about+him

- nie jest taki stary he’s not so old

- nie znam jej I don’t know her

- ona tego nie zrobiła she didn’t do it

- nie będę tego dłużej tolerował I won’t stand for it a. put up with it any longer

- tu nie wolno palić you’re not allowed to smoke here

- nie wchodź tam don’t go in there

- nie wątpię I don’t doubt it

- nie sądzę, żebyś ją znał I don’t think you know her

- nie cieszysz się? aren’t you pleased?

- dlaczego nie powiedziałeś mi o tym wcześniej? why didn’t you tell me about it before?

- czy myśmy się już gdzieś nie spotkali? haven’t we met before somewhere?

- „czy twoja siostra przyjdzie?” – „obawiam się, że nie” ‘is your sister coming?’ – ‘I’m afraid not’

- nigdy nie byłem w Londynie I’ve never been to London

- wyszedł nie płacąc/pożegnawszy się z nikim he left without paying/saying goodbye to anyone

- to nie żart it’s no joke, it’s not a joke

- to nie przypadek, że… it’s no accident that…

- to nie są osy, tylko a. ale a. a pszczoły they’re not wasps, but bees

- nie do pomyślenia unthinkable

- nie do wytrzymania unbearable

- to nie do wiary it’s unbelievable a. beyond belief

- była szczupła, nie chuda she was slim, not thin

- nie mniej niż 50 osób no fewer than 50 people

- jeszcze nie not yet

- już nie no longer, not any longer

- nie teraz/tutaj not now/here

- nie całkiem a. zupełnie not quite a. entirely

- nie zawsze not always

- nie wiadomo kiedy/jak no one knows when/how

- nie codziennie mam taką szansę it’s not every day that I get such a chance

- nie wcześniej/później niż we wtorek on Tuesday at the earliest/latest, no earlier/later than Tuesday

- znasz ją nie gorzej ode mnie you know her just as well as I do

- „jak się czujesz?” – „nie najlepiej/najgorzej” ‘how are you (feeling)?’ – ‘not too good/bad’

- egzamin poszedł mu nie najlepiej he didn’t do too well in the exam

- mieszkanie mieli nie najwygodniejsze the flat they had wasn’t too comfortable

- nie sprzedałby mi pan jednego biletu? couldn’t you sell me one ticket?

- co to się nie nachodziłam po sklepach! the time I spent traipsing round the shops! pot.

- gdzie to nie jeździł, żeby ją odnaleźć! the places he went to looking for her!

- któż o nim nie słyszał? everyone’s heard of him!

- „pożycz mi 100 złotych” – „nie” ‘lend me 100 zlotys’ – ‘no (I won’t’)

- „dzisiaj wtorek?” – „nie, środa” ‘is it Tuesday today?’ – ‘no, Wednesday’

- „nie byłeś głodny?’ – „nie” ‘weren’t you hungry?’ – ‘no (I wasn’t)’

- „nie znalazłeś tej książki?” – „nie, znalazłem ją przed chwilą” ‘haven’t you found that book?’ – ‘(oh) yes, I found it a minute ago’

- nie, dziękuję no, thank you a. thanks

- o nie! oh no!

- no nie! prędzej bym się diabła spodziewał oh no! (you’re/he’s/she’s) the last person I expected to see

- fajny samochód, co a. no nie? some car, eh?

- nie! zostaw ją w spokoju! don’t! leave her alone!

- jechać nie jechać, sam nie wiem should I stay or should I go? – I can’t make up my mind

- pada nie pada, chyba mży is it raining or not? – I guess it’s just drizzling

- brzydka nie brzydka, ale tańczyć chyba umie ugly or not, she can dance all right pot.

- diabeł nie dziewczyna she’s the devil incarnate

- cacko nie zegarek (it’s) a real beauty of a watch

■ nie i nie absolutely not; no way pot.

- prosiłem ją wielokrotnie, a ona nie i nie I asked her many times, but I just got ‘no’ for an answer

- nie to… pot. (it’s) not that…

- nie to, żeby był chory psychicznie, but… it’s not that he’s/he was mentally ill, but…

- nie, bo nie a. nie i już pot. ‘no’ means ‘no’; no, and that’s final

- co to, to nie pot. absolutely not; no way pot.

- dlaczego a. czemu nie? why not?

* * *

* * *

1. ( z czasownikami) not; nie martw się! don't worry!; nie poszlibyśmy do kina? why don't we go to the movies?, wouldn't you like to go to the movies?; nie uda ci się! you won't make it!; nie ma co dłużej czekać there's no point in waiting any longer, it's no good l. use waiting any longer; być albo nie być to be or not to be; nie ma go tutaj he is not here; nie ma jej she is not in.

2. ( z rzeczownikami) not, no; nie koniec na tym but that's not all; nie do śmiechu nam we don't feel like laughing; diabeł nie człowiek (he's) a devil of a man; nie w porę at an inopportune moment; nie w porządku (= niesprawiedliwie) unfair, not right; (= zepsuty) out of order; nie na rękę (komuś) not convenient (for sb); nie do wiary past belief; nie do wytrzymania past endurance; nie do złamania unbreakable; nie do pojęcia incomprehensible.

3. (z przymiotnikami, przysłówkami) not; nie teraz not now; jeszcze nie not yet; nie dość not enough; nie całkiem not quite; nie warto it's not worth it; nie wiadomo nobody knows; wyszedł, nie płacąc he left without paying.

4. ( zaprzeczenie) no; Idziesz? – Nie. Are you coming? – No, I'm not; nie i nie no way; co to, to nie it is out of the question, no way; nie, bo nie no and that's it; czemu nie why not.

5. pot. ( prośba o potwierdzenie) not; znasz go, nie? you know him, don't you?

- starszy pan an elderly gentleman

- dzwonił do ciebie jakiś pan some man rang you (on the phone)

- przyszło dwóch panów w sprawie ogłoszenia two men came about the advertisement

- nagrodę wylosował pan Marek Brzoza and the prize goes to (Mr) Marek Brzoza

- a teraz pan profesor Zasławski będzie mówił o… and now Professor Zasławski will speak about…

- proszę pana! czy to pański parasol? excuse me, sir! is this umbrella yours?

- przepraszam, czy ma pan ogień? excuse me, have you got a light?

- panowie, sytuacja jest poważna gentlemen, the situation is serious

- kasetę wyślemy panu pocztą we’ll send you the cassette by post

- dzwonił pana syn (Sir) your son rang

- Szanowny Panie! (w korespondencji) Dear Sir…

- panie władzo posp. officer

- panie kierowco, dojadę tym autobusem na dworzec? pot. is this bus going to the station?

- panie Janku, dyrektor pana wzywa Janek, the boss is calling you

- widzi pan pot. you see

- widzisz pan posp. see

- widzi pan, to było tak… this is how it happened…

- patrz pan, jaki chytry! posp. see how cunning he is!

- panie starszy! przest., pot. waiter!

- Burek! chodź do pana! Burek! come here!

- psiak chodził wszędzie za swoim panem the little dog followed his master everywhere

- jej srogi ojciec był panem całej rodziny her strict father was master of the entire house

- służący wypełniał każdy rozkaz swojego pana the servant attended to his master’s every need

- pana nie ma w domu the master is out

- pan od matematyki/wuefu the maths/PE master

- nasz Pan (Chrystus) Our Lord

- Pan z wami the Lord be with you

- Pan Jezus Lord Jesus

- Pan Zastępów the Lord of hosts

- a ja go, panie (tego), złapałem za rękaw, panie (tego), i nie puszczam so I gets a. catches him by the sleeves, like, and I don’t let go, see? pot.

■ pan domu (głowa rodziny) the master of the house; (wobec gości) the host

- pan młody bridegroom, groom

- pan i władca lord and master

- być panem siebie a. swojej woli to be one’s own master

- być panem u siebie to be independent

- być/zostać panem sytuacji to be/to become master of the situation

- jestem z nim na pan a. mówię mu (per) pan I’m not on first-name terms with him

- być z polszczyzną za pan brat to have a good command of Polish

- być z komputerem za pan brat to be computer-literate

- być z kimś za pan brat to be on friendly a. good terms with sb

* * *

* * *

(= Polska Akademia Nauk) Polish Academy of Sciences.

- starszy pan an elderly gentleman

- dzwonił do ciebie jakiś pan some man rang you (on the phone)

- przyszło dwóch panów w sprawie ogłoszenia two men came about the advertisement

- nagrodę wylosował pan Marek Brzoza and the prize goes to (Mr) Marek Brzoza

- a teraz pan profesor Zasławski będzie mówił o… and now Professor Zasławski will speak about…

- proszę pana! czy to pański parasol? excuse me, sir! is this umbrella yours?

- przepraszam, czy ma pan ogień? excuse me, have you got a light?

- panowie, sytuacja jest poważna gentlemen, the situation is serious

- kasetę wyślemy panu pocztą we’ll send you the cassette by post

- dzwonił pana syn (Sir) your son rang

- Szanowny Panie! (w korespondencji) Dear Sir…

- panie władzo posp. officer

- panie kierowco, dojadę tym autobusem na dworzec? pot. is this bus going to the station?

- panie Janku, dyrektor pana wzywa Janek, the boss is calling you

- widzi pan pot. you see

- widzisz pan posp. see

- widzi pan, to było tak… this is how it happened…

- patrz pan, jaki chytry! posp. see how cunning he is!

- panie starszy! przest., pot. waiter!

- Burek! chodź do pana! Burek! come here!

- psiak chodził wszędzie za swoim panem the little dog followed his master everywhere

- jej srogi ojciec był panem całej rodziny her strict father was master of the entire house

- służący wypełniał każdy rozkaz swojego pana the servant attended to his master’s every need

- pana nie ma w domu the master is out

- pan od matematyki/wuefu the maths/PE master

- nasz Pan (Chrystus) Our Lord

- Pan z wami the Lord be with you

- Pan Jezus Lord Jesus

- Pan Zastępów the Lord of hosts

- a ja go, panie (tego), złapałem za rękaw, panie (tego), i nie puszczam so I gets a. catches him by the sleeves, like, and I don’t let go, see? pot.

■ pan domu (głowa rodziny) the master of the house; (wobec gości) the host

- pan młody bridegroom, groom

- pan i władca lord and master

- być panem siebie a. swojej woli to be one’s own master

- być panem u siebie to be independent

- być/zostać panem sytuacji to be/to become master of the situation

- jestem z nim na pan a. mówię mu (per) pan I’m not on first-name terms with him

- być z polszczyzną za pan brat to have a good command of Polish

- być z komputerem za pan brat to be computer-literate

- być z kimś za pan brat to be on friendly a. good terms with sb

* * *

* * *

Dat. i Loc. -u pl. - owie

1. (= bliżej nieznany mężczyzna) gentleman; ( przy bezpośrednim zwracaniu się) you; pan w średnim wieku a middle-aged gentleman; jakichś dwóch panów some two gentlemen.

2. ( władca) lord; pan lenny l. feudalny hist. liege; najjaśniejszy pan His Highness; być panem sytuacji be the master of the situation; być panem życia i śmierci be the master of life and death; być panem siebie be one's own man l. boss; być panem własnego losu be the captain of one's soul; być panem u siebie be one's own master; mój pan i władca żart. my lord and master; (co) pan każe, sługa musi the servant follows his master's orders; pan na włościach lord of the manor; znaj pana know your master.

3. (= Bóg) God, Lord; Pan Bóg God; nasz Pan Our Lord; zasnąć w Panu rest in peace; Pan zastępów rel. Lord of Hosts; chwalcie Pana rel. exhalt ye the Lord; na chwałę Pana rel. to the glory of God; wzywać imię Pana nadaremnie rel. take the Lord's name in vain; strzeżonego Pan Bóg strzeże forewarned is forearmed; an ounce of prevention is worth a pound of cure; (świecić) Panu Bogu świeczkę, a diabłu ogarek run with the hare and hunt with the hounds.

4. szkoln. (= nauczyciel) master; pan od polskiego Polish teacher.

5. ( gospodarz) master; pan domu master of the house; jaki pan, taki kram like master, like man.

6. ( oficjalna forma grzecznościowa) you; pan Jan Kowalski Mr Jan Kowalski; pan Kowalski Mr Kowalski; pan Jan Jan; pan profesor Professor; pan Kowalski (= nieokreślona osoba) Mr. Smith, Joe Public; niejaki pan Kowalski a certain Mr Kowalski, one Mr Kowalski; pan profesor Kowalski Professor Kowalski; proszę pana,... sir...; czym mogę panu służyć? (how) can I help you, sir?; to pana samochód? it that your car, sir?; pan pozwoli allow me; panie dyrektorze, telefon do pana Manager, a phone call for you; panie prezydencie Mr President!; panie przewodniczący Mr Chairman!; pan młody the bridegroom; być z kimś za pan brat be on familiar terms with sb, be palsy-walsy with sb; być z kimś na pan not address sb by his first name, not be on intimate terms with sb; nagi jak go Pan Bóg stworzył in his birthday suit; Pan Bóg nierychliwy, ale sprawiedliwy God comes with leaden feet, but strikes with iron hands; pan władza pot. officer; Piotruś Pan ( w bajce) Peter Pan.

- prawie każdy/wszystko almost a. nearly everyone/all

- prawie zawsze almost a. nearly always

- prawie identyczny almost identical

- prawie niemożliwe almost a. practically impossible

- prawie nikt/nic hardly a. scarcely anyone/anything, next to nobody/nothing

- prawie nigdy hardly a. scarcely ever, seldom if ever

- miasto prawie tak duże jak Gdańsk a city almost a. nearly as large as Gdańsk

- prawie tej samej wielkości (of) almost a. (of) much the same size

- jego stan prawie się nie zmienił his condition is almost a. practically the same

- prawie skończyłem I’ve almost a. nearly finished

- jesteśmy prawie na miejscu we’re almost a. nearly there

- prawie płakała she was nearly crying

- chodził po mieście prawie cztery godziny he walked around the town for almost a. nearly four hours

- mamy prawie trzystu pacjentów we have almost a. close on three hundred patients

- ręcznik jest prawie suchy the towel is almost dry

- była prawie naga she was almost a. practically naked

- była już prawie mężatką she was just about to get married

- dziecko już prawie chodzi the baby’s almost walking (now)

- kupiłam tę sukienkę prawie za darmo I got this dress for next to a. practically nothing

- prawie go nie znam I hardly know him

- wiatru prawie nie było there was hardly any wind

- miał twarz drobną, prawie że dziecinną he had a delicate, almost childish face

- to prawie że pewne it’s almost a. practically certain

- prawie nie pamiętam, co było potem I can’t really remember what happened next

* * *

* * *

almost, nearly; prawie jej nie znam I hardly know her; prawie skończyłem I'm almost done, I've almost finished; prawie nic next to nothing; prawie nigdy hardly ever; prawie nikt scarcely anybody.

* * *

1. (= opuszczony) alone; sam jeden all alone; całkiem sam all alone, all by o.s.; robić coś samemu do sth o.s., do sth on one's own; iść samemu go alone; ( na imprezę) stag it, come l. go stag; zostać z kimś sam na sam get sb to o.s.; samemu podjąć decyzję decide for o.s.; chcę zostać sama I want to be alone; byłem sam w domu I was alone at home; zostaliśmy sami we were left alone.

2. (= akurat) just; w sam raz just fine l. right; to mi wystarczy w sam raz it'll be just fine; w samą porę just in time, (just) about time; ( jako komentarz) just in time!, perfect timing!; (zwł. sarkastyczny) about time!

3. ( przestrzeń) right, very; sam środek the dead center; w samym środku right in the middle; u samej góry at the very top; do samego dna to the very bottom; nad samym brzegiem rzeki at the very bank of the river; stanął pod samymi drzwiami he stood right at the doorsteps.

4. ( czas) just; do samej nocy till late in the evening; od samego rana first thing in the morning.

5. (= wyłącznie) nothing but; same kłopoty nothing but trouble; dostawać same złe stopnie get nothing but bad marks; mówić same kłamstwa/samą prawdę speak nothing but lies/the truth; podać same tylko najważniejsze fakty give nothing but the essentials.

6. ( wyjątkowość) myself (yourself etc.); mszę odprawiał sam biskup the mass was celebrated by the bishop himself.

7. ( przyczyna) mere, very; na samą myśl o tym przechodzi mnie dreszcz the very thought of it makes me shiver; od samego zapachu robi mi się niedobrze the mere smell makes me sick; wystarczy sam jej widok the mere l. very sight of her is enough.

8. (= nawet) myself (yourself etc.); zaśpiewał to tak, że nawet sam mistrz lepiej by nie mógł he sang better than the master himself.

9. ( wzmocnienie) myself (yourself etc.); sam z siebie without being asked; samo przez się by itself; to się rozumie samo przez się it goes without saying, this is obvious by itself; cel sam w sobie an end in itself; od samego początku from the very beginning; sam widzisz there you go; sam tak powiedział he said so himself; sam sobie jestem winien I can only blame myself; zobacz sam see for yourself; być pozostawionym samemu sobie be left high and dry, be left stranded; być sobie samemu panem be one's own master; dawać sobie samemu radę fend for o.s.; doświadczyć czegoś samemu experience sth at first hand; rumienić się/drżeć na samą myśl o czymś blush/tremble at the mere thought of sth; cyfry mówią same za siebie the figures speak for themselves; przychodzi mu to samo z siebie it comes natural to him; sama uroczystość zaczyna się o 9 the actual ceremony starts at 9 a.m.; tym razem przeszedłeś samego siebie you excelled l. surpassed yourself this time; zostawmy go samemu sobie let's leave him alone; kochaj mnie dla mnie samej love me for who I am.

10. (= właśnie ten) the (this, that) very, same, identical; taki sam the same, identical; taki sam co do joty mirror reflection; jeden i ten sam one and the same; tak samo jak... just as...; tak samo jak wczoraj just as yesterday; tyle samo the same amount; tym samym thus, thereby; w ten sam sposób (zareagować, odpowiedzieć) in the same way, by the same token; kubek w kubek taki sam (jak) the spitting image (of); prawie taki sam jak... much the same as...; to jedna i ta sama osoba they're one and the same person; byłem chory i ona tak samo I was ill and so was she; jesteśmy w tym samym wieku we're of the same age; mam taką samą koszulkę I have an identical T-shirt; przyjedziemy tego samego dnia we'll arrive on the same day; to ten sam mężczyzna, który ci się ukłonił it's the same man who said hello to you; to to samo miejsce, w którym byliśmy w zeszłym roku it's the same place we visited last year; wracać tą samą drogą retrace one's steps; kto pod kim dołki kopie, sam w nie wpada it's a case of the biter bit.

( sklep) supermarket, self-service store.

* * *

1. (narząd; fragment piersi; natura człowieka; siedlisko uczuć; wyobrażenie serca, rysunek; odwaga; środek czegoś) heart; bratnie serce a person after one's own heart; Serce Jezusowe kośc. the Sacred Heart; serce miasta the heart of the city; sztuczne serce med. artificial heart; waleczne serce brave heart; ( osoba) a heart of oak; niewydolność serca pat. heart l. cardiac failure; zawał serca l. mięśnia sercowego pat. coronary thrombosis; pot. coronary, heart attack; zatrzymanie akcji serca pat. cardiac arrest; bicie serca heartbeat; dama serca ladylove; dobroć serca kind-heartedness, the milk of human kindness; linia serca ( na dłoni) heartline; operacja na otwartym sercu chir. open-heart surgery; przeszczep serca chir. heart transplant; przyjaciel od serca bosom friend; rozmowa od serca heart-to-heart talk; bez serca ( o osobie) heartless; całym sercem l. z całego serca whole-heartedly, with all one's heart and soul; chować w sercu urazę do kogoś bear a grudge against sb; chwytać za serce tear at sb's heart; co w sercu, to na języku what the heart thinks, the mouth speaks; co z oczu, to i z serca out of sight, out of mind; człowiek wielkiego serca a person of great heart; czego oczy nie widzą, tego sercu nie żal what the eye sees not, the heart craves not; drogi memu sercu dear to my heart; iść l. pójść za głosem serca let one's heart rule one's head; kamień spadł mi z serca that's a load l. weight off my chest l. mind; leżeć komuś na sercu (o problemie, sprawie) press heavily on sb's mind; ( o winie) lie heavy on sb; mieć dobre serce be kind-hearted, have one's heart in the right place; mieć do czegoś serce have one's heart in sth, have the heart to do sth; nie miałem serca mu o tym powiedzieć I didn't have the heart to tell him about it; wiesz, jakoś nie mam do tego serca (= nie mam na to ochoty) you know, I just don't have my heart in it; mieć miękkie serce be soft-hearted; mieć miękkie serce dla kogoś be an easy touch for sb, have a soft spot for sb; mieć problemy z sercem have a heart condition; mieć serce na dłoni wear one's heart on l. upon one's sleeve; mieć serce z kamienia have a heart of stone l. flint; mieć złote serce have a heart of gold; miejże serce! (= okaż dobroć) have a heart!, show mercy!; nie mieć Boga w sercu be heartless; oddać komuś swe serce (= zakochać się) give l. lose one's heart to sb; od serca l. z serca płynące (np. o życzeniach) from the bottom of one's heart, heart-felt; okazać komuś serce show kindness to sb; otworzyć l. obnażyć przed kimś serce open l. bare one's heart to sb; podbić czyjeś serce win sb's heart; przyjąć kogoś z otwartym sercem give sb a heart-felt welcome; przypadł mi do serca I got to like him; radować czyjeś serce gladden one's heart; radujący serce (widok, historia) heartwarming; ranić czyjeś serce make sb's heart ache; rozdzierać komuś serce rend one's heart, tear one's heart out; rozpierać komuś serce ( o uczuciu) fill one's heart; serce mi krwawi (z jej powodu) my heart is bleeding (for her); serce się kraje my heart breaks l. bleeds; serce mi się wyrywa my heart is willing; serce mi stanęło (ze strachu, podniecenia) my heart missed l. skipped a beat; serce mi zmiękło (z litości) my heart melted (with pity); serce nie sługa the heart wants what it wants; serce podchodzi mi do gardła I've got my heart in my mouth l. throat; serce zabiło mi mocniej l. skoczyło (z radości) my heart leapt (with joy); serce zaczęło mi bić szybciej my heart quickened; sercem jestem z tobą my heart goes out to you; skraść komuś serce steal one's heart; sprawić, że serce komuś szybciej zabije stir sb's blood; to balsam na moje serce it warms the cockles of my heart; to mi szkodzi na serce it's bad for my heart; w głębi serca ( być kimś) at heart; (myśleć, czuć) deep in one's heart, in one's heart of hearts; wkładać w coś dużo serca put one's heart to sth; wziąć sobie coś do serca take sth to heart; z biciem serca with a beating l. pounding heart; z całego serca with all one's heart; (= entuzjastycznie) with heart and hand; ( kochać kogoś) heart and soul; z bólem serca reluctantly; z ciężkim/lekkim sercem with a heavy/light heart; zrobiłem to z ciężkim sercem ( niechętnie) it went very much against the grain with me; z dobrego serca out of the goodness of one's heart; z głębi serca from the bottom of one's heart; złamać komuś serce break sb's heart; z ręką na sercu hand on heart; z ręką na sercu, nie wiem cross my heart, I don't know; żywiej zabiło mi serce my pulse quickened.

2. ( dzwonu) tongue, clapper.

- mam inne plany I’ve got other plans

- nie mamy innego wyboru we have no other choice

- w większości innych krajów in most other countries

- rodzina jak wiele innych a family like many others

- lekarze, pielęgniarki i inni doctors, nurses, and others

- ceny są takie, a nie inne, i nic na to nie poradzisz prices are as they are and there’s nothing you can do about it

- inny niż ktoś/coś different to a. from GB a. than US sb/sth, unlike sb/sth

- ona jest zupełnie inna niż jej siostra she’s quite unlike her sister, she’s totally different from a. to her sister

- czuć się innym człowiekiem to feel a different man

- spojrzeć na kogoś/coś innymi oczami to see sb/sth in a different light

- to inna rzecz a. sprawa a. historia that’s another a. a different matter a. story

- to inna para kaloszy pot. that’s a different kettle of fish pot.

- koleżanka z innej szkoły a friend from another school

- Polska i inne kraje środkowej Europy Poland and other Central European countries

- może innym razem maybe some other time

- kto/nikt inny somebody/nobody else

- poza tobą nikt inny o tym nie wie other than a. apart from you nobody knows about it

- co/nic innego something/nothing else

- to zupełnie co innego that’s completely different

- ja/on to co innego it’s different with me/him

- czym innym jest tłumaczenie na piśmie, a czym innym tłumaczenie ustne written translation is one thing and interpreting is another

- co innego, gdyby… it would a. might have been different if…

- wszystko inne everything else

- wszystko inne zależy od niego everything else depends on him

- wszystko inne się nie liczy nothing else counts

- wszyscy inni (the) others

- jest zdolniejszy od innych (z grupy) he’s more gifted than the others (in the group)

- w ten czy inny sposób one way or another, somehow or other

- z tego czy innego powodu for one reason or another

- inna rzecz/sprawa, że… another thing is that…

- on kocha inną he loves somebody else

- inni other people, others

- robić coś dla innych to do something for others

■ innymi słowy in other words

- między innymi (z żywotnymi) among others; (z nieżywotnymi) among other things; inter alia książk.

- sierżant komenderował plutonem a sergeant was in command of the platoon

- „w tył zwrot!” komenderuje dowódca ‘about face!’ orders the commanding officer

- nasz szef lubi komenderować ludźmi our boss likes pushing people around

- pozwala/nie pozwala sobą komenderować he lets people push him around/he doesnt let anyone push him around

- liczyć na kalkulatorze to add up with a. on a calculator

- liczyła przychody na kalkulatorze she added up the takings on a calculator

- liczyć (coś) na palcach to count (sth) on one’s fingers

- liczyć w pamięci to count in one’s head, to do mental arithmetic ⇒ policzyć

- liczyć obecnych to count the people a. those present, to do a headcount

- liczyć głosy/wpływy to count (up) the votes/the takings ⇒ policzyć

- zużycie benzyny liczone w milach z galona/litrach na 100 km petrol consumption computed in miles per gallon/litres per 100 kilometres

- już liczę godziny do jego przyjścia I’m already counting the hours until he comes, I’m already counting the hours till his arrival

- liczył czas, jaki pozostał do wyborów he was counting down to the elections ⇒ obliczyć

- licząc od jutra counting from tomorrow

- nie licząc not counting, not including

- było nas dwadzieścia osób, nie licząc dzieci there were twenty of us, not counting the children

- liczyć od tyłu to count backwards, to count down in reverse order

- liczyć od 1 do 10 to count from 1 to 10

- mój syn umie liczyć do stu my son can count (up) to a hundred

- on nie umie jeszcze liczyć he can’t a. hasn’t learnt to count yet

- liczyć na głos to count out loud ⇒ policzyć

- dom liczy sześć pięter the house has six storeys a. is six storeys high

- miasto liczy sześć tysięcy mieszkańców the city has six thousand inhabitants

- budynek liczy sobie ponad sto lat the building is over a hundred years old

- grupa liczyła 20 osób there were twenty people in the group

- akta sprawy liczyły 240 tomów the case documentation amounted to 240 volumes

- liczył 30 złotych za godzinę/za kilogram he charged 30 zlotys an hour/for a a. per kilogram

- liczą sobie dużo za usługi they charge high prices a. a lot for their services ⇒ policzyć

- liczyć na kogoś/na coś to count a. rely a. depend on sb/sth

- liczyć na szczęście to count on one’s luck

- liczył, że wkrótce wróci do zdrowia he was hoping to get well soon

- liczę, że nie będzie padać I’m counting on it not raining

- nie liczyłem, że przyjdzie I wasn’t counting on him coming, I didn’t reckon he would come

- liczyć na czyjeś wsparcie to count on sb’s support

- czy mogę liczyć na twoją pomoc/dyskrecję? can I count on your help/discretion?, can I count on you to help me/to be discreet?

- możesz liczyć na serdeczne przyjęcie you can be sure of a warm welcome

- możesz na mnie liczyć you can rely a. count on me

- nie można na niego liczyć he can’t be relied on, you can’t count on him

- nie liczyłbym na to I wouldn’t count a. bank on it

- mogę liczyć tylko na siebie I can only rely on myself

- liczyć się podwójnie to count double

- urlop liczy mi się od środy my leave runs from Wednesday

- okres bez pracy nie liczy ci się do emerytury periods of unemployment won’t count towards your pension

- liczące się firmy major companies

- nasza drużyna liczyła się na mistrzostwach świata our team was a force to be reckoned with in the world championships

- ten błąd się nie liczy this mistake doesn’t count a. matter

- liczy się jakość quality is what counts

- liczy się każda minuta every minute counts

- liczy się to, że pamiętałeś o moich urodzinach what matters a. counts is that you’ve remembered my birthday

- liczą się czyny, nie słowa it’s not words but deeds that count

- musisz liczyć się z tym, że będzie padać you have to take into account that it may rain

- nie liczyć się z czyimś zdaniem to ignore sb’s opinion

- nie liczyć się z innymi to show no consideration for others, to be inconsiderate towards others

■ lekko licząc at a conservative estimate

- z grubsza licząc at a rough estimate, roughly speaking

- liczyć (się) na setki, miliony to run into hundreds, millions

- ofiary można liczyć na tysiące the casualties run into thousands

- liczba palących w tym kraju liczy się już na miliony the number of smokers in this country already runs into millions

- liczyć się z (każdym) groszem a. z pieniędzmi to count a. watch every penny

- nigdy nie liczył się z pieniędzmi he’s never been one to worry about money, he’s always been careless with money

- liczyć się z czasem to make every second count

- liczyć się ze słowami to keep a civil tongue

- licz się ze słowami! watch your tongue!, mind what you’re saying!

- liczyć sobie dziesięć lat to be ten years of age a. old

- liczyła sobie nie więcej niż dwadzieścia lat she was no more than twenty (years old)

- liczyć sobie pół metra (wysokości/wzrostu/długości) to be half a metre high/tall/long

- ryba liczyła sobie ze 20 centymetrów the fish was about 20 cm long a. in length

- liczyć sobie 10 kg to weigh 10 kilograms

- palce pokręcone reumatyzmem a. od reumatyzmu fingers misshapen a. gnarled with rheumatism

- pokręcone korzenie sosen tangled roots of pine trees

- pokręciło go/ją (lumbago) pot. he/she could hardly move (because of lumbago)

- żeby a. bodaj cię/go pokręciło! pot., przen. damn you/him! pot.

- jest tak roztargniony, że zawsze coś pokręci he’s so absent-minded that he always muddles things up

- chyba coś pokręciłam z jego nazwiskiem I seem to have got his name muddled up a. wrong

- wszystko się pokręciło everything became a muddle

- coś ci się pokręciło a. pokręciło ci się w głowie you’ve got it all wrong a. mixed up

- pokręcili się trochę na karuzeli they took a ride on the merry-go-round

- pokręcić się po mieście to wander around the town

- pokręcił się koło stołu he pottered around the table

- jak się dobrze pokręcisz, znajdziesz dobrze płatne zajęcie if you try hard, you’ll get a well-paid job

- musisz się koło niego trochę pokręcić you must work on him

- spróbuj pokręcić się koło tej wycieczki try to become involved in this trip

- on jest wszystkiemu winny it’s all his fault, he’s entirely to blame

- wszyscy jesteśmy winni (temu bałaganowi) we are all to blame a. at fault (for this mess)

- czuć się winnym to feel guilty, to have a guilty feeling

- czuł się winny wypadku he felt guilty about the accident

- czuł się wobec niej winny he felt guilty about a. towards her

- czuję się trochę winny I feel some guilt a. a certain amount of guilt

- uznać kogoś winnym to find a. declare a. pronounce sb guilty

- sąd uznał go winnym morderstwa the court found a. adjudged książk. him (to be) guilty of murder

- jestem mu winna pieniądze I owe him money

- jestem wam winny wyjaśnienie przen. I owe you an explanation

- uznano, że oskarżony był winien zbrodni the accused was found guilty of the crime

- sam sobie jestem winien I only have myself to blame, it’s my own fault

- nikt nie jest winien no one’s to blame, it’s nobody’s fault

- ile jestem winien za książki? how much a. what do I owe for the books?

- winnam ci przeprosiny/wyjaśnienie I owe you an apology/explanation

- słowa wdzięczności jestem winien organizatorom I owe (my) gratitude to the organizers

- strona winien the debit side

- zapisać a. zaksięgować coś po stronie winien to enter a. record sth on the debit side

- winnych kradzieży surowo ukarano those guilty of stealing were severely punished

- nie był jedynym winnym he wasn’t the only one to blame

- silna wola (strong) willpower, strong will

- brak mi silnej woli, żeby rzucić palenie I don’t have enough willpower to quit smoking

- słaba wola lack of willpower, weak will

- robić coś z własnej (i nieprzymuszonej) woli to do sth of one’s own free will

- opanowywał się całym wysiłkiem woli he controlled himself by will(power)

- narzucić komuś swoją wolę to impose a. force one’s will on(to) sb

- taka była wola twojego ojca, uszanuj ją that was your father’s wish, so try to respect it

- uświadomiła sobie, że mimo woli pisze jego imię w zeszycie she realized she was involuntarily writing his name down in her copybook

- □ wola Boża the will of God, God’s will

■ dobra wola goodwill

- ostatnia wola książk. (życzenie) last wish; (testament) (last) will (and testament)

- wolna wola free will

- możesz z nami jechać lub nie – wolna wola you can go with us or stay – it’s up to you

- zła wola ill will

- (niech się dzieje) wola nieba! it’s the will of God, so be it!

- czuć wolę bożą żart. to get the urge, to get the itch

- wola boska (i skrzypce)! pot., żart. so be it!, there’s nothing we can do about it

- chce za niego iść, to niech idzie, wola boska i skrzypce! if she wants to marry him, let her marry him, there’s nothing we can do about it

- wyciągnął rękę, aby zerwać kwiat he stretched out his arm to pick a flower

- dałam ci kożuch, abyś nie zamarzł I gave you the sheepskin so (that) you wouldn’t freeze (to death)

- aby krata nie rdzewiała, pokryj ją lakierem to prevent rusting, coat the grating with varnish

- aby nie lest książk.

- aby nie było żadnych nieporozumień lest there should be any misunderstandings, in order that there should be no misunderstandings

- nie powiedziałem im prawdy, aby ich nie obrazić I didn’t tell them the truth, so as not to offend them a. lest I (should) offend them a. lest they (should) be offended

- chcę, abyś przyszedł I want you to come

- nie prosiłem, aby mi pomagała I didn’t ask her to help me

- nie wydaje mi się, abyście mogli go znać I don’t think you know him

- wątpię, aby to się udało I doubt if it’s going to work

- zbudził się, aby po chwili znowu zasnąć he woke up, only to soon fall asleep again

- jest zbyt wrażliwy, aby tego spokojnie słuchać he’s too sensitive to be able to sit calmly and listen to that

- na tyle dobrze znasz polski, abyś mógł się swobodnie porozumieć you know Polish well enough to be able to communicate freely

- łóżko jest zbyt szerokie, abyście mogli je wnieść przez drzwi the bed is too wide for you to (be able to) carry it through the door

- kup jakikolwiek stół, aby drewniany buy any table at all, provided (that) a. as long as it’s wooden

- możesz wziąć tę książkę, abyś tylko odłożył ją potem na miejsce you can take the book, as long as you put it back where it belongs

- pojadę za miasto, aby tylko była pogoda I’ll be going to the country, as long as a. just so long as the weather’s fine

- abyście tylko wrócili cali i zdrowi! I hope you get back safe and sound!

- aby nam się (dobrze działo)! (toast) cheers! pot., here’s to us! pot.

- czy aby potrzebnie się tym martwisz? is there really anything to worry about?

- czy on aby się nie przeziębił? are you sure he hasn’t cought a cold?

- aby nie za późno na wizytę? isn’t it rather late for a visit

■ aby zbyć a. aby-aby pot. [zrobić] anyhow; any old how pot.

- zreperował to aby-aby he repaired it just anyhow a. any old how

- na nasze pytania odpowiadał aby zbyć he answered our questions offhandedly

* * *

* * *

form. in order to, to, so that; aby nie... lest..., not to..., in order to avoid...; wycofał się z interesu, aby uratować resztę pieniędzy he withdrew from the business to save the rest of his money; kupił dom nad jeziorem, aby spędzać tam wakacje he bought a cottage at the lake to spend his holidays there; jemy, aby żyć we eat (in order) to live; powiedz jej, aby przyszła tell her to come here; niemożliwe, aby tam był it's impossible for him to be there; mówił bardzo cicho, aby go nikt nie usłyszał he spoke in a very soft voice so that nobody would hear him l. lest anybody (should) hear him l. in order not to be heard; zatrzymał się, aby znów po chwili jechać he stopped only to move on a moment later; pójdę na spacer, aby tylko była pogoda I'll go for a walk, weather permitting.

1. ( wyraża niepewność) czy aby Kasia poszła spać? has Kate really gone to bed?; czy to aby prawda? is it really true?

2. (= byle tylko) aby do jutra if we only make it till tomorrow.

- wyjdzie za każdego, byle miał pieniądze she’ll marry anyone, providing a. as long as he’s got money

- kup sobie jakiś garnitur, byle nie czarny buy yourself a suit, just as long as it’s not black

- możesz wziąć tę płytę, byleś ją jutro oddał you can take that record, as long as you return it tomorrow

- zrobi wszystko, byle dziecko było zdrowe she’ll do anything, just as long as the child gets better

- bylebyś mnie kochał, bylibyśmy szczęśliwi if only you loved me, we could be happy a. as long as you loved me, we would be happy

- każdy, byle nie on anybody but him a. as long as it’s not him

- wszystko, byle nie to anything but that

- zrobiłem to, byleś była zadowolona I did it (in order) to please you

- ukryła się w głębi ogrodu, byle mąż jej nie zobaczył she hid deep in the garden so that her husband wouldn’t see her

- on zrobi wszystko, byle osiągnąć swój cel he’ll do anything to reach his goal a. objective

- gadać, byle gadać to talk for the sake of talking

- (ona) narzeka, byleby narzekać she complains for the sake of complaining

- byleś o tym więcej nie wspominał! I just wish you wouldn’t mention a. (please) just don’t mention it again!

- byle dojechać do skrzyżowania! if we could just get to the crossroads

- byleśmy się nie spóźnili! I just hope we won’t be late

- byle do piątku! I just wish a. if only it were Friday

- zrób to, byle szybko! do it, (and) just be quick about it!

- wystarczy byle wytrych any skeleton key will do

- byle dziecko/głupiec to potrafi even a child a. a mere child/any old fool can do that

- byle sekretarka nie będzie mnie pouczać I won’t be lectured to by some a. a mere secretary

- byle drobiazg był dla nich powodem do kłótni the slightest thing could trigger off an argument between them

- byle podmuch zwieje papiery z biurka the slightest waft of air will blow the papers off the desk

- z byle powodu for the slightest reason, for no reason at all

- pod byle pretekstem on any old a. the slightest pretext, at the slightest excuse

- przy byle sposobności whenever the a. an opportunity presents itself

- mówić a. opowiadać byle co to say any old thing

- (on) byle czym nie da się zbyć you can’t pass any old thing off on him

- śmiać się z byle czego to laugh at anything a. for the slightest reason

- zawsze kupujesz byle co you’re always buying junk

- to nie byle co it’s no small thing a. no joke pot.

- poczęstowali go nie byle czym – kawiorem they gave him caviar, not any old thing a. food

- byle kto anyone, anybody

- zadawać się z byle kim to associate with (just) anybody

- to nie byle kto s/he’s not just anybody

- byle gdzie anywhere; any old where a. place pot.

- połóż to byle gdzie put it anywhere a. wherever you like

- byle kiedy any time; any old time pot.

- byle jaki (pierwszy z brzegu) any; (kiepski) rotten pot., lousy pot.

- nie byle jaki (wyjątkowy) some, no mean

- to nie byle jaki wyczyn that’s some a. no mean feat

- jest nie byle jakim pianistą he’s no mean pianist

- (ona) ma nie byle jaki apetyt she really has an appetite

- stoją przed nie byle jakim problemem they’re facing a. they’re faced with no small problem

- byle jak anyhow; any old how pot.

- zrobili to byle jak they did it any old how

* * *

* * *

1. (oznaczający cel, skutek) (in order) to; szedłem naprzód, byle dalej I walked ahead in order to keep moving forward; robić byle zbyć do sth just to get it done; byle nie upaść the important thing is not to fall.

2. ( oznaczający warunek) as long as, provided; byle przejechać przez granicę, a będziemy bezpieczni if we can reach the border, we'll be safe; mów prędko, byle prawdę make it quick, as long as you tell the truth; byle nie to anything but that. – partykuła dodawana do zaimków (just) any; kłaść rzeczy byle gdzie put those things down anywhere; śmiejesz się z byle czego laugh at anything; nie zadaję się z byle kim I don't associate with just anyone; robić coś byle jak do sth any old way; to nie byle co that's no small accomplishment; to jest nie byle kto that's not just anybody; wszędzie byle nie tutaj anywhere but here; masz nie byle jaki samochód you don't have just any (old) car; byle jaki crummy; tani i byle jaki cheapo.

- kiedy wrócisz? when will you be back?

- kiedy jest koncert? when is the concert?

- kiedy kupiłeś ten samochód? when did you buy the car?

- nie pamiętam, kiedy go ostatni raz widziałem I don’t remember when I last saw him

- nie zauważyłem, kiedy wszedł I didn’t notice when he came in

- od kiedy since when, (for) how long

- wiem, że on mnie zdradza, ale nie wiem, od kiedy I know he’s unfaithful to me, but I don’t know since when

- od kiedy to z ciebie taki znawca? iron. since when have you been such an expert? iron.

- „od kiedy się znacie?” – „od roku” ‘how long have you known each other?’ – ‘for a year’

- od kiedy ci mówię, żebyś się ustatkował! how long have I been telling you to settle down!

- do kiedy until when, by when

- do kiedy obowiązywał ten zakaz? until when was this ban in force?, how long was this ban in force (for)?

- „biorę urlop” – „od kiedy do kiedy?” ‘I’m taking some leave’ – ‘from when until when?’

- do kiedy skończysz tłumaczenie? when will you finish the translation (by)?

- na kiedy to ma być gotowe? when does it have to be ready (by)?

- nie wiem, na kiedy są te bilety I don’t know when a. which day these tickets are for

- kiedy to się wraca do domu! już prawie północ what time do you call this for getting in? – it’s almost midnight pot.

- kula dosięgnęła go w chwili, kiedy wsiadał do samochodu the bullet hit him as a. when he was getting into the car

- kiedy oglądali mecz, ktoś zadzwonił do drzwi as a. while they were watching the match, someone rang the bell

- przyjdę po ciebie, kiedy skończę pracę I’ll call for you when I finish work

- od kiedy go poznała, wiele zmieniło się w jej życiu her life has changed a great deal since she met him

- kiedy się porówna programy obu partii, to... if a. when you compare the programmes of the two parties...

- wtedy, kiedy when

- zawsze włącza radio wtedy, kiedy chcę sobie poczytać he always turns the radio on when I want to read

- w dniu, kiedy... on the day when...

- zimą, kiedy jest mróz in winter, when there are sub-zero temperatures

- teraz, kiedy... now that...

- teraz, kiedy najgorsze jest już za nami now that the worst is behind us

- kiedy tylko (zaraz jak) as soon as; (kiedykolwiek) whenever

- kiedy tylko przyszedł, zabrał się do sprzątania as soon as he came, he started cleaning

- kiedy tylko mam czas, chodzę na spacery whenever I have (the) time, I go for walks

- zabierz mnie kiedy ze sobą take me with you some time a. one day

- widziałeś go kiedy? have you ever seen him?

- dyskutują, kiedy tu trzeba szybko podjąć decyzję they’re talking all the time, when what we need is a quick decision

- dużo zarabia, cóż, kiedy wszystko przepuszcza he earns a lot, but what of it if a. when he blows it all? pot.

- kiedy jesteś taki ciekawy, to... if you really want to know,... iron.

- jak mam się uczyć, kiedy nie mam tej książki how am I to study when a. if I haven’t got the book?

- „miałeś posprzątać w swoim pokoju” – „kiedy już posprzątałem” ‘you were supposed to tidy up your room’ – ‘but I’ve already done it’

■ kiedy indziej some other time

- kiedy niekiedy now and then, from time to time

- mało a. rzadko kiedy rarely, hardly ever

- rzadko kiedy są tu takie tłumy it’s rare for there to be such a crowd here

- (on) rzadko kiedy pisze he hardly ever writes

* * *

* * *

when; kiedy się zobaczymy? when do we meet next?; kiedy bądź whenever, any time; kiedy indziej some other time; kiedy tylko as soon as; rzadko kiedy hardly ever; od kiedy? since when?; do kiedy? till when?; na kiedy? by when?

1. (= gdy) when; kiedy już byłem gotowy when I was (finally) ready, once ready; spałem już, kiedy zadzwonił telefon I was sleeping, when the phone rang.

2. (= skoro) as, since; kiedy już zdecydowałeś się na ten wyjazd, nie zapomnij o ubezpieczeniu as you decided to take this trip, don't forget about the insurance.

3. (= podczas gdy) while.

- trzeba pracować it’s necessary to work

- trzeba mu o tym powiedzieć he should a. ought to be told about it

- trzeba mu było powiedzieć he should have been told

- czy warto to czytać? nie tylko warto, ale nawet trzeba is it worth reading? it’s not only worth it, it’s essential a. a must

- trzeba mieć dużo zdrowia, żeby wytrzymać taką podróż you have to be very fit to survive such a journey

- trzeba być głupim, żeby tak się zachować only a fool would behave like that

- trzeba, żebyś znał prawdę you should know the truth

- sprawdź, czy wszystko jest jak trzeba go and check everything is all right

- kiedy trzeba, odważnie wypowiada swoje zdanie when necessary, s/he’s quite outspoken

- pójdę tam, jeśli trzeba I’ll go there, if necessary

- po co tam włazisz gdzie nie trzeba? why do you keep going where you’re not welcome?

- zachowuj się jak trzeba behave as one should

- zgłosił się o ósmej rano, jak trzeba he came at eight in the morning, as expected

- trzeba przyznać, że… admittedly,…

- trzeba dodać, że… additionally,…

- będzie miała wszystko, czego jej trzeba she’ll have everything she needs

- czy trzeba ci pieniędzy? do you need any money?

- do tego trzeba dużo cierpliwości this requires a lot of patience

- „pomóc ci?” – „nie trzeba” ‘do you need help?’ – ‘no, thanks’

- trzeba czasu, aby to zrozumieć it takes time to understand it

■ trzeba ci wiedzieć, że… książk. you should be aware (that)…

- trzeba szczęścia/nieszczęścia/trafu, żeby… as luck would have it…

* * *

* * *

1. (= należy) one should, one ought to; trzeba być głupcem, żeby... one must be a fool to...; trzeba ci wiedzieć, że... you should know that...; trzeba przyznać, że... admittedly..., one has to admit that..., it should be admitted...; trzeba mu pomóc we l. sb should help him.

2. (= jest niezbędne) it is necessary to l. that..., one needs to..., it is needed that...; jeśli trzeba if needed, if necessary; nie trzeba go dwa razy prosić you don't have to ask him twice; trzeba wam czegoś? do you need anything?; dziękuję, nie trzeba no, thanks; thank you, I am fine.

- dopytywać kogoś o coś to enquire sb about sth

- nigdy nie dopytywał mnie o sprawy osobiste he never asked me any personal questions

- muszę go dopytać o szczegóły I’ll have to ask him about the details

- przepraszam, że tak dopytuję, ale… I’m sorry I keep asking, but…

- dzieci ciągle dopytują, kiedy będziemy na miejscu a. kiedy dojedziemy the children keep on asking when we’re going to arrive

- zadzwonił, żeby dopytać się o moje plany he phoned to enquire about my plans

- „ale dlaczego?”, dopytywał się co chwilę ‘but why,’ he kept asking

- dopytywanie się, dlaczego ktoś się nie ożenił, jest nietaktowne it’s tactless to question somebody about why he hasn’t got married

- kto to (jest)? (wskazując) who’s this/that?

- kto to a. tam? (u drzwi) who is it?, who’s there?

- kto mówi? who’s speaking?

- kto ci o tym powiedział? who told you about it?

- „mam mnóstwo kłopotów” – „a kto ich nie ma?” ‘I’ve got so many problems’ – ‘who hasn’t?’

- dla kogo to kupiłeś? who did you buy this for?

- komu dałeś te kwiaty? who did you give those flowers to?

- kogo zaprosiłeś? who(m) did you invite?

- kim jest ta pani w czarnej sukni? who’s that lady in the black dress?

- z kim ona była? who was she with?

- o kim mówicie? who are you talking about?

- zgadnij, kogo wczoraj spotkałam guess who I met yesterday

- nie wiedziała, komu może zaufać she didn’t know who(m) to trust a. who(m) she could trust

- nie pamiętam, o kim rozmawialiśmy I don’t remember who we were talking about

- z kim mam przyjemność? książk. to whom do I have the pleasure of speaking? książk.

- komu to mówisz, przecież znam go lepiej niż ktokolwiek inny what are you telling me for?! a. why tell me about it? – I know him better than anyone

- kto jest kto a. kim who’s who

- Bóg wie a. diabli wiedzą kto God a. the devil knows who

- ten, kto zgubił klucze the person who lost their keys

- zapytaj o to kogoś, kto się na tym zna ask someone who knows something about it

- kto zda egzamin, zostanie przyjęty whoever passes the exam will be accepted

- kto wiedziałby o miejscu pobytu zaginionego, proszony jest o zawiadomienie policji anyone with information concerning the whereabouts of the missing person is asked to contact the police książk.

- kto żyw everyone, everybody; one and all przest., pot.

- poczuł się tak, jakby kto napluł mu w twarz he felt as if someone a. somebody had spat in his face

- nie ma kto a. komu herbaty zaparzyć there’s no one to make the tea

- mało a. rzadko kto hardly anyone a. anybody

- jak kto głupi like an idiot pot.

- (a) kogo to obchodzi? iron. who cares?

- pomogę ci, jeśli ładnie poprosisz I’ll help you, if you ask nicely

- pójdę z tobą, jeśli chcesz I’ll go with you if you like

- jeśli się pośpieszysz, zdążysz na pociąg if you hurry, you’ll catch the train

- jeśli to możliwe if it’s possible

- czasami, jeśli ma się szczęście … sometimes, if one is lucky a. if you are lucky…

- jeśli…, to… if…, then…

- nie pójdziesz do kina, jeśli nie odrobisz lekcji you won’t be going to the cinema if you don’t do your homework a. unless you do your homework

- kto nam pomoże, jeśli nie on? who’s going to help us, if not him?

- większość z nich, jeśli nie wszyscy most of them, if not all (of them)

- we środę, jeśli nie wcześniej on Wednesday, if not sooner

- (ona) ciągle na coś się skarży, jeśli nie na ból głowy, to na ból brzucha she’s always complaining about aches and pains – if it isn’t a headache it’s a stomach ache

- a jeśli what if, supposing

- a jeśli powiem nie? what if a. supposing I say no?

- jeśli nawet a. nawet jeśli even if

- pojadę tam jutro, nawet jeśli miałoby padać I’ll go there tomorrow, even if it’s raining

- jeśli się nie mylę if I’m not mistaken, unless I’m mistaken

- pan Kowalski, jeśli się nie mylę Mr Kowalski, I believe?

- jeśli dobrze pamiętam if I remember rightly

- jeśli wolno mi coś radzić… if I may make a suggestion…

- jeśli można jej wierzyć if she can be believed

- jeśli o mnie chodzi as far as I’m concerned

- jeśli chodzi a. idzie o kogoś/coś as regards sb/sth, as far as sb/sth is concerned

- dlaczego sam tego nie zrobisz, jeśli jesteś taki mądry why don’t you do it yourself, if a. since you’re so clever

- jeśli nie zadzwonił, to znaczy, że się obraził if he hasn’t phoned, he must be offended

- jeśli w szkole zachowuje się skandalicznie, to w domu jest wyjątkowo grzeczny if a. while he conducts himself outrageously at school, at home he is exceptionally well-behaved

* * *

* * *

if; jeśli nie unless; jeśli chcesz, pójdziemy do kina we can go to the movies if you like; jeśli mnie pamięć nie myli if my memory serves me; jeśli można if I may; if that's OK (with you); jeśli nie będzie padać unless it rains; jeśli pani pozwoli if you don't mind; jeśli wcześniej skończę pracę, zadzwonię do ciebie if I finish work earlier, I'll call you; któż, jeśli nie on? if not him, who?

- po śniadaniu/pracy/wojnie after breakfast/work/the war

- po chwili after a bit a. moment

- po godzinie/dwóch latach an hour/two years later, after an hour/two years

- po dwuletnim pobycie w więzieniu after two years in prison

- po południu in the afternoon

- pięć/kwadrans po czwartej five/a quarter past four

- wróciła po dwunastej she came back after twelve

- po ukończeniu studiów rozpoczął pracę w szkole after a. on graduating he began working at a school

- zdrzemnął się po wyjściu gości he nodded off after the guests had left pot.

- po pięćdziesiątce musisz zacząć dbać o siebie when you’re over fifty you need to take care of yourself

- po czym and then, after which

- oprowadził mnie po starym mieście, po czym zaprosił na piwo he showed me around the Old Town and then invited me for a beer

- po czasie late

- oddał referat pięć dni po czasie he handed in his paper five days late

- po całym mieście/kraju/domu all over (the) town/the country/the house

- po całej Europie all over Europe, throughout the whole of Europe

- ubrania porozrzucane po pokoju clothes flung all over a. scattered around the room

- porozlewać wodę po podłodze to spill water all over the floor

- biegać po sklepach to run round the shops pot.

- chodzić po korytarzu/pokoju to walk up and down the corridor/around the room

- chodzić po lesie/górach to walk in the forest/mountains

- oprowadzić kogoś po zamku to show sb around a castle

- szukać czegoś po encyklopediach to look a. hunt through encyclopedias for sth

- szepczą o tym po kawiarniach tongues are beginning to wag (about it)

- chodzić po piasku/trawie to walk on sand/grass

- poruszać się po szynach to move (along) on rails

- jechać na rowerze po szosie/ścieżce to cycle along a. on a road/path

- ślizgać się po zamarzniętym jeziorze to skate on a frozen lake

- bębnić palcami po stole to drum one’s fingers on the table

- wchodzić/schodzić po schodach to walk up/down the stairs

- zjeżdżać po poręczy to slide down the banisters

- zupa ściekała mu po brodzie the soup was dripping down his chin

- poruszać się po linii prostej to move in a straight line

- przechodzić przez jezdnię po pasach to cross the road at a zebra crossing

- głaskać kogoś po włosach/policzku to stroke sb’s hair/cheek

- całować kogoś po rękach to kiss sb’s hands

- pokrzywy parzyły go po nogach nettles were stinging his legs

- po tej/drugiej stronie ulicy on this/on the other side of the street

- po prawej stronie drogi to the right of the road

- po obu stronach kartki on both sides of the paper

- kawałek chleba posmarowany po wierzchu dżemem a piece of bread with jam spread on top

- placek przypalony po brzegach a pie burnt along the edges

- po szyję/czubek głowy up to the neck/the top of one’s head

- silne wiatry od Bałkanów po Skandynawię strong winds from the Balkans up to Scandinavia

- wody było po kolana the water was knee-deep

- talerz pełen po brzegi a plate full to the brim

- od średniowiecza po schyłek Oświecenia from the Middle Ages up to a. until the end of the Enlightenment

- od profesora po sekretarkę from the professor down to the secretary

- była w naszym domu pierwszą osobą po ojcu she was the second most important person in our home after father

- miał piąty po zwycięzcy czas na mecie he had the fifth best time (after the winner)

- jeden po drugim one after the other a. another

- przesłuchiwał taśmę po taśmie he listened to one tape after another

- krok po kroku step by step

- dzień po dniu day after day; day in, day out

- odziedziczyć coś po kimś to inherit sth from sb

- objąć stanowisko po kimś to take over sb’s position, to succeed sb

- objął tron po wuju he succeeded his uncle to a. on the throne

- dom miał po dziadku he inherited the house from his grandfather

- po matce miała talent muzyczny she had inherited her mother’s musical talent

- prowadził po ojcu sklep mięsny he ran a butcher’s shop inherited from his father

- nosić imię po dziadku to be named after one’s grandfather

- rozpaczać po kimś to grieve over a. for sb

- płakać po kimś to mourn sb

- obiecywać sobie coś a. oczekiwać czegoś po kimś/czymś to expect sth from sb/sth

- nie obiecuj sobie po nim zbyt wiele don’t expect too much from him

- czego oczekujesz po tym zebraniu? what are you expecting from the meeting?

- butelka po mleku/piwie a milk/beer bottle

- pusty worek po ziemniakach an empty potato sack

- poznać kogoś po głosie/ruchach to recognize sb by their voice/movements

- po czym go poznałeś? how did you recognize him?

- widać po twoich oczach, że jesteś zmęczona I can see a. tell by your eyes that you’re tired

- sądząc po akcencie, (on) pochodzi z Dublina judging by a. from his accent, he comes from Dublin

- stać w kolejce po mięso to stand in the meat queue, to queue up for meat

- zadzwonić po lekarza/taksówkę to phone for the doctor/a taxi

- poszła do sklepu po chleb she went to the shop for some bread

- poszedł po wnuczkę he went to collect his granddaughter

- zatelefonowała do niego po radę she called him to ask for some advice

- przyszedłem tu tylko po to, żeby wyjaśnić całą sprawę I just came here to explain the whole thing a. business pot.

- nie po to przez pięć lat studiowałam prawo, żeby pracować jako kelnerka I didn’t study law for five years (in order) to work as a waitress

- co a. cóż ci po pękniętej filiżance? what do you need a cracked cup for?

- nic mi po takich radach what’s the use of advice like that?

- nic tu po mnie I’m not needed here; I may as well go a. be off pot

- po co what for?, why?

- po cóż whatever for?

- po co ci nóż? what do you need a knife for?

- nie wiem, po co tu przyszła I don’t know what she came here for a. why she came here

- po parę razy dziennie several times a day

- trzy pliki po sto banknotów (każdy) three bundles of a hundred banknotes each

- po 2 złote za sztukę (at) 2 zlotys each a. apiece

- po 5 złotych za kilo (at) 5 zlotys a a. per kilo

- po ile? a. po czemu? przest. how much?

- po ile te pomidory? how much are these tomatoes?

- wchodziły po jednej they entered one by one a. one at a time

- podchodzić do stołu po dwóch/trzech to come up to a. approach the table in twos/threes

- po trochu bit by bit, little by little

- zapłaciliśmy po dziesięć złotych we paid ten zlotys each

- dostali po dwa jabłka they each got two apples

- każde dziecko dostało po zabawce each child a. each of the children got a toy

- Adam i Robert wygrali po książce Adam and Robert each won a book

- zrób to po swojemu do it your own way

- czy mówisz po litewsku/włosku? can you speak Lithuanian/Italian?

- powiedz to po angielsku say it in English

■ po temu (stosowny) for it

- to nie miejsce i czas po temu this is not the (right) time or place for it

- powiem jej, kiedy nadarzy się po temu okazja I’ll tell her when I get the chance a. opportunity

- mam po temu powody I have my reasons

- miała wszelkie warunki po temu, żeby być dobrą aktorką she had all the makings of a good actress

* * *

abbr ( SZKOL: = Przysposobienie Obronne)

* * *

szkoln. (= przysposobienie obronne) civil defence course.