-
21 carpo
carpo, ĕre, carpsi, carptum - tr. - [st2]1 [-] arracher, détacher en arrachant, déchirer, lacérer. [st2]2 [-] cueillir, recueillir, récolter. [st2]3 [-] paître, brouter, manger, butiner, goûter, savourer. [st2]4 [-] harceler, tourmenter, inquiéter, affaiblir. [st2]5 [-] mettre en pièces, diviser. [st2]6 [-] [déchirer la réputation], calomnier, avilir, critiquer, censurer, blâmer. [st2]7 [-] parcourir, suivre (chemin). [st2]8 [-] faire usage de, passer (sa vie...), profiter de, jouir de (= fruor, capio). - ab arbore flores carpere: cueillir les fleurs de l'arbre. - herbam carpere: brouter l'herbe. - carpe cibos digitis, Ov. A. A. 3, 755: mange avec les doigts. - carpere auras vitales: respirer, vivre. - carpere novissimum agmen: harceler l’arrière-garde. - solane perpetua maerens carpere juventa, Virg. En. 4: vas-tu, profondément affligée, consumer ta jeunesse dans une perpétuelle solitude? - lana carpta: laine cardée. - dictatorem sermonibus carpere, Liv. 7, 12, 12: critiquer le dictateur. - nec carpsere jecur volucres, Ov. M. 10, 43: les oiseaux ne mangèrent plus le foie. - pede viam carpere: parcourir une route à pied. - supremum carpere iter parati, Hor. C. 2: prêts à prendre le chemin suprême (= prêts à mourir). - carpere prata, Virg.: traverser les prés. - carpe diem, quam minimum credula postero, Hor. O. 1: (Leuconoé) cueille le jour, et compte le moins possible sur le lendemain. - carpere sub dio somnos, Virg. G. 3, 435: profiter du sommeil en plein air.* * *carpo, ĕre, carpsi, carptum - tr. - [st2]1 [-] arracher, détacher en arrachant, déchirer, lacérer. [st2]2 [-] cueillir, recueillir, récolter. [st2]3 [-] paître, brouter, manger, butiner, goûter, savourer. [st2]4 [-] harceler, tourmenter, inquiéter, affaiblir. [st2]5 [-] mettre en pièces, diviser. [st2]6 [-] [déchirer la réputation], calomnier, avilir, critiquer, censurer, blâmer. [st2]7 [-] parcourir, suivre (chemin). [st2]8 [-] faire usage de, passer (sa vie...), profiter de, jouir de (= fruor, capio). - ab arbore flores carpere: cueillir les fleurs de l'arbre. - herbam carpere: brouter l'herbe. - carpe cibos digitis, Ov. A. A. 3, 755: mange avec les doigts. - carpere auras vitales: respirer, vivre. - carpere novissimum agmen: harceler l’arrière-garde. - solane perpetua maerens carpere juventa, Virg. En. 4: vas-tu, profondément affligée, consumer ta jeunesse dans une perpétuelle solitude? - lana carpta: laine cardée. - dictatorem sermonibus carpere, Liv. 7, 12, 12: critiquer le dictateur. - nec carpsere jecur volucres, Ov. M. 10, 43: les oiseaux ne mangèrent plus le foie. - pede viam carpere: parcourir une route à pied. - supremum carpere iter parati, Hor. C. 2: prêts à prendre le chemin suprême (= prêts à mourir). - carpere prata, Virg.: traverser les prés. - carpe diem, quam minimum credula postero, Hor. O. 1: (Leuconoé) cueille le jour, et compte le moins possible sur le lendemain. - carpere sub dio somnos, Virg. G. 3, 435: profiter du sommeil en plein air.* * *Carpo, carpis, carpsi, carptum, carpere. Virgil. Cueillir doulcement.\Flosculos orationis carpere. Cic. Cueillir.\Carpere, Accipere. vt Carpere quietem. Virg. Prendre son repos, Se reposer.\Aera carpere. Virgil. Prendre l'air.\Aera carpere alis. Ouid. Voler.\Cibum carpere. Varro. Manger, Prendre sa refection.\Cibos digitis carpere. Ouid. Prendre la viande aux doigts.\Dente carpere viscera alicuius. Ouid. Prendre aux dens, Mordre.\Carpere herbam oues dicuntur. Virg. Paistre, Brouter.\Ignauius carpere herbas. Virgil. Paistre laschement.\Gramina carpunt armenta. Virgil. Paissent l'herbe.\Anser vtilis non est locis consitis: quia quicquid tenerum contingere potest, carpit. Columel. Il broute, etc.\Carpere. Virgil. Passer legierement.\Fugam carpere. Sil. S'enfuir, Prendre la fuite.\Carpere prata fuga. Virgil. S'enfuir legierement parmi le prez.\Iter carpere. Martial. Cheminer.\Iter supremum carpere. Horat. Faire le dernier voyage, Mourir.\Viam carpere. Virgil. Cheminer, Aller son chemin.\Volatum carpere. Stat. Voler, Prendre son vol.\Carpere lanam, linum, etc. Virgil. Charpir, La tirer doulcement de la quenoille en filant.\Noctes carpere securas. Val. Flac. Dormir de nuict en seureté.\Oscula carpere. Ouid. Baiser.\Pecus carpere. Propert. Oster ou arracher la laine de dessus le dos, Plumer.\Pensum carpere. Horat. Filer.\Rura frigida carpere. Virgil. Aller aux champs, Mener les bestes aux champs.\Somnos carpere. Virgil. Dormir.\Carpere agmen, et similia. Liu. Surprendre et tuer par cy par là ceulx qui s'escartent et se separent de la grosse troupe et armee, Les prendre l'un aprés l'autre.\Carpere orationem membris minutioribus. Cic. La deviser par petites parcelles.\Carpere, Eligere. Terent. Vnum quicquid, quod quidem erit bellissimum, Carpam. Je prendray l'un aprés l'autre, le plus beau et le meilleur.\Carpere vires. Virgil. Blesser, Gaster, Attenuer, Diminuer.\Aluus, corpus ac vires carpit. Columel. Le flux de ventre amaigrist le corps, et debilite la force, Consume et mange, etc.\Forma carpitur suo spatio. Ouid. La beaulté se diminue par laps de temps.\Carpere faciem. Seruius. Deschirer le visage, Esgratigner.\Carpere aliquem. Ouid. Piller, Apovrir, Pilloter, Mettre en blanc, Le plumer.\Opes alicuius carpere. Ouid. L'apovrir, Luy oster ses biens, ou les diminuer.\Vitam carpere. Seneca. Oster la vie.\AEstu mens carpitur. Valer. Flac. L'esprit est vexé et travaillé de soulci.\Auro pectus carpitur. Propert. Est attenué et consumé d'avarice.\Igni caeco carpi. Virgil. Estre esprins d'amour.\Carpere. Cic. Reprendre, Accuser, Taxer, Blasmer.\Carpere. Frui. Persius, Carpamus dulcia. Faisons grand chere, Prenons, ou Donnons nous du bon temps. -
22 dormio
dormĭo, īre, dormīvi (dormĭi), dormītum - tr. - [st2]1 [-] passer (le temps) à dormir. - intr. [st2]2 [-] dormir. [st2]3 [-] dormir, être désoeuvré, ne rien faire. [st2]4 [-] être négligent. - nox est perpetua dormienda, Cat. 5, 6: il nous faut dormir une nuit éternelle. - tota mihi dormitur hiems, Mart. 13, 59: je dors tout l'hiver. - dormire in utramvis aurem, Ter.: dormir sur ses deux oreilles. - altum dormire: dormir profondément. - minimum dormitur, Juv. 6, 269: on dort très peu. - non omnibus dormio, Cic. Fam. 7, 24, 1: je ne dors pas pour tout le monde (= je vois clair quand je veux). - ire dormitum, Plaut.: aller se coucher. - dormire cum aliquo, Juv. 6, 34: coucher avec qqn (avoir des relations sexuelles avec qqn). - beneficia dormientibus deferuntur, Cic.: la fortune vient en dormant.* * *dormĭo, īre, dormīvi (dormĭi), dormītum - tr. - [st2]1 [-] passer (le temps) à dormir. - intr. [st2]2 [-] dormir. [st2]3 [-] dormir, être désoeuvré, ne rien faire. [st2]4 [-] être négligent. - nox est perpetua dormienda, Cat. 5, 6: il nous faut dormir une nuit éternelle. - tota mihi dormitur hiems, Mart. 13, 59: je dors tout l'hiver. - dormire in utramvis aurem, Ter.: dormir sur ses deux oreilles. - altum dormire: dormir profondément. - minimum dormitur, Juv. 6, 269: on dort très peu. - non omnibus dormio, Cic. Fam. 7, 24, 1: je ne dors pas pour tout le monde (= je vois clair quand je veux). - ire dormitum, Plaut.: aller se coucher. - dormire cum aliquo, Juv. 6, 34: coucher avec qqn (avoir des relations sexuelles avec qqn). - beneficia dormientibus deferuntur, Cic.: la fortune vient en dormant.* * *Dormio, dormis, dormiui, dormitum, penult. produ. dormire. Dormir.\Altum dormire. Iuuenal. Dormir profondement, Dormir fort.\Dormire in dexteram aurem, fiducia alterius. Plin. iunior. Ne craindre rien.\Dormire in vtranuis aurem. Terent. Dormir en asseurance et sans soulci.\In medios dormire dies. Horat. Jusques à midi.\In lucem dormire. Horat. Jusques à ce qu'il fait cler.\Dormire alicui. Cic. Faire le sourd ou le dormeur à aucun. -
23 secus
[st1]1 [-] sĕcŭs, adv.: - [abcl][b]a - loin. - [abcl]b - autrement, différemment. - [abcl]c - autrement qu'il ne faut, mal.[/b] - non multo secus, Cic.: [pas bien loin], à peu de chose près, peu s'en faut, environ. - hora fere undecima aut non multo secus, Cic. Mil. 29: à la onzième heure environ, ou peut s'en faut. - haud secus, Virg. En. 2, 382: pareillement, ainsi, de la même manière. --- cf. Virg. En. 12. 9; Tac. An. 6, 10, etc. - avec gén. neque multo secus in iis virium, Tac. An. 4, 5: et il n'y avait pas en elles une grande différence de force, elles n'étaient guère inférieures en force. - fit obviam Clodio hora fere undecima aut non multo secus, Cic. Mil. 10, 29: il rencontre Clodius à la onzième heure ou environ. - nisi quid tua secus sententia est, Plaut.: à moins que tu ne sois d'un avis différent. - quod secus est? Plaut.: quelle différence y a-t-il? - nemo dicet secus, Cic. Br. 293: personne ne dira autrement, le contraire. - recte secusne? Cic. Ac. 2, 135: est-ce à raison ou à tort? --- cf. Cic. Fin. 3, 44. - recte an secus, Pis. 68; bene aut secus, Liv. 7, 6: bien ou mal. - honestis an secus amicis uteretur, Tac. An. 13, 6: [il montrerait] s'il avait de bons ou de mauvais amis = s'il plaçait bien ou mal son amitié. - longe secus, Cic.: bien autrement. - quod si ita esset, ut quisque minimum esse in se arbitraretur, ita ad amicitiam esset aptissimus; quod longe secus est, Cic. Lael.: s'il en était ainsi, moins on aurait de confiance en ses propres forces et plus on serait capable d'amitié; or, c'est tout le contraire. - paulo secus, Cic.: un peu différemment. - recte an secus, nihil ad nos, Cic.: bien ou mal, cela ne nous regarde pas. - bene aut secus, Liv.: à tort ou à raison, bien ou mal. - utilis aut secus, Quint.: utile ou nuisible. - secus procedere, Sall. (secus cadere, Tac.): échouer. - secus quam ou secus atque, Cic.: autrement que. - ne quid fiat secus quam volumus, Cic. Att. 6, 2, 2: pour que rien n'arrive contre notre désir. - non secus ou haud secus: non autrement, comme. - non secus ac ou non secus atque ou non secus quam: non autrement que. - non dixi secus ac sentiebam, Cic.: je n'ai pas parlé autrement que je ne pensais. - eosque, qui secus quam decuit vixerunt, peccatorum suorum tum maxume paenitet, Cic. Div. 1: et quand ils ont vécu autrement qu'ils n'auraient dû, c'est alors qu'ils se repentent profondément de leurs fautes. - avec abl. abs. - haud secus quam silvis montibusque accensis, Liv. 22: comme si l'on avait mis le feu aux forêts et aux montagnes. - avec subj. de la sub. de cond. - non secus ac si ou haud secus quam si: non autrement que si, comme si. - tecum agam, non secus ac si meus esset frater, Cic. Mur.: j'agirai avec toi comme j'agirais à l'égard de mon frère. - haud secus, quam si in Capitolio immolaturus esset, sacrificium amplius solito apparari jussit, Liv. 45: il fit préparer un sacrifice plus pompeux que de coutume, tout comme s'il allait l'offrir au Capitole. - haud secus quam si in insidias incidissent, Liv. 2: comme s'ils étaient tombés dans une embuscade. - ordines tamen servantes, haud secus quam si imperio ducis cederet integra acies, Liv.: mais en gardant leur rang, comme si une armée intacte reculait sur ordre de son chef. - secus loqui de aliquo, Tac.: parler de qqn autrement qu'il ne convient, tenir des propos déplacés sur qqn. - ne quid de collega secus scriberet, Liv. 8: pour ne rien écrire de défavorable sur son collègue. [st1]2 [-] sĕcŭs, n. indécl.: c. sexus: sexe. - employé en gén. à l'acc. de relation is quem virile secus habebat, Asell. d. Gell. 2, 13, 5: l'enfant qu'il avait du sexe masculin. - cf. Gell. 3, 10, 7; Sisenna d. Non. 222, 27; Sall. d. Non. 222, 25. - liberorum capitum virile secus ad decem milia capta, Liv. 26: on fit environ dix mille prisonniers, tous de condition libre et de sexe masculin. - cf. Liv. 31, 44, 4; Tac. H. 5, 13. - au nomin., Tac. An. 4, 62. [st1]3 [-] sĕcŭs, prép. + acc. = secundum. - secus mare: le long de la mer. [st1]4 [-] sĕcŭs en composition - altrinsecus, adv.: - [abcl]a - de l'autre côté. - [abcl]b - des deux côtés, de part et d'autre. - utrimquesecus (utrinquesecus), adv.: de part et d'autre. - circumsecus, adv.: Apul. tout autour. - extrinsecus, adv.: - [abcl]a - au dehors, en dehors, à l'extérieur. - [abcl]b - hors de propos. - [abcl]c - en outre, en plus. - intrinsecus, adv.: intérieurement, au-dedans; de l'intérieur.* * *[st1]1 [-] sĕcŭs, adv.: - [abcl][b]a - loin. - [abcl]b - autrement, différemment. - [abcl]c - autrement qu'il ne faut, mal.[/b] - non multo secus, Cic.: [pas bien loin], à peu de chose près, peu s'en faut, environ. - hora fere undecima aut non multo secus, Cic. Mil. 29: à la onzième heure environ, ou peut s'en faut. - haud secus, Virg. En. 2, 382: pareillement, ainsi, de la même manière. --- cf. Virg. En. 12. 9; Tac. An. 6, 10, etc. - avec gén. neque multo secus in iis virium, Tac. An. 4, 5: et il n'y avait pas en elles une grande différence de force, elles n'étaient guère inférieures en force. - fit obviam Clodio hora fere undecima aut non multo secus, Cic. Mil. 10, 29: il rencontre Clodius à la onzième heure ou environ. - nisi quid tua secus sententia est, Plaut.: à moins que tu ne sois d'un avis différent. - quod secus est? Plaut.: quelle différence y a-t-il? - nemo dicet secus, Cic. Br. 293: personne ne dira autrement, le contraire. - recte secusne? Cic. Ac. 2, 135: est-ce à raison ou à tort? --- cf. Cic. Fin. 3, 44. - recte an secus, Pis. 68; bene aut secus, Liv. 7, 6: bien ou mal. - honestis an secus amicis uteretur, Tac. An. 13, 6: [il montrerait] s'il avait de bons ou de mauvais amis = s'il plaçait bien ou mal son amitié. - longe secus, Cic.: bien autrement. - quod si ita esset, ut quisque minimum esse in se arbitraretur, ita ad amicitiam esset aptissimus; quod longe secus est, Cic. Lael.: s'il en était ainsi, moins on aurait de confiance en ses propres forces et plus on serait capable d'amitié; or, c'est tout le contraire. - paulo secus, Cic.: un peu différemment. - recte an secus, nihil ad nos, Cic.: bien ou mal, cela ne nous regarde pas. - bene aut secus, Liv.: à tort ou à raison, bien ou mal. - utilis aut secus, Quint.: utile ou nuisible. - secus procedere, Sall. (secus cadere, Tac.): échouer. - secus quam ou secus atque, Cic.: autrement que. - ne quid fiat secus quam volumus, Cic. Att. 6, 2, 2: pour que rien n'arrive contre notre désir. - non secus ou haud secus: non autrement, comme. - non secus ac ou non secus atque ou non secus quam: non autrement que. - non dixi secus ac sentiebam, Cic.: je n'ai pas parlé autrement que je ne pensais. - eosque, qui secus quam decuit vixerunt, peccatorum suorum tum maxume paenitet, Cic. Div. 1: et quand ils ont vécu autrement qu'ils n'auraient dû, c'est alors qu'ils se repentent profondément de leurs fautes. - avec abl. abs. - haud secus quam silvis montibusque accensis, Liv. 22: comme si l'on avait mis le feu aux forêts et aux montagnes. - avec subj. de la sub. de cond. - non secus ac si ou haud secus quam si: non autrement que si, comme si. - tecum agam, non secus ac si meus esset frater, Cic. Mur.: j'agirai avec toi comme j'agirais à l'égard de mon frère. - haud secus, quam si in Capitolio immolaturus esset, sacrificium amplius solito apparari jussit, Liv. 45: il fit préparer un sacrifice plus pompeux que de coutume, tout comme s'il allait l'offrir au Capitole. - haud secus quam si in insidias incidissent, Liv. 2: comme s'ils étaient tombés dans une embuscade. - ordines tamen servantes, haud secus quam si imperio ducis cederet integra acies, Liv.: mais en gardant leur rang, comme si une armée intacte reculait sur ordre de son chef. - secus loqui de aliquo, Tac.: parler de qqn autrement qu'il ne convient, tenir des propos déplacés sur qqn. - ne quid de collega secus scriberet, Liv. 8: pour ne rien écrire de défavorable sur son collègue. [st1]2 [-] sĕcŭs, n. indécl.: c. sexus: sexe. - employé en gén. à l'acc. de relation is quem virile secus habebat, Asell. d. Gell. 2, 13, 5: l'enfant qu'il avait du sexe masculin. - cf. Gell. 3, 10, 7; Sisenna d. Non. 222, 27; Sall. d. Non. 222, 25. - liberorum capitum virile secus ad decem milia capta, Liv. 26: on fit environ dix mille prisonniers, tous de condition libre et de sexe masculin. - cf. Liv. 31, 44, 4; Tac. H. 5, 13. - au nomin., Tac. An. 4, 62. [st1]3 [-] sĕcŭs, prép. + acc. = secundum. - secus mare: le long de la mer. [st1]4 [-] sĕcŭs en composition - altrinsecus, adv.: - [abcl]a - de l'autre côté. - [abcl]b - des deux côtés, de part et d'autre. - utrimquesecus (utrinquesecus), adv.: de part et d'autre. - circumsecus, adv.: Apul. tout autour. - extrinsecus, adv.: - [abcl]a - au dehors, en dehors, à l'extérieur. - [abcl]b - hors de propos. - [abcl]c - en outre, en plus. - intrinsecus, adv.: intérieurement, au-dedans; de l'intérieur.* * *Secus, Praepositio, accusatiuo iungitur: vt Secus decursus aquarum. Aupres.\Secus, Aduerbium. Cic. Autrement.\Coepi secus agere, atque initio dixeram. Cic. Autrement que je n'avoye, etc.\Secus interpretari. Sueton. Juger mal des choses. B. -
24 sudor
sudor, sudoris, m. [st2]1 [-] sueur, transpiration. [st2]2 [-] travail, peine, efforts. [st2]3 [-] suintement, écoulement, fluide, liquide, liqueur. - sudore diffluens: couvert de sueur, tout en sueur. - sudorem excutere (facere, ciere, movere): faire transpirer. - sudorem emittere, Plin.: suer, être en sueur. - sudor caeli, Plin.: la rosée. - quantum illa bona sudoris exprimerent, Sen. (inter. indir.):... combien il fallait suer pour arriver à ces biens. - per artus sudor iit, Virg.: mon corps fut baigné de sueur. - fluunt sudore membra, Liv.: la sueur nous coule par tout le corps. - sudor ad imos talos manat, Hor.: la sueur me coule jusqu'au bas des talons (de la tête aux pieds). - multo sudore ac labore, Cic.: à force de sueurs, à force de peiner. - id multi sudoris est, Cic.: cela coûte beaucoup de peine, cela demande de grands efforts. - sudoris minimum habere, Hor.: être d'un travail aisé.* * *sudor, sudoris, m. [st2]1 [-] sueur, transpiration. [st2]2 [-] travail, peine, efforts. [st2]3 [-] suintement, écoulement, fluide, liquide, liqueur. - sudore diffluens: couvert de sueur, tout en sueur. - sudorem excutere (facere, ciere, movere): faire transpirer. - sudorem emittere, Plin.: suer, être en sueur. - sudor caeli, Plin.: la rosée. - quantum illa bona sudoris exprimerent, Sen. (inter. indir.):... combien il fallait suer pour arriver à ces biens. - per artus sudor iit, Virg.: mon corps fut baigné de sueur. - fluunt sudore membra, Liv.: la sueur nous coule par tout le corps. - sudor ad imos talos manat, Hor.: la sueur me coule jusqu'au bas des talons (de la tête aux pieds). - multo sudore ac labore, Cic.: à force de sueurs, à force de peiner. - id multi sudoris est, Cic.: cela coûte beaucoup de peine, cela demande de grands efforts. - sudoris minimum habere, Hor.: être d'un travail aisé.* * *Sudor, sudoris, pen. prod. Plin. Sueur.\Elicere sudorem. Cels. Faire suer.\Emittere sudorem. Plin. Suer.\Salsus sudor iit per artus. Virgil. La sueur luy decouloit par tout le corps.\Sudor, pro Labore. Cic. Travail. -
25 absum
ab-sum, āfuī, āfutūrus, abesse (ἄπειμι), weg-, fortsein (Ggstz. adesse), I) infolge einer Bewegung (Abwesenheit); dah. 1) im allg., weg-, nicht dasein, entfernt-, abwesend sein, ab domo, Plaut. u. Liv.: ab domo, ab re familiari paulo diutius, Liv.: ab urbe u. ex urbe, Cic.: ab alqo, Cic. – domo et foro, Cic.: nuptā lentus abesse tuā, Ov. – abesse longe, Cic.: longe gentium, Cic.: non longe hinc, Plaut.: propius, Cic.: procul, Cic.: tres menses, Ter. – dah. quare me, qui nullā lege abessem (abwesend [= in der Verbannung] sei), non restitui lege, sed revocari senatus auctoritate oportere, Cic. Sest. 73. – 2) insbes.: a) von der Teilnahme an etw. entfernt sein od. bleiben, wegbleiben, nicht teilnehmen, einer Sache nicht beiwohnen, einer Sache fern stehen, mit etw. nichts zu schaffen haben (Ggstz. adesse), ab hoc concilio, Caes.: a periculis, sich fern halten, Sall.: ab his studiis, Cic. – m. Abl., toto bello, Caes.: publicis consiliis, Liv. – afuisse in altercationibus, Cic. – b) alci od. ab alqo, mit seinem Beistande nicht dasein, fehlen, jmdm. nicht beistehen (versch. von deesse, jmd. im Stiche lassen), bes. als Verteidiger vor Gericht (Ggstz. alci adesse, alqm defendere, s. Halm zu Cic. Sull. 7 ed. mai.), qui Autronio non afuerim, Cic.: ne longe tibi Iuppiter absit, Ov.: nec dextrae erranti deus afuit, Verg.: et quo plus intererat, eo plus aberas a————me, je mehr ich deines Beistandes bedurfte, desto mehr verließest du mich, Cic.: longe iis fraternum nomen P.R. afuturum, werde ihnen nirgends etwas helfen, Caes. – absol., nusquam abero, Verg.: nobis absentibus, ohne unser Dazutun, Cic. – c) geistig abwesend sein, cum milite isto praesens absens ut sies, Ter. Eun. 192. – d) nicht dasein, fern sein, verbannt sein, dah. auch abgehen, u. in diesem Sinne = fehlen (versch. von deesse, mangeln, vermißt werden; vgl. Sorof Cic. de or. 1, 48), hoc unum illi, si nihil utilitatis habebat, afuit (war nicht da), si opus erat, defuit (fehlte, wurde vermißt), Cic.: studium semper adsit, cunctatio absit, Cic.: denique isto bono utare dum adsit; cum absit, ne requiras, Cic.: semper aves quod abest, Lucr.: praeter idoneum ducem nihil abest ad subvortendum imperium, Sall. fr. – m. ab u. Abl., unum a praetura tua abest, Plaut.: neque corpus neque animus a vobis aberit, Sall. – m. Dat., quid enim abest huic homini, quod si adesset, iure haec ei tribui et concedi putaremus, Cic.: si cui dentes vetustate absunt, Varr.: abest luctamen remo, man rudert ohne Anstrengung, Verg.: abest enim historia litteris nostris, Cic.: fraudem et sermoni et rei abesse, Liv.: cum partem abesse numero sensisset, Liv.: ratus pluribus curam, omnibus afuisse fortunam, Curt.II) infolge der Lage (Abstand); dah. 1) eig., von einem Punkte (räumlich od. zeitlich) weg-, entfernt-,————getrennt sein, abstehen, m. ab od. m. bl. Abl. u. absol., sowie mit u. ohne Bezeichnung des (räumlichen od. zeitlichen) Abstandes, paulum ab eius villa, Cic.: ab urbe milia passuum ducenta, Cic.: plus mille passibus a mari (v. einer Villa), Liv. fr.: quinque dierum iter ab Carthagine (v. einer Stadt), Liv.: bidui (v. Lager), Cic.: quatridui iter Laodiceā, Cic.: quatridui ab Autronio, Cic.: aequo spatio, Caes.: bidui spatio ab eo, Cic.: septem milium intervallo, Caes.: milibus passuum quattuor, Caes.: haud longe abesse potest, es muß nicht weit von hier sein, Plaut.: quoniam propius abes, weil du dort näher bist, Cic. – 2) übtr.: a) übh., von etw. entfernt sein, fern stehen, id enim vero hinc nunc abest, das liegt jetzt im weiten Felde, daran ist gegenwärtig nicht zu denken, Ter.: quod abest longissime, Cic.: u. so ab. longissime a vero, Cic.: longe a spe, Cic.: procul seditione, Liv.: paulum a capienda urbe, die Stadt beinahe einnehmen, Iustin.: cum ego ab ista laude non absim, mir dieser Ruhm nicht abgesprochen werden kann, Cic. – ille longe aberit, ut credat, wird weit entfernt sein zu glauben, Cic.: tantum aberat a bello, ut etc., Cic.: tantum afuit ab insolentia gloriae, ut etc., Nep.: tantum a paenitentia afuit, ut etc., Val. Max.: a quibus longe absunt, ut perseverent, Augustin. de civ. dei 9, 16, 1: sperare videor tantum afuturam esse orationem meam a minima suspicione offensionis tuae, te ut potius————obiurgem, quam ut ego etc., Cic.; u. so die unpers. haud multum od. haud (non, nec) procul abest od. non longe abest od. paulum (paululum) abest, quin etc., es ist nicht weit entfernt od. nahe dabei, es fehlt nicht viel, daß usw., beinahe möchte usw. (s. Zumpt § 540), Cic., Caes. u.a.; so auch non multum abest ab eo, quin etc., Caes. b.G. 5, 2, 2: neque longius abesse, quin etc., es fehle gar nicht viel, daß er usw., er sei darauf u. daran, zu usw., Caes. b.G. 3, 18, 4: minimum abest, quin etc., Suet. Aug. 14: paulo afuit, quin, Ammian.: nihil afore credunt, quin etc., es könne nicht fehlen, Verg. Aen. 8, 147: quid abest, quin etc., Liv. 8, 4, 2. Val. Max. 5, 3. ext. 3: abesse non potest, quin etc., Gracch. b. Cic. or. 233 u. Gell. 11, 13, 3: spätlat., parum abest, quin etc., Donat. vit. Verg. c. 8: u. persönl., haud multum afuere, quin opera perrumperent, Liv. fr. 36 (bei Prisc. 6, 22): nec ita multum omnes afuisse, quin accusatorem potius dementiae accusarent, Apul. apol. 37: adeo vehementer talum inverti, ut minimum afuerim, quin articulum etiam a crure defregerim, Apul. flor. 16. – Dah. die Redensart tantum abest, ut... ut, weit entfernt, daß... ist usw., deren Entstehung durch folgende drei Stellen deutlich wird: id tantum abest officio, ut nihil magis officio possit esse contrarium, Cic. de off. 1, 43: tantum abest ab eo, ut malum mors sit, ut verear, ne etc., Cic. Tusc. 1, 76 (vgl. Liv. 25, 6, II): u. so zu-————letzt: ego vero istos tantum abest ut ornem, ut effici non possit, quin eos oderim, d.i. weit entfernt, daß... vielmehr usw., Cic. Phil. 11, 36. – persönl. gebr., hoc detrimento milites nostri tantum afuerunt ut perturbarentur, ut incensi atque incitati magnas accessiones fecerint in operibus hostium expugnandis, Auct. b. Alex. 22, 1. – Spätlat., tantum aberat quominus aliquid nuntiaretur, ut etiam quae gesta non fuerant adicerentur, Heges. 3, 21, 1. – Zuw. tritt der zweite Satz, wie im Deutschen, auch selbständig auf, tantum afuit, ut inflammares nostros animos; somnum isto loco vix tenebamus, Cic. Brut. 278 (u. so Cic. de fin. 5, 57; ad Att. 13, 21, 5); od. es bildet das einfache tantum abest ut einen bloßen Nachsatz, wie Cic. ad Att. 6, 2, 1. – auch steht im zweiten Satz ut etiam, ut quoque, wie Cic. ep. 12, 15, 4. Suet. Tib. 50, 1; seltener ut contra, wie Liv. 6, 31, 4. – Spätlat. statt des ersten ut der Infinit., tantum abfuit laudare industrie gesta, ut etiam quaedam scriberet de etc., Amm. 15, 5, 36. – b) von etw. Unangenehmem entfernt-, also davon befreit-, frei sein, a culpa, Cic.: nihil a me abesse longius crudelitate, Caes. in Cic. ep.: a cupiditate pecuniae, Nep.: a reprehensione temeritatis absum, der Vorwurf bei Unbesonnenheit trifft mich nicht, Planc. in Cic. ep.: afuimus dolori, vergaßen den Schmerz, Ov. – c) v. ungehörigen, unangenehmen, lästigen Personen od. Dingen selbst, fern sein————od. bleiben, si vis afuisset, Liv. fr. 49 (50) bei Sen. suas. 6, 22. – bes. in der Wunschformel absit = fern sei od. bleibe, m. ab u. Abl., carnifex vero et obductio capitis et nomen ipsum crucis absit non modo a corpore civium Romanorum, sed etiam a cogitatione, oculis, auribus, Cic.: absint et picti squalentia terga lacerti pinguibus a stabulis, Verg.: u. absol., vos quoque abesse iubeo, Tibull.: procul absit gloria vulgi, Tibull.: absit periculum, Sall. fr.: dolus malus abesto! Not. Tir.: u. bes. absit invidia verbo od. absit verbo invidia, fern sei Vermessenheit der Rede, Liv.: u. so bl. absit invidia, Curt. – Dah. im Spätlat. die Formel absit m. folg. ut od. Infinit. = es sei ferne, Gott wolle verhüten, daß usw., Apul. u. Sulpic. Sev.: u. procul absit, Stat., od. quod absit, Apul., das sei ferne, das wolle Gott verhüten! – d) mit Willen, aus innerem Trieb u. dgl. von etw. entfernt, also ihm abgeneigt sein, a consilio fugiendi, Cic.: a periculis, sich von den Gefahren entfernt halten, Cic. – e) mit Rücksicht auf die Beschaffenheit od. Eigenschaft einer Sache od. Pers. fern sein, fern stehen, von etw. abweichen, quod certe abest a tua virtute et fide, Brut. in Cic. ep.: istae κολακειαι non longe absunt a scelere, Cic. – bei Vergleichen höher stehen, im Vorteil sein, nullā re magis absumus a natura ferarum, Cic.: qui longissime a te afuit, Cic. – u. tiefer stehen, weit nachstehen, multum ab iis, Cic.; u. so Hor. de art.————poët. 370. – f) von etw. noch fern sein, etw. nicht erreichen, a nitore Ciceronis, Quint.: a virtute alcis, Hor. – g) sich für etw. nicht eignen, sich nicht schicken, zu etw. nicht passen, ab forensi condicione, Cic.: a principis persona, Nep. – ⇒ statt abfui, abforem, abfore u. abfuturus haben die besten Handschriften u. auch die Ausgaben afui, aforem, afore, afuturus, s. Halm zu Cic. Sull. 7. p. 60 ed. mai. Osann zu Cic. de rep. 2, 69. p. 243. Heindorf zu Hor. sat. 1, 4, 104. Vgl. Neue-Wagener Formenl.3 2, 836 f. – arch. Konj. Präs. absiet, Cato r.r. 19, 1. – Form abfuat = absit, zweifelh. bei Fronto ep. ad am. 1, 14. p. 184 N. (viell. mit Eckstein abludat zu lesen).⇒ Partic., absēns, tis, abwesend, a) v. Menschen (Ggstz. praesens, coram), α) räumlich: me absente, in meiner Abwesenheit, Cic.: te praesente absente, du magst da sein od. nicht, Ter.: absente nobis, Ter. eun. 649. – Dah. v. Verbannten, absens mecum in gratiam rediit, Cic. – v. Verstorbenen, absentes (poëtae) sunt pro praesentibus, Plaut. Cas. prol. 20; u. so Vitr. 7. pr. § 8. – u. von solchen, die, obgleich in Rom, bei öffentlichen Bewerbungen nicht als Mitbewerber erscheinen, Cic. de rep. 6, 11 (u. dazu Moser). Liv. 4, 42, 1 (u. dazu Drak.). – u. von solchen, die sich nicht vor Gericht stellen, de absente iudicare, Cic.; vgl. Halm zu Cic. Verr. 4, 40. – b) von Orten u. Dingen, entfernt, Rhodos, urbs, Hor.:————rogus, Mart.: comae, nicht wirklich vorhandene, falsche, Mart. – versus absentes dicere, auswendig hersagen, Gell. 20, 10, 4. – c) geistig nicht bei der Sache, abwesend, mente ac sensu absentissimus, Augustin. confess. 4, 4. -
26 absum
ab-sum, āfui (better than abfui), āfŭtārus (aforem, afore), v. n., in its most general signif., to be away from, be absent.I.In gen.A.Absol. without designating the distance (opp. adsum):B.num ab domo absum?
Plaut. Ep. 5, 2, 16:me absente atque insciente,
id. Trin. 1, 2, 130:domini ubi absunt,
are not at home, not present, Ter. Eun. 3, 5, 53: facile aerumnam ferre possum, si inde abest injuria, Caecil. ap. Non. 430, 18.—With reference to the distance in space or time; which is expressed either by a definite number, or, in gen., by the advs. multum, paulum (not parum, v. below) longe, etc.:II.edixit, ut ab urbe abesset milia pass. ducenta,
Cic. Sest. 12, 29:castra, quae aberant bidui,
id. Att. 5, 16:hic locus aequo fere spatio ab castris Ariovisti et Caesaris aberat,
Caes. B. G. 1, 43:haud longe abesse oportet,
he ought not to be far hence, Plaut. Am. 1, 1, 166:legiones magnum spatium aberant,
Caes. B. G. 2, 17:menses tres abest,
Ter. Heaut. 1, 1, 66:haud permultum a me aberit infortunium,
Ter. Heaut. 4, 2, 1; Cic. Fam. 2, 7.—With the simple abl. for ab:paulumque cum ejus villa abessemus,
Cic. Ac. 1, 1 Görenz; but, ab ejus villa, B. and K.; cf.:nuptā abesse tuā,
Ov. R. Am. 774.— With inter:nec longis inter se passibus absunt,
Verg. A. 11, 907.—With prope, propius, proxime, to denote a short distance:nunc nobis prope abest exitium,
is not far from, Plaut. Aul. 2, 3, 8;so with est: prope est a te Deus, tecum est,
Sen. Ep. 41:loca, quae a Brundisio propius absunt, quam tu, biduum,
Cic. Att. 8, 14:quoniam abes propius,
since you are nearer, id. ib. 1, 1:existat aliquid, quod... absit longissime a vero,
id. Ac. 2, 11, 36; so id. Deiot. 13; Caes. ap. Cic. Att. 9, 16 al.—Hence the phrase: tantum abest, ut—ut, so far from — that, etc. (Zumpt, §779), the origin of which is evident from the following examples from Cic. (the first two of which have been unjustly assailed): id tantum abest ab officio, ut nihil magis officio possit esse contrarium, Off. 1, 14 (with which comp. the person. expression: equidem tantum absum ab ista sententia, ut non modo non arbitrer... sed, etc.,
id. de Or. 1, 60, 255):tantum abest ab eo, ut malum mors sit, ut verear, ne, etc.,
id. Tusc. 1, 31, 76: ego vero istos tantum abest ut ornem, ut effici non possit, quin eos oderim, so far am I from — that, id. Phil. 11, 14; sometimes etiam or quoque is added to the second clause, Lentul. ap. Cic. Fam. 12, 15, 2; Suet. Tib. 50; more rarely contra, Liv. 6, 31, 4. Sometimes the second ut is left out:tantum afuit, ut inflammares nostros animos: somnum isto loco vix tenebamus,
Cic. Brut. 80, 278; on the contrary, once in Cic. with a third ut: tantum abest ut nostra miremur, ut usque eo difficiles ac morosi simus, ut nobis non satisfaciat ipse Demosthenes, Or. 29, 104.Hence,A.To be away from any thing unpleasant, to be freed or free from:B.a multis et magnis molestiis abes,
Cic. Fam. 4, 3:a culpa,
id. Rosc. Am. 20: a reprehensione temeritatis, Planc. ap. Cic. Fam. 10, 23.To be removed from a thing by will, inclination, etc.; to be disinclined to (syn. abhorreo)' a consilio fugiendi, Cic. Att. 7, 24:C.ab istis studiis,
id. Planc. 25:ceteri a periculis aberant,
kept aloof from, avoided, Sall. C. 6, 3. toto aberant bello, Caes. B. G. 7, 63.To be removed from a thing in regard to condition or quality, i. e. to be different from, to differ = abhorrere abest a tua virtute et fide, Brut. et Cass. ap. Cic. Fam. 11, 2: istae kolakeiai non longe absunt a scelere, id. Att. 13, 30:D.haec non absunt a consuetudine somniorum,
id. Divin. 1, 21, [p. 13] 42.—Since improvement, as well as deterioration, may constitute the ground of difference, so absum may, according to its connection, designate the one or the other:nullā re longius absumus a naturā ferarum,
in nothing are we more elevated above the nature of the brute, Cic. Off. 1, 16, 50;so also the much-contested passage,
Cic. Planc. 7, 17: longissime Plancius a te afuit, i. e. valde, plurimis suffragiis, te vicit, was far from you in the number of votes, i. e. had the majority; v. Wunder ad Planc. proleg. p. 83 sq.; on the other hand, to be less, inferior: longe te a pulchris abesse sensisti, Cic. Fragm. ap. Non. 339, 23:multum ab eis aberat L. Fufius,
id. Brut. 62, 222; so Hor. A. P. 370.Not to be suitable, proper, or fit for a thing:E.quae absunt ab forensi contentione,
Cic. Or. 11, 37:ab principis personā,
Nep. Ep. 1, 2.To be wanting, = desum, Pac. ap. Cic. Fin. 5, 11, 31 (Trag. Rel. p. 122 Rib.):F.unum a praeturā tuā abest,
one thing is wanting to your praetorship, Plaut. Ep. 1, 1, 25: quaeris id quod habes;quod abest non quaeris,
Ter. Heaut. 5, 4, 16; cf. Lucr. 3, 970 and 1095.—After Cicero, constr. in this signif. with dat.:quid huic abesse poterit de maximarum rerum scientiā?
Cic. de Or. 1, 11, 48:abest enim historia litteris nostris,
history is yet wanting to our literature, id. Leg. 2, 5.—So esp. in the poets:donec virenti canities abest morosa,
Hor. C. 1, 9, 17; 3, 24, 64; Ov. M. 14, 371.—Hence the phrase non multum (neque multum), paulum, non (haud) procul, minimum, nihil abest, quin. not much, little, nothing is wanting that (Zumpt, Gr. § 540); but not parum, since parum in good classical authors does not correspond in meaning with non multum, but with non satis (v. parum):neque multum abesse ab eo, quin, etc.,
Caes. B. G. 5, 2, 2; and absol.:neque multum afuit quin,
id. B. C. 2, 35, 4:paulumque afuit quin, ib. § 2: legatos nostros haud procul afuit quin violarent,
Liv. 5, 4 fin.:minimum afuit quin periret,
was within a little of, Suet. Aug. 14:nihil afore credunt quin,
Verg. A. 8, 147 al.Abesse alicui or ab aliquo, to be wanting to any one, to be of no assistance or service to (opp. adsum):G.ut mirari Torquatus desinat, me, qui Antonio afuerim, Sullam defendere,
Cic. Sull. 5: facile etiam absentibus nobis ( without our aid) veritas se ipsa defendet, id. Ac. 2, 11, 36:longe iis fraternum nomen populi Romani afuturum,
Caes. B. G. 1, 36. So also Cic. Planc. 5, 13: et quo plus intererat, eo plus aberas a me, the more I needed your assistance, the more you neglected me, v. Wunder ad h. l.; cf. also Sall. C. 20 fin.Cicero uses abesse to designate his banishment from Rome (which he would never acknowledge as such):A.qui nullā lege abessem,
Cic. Sest. 34, 37; cf.: discessus. —Hence, absens, entis ( gen. plur. regul. absentium;absentum,
Plaut. Stich. 1, 1, 5), P. a., absent (opp. praesens).In gen.:B.vos et praesentem me curā levatis et absenti magna solatia dedistis,
Cic. Brut. 3, 11; so id. Off. 3, 33, 121; id. Verr. 2, 2, 17:quocirca (amici) et absentes adsunt et egentes abundant,
id. Lael. 7, 23:ut loquerer tecum absens, cum coram id non licet,
id. Att. 7, 15:me absente,
id. Dom. 3; id. Cael. 50:illo absente,
id. Tull. 17; id. Verr. 2, 60:absente accusatore,
id. ib. 2, 99 al.— Sup.:mente absentissimus,
Aug. Conf. 4, 4.—Of things (not thus in Cic.):Romae rus optas, absentem rusticus urbem tollis ad astra,
Hor. S. 2, 7, 28; so,Rhodus,
id. Ep. 1, 11, 21:rogus,
Mart. 9, 77, 8:venti,
Stat. Th. 5, 87:imagines rerum absentium,
Quint. 6, 2, 29:versus,
Gell. 20, 10.—In partic.1.In conversat. lang.(α).Praesens absens, in one's presence or absence:(β).postulo ut mihi tua domus te praesente absente pateat,
Ter. Eun. 5, 8, 29.—Absente nobis turbatumst, in our absence (so also:2.praesente nobis, v. praesens),
Ter. Eun. 4, 3, 7; Afran. ap. Non. 76, 19 (Com. Rel. p. 165 Rib.).—In polit. lang., not appearing in public canvassings as a competitor:3.deligere (Scipio) iterum consul absens,
Cic. Rep. 6, 11; so Liv. 4, 42, 1; 10, 22, 9.—= mortuus, deceased, Plaut. Cas. prol. 20; Vitr. 7, praef. § 8.—4.Ellipt.: absens in Lucanis, absent in Lucania, i. e. absent and in Lucania, Nep. Hann. 5, 3; so id. Att. 8, 6. -
27 commoveo
com-moveo, mōvī, mōtum, ēre1) приводить в движение, двигать, сдвигать (vectibus simulacrum C; saxa QC)c. alas V — махать крыльямиc. caput Pt — качать головойc. aequora Lcr — волновать мореalicui bilem c. C — волновать у кого-л. жёлчь (т. е. сердить)c. languentem C — поставить на ноги ослабевшегоc. se — двигаться ( caelum se commovet Lcr), тж. быть деятельным, предпринимать C, L, Nep etc.c. castra ex eo loco C — сняться с этого лагеря (т. е. выступить в поход)c. aciem L — выступить в боевом порядкеc. hostem L — оттеснить (заставить отступить) противникаnon c. se domo C — не выходить из домуc. aes alienum T — требовать уплаты долгаc. minimum C — пускать деньги в оборот2) травить, преследовать, гнать ( cervum V)3) разбудить, растормошить (sc. dormientem Ter)5) приводить, касаться, выдвигать, задеватьc. nova quacdam C — затронуть кое-что новое7) опровергать, поколебать ( quod commoveri non potest C)8) возбуждать, вызывать, причинять (dolorem, risum C; lacrimas QC; miserationem Q; odium in aliquem C)c. memoriam rei alicujus C — напомнить о чём-л.9) побуждать, волновать, смущать, раздражать, тревожитьc. aliquem spe (gaudio) Ter — вызывать в ком-л. надежду (радость)commotus — движимый, побуждённый (his rebus Nep; amore fraterno Cs)irā commotus Sl — разгневанный, под влиянием гнева10) производить впечатление, воздействовать, заинтересовывать (aliquem Ter, C etc.)11) pass. commoveri быть расстроенным ( физически или душевно)perleviter commoveri C — быть не совсем здоровым, прихварыватьmens commota H, PM — помешательство. — см. тж. commotus -
28 credulus
crēdulus, a, um [ credo ]1) легковерный (improvidus et c. C); доверчивый, склонный верить (c. in vitium O)c. alicui (rei) H, V — доверчиво относящийся к кому (чему)-л.2) принимаемый на веру, внушающий доверие ( fama credula T) -
29 egeo
uī, —, ēre1) иметь нужду, нуждаться ( aliquā re или alicujus rei)is minimo eget, qui minimum cupit PS — у кого меньше всего желаний, у того меньше всего нуждыegetur (impers.) acriter Pl — ощущается крайняя нуждаnostri majores neque consilii neque audaciae umquam eguēre Sl у — наших предков никогда не было недостатка ни в благоразумии, ни в храбрости2) не иметь, быть лишённым ( auctoritate C)3) обходиться (без чего-л.)si (quid) non est, egeo Cato ap. AG — если чего-л. нет, обхожусь (без него) -
30 gustus
ūs и ī m.1) пробование, проба, отведывание ( gustu explorare cibum T); глоток ( gustum ex amphorā proferre Pt)2) закуска M3) вкусовое свойство ( vini PM)4) вкусовое ощущение, вкус CC, Col, AG, Macr etc.5) проба, образчик ( gustum alicui dare Sen) -
31 invideo
in-video, vīdī, vīsum, ēre1) смотреть с недоброжелательством ( aliquid Acc); сглазить (ne quis malus i. possit Ctl)2)а) завидовать, относиться с завистью (paribus aut inferioribus C; virtuti alicujus CA; gloriae Sen)i. alicui rei alicujus H, alicui aliqua re L, Sen, PJ, редко alicui in aliquā re C, ob aliquid Sen или aliquid H, V, VM etc. — завидовать кому-л. в чём-л.minimum Falernis i. uvis H — быть совсем не хуже фалернского виноградаб) impers.illi quibus invidetur Pl — те, кому завидуютinvidendus H, Sen — достойный зависти, завидный3) из недоброжелательства отказывать, лишать, не желать (alicui aliquid, alicujus rei и aliqua re)sepul turae (v. l. sepulturā) i. T — отказывать в погребенииinimici victoriae i. Pt — не желать признать победу за противником -
32 offensa
offēnsa, ae f. [ offendo ]1) удар, толчок (sc. confragosi itineris Sen); повреждение ( dentium PM)2) неприязнь, немилость, напряжённые отношения, вражда, ненависть ( sine offensa cum aliquo vivere PJ)offensam subire PJ или contrahĕre Su — впасть в (навлечь на себя) немилость3) обида, оскорбление ( offensas ense vindicare O)4) ущерб ( sine offensa corporis animique Pt); недомогание ( aliquid offensae sentire CC)5) pl. препятствия, помехи T, Sen6) юр. нарушение закона ( sine offensā edicti Dig) -
33 quam
adv.1) ( при возгласах и вопросах) как, до какой степени, насколько (q. diu? Pl etc.)q. multa q. paucis! C — как много (сказано) в столь немногих (словах)!q. nihil! C — до чего мало!2)q... (tam) — как... так, насколько... настолько (non tam generosus, q. pecuniosus C)3)а) (при compar.) чем, нежели (magis audacter, q. parate C)longior, q. latior C — больший в длину, чем в ширинуб) (иногда с posit.) по сравнению (tacita bona est mulier, q. loquens Pl)proelium atrocius, q. pro numero pugnantium L — сражение более ожесточённое, чем можно было ожидать при (данном) числе бойцовpacem q. bellum probare T — одобрять больше мир, чем войнуdimidium q. quod acceperat L — половина того, что он получил4) (при superl.) как можно, возможно (exercitus q. maximus L)q. maximā voce C — как можно громчеq. primum C — как можно раньшеq. minimum H — возможно меньше5) ( время) после того, какpostero die, q. C — на другой день после того, как6) ( для усиления наречия) чрезвычайно, весьма (nimis q. formido Pl; mire q. C)admodum q. saevus Pl — совершенно рассвирепевший -
34 redigo
ēgī, āctum, ere [red + ago ]1) гнать назад, отгонять ( capellas O); прогонять (hostem in castra L; aliquem in exsilium Just)3) взыскивать, собирать ( pecuniam ex vectigalibus C); выручать ( multum auri Eutr)4) обращать, направлять ( praedam in fiscum T)5) отдавать, передавать ( aliquid penes aliquem C); обращать ( aliquem in servitutem Cs); приводить ( Galliam in potestatem alicujus Cs); доводить (eo, ut... Ter); вынуждать (aliquem ad aliquid Eutr etc.); делать ( aliquem infirmiorem Cs); сводить, низводить (ad vilem assem H; ad nihilum redĭgi Lcr; r. ad minimum onus O)r. in ordinem rhH., Q — упорядочиватьr. in membra O — расчленятьr. in vanum L — сводить на нет, расстраиватьr. ad certum L — удостоверять, делать достовернымr. ad internecionem Cs — истребитьr. aliquid ad limam et lineam certam Ap — проверять что-л. с помощью напильника и отвеса, т. е. весьма тщательно -
35 Celebrāre domestica facta
Прославить события отечественной жизни.Гораций, "Наука поэзии", 285-88:Níl intémptatúm nostrí liquére poétae,Vél qui práetextás vel quí docuére togátas.И заслужили по праву почет - особенно там, гдеИ на родном языке говорить о деяниях римлян.(Перевод М. Гаспарова)Гораций говорит здесь о римской драме: претекста - жанровое название трагедии, герои которой носят toga praetexta (тогу с пурпурным окаймлением - костюм римских магистратов), тогата - комедия тоги, т. е. комедия на римский сюжет, получившая свое название в отличие от паллиаты, т. е. "комедии греческого плаща", представлявшей собой переработку греческих пьес.В основе предлагаемого читателю романа лежит план, несхожий с планом произведений, уже опубликованных, хотя он представляется нам вполне оправданным для таких литературных произведений. Celebrare domestica facta - вот, выражаясь кратко, задача романа. (Вальтер Скотт, Сентронанские воды.)Латинско-русский словарь крылатых слов и выражений > Celebrāre domestica facta
-
36 Níl actúm credéns, dum quíd superésset agéndum
Считая, что еще ничего не сделано, пока что-то осталось сделать.Лукан, "Фарсалия", II, 653-62:Rápta, tot óppressáe depúlsis hóstibus árces,Ípsa, capút mundí, bellórum máxima mérces,Róma capí facilís; sed Cáesar in ómnia práeceps,Níl actúm credéns, cum quíd superésset agéndum,Ínstat atróx et adhúc, quamvís posséderit ómnemÍtali(am), éxtremó sedeát quod lítore Mágnus,Vúlt hostés erráre fretó, sed mólibus úndasÓbstruit ét latúm dejéctis rúpibus áequor.В первой борьбе городов, крепостей и врагов побежденных;Даже, вселенной глава, величайшая Марса добыча,Рим обреченный лежит: но думал стремительный Цезарь,Что ничего не свершил, если дело еще остается,И не бросал наступать; хоть Италией всей завладел он,Все же крушился о том, что над брегом, где скрылся Великий,С ним разделяет он власть; не желает, чтобы ходилиМорем открытым враги, он порт запирает плотинойИ засыпает пролив обломками тяжких утесов.(Перевод Л. Остроумова)- Говорится о Цезаре, преследующем оттесненные в Брундисий войска Помпея.Он [ А. М. Унковский ] не думал ни о славе, ни о награде за свою доблестную службу народу, значение которой он и впоследствии всячески, по врожденной скромности, всегда умалял до minimum'a, а лишь о новой службе. Он считал, по выражению классического поэта, что он ничего еще не сделал, покуда еще оставалось кое-что сделать. Nil actum cum quid superesset agendum. (Г. А. Джаншиев, А. М. Унковский и освобождение крестьян.)Они пренебрегают настоящим, пренебрегают тем, чем владеют, ради каких-то чаяний, ради смутных и тщетных образов, рисующихся в их воображении - и быстро ускользающих. - Задача и цель стремлений таких людей состоит в самом стремлении: так и Александр говорил, что цель трудов в том, чтобы трудиться. Nil actum credens dum quid superesset agendum. (Мишель Монтень, Об опыте.)Латинско-русский словарь крылатых слов и выражений > Níl actúm credéns, dum quíd superésset agéndum
-
37 "До наименьшего"
= До минимумаЛатинско-русский словарь крылатых слов и выражений > "До наименьшего"
-
38 arbitror
arbitror, ātus sum, ārī (arbiter), I) den Beobachter, Horcher bei etwas machen, etw. beobachten, aushorchen, erspähen (vgl. Lindem. Plaut. capt. 2, 1, 28), dicta alcis, Plaut.: huc illuc, quid agant, Plaut.: domus attiguae fortunas, Apul.: absol., coram arbitratur, Apul. met. 10, 16. – II) übtr.: 1) im allg., geistig in Betracht nehmen, erwägen, Ter. eun. 979. Gell. 4, 11, 10. – m. Dat., alci fidem parvam, geringen Glauben beimessen, Plaut. Bacch. 570. – 2) t. t. der Gerichtsspr. (vgl. arbiter no. II) = den Schiedsrichter machen, als Schiedsrichter einen Ausspruch tun, entscheiden, ICt. – 3) gleichs. gutachtlich vermeinen, erachten, ermessen, des Glaubens sein, für seine Person meinen, nach bestem Wissen u. Gewissen dafürhalten (Ggstz. scire, alci persuasum esse u. dgl.), als t. t. bei Zeugenaussagen, arbitror, Cic. u.a. (s. Weißenb. Liv. 3, 13, 3. Madvig Emendatt. Liv. p. 314). – u. übh. v. der subjektiven Ansicht, hoc cum ceterae gentes sic arbitrantur, tum ipsis Siculis ita persuasum est, ut etc., Cic.: neque id sine causa arbitrari videbantur, Nep. – m. dopp. Acc., scelestissimum te arbitror, Plaut.: qui se natos ad homines iuvandos, tutandos, conservandos arbitrantur, Cic. – m. Infin., cedere loco consilii quam formidinis arbitrantur, Tac. – m. Acc. u. Infin., quem mi amicum esse arbitratus sum antidhac, Plaut.: ut quisque minimum in se esse arbitraretur, ita ad amicitiam esset aptissimus, Cic.: nam ante id tempus fingi a legatis amicisque Caesaris arbitrabantur (sc. Pompeiani), Caes. – absol., ut arbitror, ut ego arbitror, Cic. u. Quint. – / a) aktive Form arbitro, Plaut. merc. 901: arbitras, Plaut. mil. 403 R.: arbitrarem, Plaut. Pseud. 1014: arbitrabunt, Plaut. Stich. 144: Imperat. arbitrato, Cic. de nat. deor. 2, 74. – b) arbitror pass.: arbitretur (d.i. werde bestimmt ausgesucht) uxor tuo gnato, Plaut. Epid. 267: anceps quaestio et in utramque partem a prudentibus viris arbitrata est, Gell. 1, 13, 2: hoc ita semper arbitratum est, Sen. exc. contr. 3. pr. § 13: is qui defuit committit, quia per eum factum est, quo minus arbitretur, Ulp. dig. 4, 8, 27. § 4: sumptus funeris arbitrantur (werden abgeschätzt) pro facultatibus vel dignitate, Ulp. dig. 11, 7, 12. § 5: ex scriptis eorum, qui viri arbitrantur, Caelius Antipater b. Punic. fr. 2 (b. Prisc. 8, 18): quod teneri ab adversariis arbitrabantur, Caes. b. c. 3, 6, 3: quod in epistula tua scriptum erat, me iam arbitrari (geglaubt werde) designatum esse, Cic. ad Att. 1, 11, 2 (Cic. Verr. 5, 106 liest man jetzt putaretur). – c) Parag. Infin. arbitrarier, Plaut. Amph. 932; Bacch. 570 u. s. Hemina bei Plin. 13, 86. – Imperat., arbitramino, Plaut. Epid. 695.
-
39 attendo
at-tendo (ad-tendo), tendī, tentum, ere, hinspannen, hinstrecken, spannend, streckend hinrichten, I) körperl. Objj.: arcum meum et ipse vigor attetendit, Apul. met. 2, 16. – simul aurem attendo, ut quirem exaudire amplius, Acc. tr. 281. – m. Ang. wohin? caput eodem, Hyg. astr. 3, 20 in.: caelo (Dat.) manus, Apul. met. 11, 13. – Passiv attendi medial = sich hinerstrecken, fluvio praeterlabenti (v. einem Hain), Apul. met. 6, 11: ante fores (v. Balken), ibid. 4, 6. – II) den Geist = seinen Geist auf etw. spannen, seine Aufmerksamkeit auf etw. richten, auf etw. aufmerken, aufmerksam achten, a) um etw. zu vernehmen, α) vollst. att. animum, zB. date operam, cum silentio animum attendite, ut etc., Ter.: quo tempore igitur aures iudex erigeret animumque attenderet? Cic. – u. m. Ang. worauf? αα) durch ad m. Akk.: att. animos ad ea quae consequuntur, Cic. – ββ) durch folg. indir. Fragesatz: nunc quid velim, animum attendite, Ter. – γγ) durch Dat.: dictis animum, Lucil. sat. 27, 33: nostreis animos dictis, ibid. 30, 115. – β) bl. attendere, zB. audire atque att., Cic.: bene att., diligenter att., Cic.: magis att., Quint. – m. Ang. worauf? αα) durch Acc.: primum versum legis, Cic.: alqd diligenter, Quint.: alqm magnopere, alqd non magnopere, Cic.: cetera neglegentius, es mit dem übrigen nicht so genau nehmen, Cic.: alqm satis belle, Cic.: alqm diligenter in hoc novo genere dicendi, Cic.: erigite mentes auresque vestras et me de invidiosis rebus dicentem attendite! Cic. – Pass., attenditur versus pars, Cic. – ββ) durch Acc. u. Infin.: non attendere superius illud eā re a se esse concessum, Cic. – γγ) durch folg. indir. Fragesatz: forte lubuit attendere, quae res maxime tanta negotia sustinuisset, Sall.: si paulo diligentius, quid de his rebus dicat, attenderis, Cic.: attende, cur etc., Phaedr. – δδ) durch Dat.: sermonibus malignis, Plin. ep.: Caesari, Plin. pan.: magistro interpretanti tacitus attendas, Fronto. – εε) (mit u. ohne sibi) m. ab u. Abl., sich hüten vor usw., ab alqo u. ab alqa re, Eccl. (s. Rönsch Itala p. 350 sq.). – b) um etw. zu finden od. zu erreichen, α) vollst. att. animum, mit Ang. worauf? αα) durch ad m. Akk.: att. animum ad cavendum, Nep. – ββ) durch folg. indir. Fragesatz: iubet peritos linguae attendere animum, pastorum sermo agresti an urbano propior esset, Liv. – β) bl. attendere, m. Ang. worauf? αα) durch Acc. od. einen Objektssatz: immo id hercule, inquit, ipsum attendo, Cic. – attendemus, ut quam saluberrime reficiantur, Plin. ep.: illud att., ne etc., Cels.: u. so utique attendendum est, ne etc., Cels. – puer, ne attenderis petere a me id quod nefas sit concedi tibi, Acc. tr. – ββ) durch Dat. = einer Sache seine Aufmerksamkeit widmen, minimum eruditioni, eloquentiae plurimum, Suet.: iuri, Suet. – m. Ang. in betreff wessen? durch de m. Abl.: cum de necessitate attendemus, Cic.: animus tamen erit sollicitus, ut nihil possit de officiis legationis attendere, Cic. – / Redupl. Perf. attetendi, Apul. met. 2, 16.
-
40 converto
con-verto (vorto), vertī (vortī), versum (vorsum), ere, umkehren, umwenden, umdrehen, od. m. Bezug auf das Ziel, hinkehren, hinwenden, hindrehen, refl. se convertere od. bl. convertere u. Passiv converti medial = sich um- od. hinkehren usw., I) eig.: 1) nach der andern Seite (nach vorn od. nach hinten, nach oben od. nach unten) od. nach irgend einer Seite um- od. hinkehren, a) übh.: aculeum (im Bilde, aculeum testimonii sui), Cic.: arcum, Verg.: baculum (zB. converso baculo alci oculos tundere), Cic.: cardinem, Verg.: cuspidem, Verg.: manum, Quint.: fenum, umwenden, wenden, Col.: vulvas conversas corrigere, die Umstülpung der Gebärmutter, Plin. – u. refl., cum se convertit (v. Pers.), Suet. – u. Passiv medial, si facile convertitur (aeger), Cels.: in delubris deûm suā sponte signa conversa, Val. Max. – m. Ang. wohin? durch Advv. od. Praepp., corpus huc illucve, Cels.: uncos deorsum, Cels.: corpus in nullam partem, Cels.: gladium in se, Val. Max.: infantem in caput, in pedes, Cels.: naves in eam partem, quo ventus fert, Caes.: colla ad freta, Ov.: palam anuli ad palmam, Cic.: poet. m. Dat., luna potest... id lumen convertere nobis (nach uns), Lucr. 5, 704. – tigna duo contra vim atque impetum fluminis conversa, Caes.: omnem eam materiam, quae erat caesa, conversam ad hostem collocabat, Caes.: calix ad latus praetereuntis aquae conversus, Frontin. – refl., simulacrum Victoriae, quod ante ad simulacrum Minervae spectavisset, ad valvas se templi limenque convertisse, Caes. – Passiv medial, ima pars pedis in exteriorem partem convertitur (dreht sich), Cels.: manus ad pollicem aut minimum digitum convertitur (neigt sich), Cels.: ore conversus in terram (v. einem Tiere), Mela: conversi oculos inter se atque ora tenebant, Verg.: poet. m. Dat., zephyro (nach Westen) convertitur ales, Lucan. 9, 689. – So nun bes. α) in den milit. t. t.: c. signa, mit den Feldzeichen kehrt machen, eine Schwenkung machen, schwenken (s. Schneider Caes. b. G. 2, 26, 1. Drak. Liv. 3, 54, 10), zB. conversis signis retro in urbem reditur, Liv.: Romani conversa signa bipertito intulerunt, machten eine Frontveränderung und drangen in zwei Kolonnen vor, Caes.: signa ad hostem converti (dem F. die Spitze bieten) aciemque dirigi iubet, Caes. – so auch nostri rursus conversi, kehrt-, Front machend, dem Feinde die Stirn bietend, Caes. – c. terga, c. se, kehrtmachen = fliehen, Caes. – c. aciem, die (feindl.) (Schlachtordnung werfen, Liv.: u. so paucos nostros c. et insequi (v. Feinde), Hirt. b. G.: fugatae alae, conversae cohortes sunt, Vell.: cum hostium acies a sinistro cornu (auf dem l. Fl.) pulsa atque in fugam conversa esset, Caes. – β) als rhet. t. t., die Worte umstellen, versetzen, non modo mutare quaedam verba, sed extendere, corripere, convertere, dividere cogitur (poësis), Quint. 10, 1, 29. – γ) refl., convertere se od. b1. convertere od. Passiv medial converti ad alqm, in der Unterhaltung, in der Rede sich zu od. an jmd. wenden, rursus ad illum te converte et quaere etc., Cic.: ad eum convertit et... inquit, Gell.: itaque modo ad eum conversus quaerebat etc., Liv.: conversus ad suos... inquit, Val. Max.: deinde conversus ad nos, ›επιστήσατε quid facere debeamus‹, Plin. ep.
b) in der Bewegung, im Gange umkehren, umwenden, hinkehren, hinwenden, c. iter, Val. Max. (vgl. unten no. α): vias, Verg.: fugam, von der Fl. umkehren (= die Fl. einstellen), Verg. – vox boum Herculem convertit, bewog den H. umzukehren, Liv. – refl., c. se, umkehren, umwenden, Plin. ep. u. Suet.: se in porticu, Cic. – m. Ang. von wo? u. wohin: ex hoc cursu sceleris iter c. ad fugam atque in exsilium, Cic.: cursum ad septentrionem (v. einem Flusse), Mela. – refl., se convertere u. Passiv converti medial, sich hinwenden, c. se od. converti domum, Komik.; vgl. conversa domum lintea dare, Hor.: imago convertitur eodem, Lucr.: hinc se in Asiam c., Cic. – So nun bes.: α) als milit. t. t.: c. iter, umwenden, Caes. – c. iter in provinciam, Caes.: iter ad urbem, Lucan.: iter ad depopulandam Acarnaniam, Liv.: omnem multitudinem ad alqm, Caes.: hostem in se ab alqo, Curt. – u. refl., teils conv. se, zB. c. se in Phrygiam, Nep.: c. se ad montes, Caes.: subito se c. ad Cassium in Thessaliam, Caes.: ad hunc se a Pulione omnis multitudo (hostium) convertit, Caes. – teils ohne se, zB. convertit cum paucis ad equites, Sall.: convertit cum omni multitudine in regnum suum, Sall. – u. medial, omnis vis Romana Veios conversa est, Liv.: omnis Volscorum in se conversus impetus, Val. Max. – β) als t. t. der Wasserbaukunst, hinleiten, inchoabat piscinam a Miseno ad Avernum lacum, quo quidquid totis Baiis calidarum esset converteretur, Suet.: ut ex totis regionibus in quam (regionem) necessitas incubuerit converti possit praesidium aquarum abundantius, Frontin. – γ) etw. heimlich wo hinwenden, c. pecuniam publicam domum suam, unterschlagen, Cic. Verr. 3, 176.
c) (bes. als geogr. t. t.) Passiv converti medial od. conversum esse, der örtl. Richtung od. Lage nach sich hinwenden, sich hinziehen, hinliegen, hingehen, m. Ang. wohin? durch ad od. in u. Akk. auch zugl. m. Ang. von wo? durch ab u. Abl., inde ad meridiem iter convertitur usque ad Megaram, Mela: deinde ad septentriones toto latere terra convertitur a Celtico promunturio ad Scythicum usque, Mela. – spelunca conversa ad aquilonem, Cic.: stabula ad medium conversa diem, Verg.: alter conversus in contrariam partem erat vallus, Caes.: Pyrenaeus in terras fronte conversus, Mela: conversis inter se pedibus stare, Gegenfüßler sein, Plin.
2) im Kreise umdrehen, herumdrehen, refl. se convertere u. Passiv converti medial = sich umdrehen, sich herumdrehen, a) übh.: is (modiolus) habenā quasi terebra convertitur, Cels.: axes ut in torcularibus conversi, Cels. – b) einen Weltkörper, quae (terra) circum axem se summā celeritate convertit et torquet, Cic.: in infimo orbe luna solis radiis accensa convertitur, Cic.: invenies supero convertier orbe quinque (sidera) pari spatio, Cic. poët. – einen Kreisumlauf der Zeit umdrehen = erfüllen, vollenden, cum aetas tua septenos octiens solis anfractus reditusque converterit, Cic.: huius quidem anni nondum vigesimam partem scito esse conversam, Cic. – c) die Haare kräuseln, crines calamistro, Petron. 102, 15.
II) übtr.: 1) im allg., nach od. zu einem Ggstde., gegen einen Ggstd. hinkehren, hinwenden, hinrichten, ihm zuwenden, auf einen Ggstd. übertragen u. dgl., refl. se convertere od. bl. convertere u. Passiv converti medial = sich hinwenden, sich zuwenden, m. Ang. wohin? durch in od. ad u. Akk., a) übh.: quas (duas legiones) ab itinere Asiae Syriaeque ad suam potestatem dominatumque converterat, Caes.: c. in se unum omnium vires, Liv.: ad equestrem ordinem atque in ceteros ordines easdem vitae condiciones, übertragen auf usw., Cic.: Iovem O. M. precatus sum, ut, si quid adversi populo Romano immineret, totum in domum meam converteretur, Val. Max. – c. orationem ad Aeschinem in prooemio, an Ä. richten, Quint.: tum omnem orationem traduxi et converti in increpandam Caepionis fugam, in deplorandum interitum exercitus, habe gerichtet auf usw., Cic. – refl. ( ohne se) od. Passiv medial, ad uxorem Liviam convertere, sich wenden an usw., Tac. ann. 4, 3: sine advocatis in amicitiam atque in gratiam convortimus, Plaut.: (v. Redner, Schriftsteller) ab ea sententia, quam proposuimus, convertimus (wenden wir uns) ad aliquam personam aut rem, Rutil. Lup.; vgl. medial gratulabor tibi prius, deinde ad me convertar, will ich mich zu mir (zur Besprechung meiner Angelegenheiten) wenden, Cic. – omnis est risus in iudicem conversus, wendete sich gegen den R., Cic.
b) den Blick, die Aufmerksamkeit, die Gedanken hinwenden, hinrichten, hinlenken, gew. m. Ang. wohin? durch Advv. od. durch ad od. in u. Akk., α) den eigenen Blick usw., omnes convertere oculos Itali, wendeten dahin den Blick, Verg.: ut (oculi) aspectum quo vellent facile converterent, Cic.: c. ad tribunum militum centurionesque ora (v. den Soldaten), Caes.: video in me omnium vestrûm ora atque oculos esse conversos, Cic.: illud intellego omnium ora in me conversa esse, Sall. – β) eines andern Blick usw. od. jmd. mit seinem Blicke usw. auf sich hinlenken, αα) jmds. Blick usw., teils m. ad od. in se, zB. finitimis ad se gentibus ora, Lucr.: omnium oculos ad od. in se, Nep. u. Curt.: omnium oculos animosque in semet, Curt.: certamine ac studiis in se animum adulescentis, Liv. – teils ohne ad od. in se, zB. oculos hominum, Liv.: vulgi ora, Hor.: animos, Liv.: hominum oculos fulgore purpureae abollae, Suet. – ββ) jmd. mit seinem Blicke, teils mit in se, zB. omnem exercitum in se, Liv.: totum terrarum orbem in se, Verg.: omnium mentes in se, Flor. – teils ohne in se, zB. civitatem (v. fremden Gesandten), Liv.: omnes, Liv.
c) Geist, Sinn, Gemüt, Neigung, Eifer, Sorge, Hoffnung auf einen Ggstd. hinwenden, hinrichten, ihm zuwenden, m. Ang. wohin? worauf? durch ad od. in u. Akk.; m. Ang. von wo? durch Advv. od. durch ab u. Abl. od. durch bl. Abl., α) den eigenen Geist usw.: omne ingenium ac studium suum ad causas agendas, Tac.: animum ad urbana negotia, Liv.: animos ad agrum colendum, Liv.: animum ad publicam a privata curam, Liv. – omne studium curamque ad hanc scribendi operam, Cic.: omnem spem melioris status ad eorum fidem, Cic.: omnia in bellum consilia, Curt. – refl. se convertere od. bl. convertere u. Passiv converti medial, sich hinwenden, sich hinrichten, sich zuwenden, c. se ad philosophos, Cic.: se ad otium pacemque, Cic.: totum se ad alcis voluntatem nutumque, Cic.; vgl. (medial) animus alcis ad alterius non modo sensum ac voluntatem, sed etiam vultum atque nutum convertitur, Cic.: ceteri ad sapientiora convertere, Tac. ann. 3, 55. – omni civitate in eam curam conversā, Liv.: ad haec consultanda a vi atque armis converti (v. Volke), Liv.: conversus hinc ad ordinandum rei publicae statum, Suet.: quo facilius virginum mulierumque mens a libidine ad pudicitiam converteretur, Val. Max. – convertere ad nostros (amicos), wende dich nun zu unsern Fr. (= gedenke nun bei Beförderungen unserer Fr.), Plin. ep. 2, 13, 3. – u. so bes. conv. se od. bl. conv. ad od. in alqm, als Verehrer od. Anhänger im Staate jmdm. sich zuwenden, zufallen, conv. se ad alqm, Nep. Att. 8, 1: bl. conv. ad alqm, Cic. Planc. 50. Tac. ann. 12, 18: conv. se in alqm, Cic. de rep. 6, 12. Sen. de clem. 1, 4, 3: ebenso Passiv medial, cuncta ad victoris opes conversa, Tac. hist. 3, 44. – β) jmds. Geist (geistige Aufmerksamkeit) usw. od. jmd.: ut ab eo, quod agitur, avertat animos; ut saepe in hilaritatem risumque convertat, Cic.: c. animos imperitorum ad deorum cultum a vitae pravitate, Cic.: alqm ad fidem Christi, zum christlichen Glauben bekehren, Hier. in Philem. 5, 10 u. 11: in bellum Etruscum intentam civitatem c. ad Volscos, Liv.: homines a consuetudine subito c. et ad diversas rationes vitae traducere, Cic. – bl. c. alqm, jmd. auf andere Gedanken bringen, Suet. Dom. 16, 2. – v. lebl. Subjj., (res) totos ad se convertit et rapit, Cic. de off. 2, 37. – u. insbes., jmd. einem als polit. Anhänger zuwenden, fama huius rei convertit ad Masinissam Numidas, Liv. 29, 30, 7.
d) etw. einer Bestimmung, einem Zwecke zuwenden, zu etw. verwenden, α) lebl. Objj.: in suam rem aliena, Cic.: reditum in Domitiani loculos (Schatulle), Frontin.: pecuniam ad usus suos, ICt.: rationem in fraudem malitiamque, Cic.: tempora ad quietem refectionemque data in acerrimum laborem, Quint.: mandatum ad suum commodum, Cic.: copias eas ad patriae periculum, Brut. in Cic. ep.: scribendi facultatem ad alia opera, Quint. – β) leb. Wesen: ad continendas custodias plures commilitones, Traian. in Plin. ep. 10, 20 (31) in.
e) etw. nach der u. der Seite wenden, verkehren, m. Ang. wohin? durch in od. ad m. Akk., α) in der Beurteilung: si quid per iocum dixi, nolito in serium convertere, Plaut.: nolite fortunam convertere in culpam (zur Sch. anrechnen), neque regis iniuriam huius crimen putare, Cic. – β) in der Ausführung, quod ad perniciem suam fuerat cogitatum, id ad salutem convertit (v. Datames), Nep.: alterum (auxilium) ad perniciem meam erat a vobis consulibus conversum, Cic.: non posse iam ad salutem converti hoc malum, Ter. – oft refl. convertere od. Passiv converti medial, sich verkehren, sich wenden, ausschlagen, umschlagen, sed hoc vitium huic in bonum convertebat, Cic.: ne ista vobis mansuetudo et misericordia, si illi arma ceperint, in miseriam convortat, Sall. – in quartanam conversa vis est morbi, Cic.: quod crimen esse voluisti, id totum vides in laudem conversum esse, Cic.: istius poena omnis oculorum ad caecitatem mentis est conversa, Cic.
2) prägn., etw. so wenden, daß ein Wechsel, eine Änderung eintritt, etw. umkehren, umändern, umwandeln, bei Ang. wohin? m. in u. Akk., a) übh.: α) physisch, si antequam tumor discutiatur in suppurationem convertitur, in Eiter umgesetzt wird, übergeht, Col. 6, 17, 6. – β) jmds. Gemüt, umwandeln, umstimmen, animos permovere et c., Cic.: v. lebl. Subjj., nova religio iurandi mentes militum convertit, Caes. – Pass., umgestimmt werden, umschlagen, einen Umschlag erleiden, animus aeger avaritiā facile conversus est, Sall.: hāc oratione habitā mirum in modum conversae sunt omnium mentes, Caes.: quid est tam potens tamque magnificum, populi motus, iudicum religiones, senatus gravitatem unius oratione converti? Cic. de or. 1, 31: conversi animum vultumque, Tac. hist. 1, 85. – γ) Zustände, rem publicam, Cic.: hunc ordinem, Quint.: praemia Metelli in pestem, Sall.: omne beneficium in iniuriam, Sen.: v. lebl. Subjj., non fas nefasque, non humanam vicem convertere valere (v. einem Zaubertrank), Hor.: tot opes, tot gaudia dies unus in adversa convertit, Plin. ep.: odium c. in amorem (v. der Freundschaft), Val. Max.: possitne eloquentia commutatione aliquā converti in infantiam, Cic. – refl., se conv. u. bl. conv., sich verkehren, sich umändern, umschlagen, (s. Piderit Cic. Brut. 141), cavendum, ne in graves inimicitias convertant se amicitiae, Cic.: ubi regium imperium in superbiam dominationemque se convertit, Sall.: num virtus in vitium possit convertere, Cic.: hoc vitium huic uni in bonum convertebat, Cic.: nec in falsum e vero praeterita possunt convertere, Cic. – ebenso Passiv converti medial, vide, quam conversa res sit, Cic.: conversa subito fortuna est, Nep.: non posse iam ad salutem converti hoc malum, Ter.: indigne ferunt illam clementiam mansuetudinemque nostri imperii tantam in crudelitatem inhumanitatemque esse conversam, Cic. – δ) als rhet. t. t., den Ausdruck mit einem andern vertauschend künstlich umwandeln, conversa oratio atque mutata, Cic.: convertendi genus, Cic. – ε) als gramm. t. t., casus conversi = casus obliqui, die abgewandelten Kasusformen, Cic. de nat. deor. 2, 64. – ζ) als milit. t. t., castra castris c., Lager mit Lager vertauschen = fortrückend immer neue Lager aufschlagen, Caes. b. c. 1, 81, 3.
b) seinem ganzen Wesen, seiner Gestalt nach verwandeln, umgestalten, refl. se convertere od. Passiv converti medial = sich verwandeln, tellus induit ignotas hominum conversa figuras, Ov. met. 1, 86 sq. – gew. m. in u. Akk., terras in freti formam, Ov.: in bovem Io, Inachi filiam, Lact.: Hecubam putant propter animi acerbitatem fingi in canem esse conversam, Cic.: figura canis, in quam Hecuba conversa traditur, Mela: mater in ursae speciem conversa, Hyg.: mugitu bovis in sermonem humanum converso, Val. Max.: hominum simulacra ferarumque in silicem ex ipsis visā conversa Medusā, Ov.: in cinerem favillasque converti, Firm. math. – refl., teils conv. se, zB. se in hominem (v. einer Gottheit), Ter.: se in anum (alte Frau), Hyg.: se in taurum, Hyg.: se ex homine in beluam, Cic.: si omnium pecudum exta eodem tempore in eundem habitum se coloremque converterent, Cic. – teils bl. conv., zB. c. in mulierem, Rutil. Lup. – u. Passiv medial, deo converso in pretium (v. Jupiter), Hor.
c) aus einer Sprache in eine andere umwandeln = übertragen, übersetzen, verdolmetschen, gew. m. de od. ex u. Abl. u. m. in u. Akk., aliqua de Graecis, Cic.: orationes e Graeco, Cic.: ex Atticis duorum eloquentissimorum nobilissimas orationes, Cic.: illa in Latinum, Cic.: librum e Graeco in Latinum, Cic. – im Zshg. auch ohne Angabe woraus od. wohin? Electra (Sophoclis) male conversa, Cic.: carmina Arati ea, quae a te admodum adulescentulo conversa ita me delectant, quia Latina sunt, ut etc., Cic. – / Parag. Infin. convertier, Lucr. 1, 796. Cic. Arat. 269 (515).
См. также в других словарях:
minimum — [ minimɔm ] n. m. et adj. • déb. XVIIIe; mot lat. « le plus petit » I ♦ N. m. 1 ♦ Math. Valeur d une fonction inférieure à celles qui la précèdent ou la suivent immédiatement (opposé à maximum).⇒ extremum. Minimum minimorum : le plus petit des… … Encyclopédie Universelle
minimum — MÍNIMUM s.n., adv. 1. s.n. Punct, limită, fază reprezentând extrema inferioară. 2. s.n. Cea mai mică cantitate, valoare, intensitate; minim1. 3. adv. În cantitatea, timpul, spaţiul minim2; cel puţin..., pe puţin...; măcar. – Din lat., fr. minimum … Dicționar Român
minimum — I {{/stl 13}}{{stl 8}}rz. n V, lm M. minimumma {{/stl 8}}{{stl 7}} najmniejsza możliwa do osiągnięcia wartość czegoś, najmniejsza ilość; najmniejsza wystarczająca, nieodzowna, wymagana do czegoś ilość, wielkość : {{/stl 7}}{{stl 10}}Ograniczyć… … Langenscheidt Polski wyjaśnień
minimum — I noun bit, dash, drop, fragment, ioi:a, jot, least amount, least part, least quantity, lowest quantity, minim, modicum, morsel, mote, pars minima, particle, piece, quorum, scantling, scintilla, shade, sliver, small amount, small quantity,… … Law dictionary
Minimum — Sn erw. fremd. Erkennbar fremd (18. Jh.) Entlehnung. Entlehnt aus l. minimum das Geringste , Substantivierung des Superlativs l. minimus der Kleinste (minus). Adjektiv: minimal. Ebenso ne. minimum, nfrz. minimum, nschw. minimum, nnorw. minimum … Etymologisches Wörterbuch der deutschen sprache
minimum — / minimum/ s.m. [dal lat. minĭmum, neutro sost. di minĭmus ]. [livello o numero più basso: il m. dei voti per l elezione a deputato ] ▶◀ minimo. ◀▶ massimo, maximum … Enciclopedia Italiana
minimum — mìnimum m DEFINICIJA 1. najmanja količina, veličina, mjera itd. [svesti na minimum učiniti da ostane najmanja moguća količina čega], opr. maksimum 2. mat. najmanja vrijednost, ob. u skupu vrijednosti koje poprima neka funkcija ili općenito u… … Hrvatski jezični portal
Minimum — Min i*mum, n.; pl. {Minima}. [L., fr. minimus. See {Minim}.] The least quantity assignable, admissible, or possible, in a given case; hence, a thing of small consequence; opposed to {maximum}. [1913 Webster] {Minimum thermometer}, a thermometer… … The Collaborative International Dictionary of English
Minimum — »Mindestmaß, wert, preis«: Das Fremdwort wurde im 18. Jh. aus lat. minimum »das Kleinste, Geringste, Wenigste« entlehnt, dem substantivierten Neutrum von lat. minimus »kleinster« (vgl. ↑ minus). – Dazu die nlat. Ableitung minimal »sehr klein,… … Das Herkunftswörterbuch
minimum — [adj] least, lowest least possible, littlest, merest, minimal, slightest, smallest, tiniest; concepts 762,789 Ant. largest, maximum, most minimum [n] lowest amount atom, bottom, dab, depth, dot, gleam, grain, hair, iota, jot, least, lowest,… … New thesaurus
mínimum — sustantivo masculino 1. Uso/registro: restringido. Pragmática: intensificador. Límite o grado inferior al que puede llegar una persona o cosa: Se exige un mínimum de esfuerzo. Sinónimo: mínimo … Diccionario Salamanca de la Lengua Española