 112:

gressum erilem,

id. ib. 8, 462:

currum Augusti triumpho,

Suet. Tib. 6; id. Dom. 2 fin.:

rem militarem,

Tac. A. 11, 22.—

Absol. (esp. freq. in the Aug. poets and Tac.):

lanigerae comitantur oves,

Verg. A. 3, 660; Plin. Pan. 24, 3:

sex milia Dalmatarum, recens delectus, comitabantur,

Tac. H. 3, 50; 5, 1; id. G. 46:

non aequo comitantes ordine,

Sil. 4, 31; Dig. 17, 10, 15, § 16.—In the abl. absol. of the part. pres., with the attendance of, attended by, etc., sometimes to be translated by with, together with, and with a negative, without:

magnā comitante catervā,

Verg. A. 2, 40; 11, 498; Curt. 6, 5, 11.—In plur., Nep. Att. 22, 4; Ov. M. 11, 275; 13, 631; Tac. H. 3, 41; Suet. Ner. 48:

domino comitante,

Ov. M. 13, 402: nupsi non comitante deo, without the assent, against the will of the god (Hymen), Prop. 4 (5), 3, 16. —

Transf. to inanimate objects (cf. comes, I. B.).

With acc.:

comitatur fama unionis ejus parem, etc.,

Plin. 9, 35, 58, § 121:

quando comitetur semper artem decor,

Quint. 9, 4, 7; cf. also Curt. 8, 5, 16; Claud. C. Mal. Theod. 243; Dig. 45, 1, 126, § 1.—

With dat.:

(Tarquinio Superbo) aliquamdiu prospera fortuna comitata est,

Cic. Rep. 2, 24, 44:

tardis enim mentibus virtus non facile comitatur,

id. Tusc. 5, 24, 68:

cetera, quae comitantur huic vitae,

id. ib. 5, 35, 100.—

Absol.:

an est aliquid per se ipsum flagitiosum, etiam si nulla comitetur infamia?

Cic. Fin. 2, 19, 60:

Teucrum comitantibus armis Punica se quantis attollet gloria rebus!

Verg. A. 4, 48; Ov. M. 14, 235; id. F. 3, 865:

comitante opinione,

Tac. Agr. 9.—

In partic., to attend one to the grave:

(Eumenem) comitante toto exercitu humaverunt,

Nep. Eum. 13, 4; id. Att. 22, 4:

juvenem exanimum vano honore,

Verg. A. 11, 52; cf.:

supremum comitentur honorem,

id. ib. 11, 61.

inter-cīdo, īdi, īsum, 3, v. a. [caedo], to cut asunder, cut up, cut to pieces, divide, pierce, cut through.

Lit.:

harundinetum,

to thin out by cutting, Col. 4, 32, 4:

venas,

Plin. 11, 37, 65, § 174:

radices,

id. 18, 19, 49, 2, § 177:

olivas acuto calamo,

Pall. Nov. 22, 3:

lacus, interciso monte, in Nar defluit,

Cic. Att. 4, 15, 5; cf.:

an Isthmos intercidi possit,

Quint. 8, 3, 46:

aedis,

Dig. 9, 2, 49:

flammas ignis,

Vulg. Psa. 28, 7:

pontem,

to cut down, Liv. 36, 6.—

Esp., of accounts, to mutilate, falsify:

commentarios,

Plin. Ep. 6, 22, 4:

rationes dominicas,

Dig. 11, 3, 1, § 5. —

Transf., to part, divide, cut up, mangle, mutilate, destroy:

sententias,

to pervert in reading, Gell. 13, 30, 9:

lux intercisa,

Stat. Th. 2, 184:

jugum mediocri valle a castris intercisum,

separated, Hirt. B. G. 8, 14: dies intercisi, half-holidays: intercisi dies sunt, per quos mane et vesperi est nefas;

medio tempore, inter hostiam caesam et exta porrecta, fas: a quo quod fas tum intercedit: aut eo est intercisum nefas, intercisum,

Varr. L. L. 6, § 31 Müll.; cf. Macr. S. 1, 16; Ov. F. 1, 49. — Hence, intercīsē, adv., piecemeal, interruptedly, confusedly, Cic. Part. Or. 7, 24; Gell. 11, 2, 5:

dictum,

syncopated, id. 15, 3, 4.

inter-cĭdo, ĭdi, 3, v. n. [cado], to fall between.

Lit.:

ita in arto stipatae erant naves ut vix ullum telum in mari vanum intercideret,

Liv. 26, 39; 21, 8; 3, 10, 6.—

Transf.

To occur meanwhile, to happen:

si quae interciderunt, etc.,

Cic. Fam. 5, 8, 3. —

To fall to the ground, go to ruin, be lost, perish: pereant amici, dum una inimici intercidant, Poët. ap. Cic. Deiot. 9, 25:

intercidunt ova,

Plin. 9, 51, 74, § 163:

credo, quia nulla gesta res insignem fecerit consulatum, memoriā intercidisse,

Liv. 2, 8, 5:

utrum pejorem vocas, apud quem gratia beneficii intercidit, an apud quem etiam memoria?

Sen. Ben. 3, 1:

augur erat: nomen longis intercidit annis,

Ov. F. 2, 433:

sive (opera) exstant, sive intercidere,

Plin. 35, 8, 34, § 53:

haec sequenti tempore interciderunt,

Quint. 1, 5, 52:

cum verba intercidant invalescantque temporibus,

fall into disuse, become obsolete, id. 10, 2, 13:

quod si interciderit tibi nunc aliquid (= excidit e memoria),

something escapes you, you have forgotten something, Hor. S. 2, 4, 6.

mĕdĭālis, e, adj. [medius], middle; subst.: mĕdĭāle, is, n., the middle (late Lat.), Sol. 20, 9 al.

mĕdĭālis, e, adj.: medialem appellabant hostiam atram, quam meridie immolabant, Paul. ex Fest. p. 124 Müll.; cf. meridies init.

mĕdĭālis, e, adj. [medius], middle; subst.: mĕdĭāle, is, n., the middle (late Lat.), Sol. 20, 9 al.

mĕdĭālis, e, adj.: medialem appellabant hostiam atram, quam meridie immolabant, Paul. ex Fest. p. 124 Müll.; cf. meridies init.

nūdĭpĕdālĭa, ĭum, n. [nudipes].

[p. 1223] A religious procession of persons with bare feet, the barefoot festival, celebrated in seasons of great drought, to procure a fall of rain:

cum stupet caelum et aret annus, nudipedalia denuntiantur, magistratus purpuras ponunt, fasces retro avertunt, precem indigitant, hostiam instaurant,

Tert. Jejun. 16; id. Apol. 40; cf. Petr. 44; Sil. 3, 28.—

A going barefoot:

nudipedalia exercere,

Hier. in Ep. ad Galat. 4, 8.

opto, āvi, ātum, 1 (optassis for optaveris, Plaut. Mil. 3, 1, 75), v. a. [root op, whence Gr. OPTÔ, opsomai; qs. to look out, pick out, = legere, eligere], to choose, select (anteclass. and poet.;

syn. deligo): utrum vis, opta, dum licet,

Plaut. Rud. 3, 6, 14; id. Aul. prol. 11:

sapientius opta,

Ov. M. 2, 102: non video hic, quid magnopere optem, Lucil. ap. Non. 358, 13:

inhoneste parare divitias,

Ter. And. 4, 5, 2:

locum tecto,

Verg. A. 1, 425:

locum regno,

id. ib. 3, 109:

externos duces,

id. ib. 8, 503:

L. Furium optavit,

Liv. 6, 25.—Hence, in relig. lang.:

optatam hostiam, alii optimam, appellant eam, quam aedilis tribus constitutis hostiis optat, quam immolari velit,

Fest. p. 186 Müll. —

Transf., to wish, wish for, desire (the predominant signification of the word; cf.:

volo, cupio, desidero, aveo): tua vita optanda est, Ter Phorm. 1, 3, 12: nihil nisi quod honestum sit,

Cic. Off. 1, 20, 66:

aliquid votis,

Verg. A. 10, 279:

vestitus, quem cupimus optamusque,

Cic. Phil. 14, 1, 2:

fortunam,

id. Pis. 14, 32.—With ut (class. and freq.):

(Phaëthon) optavit, ut in currum patris tolleretur,

Cic. Off. 3, 25, 94:

numquam a dis immortalibus optabo. ut, etc.,

id. Cat. 2, 7, 15.—With subj.:

optavi, peteres caelestia sidera tarde,

Ov. Tr. 2, 57.—With inf.:

hunc videre saepe optabamus diem,

Ter. Hec. 4, 4, 29:

cujus integrā re consilium exquirere optassem,

Plin. Ep. 3, 4, 2:

officia mandare, deponere optantibus,

id. Pan. 87, 2:

Darius equestri proelio decernere optabat,

Curt. 3, 11, 1; 4, 12, 4:

meliores liberos habere,

Suet. Oth. 1 fin.; Tac. Or. 9.—With acc. and inf.:

impleri sinus optabamus,

Quint. 10, 7, 23:

ex Indiā sospitem ipsum reverti,

Curt. 10, 1, 7:

quem te esse opto,

Cic. Fam. 10, 20, 3: omnes mortales sese laudarier optant, Enn. ap. Aug. Trin. 13, 6 (Ann. v. 551 Vahl.). — Absol.:

optare hoc quidem est, non docere,

Cic. Tusc. 2, 13, 30; cf. id. Ac. 2, 38, 121; id Fat. 20, 47: optare alicui aliquid, to wish one any thing, in a good sense:

equidem tibi bona optavi omnia,

Plaut. Rud. 3, 2, 25:

tibi optamus eam rem publicam, in quā, etc.,

Cic. Brut. 97, 331;

but mostly in a bad sense (= imprecari): si totum exercitum mortem mihi optasse crederem, Liv 28, 27, 10: quid mali feci, ut mihi pejorem reditum quam exitum optares?

Sen. Ben. 6, 37, 2:

furorem et insaniam optare alicui,

id. Pis. 20, 46; id. Tusc. 1, 44, 107: aliquid ab aliquo, to desire, require, demand any thing of any one:

quodvis donum et praemium a me optato, id optatum feres,

Ter. Eun. 5, 8, 27:

hoc et pallidus optas,

pray for, Juv. 10, 189.—Hence, op-tātus, a, um, P. a., wished, desired, longed for, agreeable, pleasing, pleasant, dear (class.):

optati cives, populares, incolae,

Plaut. Aul. 3, 1, 1:

rumores,

Cic. Fam. 16, 21, 1:

gloria,

Juv. 10, 187.— Comp.:

nihil mihi fuit optatius, quam, ut, etc.,

Cic. Fam. 1, 5, 1.— Sup.:

vale, mi optime et optatissime frater,

Cic. Q. Fr. 2, 8, 2.—

Subst.: optātum, i, n., a wish, desire:

di tibi semper omnia optata offerant,

Ter. Ad. 5, 9, 21; cf.

afferant,

Plaut. Capt. 2, 2, 105: eveniunt optata deae. Ov. M. 6, 370:

impetrare optatum,

Cic. Off. 3, 25, 94:

praeter optatum meum,

against my wish, id. Pis. 20, 46:

meis optatis fortuna respondit,

id. Fam. 2, 1, 1:

mihi in optatis est,

it is my wish, I wish, id. ib. 2, 13, 2.—Hence, adv.: optā-tō, according to one's wish (class.):

optato venire,

Plaut. Am. 2, 2, 26:

mihi veneris,

Cic. Att. 13, 28, 3:

optato ventis aestate coortis,

Verg. A. 10, 405. ‡† optostrōtum, i, n. [optos-strôton], a brick pavement, Not. Tir. p. 164.

opto, āvi, ātum, 1 (optassis for optaveris, Plaut. Mil. 3, 1, 75), v. a. [root op, whence Gr. OPTÔ, opsomai; qs. to look out, pick out, = legere, eligere], to choose, select (anteclass. and poet.;

syn. deligo): utrum vis, opta, dum licet,

Plaut. Rud. 3, 6, 14; id. Aul. prol. 11:

sapientius opta,

Ov. M. 2, 102: non video hic, quid magnopere optem, Lucil. ap. Non. 358, 13:

inhoneste parare divitias,

Ter. And. 4, 5, 2:

locum tecto,

Verg. A. 1, 425:

locum regno,

id. ib. 3, 109:

externos duces,

id. ib. 8, 503:

L. Furium optavit,

Liv. 6, 25.—Hence, in relig. lang.:

optatam hostiam, alii optimam, appellant eam, quam aedilis tribus constitutis hostiis optat, quam immolari velit,

Fest. p. 186 Müll. —

Transf., to wish, wish for, desire (the predominant signification of the word; cf.:

volo, cupio, desidero, aveo): tua vita optanda est, Ter Phorm. 1, 3, 12: nihil nisi quod honestum sit,

Cic. Off. 1, 20, 66:

aliquid votis,

Verg. A. 10, 279:

vestitus, quem cupimus optamusque,

Cic. Phil. 14, 1, 2:

fortunam,

id. Pis. 14, 32.—With ut (class. and freq.):

(Phaëthon) optavit, ut in currum patris tolleretur,

Cic. Off. 3, 25, 94:

numquam a dis immortalibus optabo. ut, etc.,

id. Cat. 2, 7, 15.—With subj.:

optavi, peteres caelestia sidera tarde,

Ov. Tr. 2, 57.—With inf.:

hunc videre saepe optabamus diem,

Ter. Hec. 4, 4, 29:

cujus integrā re consilium exquirere optassem,

Plin. Ep. 3, 4, 2:

officia mandare, deponere optantibus,

id. Pan. 87, 2:

Darius equestri proelio decernere optabat,

Curt. 3, 11, 1; 4, 12, 4:

meliores liberos habere,

Suet. Oth. 1 fin.; Tac. Or. 9.—With acc. and inf.:

impleri sinus optabamus,

Quint. 10, 7, 23:

ex Indiā sospitem ipsum reverti,

Curt. 10, 1, 7:

quem te esse opto,

Cic. Fam. 10, 20, 3: omnes mortales sese laudarier optant, Enn. ap. Aug. Trin. 13, 6 (Ann. v. 551 Vahl.). — Absol.:

optare hoc quidem est, non docere,

Cic. Tusc. 2, 13, 30; cf. id. Ac. 2, 38, 121; id Fat. 20, 47: optare alicui aliquid, to wish one any thing, in a good sense:

equidem tibi bona optavi omnia,

Plaut. Rud. 3, 2, 25:

tibi optamus eam rem publicam, in quā, etc.,

Cic. Brut. 97, 331;

but mostly in a bad sense (= imprecari): si totum exercitum mortem mihi optasse crederem, Liv 28, 27, 10: quid mali feci, ut mihi pejorem reditum quam exitum optares?

Sen. Ben. 6, 37, 2:

furorem et insaniam optare alicui,

id. Pis. 20, 46; id. Tusc. 1, 44, 107: aliquid ab aliquo, to desire, require, demand any thing of any one:

quodvis donum et praemium a me optato, id optatum feres,

Ter. Eun. 5, 8, 27:

hoc et pallidus optas,

pray for, Juv. 10, 189.—Hence, op-tātus, a, um, P. a., wished, desired, longed for, agreeable, pleasing, pleasant, dear (class.):

optati cives, populares, incolae,

Plaut. Aul. 3, 1, 1:

rumores,

Cic. Fam. 16, 21, 1:

gloria,

Juv. 10, 187.— Comp.:

nihil mihi fuit optatius, quam, ut, etc.,

Cic. Fam. 1, 5, 1.— Sup.:

vale, mi optime et optatissime frater,

Cic. Q. Fr. 2, 8, 2.—

Subst.: optātum, i, n., a wish, desire:

di tibi semper omnia optata offerant,

Ter. Ad. 5, 9, 21; cf.

afferant,

Plaut. Capt. 2, 2, 105: eveniunt optata deae. Ov. M. 6, 370:

impetrare optatum,

Cic. Off. 3, 25, 94:

praeter optatum meum,

against my wish, id. Pis. 20, 46:

meis optatis fortuna respondit,

id. Fam. 2, 1, 1:

mihi in optatis est,

it is my wish, I wish, id. ib. 2, 13, 2.—Hence, adv.: optā-tō, according to one's wish (class.):

optato venire,

Plaut. Am. 2, 2, 26:

mihi veneris,

Cic. Att. 13, 28, 3:

optato ventis aestate coortis,

Verg. A. 10, 405. ‡† optostrōtum, i, n. [optos-strôton], a brick pavement, Not. Tir. p. 164.

opto, āvi, ātum, 1 (optassis for optaveris, Plaut. Mil. 3, 1, 75), v. a. [root op, whence Gr. OPTÔ, opsomai; qs. to look out, pick out, = legere, eligere], to choose, select (anteclass. and poet.;

syn. deligo): utrum vis, opta, dum licet,

Plaut. Rud. 3, 6, 14; id. Aul. prol. 11:

sapientius opta,

Ov. M. 2, 102: non video hic, quid magnopere optem, Lucil. ap. Non. 358, 13:

inhoneste parare divitias,

Ter. And. 4, 5, 2:

locum tecto,

Verg. A. 1, 425:

locum regno,

id. ib. 3, 109:

externos duces,

id. ib. 8, 503:

L. Furium optavit,

Liv. 6, 25.—Hence, in relig. lang.:

optatam hostiam, alii optimam, appellant eam, quam aedilis tribus constitutis hostiis optat, quam immolari velit,

Fest. p. 186 Müll. —

Transf., to wish, wish for, desire (the predominant signification of the word; cf.:

volo, cupio, desidero, aveo): tua vita optanda est, Ter Phorm. 1, 3, 12: nihil nisi quod honestum sit,

Cic. Off. 1, 20, 66:

aliquid votis,

Verg. A. 10, 279:

vestitus, quem cupimus optamusque,

Cic. Phil. 14, 1, 2:

fortunam,

id. Pis. 14, 32.—With ut (class. and freq.):

(Phaëthon) optavit, ut in currum patris tolleretur,

Cic. Off. 3, 25, 94:

numquam a dis immortalibus optabo. ut, etc.,

id. Cat. 2, 7, 15.—With subj.:

optavi, peteres caelestia sidera tarde,

Ov. Tr. 2, 57.—With inf.:

hunc videre saepe optabamus diem,

Ter. Hec. 4, 4, 29:

cujus integrā re consilium exquirere optassem,

Plin. Ep. 3, 4, 2:

officia mandare, deponere optantibus,

id. Pan. 87, 2:

Darius equestri proelio decernere optabat,

Curt. 3, 11, 1; 4, 12, 4:

meliores liberos habere,

Suet. Oth. 1 fin.; Tac. Or. 9.—With acc. and inf.:

impleri sinus optabamus,

Quint. 10, 7, 23:

ex Indiā sospitem ipsum reverti,

Curt. 10, 1, 7:

quem te esse opto,

Cic. Fam. 10, 20, 3: omnes mortales sese laudarier optant, Enn. ap. Aug. Trin. 13, 6 (Ann. v. 551 Vahl.). — Absol.:

optare hoc quidem est, non docere,

Cic. Tusc. 2, 13, 30; cf. id. Ac. 2, 38, 121; id Fat. 20, 47: optare alicui aliquid, to wish one any thing, in a good sense:

equidem tibi bona optavi omnia,

Plaut. Rud. 3, 2, 25:

tibi optamus eam rem publicam, in quā, etc.,

Cic. Brut. 97, 331;

but mostly in a bad sense (= imprecari): si totum exercitum mortem mihi optasse crederem, Liv 28, 27, 10: quid mali feci, ut mihi pejorem reditum quam exitum optares?

Sen. Ben. 6, 37, 2:

furorem et insaniam optare alicui,

id. Pis. 20, 46; id. Tusc. 1, 44, 107: aliquid ab aliquo, to desire, require, demand any thing of any one:

quodvis donum et praemium a me optato, id optatum feres,

Ter. Eun. 5, 8, 27:

hoc et pallidus optas,

pray for, Juv. 10, 189.—Hence, op-tātus, a, um, P. a., wished, desired, longed for, agreeable, pleasing, pleasant, dear (class.):

optati cives, populares, incolae,

Plaut. Aul. 3, 1, 1:

rumores,

Cic. Fam. 16, 21, 1:

gloria,

Juv. 10, 187.— Comp.:

nihil mihi fuit optatius, quam, ut, etc.,

Cic. Fam. 1, 5, 1.— Sup.:

vale, mi optime et optatissime frater,

Cic. Q. Fr. 2, 8, 2.—

Subst.: optātum, i, n., a wish, desire:

di tibi semper omnia optata offerant,

Ter. Ad. 5, 9, 21; cf.

afferant,

Plaut. Capt. 2, 2, 105: eveniunt optata deae. Ov. M. 6, 370:

impetrare optatum,

Cic. Off. 3, 25, 94:

praeter optatum meum,

against my wish, id. Pis. 20, 46:

meis optatis fortuna respondit,

id. Fam. 2, 1, 1:

mihi in optatis est,

it is my wish, I wish, id. ib. 2, 13, 2.—Hence, adv.: optā-tō, according to one's wish (class.):

optato venire,

Plaut. Am. 2, 2, 26:

mihi veneris,

Cic. Att. 13, 28, 3:

optato ventis aestate coortis,

Verg. A. 10, 405. ‡† optostrōtum, i, n. [optos-strôton], a brick pavement, Not. Tir. p. 164.

sī (orig. and ante-class. form seī), conj. [from a pronominal stem = Gr. he; Sanscr. sva-, self; cf. Corss. Ausspr. 1, 778; Curt. Gr. Etym. 396], a conditional particle, if.

Prop.

With indic.; so in gen., in conditions which are assumed to be true, with the verb in pres. or perf.; less freq. in imperf or pluperf.; and in conditions which may probably become true, with the verb in fut. or fut. perf. (Madv. Gram. § 332; Zumpt, Gram. § 517).

Pres.: SI IN IVS VOCAT, Fragm. XII. Tab. ap. Gell. 20, 1, 25, and ap. Porphyr. Hor. S. 1, 9, 65: SI MORBVS AEVITASVE VITIVM ESCIT... SI NOLET, etc., id. ap. Gell. l. l.: spero, si speres quicquam prodesse potis sunt, Enn. ap. Fest. p. 333 Müll. (Ann. v. 410 Vahl.):

si vis, dabo tibi testes,

Cic. Rep. 1, 37, 58:

si voltis,

id. ib. 1, 28, 44:

si placet,

id. ib. 2, 44, 71;

1, 21, 34: si tuo commodo fleri potest,

id. ib. 1, 9, 14:

si studia Graecorum vos tanto opere delectant,

id. ib. 1, 18, 30:

si populus plurimum potest,

id. ib. 3, 14, 23:

si Massilienses per delectos cives summā justitiā reguntur, inest tamen, etc.,

id. ib. 1, 27, 43; cf. id. Off. 3, 8, 35:

quid est, Catilina, quod jam amplius exspectes, si nec privata domus continere voces conjurationis tuae potest? si illustrantur, si erumpunt omnia?

id. Cat. 1, 3, 6:

si pudor quaeritur, si probitas, si fides, Mancinus haec attulit,

id. Rep. 3, 18, 28:

Si quaerimus, cur, etc.,

id. Brut. 95, 325. —Strengthened by modo:

magnifica quidem res, si modo est ulla,

Cic. Div. 1, 1, 1:

deliget populus, si modo salvus esse vult, optimum quemque,

id. Rep. 1, 34, 51:

quae (virtus) est una, si modo est, maxime munifica,

id. ib. 3, 8, 12; id. Tusc. 2, 4, 33; id. de Or. 2, 43, 182:

si quisquam est facilis, hic est,

id. Att. 14, 1, 2:

si ulla res est, quam tibi me petente faciendam putes, haec ea sit,

id. Q. Fr. 1, 2, 3, § 11:

SI AGNATVS NEC ESCIT, GENTILIS FAMILIAM NANCITOR, Fragm. XII. Tab. in Collat. Leg. Mos. et Rom. 16, 4: quae (libertas), si aequa non est, ne libertas quidem est,

Cic. Rep. 1, 31, 47; 1, 32, 49:

id si minus intellegitur, ex dissensionibus percipi potest,

id. Lael. 7, 23: BACANALIA SEI QVA SVNT, EXSTRAD QVAM SEI QVID IBEI SACRI EST... FACIATIS VTEI DISMOTA SIENT, S. C. de Bacch. fin.:

dicito, si quid vis, non nocebo,

Plaut. Am. 1, 1, 235:

si qui sunt, qui philosophorum auctoritate moveantur,

Cic. Rep. 1, 7, 12:

si quid generis istiusmodi me delectat, pictura delectat,

id. Fam. 7, 23, 3:

si aliquid dandum est voluptati,

id. Sen. 13, 44;

four times repeated,

id. ib. 11, 38.—So esp. after mirum est or miror, as expressing reality (= quod or cum; cf. Gr. ei):

noli mirari, si hoc non impetras,

Cic. Verr. 2, 2, 11, § 29:

ecquid mirum est, si tam ab amico animo pacem petit? Curt 4, 11, 4: miraris, si superbiam tuam ferre non possumus?

id. 8, 7, 14.—

With a negative conclusion, to denote that, although the condition is true, or is conceded, a certain inference does not follow: nec, si omne enuntiatum aut verum aut falsum est, sequitur ilico esse causas, etc.,

Cic. Fat. 12, 28:

nec. si non obstatur, propterea etiam permittitur,

id. Phil. 13, 6, 19:

si veniam meretur qui inprudens nocuit, non meretur praemium qui inprudens profuit,

Quint. 5, 10, 73:

nec ideo ignis minus urere potest, si in materiam incidit inviolabilem flammis,

Sen. Ben. 5, 5, 1.—

Imperf.:

ea si erant, magnas habebas omnibus, dis gratias,

Plaut. As. 1, 2, 17; Cic. Rep. 1, 27, 43:

si quis antea mirabatur, quid esset, quod, etc.,

id. Sest. 1.—

Perf.:

SI MEMBRVM RVPIT NI CVM EO PACIT TALIO ESTO, Fragm. XII. Tab. ap. Fest. s. v. talio, p. 363 Müll.: si animum contulisti in istam rationem, etc.,

Cic. Rep. 1, 23, 37:

si Roma condita est secundo anno Olympiadis septimae, etc.,

id. ib. 2, 10, 18:

quos (tyrannos) si boni oppresserunt, recreatur civitas: sin audaces, fit illa factio,

id. ib. 1, 44, 68; cf. id. ib. 1, 42, 65:

si ita sensit, ut loquitur,

id. ib. 3, 21, 32;

1, 27, 43: si modo hoc in Lycurgi potestate potuit esse,

id. ib. 2, 12, 24:

si modo in philosophiā aliquid profecimus,

id. Off. 3, 8, 37: si quis eorum [p. 1689] (servorum) sub centone crepuit, nullum mihi vitium facit, Cato ap. Fest. s. v. prohibere, p. 234 sq. Müll.:

si quid sceleste fecit,

Plaut. As. 2, 2, 27:

si quam opinionem jam vestris mentibus comprehendistis, etc.,

Cic. Clu. 2, 6:

si quando regi justo vim populus attulit regnove eum spoliavit, etc.,

id. Rep. 1, 42, 65; cf. id. ib. 1, 38, 59; id. Lael. 7, 24.—After mirum est or miror, to express a reality (cf. a, supra):

minime mirum, si ista res adhuc nostrā linguā inlustrata non est,

Cic. de Or. 2, 13, 55; id. Deiot. 4, 12:

quid mirum, si haec invitus amisi?

Tac. A. 12, 37:

miraris, si eo tempore matrona dicere potuit, escende?

Sen. Contr. 2, 13, 1:

minime est mirandum, si vita ejus fuit secura,

Nep. Cim. 4, 4.—Very often followed by certe, profecto, etc., to express a conclusion, as certain as the unquestionable assumption:

quod si fuit in re publicā tempus ullum, cum, etc., tum profecto fuit,

Cic. Brut. 2, 7:

si quisquam fuit umquam remotus ab inani laude, ego profecto is sum,

id. Fam. 15, 4, 13:

etenim si nulla fuit umquam tam imbecillo mulier animo, quae, etc., certe nos, etc.,

id. Fam. 5, 16, 6:

si umquam in dicendo fuimus aliquid, tum profecto, etc.,

id. Att. 4, 2, 2; id. Mil. 2, 4; 7, 19.—Esp. with a negative conclusion (v. a fin. supra, and cf. quia, etsi):

non, si tibi ante profuit, semper proderit,

Cic. Phil. 8, 4, 12:

non, si Opimium defendisti, idcirco te isti bonum civem putabunt,

id. de Or. 2, 40, 170:

neque enim, si tuae res gestae ceterorum laudibus obscuritatem attulerunt, idcirco Pompeii memoriam amisimus,

id. Deiot. 4, 12:

nec, si capitis dolorem facit, inutilis hominibus sol est,

Quint. 5, 10, 82.—

Pluperf.: si improbum Cresphontem existimaveras, etc., Enn. ap. Auct. Her. 2, 24, 38:

nec mirum, eos si orationes turbaverant,

Liv. 32, 20, 2 (Trag. v. 156 Vahl.):

si hoc ita fato datum erat, ut,

Liv. 30, 30, 3.—So esp. in indef. clauses of repeated action:

plausum si quis eorum aliquando acceperat, ne quid peccasset pertimescebat,

whenever, Cic. Sest. 49, 105:

si quando nostri navem religaverant, hostes succurrebant,

Caes. B. C. 2, 6:

si quando suis fortunis forte desperare coeperant,

id. B. G. 3, 12.—

Fut.: SI VOLET SVO VIVITO... SI VOLET PLVS DATO, Fragm. XII. Tab. ap. Gell. 20, 1, 45; cf.: si voles advortere animum, comiter monstrabitur, Enn. ap. Varr. L. L. 7, § 89 Müll. (Trag. v. 386 Vahl.); and:

alte spectare si voles, etc.,

Cic. Rep. 6, 23, 25:

si jam eminebit foras,

id. ib. 6, 26, 29:

si me audietis,

id. ib. 1, 19, 32:

si mutuas non potero certum est sumam fenore,

Plaut. As. 1, 3, 95:

id persequar, si potero, subtilius,

Cic. Rep. 2, 23, 42; cf. in the foll. z:

nihil (offendet) si modo opus exstabit,

id. ib. 5, 3, 5:

si quid te volam, ubi eris?

Plaut. As. 1, 1, 96: si quod aliud oikeion reperies, Cic. Att. 1, 10, 3.—

Fut. perf.: si te hic offendero, moriere, Enn. ap. Cic. Att. 7, 26, 1 (Trag. v. 301 Vahl.):

si nostram rem publicam vobis et nascentem et crescentem ostendero,

Cic. Rep. 2, 1, 3:

tum magis assentiere, si ad majora pervenero,

id. ib. 1, 40, 62:

expediri quae restant vix poterunt, si hoc incohatum reliqueris,

id. ib. 1, 35, 55;

1, 24, 38: pergratum mihi feceris, si de amicitiā disputaris,

id. Lael. 4, 16:

accommodabo ad eam (rem publicam), si potuero, omnem illam orationem, etc.... quod si tenere et consequi potuero, etc.,

id. Rep. 1, 46, 70; so,

si potuero,

id. ib. 2, 30, 53; id. Brut. 5, 21:

si potuerit,

id. Off. 3, 23, 89:

si modo id exprimere Latine potuero,

id. Rep. 1, 43, 66:

si modo interpretari potuero,

id. Leg. 2, 18, 45:

si ne ei caput exoculassitis,

Plaut. Rud. 3, 4, 26: si quid vos per laborem recte feceritis... Sed si quā per voluptatem nequiter feceritis, etc., Cato ap. Gell. 16, 1, 4:

de iis te, si qui me forte locus admonuerit, commonebo,

Cic. de Or. 3, 12, 47.—

With subj.; so in gen. of conditions assumed in statement, but implied not to be actual; the verb in pres. (rarely perf.) implies that the condition is still possible; in the imperf. and pluperf., that it is known to be unreal (Madv. Gram. § 347 sqq.; Zumpt, Gram. § 524).

Pres.:

si habeat aurum,

Plaut. Bacch. 1, 1, 12:

abire hinc nullo pacto possim, si velim,

id. ib. 2, 2, 2; so,

si velim,

Cic. Rep. 3, 10, 17:

cum ipsi auxilium ferre, si cupiant, non queant,

id. ib. 1, 5, 9:

si singulos numeremus,

id. ib. 3, 4, 7: si jus suum populi teneant, id. ib. 1, 32, 48:

si Scipionis desiderio me moveri negem,

id. Lael. 3, 10:

si ad verba rem deflectere velimus,

id. Caecin. 18, 51:

si quis varias gentes despicere possit, videat primum, etc.,

id. Rep. 3, 9, 14.—In expressing a wish ( poet. for utinam), usu. with O:

O si angulus ille accedat, qui, etc.,

Hor. S. 2, 6, 8; 2, 6, 10:

O mihi praeteritos referat si Juppiter annos,

Verg. A. 8, 560;

also alone: si nunc se nobis ille aureus arbore ramus Ostendat nemore in tanto!

would that, yet if, if however, id. ib. 6, 187:

si quā fata aspera rumpas, Tu Marcellus eris,

id. ib. 6, 882; cf. b, infra.—

Imperf.:

qui si unus omnia consequi posset, nihil opus esset pluribus, etc.,

Cic. Rep. 1, 34, 52:

quae descriptio si esset ignota vobis, explicaretur a me,

id. ib. 2, 22, 39:

si ullum probarem simplex rei publicae genus,

id. ib. 2, 23, 43:

quod non fecissent profecto, si nihil ad eos pertinere arbitrarentur,

id. Lael. 4, 13; cf. id. Verr. 2, 5, 51, § 133; v. Zumpt, Gram. § 525: SEI QVES ESENT, QVEI SIBEI DEICERENT, S. C. de Bacch (twice). —Also with O, expressing a wish ( poet.):

O si solitae quicquam virtutis adesset,

Verg. A. 11, 415;

and without O: si mihi, quae quondam fuerat... si nunc foret illa juventus,

id. ib. 5, 398.—

Perf.: SI INIVRIAM FAXIT ALTERI, VIGINTI QVINQVE AERIS POENAE SVNTO, Fragm. XII. Tabularum ap. Gell. 20, 1, 12: si jam data sit frux, Enn. ap. Prisc. p. 724 P. (Ann. v. 412 Vahl.):

perii, si me aspexerit!

Plaut. Am. 1, 1, 164:

victus sum, si dixeris,

id. ib. 1, 1, 272:

Romani si casu intervenerint,

Caes. B. G. 7, 20, Cic. Rep. 3, 5, 8.—

Pluperf.:

si aliter accidisset,

Cic. Rep. 1, 4, 7:

tum magis id diceres, si nuper in hortis Scipionis affuisses,

id. Lael. 7, 25:

mansisset eadem voluntas in eorum posteris, si regum similitudo permansisset,

id. Rep. 1, 41, 64:

si id fecisses,

id. Phil. 2, 2, 3; 2, 15, 38; 2, 36, 90:

si quis in caelum ascendisset, etc.,

id. Lael. 23, 88:

si aliquid de summā gravitate Pompeius remisisset,

id. Phil. 13, 1, 2.—

Ellipt.

With pron. indef:

istae artes, si modo aliquid, valent, ut acuant ingenia,

Cic. Rep. 1, 18, 30:

aut nemo, aut, si quisquam, ille sapiens fuit,

id. Lael. 2, 9; id. Or. 29, 103.—

In a negation, usu. si minus, si contra (= sin minus, sin aliter):

plures haec tulit una civitas, si minus sapientes, at certe summā laude dignos,

Cic. Rep. 3, 4, 7:

educ tecum omnes tuos: si minus, quam plurimos,

id. Cat. 1, 5, 10; id. de Or. 2, 16, 68, in this sense less freq. si non:

utrum cetera nomina digesta habes an non? Si non... si etiam,

id. Rosc. Com. 3, 9:

si haec civitas est, civem esse me: si non, exsulem esse, etc.,

id. Fam. 7, 3, 5; Plaut. Rud. 4, 3, 104 sq.; id. Ps. 3, 2, 87; id. Poen. 5, 2, 24; Hor. Ep. 1, 1, 66; 1, 6, 68; Liv. 28, 29, 4:

hic venit in judicium, si nihil aliud, saltem ut, etc.,

Cic. Verr. 2, 1, 58, § 152; so, si nihil aliud, Liv 22, 29; 30, 35; 45, 37 fin., Curt. 4, 6, 28:

si aliud nihil,

id. 2, 43.—

With forte:

intelleges esse nihil a me nisi orationis acerbitatem et, si forte, raro litterarum missarum indiligentiam reprehensam,

perhaps, Cic. Q. Fr. 1, 2, 2, § 7; cf.:

vereor, ne nihil sim tui, nisi supplosionem pedis imitatus et pauca quaedam verba et aliquem, si forte, motum,

id. de Or. 3, 12, 47.—

With quod, and if, but if, if however, if:

quod si in philosophiā tantum interest... quid tandem in causis existimandum est?

Cic. Or. 16, 51:

quod si fuit in re publicā tempus ullum... tum profecto fuit,

id. Brut. 2, 7:

quod si exemeris ex rerum naturā benevolentiae conjunctionem, nec domus ulla nec urbs stare poterit,

id. Lael. 7, 23; id. Rep. 3, 4, 7:

quod si non hic tantus fructus ostenderetur et si ex his studiis delectatio sola peteretur: tamen, etc.,

id. Arch. 7, 16; id. Cat. 2, 5, 10; id. Rosc. Com. 18, 54.—

In partic.

In subject or object-clauses, si with subj. sometimes takes the place of an inf.:

apud Graecos opprobrio fuit adulescentibus, si amatores non haberent,

Cic. Rep. 4, 3, 3: summa gloria constat ex tribus his;

si diligit multitudo, si fidem habet, etc.,

id. Off. 2, 9, 31:

unam esse spem salutis docent, si eruptione factā extremum auxilium experirentur,

Caes. B. G. 3, 5:

illud ignoscere aequum erit, si... ne tuam quidem gloriam praeponam, etc.,

Liv. 28, 41, 1; Nep. Ages. 4, 3: infinitum est, si singulos velim persequi. Sen. Q. N. 5, 17, 5; id. Tranq. 16, 2 (cf. si after mirum est, I. a. fin. supra).—

In subst. clauses, to denote a doubtful assumption or future event (cf. quod):

dixerunt, in eo verti puellae salutem, si postero die vindex injuriae ad tempus praesto esset,

Liv. 3, 46:

adjecerunt, Scipionem in eo positam habuisse spem pacis, si Hannibal et Mago ex Italiā non revocarentur,

id. 30, 23; 35, 18.—

Si with a relative takes the place of a relative clause, to express a class the existence or extent of which is doubtful: mortem proposuit, non eis solum qui illam rem gesserunt, sed eis etiam si qui non moleste tulerunt, i. e. if such there were, whether few or many, Cic. Phil. 13, 18, 39; id. Verr. 2, 1, 4, § 9:

dixit errare, si qui in bello omnis secundos rerum proventus expectent,

Caes. B. G. 7, 29:

errat, si quis existimat facilem rem esse donare,

Sen. Vit. Beat. 24, 1; Cic. Off. 2, 13, 44; Liv. 42, 31.—

In syllogistic reasonings:

si oportet velle sapere, dare operam philosophiae convenit. Oportet autem velle sapere, etc.,

Cic. Inv. 1, 36, 65:

si enim est verum, quod ita conectitur: si quis oriente Caniculā natus est, in mari non morietur, illud quoque verum est: si Fabius oriente Canicula natus est, Fabius in mari non morietur,

id. Fat. 6, 12.—

= etiamsi, with foll. tamen, even if, although, albeit (class.):

quae si exsequi nequirem, tamen, etc.,

Cic. Sen. 11, 38; cf.:

quae si causa non esset, tamen, etc.,

id. Mur. 4, 8; and:

quae si dubia essent, tamen, etc.,

Sall. J. 85, 48.—

Transf., in dependent clauses expressing an interrogation or doubt, it is nearly = num, but forms a looser connection, if, whether, if perchance (class., but very rare in Cic.):

ibo et visam huc ad eum, si forte est domi,

Plaut. Bacch. 3, 5, 4; Ter. Eun. 3, 4, 7; id. Heaut. 1, 1, 118; cf. id. Phorm. 3, 3, 20:

jam sciam, si quid titubatum est, ubi reliquias videro,

Plaut. Men. 1, 2, 33; cf. id. Merc. 1, 2, 44:

fatis incerta feror, si Juppiter unam Esse velit urbem,

Verg. A. 4, 110; Plaut. Mil. 4, 8, 52:

primum ab iis quaesivit, si aquam hominibus in totidem dies, quot frumentum imposuissent,

Liv. 29, 25; 39, 50:

id modo quaeritur, si (lex) majori parti et in summam prodest,

id. 34, 3; cf. id. 40, 49 fin.:

jam dudum exspecto, si tuom officium scias,

Plaut. Poen. prol. 12:

hanc (paludem) si nostri transirent, hostes exspectabant,

Caes. B. G. 2, 9; id. B. C. 2, 34; cf.:

Pompeius eadem spectans, si itinere impeditos deprehendere posset,

id. ib. 3, 75:

non recusavit quo minus vel extremo spiritu, si quam opem rei publicae ferre posset, experiretur,

Cic. Phil. 9, 1, 2; cf. id. de Or. 2, 85, 398:

statui expectandum esse si quid certius adferretur,

id. Fam. 15, 1, 2:

Philopoemen quaesivit si Lycortas incolumis evasisset,

Liv. 39, 50:

expertique simul, si tela artusque sequantur,

Val. Fl. 5, 562:

Helvetii nonnumquam interdiu, saepius noctu, si perrumpere possent, conati,

Caes. B. G. 1, 8 fin.; cf.:

temptata res est, si primo impetu capi Ardea posset,

Liv. 1, 57.—

With ellipsis of a verb or clause on which the condition depends (cf. I. c. supra): ei rei suam operam dat, si possiet illam invenire ( to see) whether he can, Plaut. Cist. 1, 3, 37:

L. Minucium cum omni equitatu praemittit, si quid celeritate itineris proficere possit,

to see, to try, Caes. B. G. 6, 29 fin.:

circumfunduntur hostes, si quem aditum reperire possent,

id. ib. 6, 37:

fame et inopiā adductos clam ex castris exisse, si quid frumenti in agris reperire possent,

id. ib. 7, 20, 10; cf. id. ib. 7, 55 fin.; 7, 89 fin.; id. B. C. 3, 8 fin.; 3, 56:

pergit ad speluncam, si forte eo vestigia ferrent,

Liv. 1, 7:

saxa volvebant, si quā Possent tectam aciem perrumpere,

Verg. A. 9, 512:

ad Gonnum castra movet, si potiri oppido posset,

Liv. 42, 67, 6: haud aspernatus Tullius, tamen, si vana adferantur, in aciem educit ( that he might be ready) if, etc., id. 1, 23, 6:

milites in praesidio erant, si quo operā eorum opus esset,

id. 27, 28, 5:

alii offerunt se, si quo usus operae sit,

id. 26, 9, 9: ille postea, si comitia sua non fierent, urbi minari, i. e. ( that he would attack it) if, etc., Cic. Att. 4, 3, 3:

Carthaginiensibus in Hasdrubale ita, si is movisset Syphacem, spes omnis erat,

Liv. 29, 35, 9; 5, 8, 9:

consul aedem Fortunae vovit, si eo die hostis fudisset,

id. 29, 36, 8: erat Athenis reo damnato, si fraus capitalis non esset, quasi [p. 1690] poenae aestimatio, Cic. de Or. 1, 54, 232: quattuor legiones Cornelio, si qui ex Etruriā novi motus nuntiarentur, relictae, to meet the case, that, to be ready, if, etc., Liv. 6, 22:

is in armis tenuit militem, si opus foret auxilio,

id. 5, 8:

ut patricios indignatio, si cum his gerendus esset honos, deterreret,

id. 4, 6, 10; 1, 40, 2; 24, 36.—

Si... si, for sive... sive, whether... or:

si deus si dea es,

Cato, R. R. 139; cf.:

hostiam si deo, si deae immolabant,

Gell. 2, 28, 3.

sī (orig. and ante-class. form seī), conj. [from a pronominal stem = Gr. he; Sanscr. sva-, self; cf. Corss. Ausspr. 1, 778; Curt. Gr. Etym. 396], a conditional particle, if.

Prop.

With indic.; so in gen., in conditions which are assumed to be true, with the verb in pres. or perf.; less freq. in imperf or pluperf.; and in conditions which may probably become true, with the verb in fut. or fut. perf. (Madv. Gram. § 332; Zumpt, Gram. § 517).

Pres.: SI IN IVS VOCAT, Fragm. XII. Tab. ap. Gell. 20, 1, 25, and ap. Porphyr. Hor. S. 1, 9, 65: SI MORBVS AEVITASVE VITIVM ESCIT... SI NOLET, etc., id. ap. Gell. l. l.: spero, si speres quicquam prodesse potis sunt, Enn. ap. Fest. p. 333 Müll. (Ann. v. 410 Vahl.):

si vis, dabo tibi testes,

Cic. Rep. 1, 37, 58:

si voltis,

id. ib. 1, 28, 44:

si placet,

id. ib. 2, 44, 71;

1, 21, 34: si tuo commodo fleri potest,

id. ib. 1, 9, 14:

si studia Graecorum vos tanto opere delectant,

id. ib. 1, 18, 30:

si populus plurimum potest,

id. ib. 3, 14, 23:

si Massilienses per delectos cives summā justitiā reguntur, inest tamen, etc.,

id. ib. 1, 27, 43; cf. id. Off. 3, 8, 35:

quid est, Catilina, quod jam amplius exspectes, si nec privata domus continere voces conjurationis tuae potest? si illustrantur, si erumpunt omnia?

id. Cat. 1, 3, 6:

si pudor quaeritur, si probitas, si fides, Mancinus haec attulit,

id. Rep. 3, 18, 28:

Si quaerimus, cur, etc.,

id. Brut. 95, 325. —Strengthened by modo:

magnifica quidem res, si modo est ulla,

Cic. Div. 1, 1, 1:

deliget populus, si modo salvus esse vult, optimum quemque,

id. Rep. 1, 34, 51:

quae (virtus) est una, si modo est, maxime munifica,

id. ib. 3, 8, 12; id. Tusc. 2, 4, 33; id. de Or. 2, 43, 182:

si quisquam est facilis, hic est,

id. Att. 14, 1, 2:

si ulla res est, quam tibi me petente faciendam putes, haec ea sit,

id. Q. Fr. 1, 2, 3, § 11:

SI AGNATVS NEC ESCIT, GENTILIS FAMILIAM NANCITOR, Fragm. XII. Tab. in Collat. Leg. Mos. et Rom. 16, 4: quae (libertas), si aequa non est, ne libertas quidem est,

Cic. Rep. 1, 31, 47; 1, 32, 49:

id si minus intellegitur, ex dissensionibus percipi potest,

id. Lael. 7, 23: BACANALIA SEI QVA SVNT, EXSTRAD QVAM SEI QVID IBEI SACRI EST... FACIATIS VTEI DISMOTA SIENT, S. C. de Bacch. fin.:

dicito, si quid vis, non nocebo,

Plaut. Am. 1, 1, 235:

si qui sunt, qui philosophorum auctoritate moveantur,

Cic. Rep. 1, 7, 12:

si quid generis istiusmodi me delectat, pictura delectat,

id. Fam. 7, 23, 3:

si aliquid dandum est voluptati,

id. Sen. 13, 44;

four times repeated,

id. ib. 11, 38.—So esp. after mirum est or miror, as expressing reality (= quod or cum; cf. Gr. ei):

noli mirari, si hoc non impetras,

Cic. Verr. 2, 2, 11, § 29:

ecquid mirum est, si tam ab amico animo pacem petit? Curt 4, 11, 4: miraris, si superbiam tuam ferre non possumus?

id. 8, 7, 14.—

With a negative conclusion, to denote that, although the condition is true, or is conceded, a certain inference does not follow: nec, si omne enuntiatum aut verum aut falsum est, sequitur ilico esse causas, etc.,

Cic. Fat. 12, 28:

nec. si non obstatur, propterea etiam permittitur,

id. Phil. 13, 6, 19:

si veniam meretur qui inprudens nocuit, non meretur praemium qui inprudens profuit,

Quint. 5, 10, 73:

nec ideo ignis minus urere potest, si in materiam incidit inviolabilem flammis,

Sen. Ben. 5, 5, 1.—

Imperf.:

ea si erant, magnas habebas omnibus, dis gratias,

Plaut. As. 1, 2, 17; Cic. Rep. 1, 27, 43:

si quis antea mirabatur, quid esset, quod, etc.,

id. Sest. 1.—

Perf.:

SI MEMBRVM RVPIT NI CVM EO PACIT TALIO ESTO, Fragm. XII. Tab. ap. Fest. s. v. talio, p. 363 Müll.: si animum contulisti in istam rationem, etc.,

Cic. Rep. 1, 23, 37:

si Roma condita est secundo anno Olympiadis septimae, etc.,

id. ib. 2, 10, 18:

quos (tyrannos) si boni oppresserunt, recreatur civitas: sin audaces, fit illa factio,

id. ib. 1, 44, 68; cf. id. ib. 1, 42, 65:

si ita sensit, ut loquitur,

id. ib. 3, 21, 32;

1, 27, 43: si modo hoc in Lycurgi potestate potuit esse,

id. ib. 2, 12, 24:

si modo in philosophiā aliquid profecimus,

id. Off. 3, 8, 37: si quis eorum [p. 1689] (servorum) sub centone crepuit, nullum mihi vitium facit, Cato ap. Fest. s. v. prohibere, p. 234 sq. Müll.:

si quid sceleste fecit,

Plaut. As. 2, 2, 27:

si quam opinionem jam vestris mentibus comprehendistis, etc.,

Cic. Clu. 2, 6:

si quando regi justo vim populus attulit regnove eum spoliavit, etc.,

id. Rep. 1, 42, 65; cf. id. ib. 1, 38, 59; id. Lael. 7, 24.—After mirum est or miror, to express a reality (cf. a, supra):

minime mirum, si ista res adhuc nostrā linguā inlustrata non est,

Cic. de Or. 2, 13, 55; id. Deiot. 4, 12:

quid mirum, si haec invitus amisi?

Tac. A. 12, 37:

miraris, si eo tempore matrona dicere potuit, escende?

Sen. Contr. 2, 13, 1:

minime est mirandum, si vita ejus fuit secura,

Nep. Cim. 4, 4.—Very often followed by certe, profecto, etc., to express a conclusion, as certain as the unquestionable assumption:

quod si fuit in re publicā tempus ullum, cum, etc., tum profecto fuit,

Cic. Brut. 2, 7:

si quisquam fuit umquam remotus ab inani laude, ego profecto is sum,

id. Fam. 15, 4, 13:

etenim si nulla fuit umquam tam imbecillo mulier animo, quae, etc., certe nos, etc.,

id. Fam. 5, 16, 6:

si umquam in dicendo fuimus aliquid, tum profecto, etc.,

id. Att. 4, 2, 2; id. Mil. 2, 4; 7, 19.—Esp. with a negative conclusion (v. a fin. supra, and cf. quia, etsi):

non, si tibi ante profuit, semper proderit,

Cic. Phil. 8, 4, 12:

non, si Opimium defendisti, idcirco te isti bonum civem putabunt,

id. de Or. 2, 40, 170:

neque enim, si tuae res gestae ceterorum laudibus obscuritatem attulerunt, idcirco Pompeii memoriam amisimus,

id. Deiot. 4, 12:

nec, si capitis dolorem facit, inutilis hominibus sol est,

Quint. 5, 10, 82.—

Pluperf.: si improbum Cresphontem existimaveras, etc., Enn. ap. Auct. Her. 2, 24, 38:

nec mirum, eos si orationes turbaverant,

Liv. 32, 20, 2 (Trag. v. 156 Vahl.):

si hoc ita fato datum erat, ut,

Liv. 30, 30, 3.—So esp. in indef. clauses of repeated action:

plausum si quis eorum aliquando acceperat, ne quid peccasset pertimescebat,

whenever, Cic. Sest. 49, 105:

si quando nostri navem religaverant, hostes succurrebant,

Caes. B. C. 2, 6:

si quando suis fortunis forte desperare coeperant,

id. B. G. 3, 12.—

Fut.: SI VOLET SVO VIVITO... SI VOLET PLVS DATO, Fragm. XII. Tab. ap. Gell. 20, 1, 45; cf.: si voles advortere animum, comiter monstrabitur, Enn. ap. Varr. L. L. 7, § 89 Müll. (Trag. v. 386 Vahl.); and:

alte spectare si voles, etc.,

Cic. Rep. 6, 23, 25:

si jam eminebit foras,

id. ib. 6, 26, 29:

si me audietis,

id. ib. 1, 19, 32:

si mutuas non potero certum est sumam fenore,

Plaut. As. 1, 3, 95:

id persequar, si potero, subtilius,

Cic. Rep. 2, 23, 42; cf. in the foll. z:

nihil (offendet) si modo opus exstabit,

id. ib. 5, 3, 5:

si quid te volam, ubi eris?

Plaut. As. 1, 1, 96: si quod aliud oikeion reperies, Cic. Att. 1, 10, 3.—

Fut. perf.: si te hic offendero, moriere, Enn. ap. Cic. Att. 7, 26, 1 (Trag. v. 301 Vahl.):

si nostram rem publicam vobis et nascentem et crescentem ostendero,

Cic. Rep. 2, 1, 3:

tum magis assentiere, si ad majora pervenero,

id. ib. 1, 40, 62:

expediri quae restant vix poterunt, si hoc incohatum reliqueris,

id. ib. 1, 35, 55;

1, 24, 38: pergratum mihi feceris, si de amicitiā disputaris,

id. Lael. 4, 16:

accommodabo ad eam (rem publicam), si potuero, omnem illam orationem, etc.... quod si tenere et consequi potuero, etc.,

id. Rep. 1, 46, 70; so,

si potuero,

id. ib. 2, 30, 53; id. Brut. 5, 21:

si potuerit,

id. Off. 3, 23, 89:

si modo id exprimere Latine potuero,

id. Rep. 1, 43, 66:

si modo interpretari potuero,

id. Leg. 2, 18, 45:

si ne ei caput exoculassitis,

Plaut. Rud. 3, 4, 26: si quid vos per laborem recte feceritis... Sed si quā per voluptatem nequiter feceritis, etc., Cato ap. Gell. 16, 1, 4:

de iis te, si qui me forte locus admonuerit, commonebo,

Cic. de Or. 3, 12, 47.—

With subj.; so in gen. of conditions assumed in statement, but implied not to be actual; the verb in pres. (rarely perf.) implies that the condition is still possible; in the imperf. and pluperf., that it is known to be unreal (Madv. Gram. § 347 sqq.; Zumpt, Gram. § 524).

Pres.:

si habeat aurum,

Plaut. Bacch. 1, 1, 12:

abire hinc nullo pacto possim, si velim,

id. ib. 2, 2, 2; so,

si velim,

Cic. Rep. 3, 10, 17:

cum ipsi auxilium ferre, si cupiant, non queant,

id. ib. 1, 5, 9:

si singulos numeremus,

id. ib. 3, 4, 7: si jus suum populi teneant, id. ib. 1, 32, 48:

si Scipionis desiderio me moveri negem,

id. Lael. 3, 10:

si ad verba rem deflectere velimus,

id. Caecin. 18, 51:

si quis varias gentes despicere possit, videat primum, etc.,

id. Rep. 3, 9, 14.—In expressing a wish ( poet. for utinam), usu. with O:

O si angulus ille accedat, qui, etc.,

Hor. S. 2, 6, 8; 2, 6, 10:

O mihi praeteritos referat si Juppiter annos,

Verg. A. 8, 560;

also alone: si nunc se nobis ille aureus arbore ramus Ostendat nemore in tanto!

would that, yet if, if however, id. ib. 6, 187:

si quā fata aspera rumpas, Tu Marcellus eris,

id. ib. 6, 882; cf. b, infra.—

Imperf.:

qui si unus omnia consequi posset, nihil opus esset pluribus, etc.,

Cic. Rep. 1, 34, 52:

quae descriptio si esset ignota vobis, explicaretur a me,

id. ib. 2, 22, 39:

si ullum probarem simplex rei publicae genus,

id. ib. 2, 23, 43:

quod non fecissent profecto, si nihil ad eos pertinere arbitrarentur,

id. Lael. 4, 13; cf. id. Verr. 2, 5, 51, § 133; v. Zumpt, Gram. § 525: SEI QVES ESENT, QVEI SIBEI DEICERENT, S. C. de Bacch (twice). —Also with O, expressing a wish ( poet.):

O si solitae quicquam virtutis adesset,

Verg. A. 11, 415;

and without O: si mihi, quae quondam fuerat... si nunc foret illa juventus,

id. ib. 5, 398.—

Perf.: SI INIVRIAM FAXIT ALTERI, VIGINTI QVINQVE AERIS POENAE SVNTO, Fragm. XII. Tabularum ap. Gell. 20, 1, 12: si jam data sit frux, Enn. ap. Prisc. p. 724 P. (Ann. v. 412 Vahl.):

perii, si me aspexerit!

Plaut. Am. 1, 1, 164:

victus sum, si dixeris,

id. ib. 1, 1, 272:

Romani si casu intervenerint,

Caes. B. G. 7, 20, Cic. Rep. 3, 5, 8.—

Pluperf.:

si aliter accidisset,

Cic. Rep. 1, 4, 7:

tum magis id diceres, si nuper in hortis Scipionis affuisses,

id. Lael. 7, 25:

mansisset eadem voluntas in eorum posteris, si regum similitudo permansisset,

id. Rep. 1, 41, 64:

si id fecisses,

id. Phil. 2, 2, 3; 2, 15, 38; 2, 36, 90:

si quis in caelum ascendisset, etc.,

id. Lael. 23, 88:

si aliquid de summā gravitate Pompeius remisisset,

id. Phil. 13, 1, 2.—

Ellipt.

With pron. indef:

istae artes, si modo aliquid, valent, ut acuant ingenia,

Cic. Rep. 1, 18, 30:

aut nemo, aut, si quisquam, ille sapiens fuit,

id. Lael. 2, 9; id. Or. 29, 103.—

In a negation, usu. si minus, si contra (= sin minus, sin aliter):

plures haec tulit una civitas, si minus sapientes, at certe summā laude dignos,

Cic. Rep. 3, 4, 7:

educ tecum omnes tuos: si minus, quam plurimos,

id. Cat. 1, 5, 10; id. de Or. 2, 16, 68, in this sense less freq. si non:

utrum cetera nomina digesta habes an non? Si non... si etiam,

id. Rosc. Com. 3, 9:

si haec civitas est, civem esse me: si non, exsulem esse, etc.,

id. Fam. 7, 3, 5; Plaut. Rud. 4, 3, 104 sq.; id. Ps. 3, 2, 87; id. Poen. 5, 2, 24; Hor. Ep. 1, 1, 66; 1, 6, 68; Liv. 28, 29, 4:

hic venit in judicium, si nihil aliud, saltem ut, etc.,

Cic. Verr. 2, 1, 58, § 152; so, si nihil aliud, Liv 22, 29; 30, 35; 45, 37 fin., Curt. 4, 6, 28:

si aliud nihil,

id. 2, 43.—

With forte:

intelleges esse nihil a me nisi orationis acerbitatem et, si forte, raro litterarum missarum indiligentiam reprehensam,

perhaps, Cic. Q. Fr. 1, 2, 2, § 7; cf.:

vereor, ne nihil sim tui, nisi supplosionem pedis imitatus et pauca quaedam verba et aliquem, si forte, motum,

id. de Or. 3, 12, 47.—

With quod, and if, but if, if however, if:

quod si in philosophiā tantum interest... quid tandem in causis existimandum est?

Cic. Or. 16, 51:

quod si fuit in re publicā tempus ullum... tum profecto fuit,

id. Brut. 2, 7:

quod si exemeris ex rerum naturā benevolentiae conjunctionem, nec domus ulla nec urbs stare poterit,

id. Lael. 7, 23; id. Rep. 3, 4, 7:

quod si non hic tantus fructus ostenderetur et si ex his studiis delectatio sola peteretur: tamen, etc.,

id. Arch. 7, 16; id. Cat. 2, 5, 10; id. Rosc. Com. 18, 54.—

In partic.

In subject or object-clauses, si with subj. sometimes takes the place of an inf.:

apud Graecos opprobrio fuit adulescentibus, si amatores non haberent,

Cic. Rep. 4, 3, 3: summa gloria constat ex tribus his;

si diligit multitudo, si fidem habet, etc.,

id. Off. 2, 9, 31:

unam esse spem salutis docent, si eruptione factā extremum auxilium experirentur,

Caes. B. G. 3, 5:

illud ignoscere aequum erit, si... ne tuam quidem gloriam praeponam, etc.,

Liv. 28, 41, 1; Nep. Ages. 4, 3: infinitum est, si singulos velim persequi. Sen. Q. N. 5, 17, 5; id. Tranq. 16, 2 (cf. si after mirum est, I. a. fin. supra).—

In subst. clauses, to denote a doubtful assumption or future event (cf. quod):

dixerunt, in eo verti puellae salutem, si postero die vindex injuriae ad tempus praesto esset,

Liv. 3, 46:

adjecerunt, Scipionem in eo positam habuisse spem pacis, si Hannibal et Mago ex Italiā non revocarentur,

id. 30, 23; 35, 18.—

Si with a relative takes the place of a relative clause, to express a class the existence or extent of which is doubtful: mortem proposuit, non eis solum qui illam rem gesserunt, sed eis etiam si qui non moleste tulerunt, i. e. if such there were, whether few or many, Cic. Phil. 13, 18, 39; id. Verr. 2, 1, 4, § 9:

dixit errare, si qui in bello omnis secundos rerum proventus expectent,

Caes. B. G. 7, 29:

errat, si quis existimat facilem rem esse donare,

Sen. Vit. Beat. 24, 1; Cic. Off. 2, 13, 44; Liv. 42, 31.—

In syllogistic reasonings:

si oportet velle sapere, dare operam philosophiae convenit. Oportet autem velle sapere, etc.,

Cic. Inv. 1, 36, 65:

si enim est verum, quod ita conectitur: si quis oriente Caniculā natus est, in mari non morietur, illud quoque verum est: si Fabius oriente Canicula natus est, Fabius in mari non morietur,

id. Fat. 6, 12.—

= etiamsi, with foll. tamen, even if, although, albeit (class.):

quae si exsequi nequirem, tamen, etc.,

Cic. Sen. 11, 38; cf.:

quae si causa non esset, tamen, etc.,

id. Mur. 4, 8; and:

quae si dubia essent, tamen, etc.,

Sall. J. 85, 48.—

Transf., in dependent clauses expressing an interrogation or doubt, it is nearly = num, but forms a looser connection, if, whether, if perchance (class., but very rare in Cic.):

ibo et visam huc ad eum, si forte est domi,

Plaut. Bacch. 3, 5, 4; Ter. Eun. 3, 4, 7; id. Heaut. 1, 1, 118; cf. id. Phorm. 3, 3, 20:

jam sciam, si quid titubatum est, ubi reliquias videro,

Plaut. Men. 1, 2, 33; cf. id. Merc. 1, 2, 44:

fatis incerta feror, si Juppiter unam Esse velit urbem,

Verg. A. 4, 110; Plaut. Mil. 4, 8, 52:

primum ab iis quaesivit, si aquam hominibus in totidem dies, quot frumentum imposuissent,

Liv. 29, 25; 39, 50:

id modo quaeritur, si (lex) majori parti et in summam prodest,

id. 34, 3; cf. id. 40, 49 fin.:

jam dudum exspecto, si tuom officium scias,

Plaut. Poen. prol. 12:

hanc (paludem) si nostri transirent, hostes exspectabant,

Caes. B. G. 2, 9; id. B. C. 2, 34; cf.:

Pompeius eadem spectans, si itinere impeditos deprehendere posset,

id. ib. 3, 75:

non recusavit quo minus vel extremo spiritu, si quam opem rei publicae ferre posset, experiretur,

Cic. Phil. 9, 1, 2; cf. id. de Or. 2, 85, 398:

statui expectandum esse si quid certius adferretur,

id. Fam. 15, 1, 2:

Philopoemen quaesivit si Lycortas incolumis evasisset,

Liv. 39, 50:

expertique simul, si tela artusque sequantur,

Val. Fl. 5, 562:

Helvetii nonnumquam interdiu, saepius noctu, si perrumpere possent, conati,

Caes. B. G. 1, 8 fin.; cf.:

temptata res est, si primo impetu capi Ardea posset,

Liv. 1, 57.—

With ellipsis of a verb or clause on which the condition depends (cf. I. c. supra): ei rei suam operam dat, si possiet illam invenire ( to see) whether he can, Plaut. Cist. 1, 3, 37:

L. Minucium cum omni equitatu praemittit, si quid celeritate itineris proficere possit,

to see, to try, Caes. B. G. 6, 29 fin.:

circumfunduntur hostes, si quem aditum reperire possent,

id. ib. 6, 37:

fame et inopiā adductos clam ex castris exisse, si quid frumenti in agris reperire possent,

id. ib. 7, 20, 10; cf. id. ib. 7, 55 fin.; 7, 89 fin.; id. B. C. 3, 8 fin.; 3, 56:

pergit ad speluncam, si forte eo vestigia ferrent,

Liv. 1, 7:

saxa volvebant, si quā Possent tectam aciem perrumpere,

Verg. A. 9, 512:

ad Gonnum castra movet, si potiri oppido posset,

Liv. 42, 67, 6: haud aspernatus Tullius, tamen, si vana adferantur, in aciem educit ( that he might be ready) if, etc., id. 1, 23, 6:

milites in praesidio erant, si quo operā eorum opus esset,

id. 27, 28, 5:

alii offerunt se, si quo usus operae sit,

id. 26, 9, 9: ille postea, si comitia sua non fierent, urbi minari, i. e. ( that he would attack it) if, etc., Cic. Att. 4, 3, 3:

Carthaginiensibus in Hasdrubale ita, si is movisset Syphacem, spes omnis erat,

Liv. 29, 35, 9; 5, 8, 9:

consul aedem Fortunae vovit, si eo die hostis fudisset,

id. 29, 36, 8: erat Athenis reo damnato, si fraus capitalis non esset, quasi [p. 1690] poenae aestimatio, Cic. de Or. 1, 54, 232: quattuor legiones Cornelio, si qui ex Etruriā novi motus nuntiarentur, relictae, to meet the case, that, to be ready, if, etc., Liv. 6, 22:

is in armis tenuit militem, si opus foret auxilio,

id. 5, 8:

ut patricios indignatio, si cum his gerendus esset honos, deterreret,

id. 4, 6, 10; 1, 40, 2; 24, 36.—

Si... si, for sive... sive, whether... or:

si deus si dea es,

Cato, R. R. 139; cf.:

hostiam si deo, si deae immolabant,

Gell. 2, 28, 3.