will+never

* * *

* * *

1. (= przestawać pamiętać) forget (o kimś, czymś about sb/sth); (np. kluczy) leave behind; ( o czymś przykrym) push sth to the back of one's mind, put sth behind; zapominać o czymś na chwilę set sth by; zapomnieć o dawnych urazach wipe the slate clean; nie zapomnieć komuś dobroci remember sb's kindness; nie zapomnij o obietnicy don't fail to keep your promise; nie zapominać komuś krzywdy harbor resentment at sb, bear sb a grudge; zapomnieć komuś krzywdy forgive sb a wrong; zapominać o bożym l. całym świecie be lost to the world; nie mogę o niej zapomnieć I can't get her off my mind; nie zapominaj, że... don't forget that...; czy przypadkiem o czymś nie zapomniałeś? aren't you forgetting sth?; nie zapomnieć coś zrobić be sure to do sth, keep sth in mind; nie zapomnij zamknąć drzwi be sure to lock the door; zapomnijmy o tym, co nas dzieli let's bury our differences; zapomnieć swojej kwestii teatr forget one's lines; nigdy ci tego nie zapomnę! ( wyraz wdzięczności) I will never forget what you did for me; ( groźba) you will never live that down, you shall smart from this.

2. (= zostawiać przez nieuwagę) forget, leave, leave behind.

3. (= nie zrobić przez roztargnienie) forget; na śmierć zapomniałam I clean l. plumb forgot.

4. (= tracić umiejętność) forget; zapomniałeś języka w gębie? pot. (has the) cat got your tongue?, are you tongue-tied?; dużo już zapomniał z francuskiego his French is a little rusty.

5. (= zaniedbywać) neglect ( coś zrobić to do sth); ( celowo) omit ( coś zrobić to do sth); zapomniany przez Boga God-forsaken.

forget oneself, misbehave.

* * *

wymyślić pf.

1. (= obmyślać) think up.

2. (= odkrywać) invent; on/ona prochu nie wymyśli he/she will never set the world on fire; Br. he/she will never set the Thames on fire.

3. (= zmyślać) make up; wszystko sobie wymyślił he made it all up.

4. tylko ipf. wymyślać komuś (= obrzucać wyzwiskami) hurl abuse at sb.

- moc moralna/wewnętrzna/duchowa a moral/an inner/a spiritual power

- nadzieja dodaje ludziom mocy hope gives people power

- z (całą) mocą strongly, wholeheartedly

- z całej mocy with all one’s might; with might and main książk.

- moc sztormu/wybuchu the force of the storm/explosion

- oślepiająca moc reflektorów the dazzling effect of searchlights

- lecznicza moc ziół the therapeutic effect a. power of herbs

- magiczna moc kamieni the magic power of stones

- moc czyjegoś autorytetu the power of sb’s authority

- moc opiekuńcza protective power

- odczyniać złe moce to repel the powers of evil

- przywoływać dobre moce to summon (up) the powers of good

- moc sprawcza a prime mover

- wiara w moc sprawczą Boga a belief in God’s power

- niepokoi mnie rosnąca moc oddziaływania mediów I’m disturbed by the increasing power of the media’s influence

- moc dekretu/dokumentów the legal validity of a decree/documents

- ustawa niedługo nabierze mocy the resolution will soon become legally enforceable

- wydano dekret z mocą ustawy a decree having the force of law has been issued

- moc wsteczna retroaction

- pozostawać/utrzymywać się w mocy to be/remain in force

- moce produkcyjne/przerobowe/wydobywcze productive/processing/mining capacity

- moc alkoholu/herbaty/kawy/kwasu the strength of alcohol/tea/coffee/acid

- moc tkaniny/materiału the strength of fabric/material

- dodatki do betonu zwiększają jego moc additives to concrete increase its strength

- moc elektrowni/reaktora the power of a power plant/a reactor

- moc żarówki (light) bulb wattage

- silnik o znacznej mocy a powerful engine

- moc ludzi a lot a. a (whole) host of people

- moc pozdrowień/życzeń my best regards/wishes

- moc spraw/kłopotów a lot a. a (whole) host of affairs/problems

- □ moc prawna Admin. force of law

■ być w czyjejś mocy książk. to be in sb’s power

- na a. z mocy czegoś książk. on the strength of sth

- robić (wszystko), co w czyjejś a. ludzkiej mocy książk. to do everything in one’s power

- wszystko/sprawa/decyzja leży w czyjejś mocy książk. everything/the matter/the decision is (with)in sb’s power

* * *

* * *

mogę możesz mógł mogła mogli

1. (= być w stanie) can ( coś zrobić do sth); be able ( coś zrobić to do sth); be capable ( coś zrobić of doing sth); nie móc czegoś zrobić be unable to do sth; nie móc przestać o czymś myśleć can't get sth out of one's head; nie móc się komuś/czemuś oprzeć find sb/sth irresistible; jeśli tylko możesz if you possibly can; gdybym tylko mógł if only I could; będzie mógł wam pomóc he will be able to help you; nie możemy sobie na to pozwolić we cannot afford it; szkoda, że nie możesz przyjść it is a pity that you can't come; kto mógł coś takiego zrobić? who could have done a thing like that?; staram się jak mogę I'm doing my best, I'm doing the best I can; nie mogę zaprzeczyć, że... I don't l. can't deny (that)...; nie mogę się z tym nie zgodzić I can't quarrel with that; dziękuję, (ale) już nie mogę ( odmowa poczęstunku) I couldn't; no, thanks, I'm full; mógłby być twoim ojcem he is old enough to be your father; może być albo jeden, albo drugi either will do; tak nie może być! that will never do!; może być? is it OK?; chcieć to móc where there's a will there's a way.

2. (= być uprawnionym, mieć pozwolenie) be permitted l. allowed ( coś zrobić to do sth); can ( coś zrobić do sth); czy mogę wyjść wcześniej? may l. can I leave early?; możesz robić, co chcesz you can do whatever you like l. want; możesz iść do domu you can go home, it's OK for you to go home; kiedy będziemy mogli ją zobaczyć? when do we get to see her?

3. (nadaje odcień prawdopodobieństwa, możliwości) can, may; czego ona może chcieć? what can she want?; mógł zostać porwany he could have been kidnapped; to nie może być ona it couldn't be her; to mógł być ktoś inny it could have been someone else.

4. (w prośbach, ofertach pomocy, wykrzyknieniach) can, may; jeśli mogę if I may; czy mógłbym... is it l. would it be all right if I...; czy mogę z tobą porozmawiać? can I talk to you?; w czym mogę pomóc? (how) can I help you?; mogę prosić o otwarcie okna? would you mind opening the window?; czy mógłbyś to powtórzyć? could you say it again?; czy mogę prosić o sól? could you pass the salt?; czy mogę prosić o uwagę? can l. could I have your attention?; ja nie mogę! pot. ( reakcja na coś irytującego) gimme a break!, give me strength!

5. ( wyraz pretensji) can, may; mógłby przynajmniej przeprosić he might at least apologize; mogła przynajmniej zadzwonić she could l. might at least have called; jak mogłeś (mi to zrobić)? how could you (do this to me)?

- tylko raz only once

- zrobić coś raz/dwa razy/trzy razy to do sth once/twice/three times

- setki razy hundreds of times

- dwa razy większy/droższy twice as big/expensive

- trzy/dziesięć razy szybszy three/ten times as fast a. faster

- dwa razy więcej osób/czasu twice as many people/as much time

- sprzedał dom trzy razy drożej, niż kupił he sold the house for three times the price he paid for it

- półtora raza więcej wypadków niż rok temu one and a half times more accidents than last year

- podróż trwała kilka razy dłużej niż zwykle the journey lasted several times as long as usual

- sto a. tysiąc a. milion razy lepszy/większy przen. way better/bigger

- zrobiłbym to sto razy lepiej I’d do it way a. a hundred times better

- jest tysiąc razy przystojniejszy od brata he’s way more handsome than his brother

- choć a. chociaż raz chciałbym… just for once I’d like to…

- ile razy? how many times?

- ile razy mam powtarzać? how many times do I have to repeat myself?

- ile razy go widzę, zawsze wygląda na zadowolonego whenever I see him he looks happy, every time I see him he looks happy

- ileż to razy próbowałem go przekonać! how many times have I tried to convince him?

- to się zdarzyło już tyle razy, że… it already happened so many times that…

- pierwszy/drugi/ostatni raz a. po raz pierwszy/drugi/ostatni for the first/second/last time

- zawsze kiedyś jest ten pierwszy raz there’s always a first time

- kolejny raz a. po raz kolejny once again

- po raz ostatni widziałem go w… I last saw him in…

- kiedy z nim ostatni raz rozmawiałem… when I last talked to him…

- zrobiłem to po raz pierwszy i ostatni a. pierwszy i ostatni raz I did it for the first and (the) last time

- po raz setny a. nie wiem który for the umpteenth time pot.

- zrobić coś jeszcze raz a. raz jeszcze to do sth once more a. one more time

- nie raz (i nie dwa) more than once

- nie raz chodziliśmy tam razem we’ve been there together more than once

- raz czy dwa a. raz i drugi once or twice

- rozmawiałem z nim raz czy dwa I’ve talked to him once or twice

- ani razu not (even) once

- ani razu o niej nie wspomniał he never once mentioned her

- raz/dwa razy/trzy razy na godzinę once/twice/three times an hour

- raz na rok a. do roku once a year

- raz na sto lat once every one hundred years

- raz na dzień a. dziennie once a day

- raz na jakiś czas (every) once in a while

- coś takiego zdarza się tylko raz w życiu something like this happens only once in a lifetime

- raz na zawsze once and for all

- powiedziałem mu raz na zawsze, że… I told him once and for all that..

- było raz ciepło, raz zimno it was first warm and then cold

- wiodło im się raz lepiej, raz gorzej they had their ups and downs

- wiało raz z północy, to znowu z północnego wschodu the wind was changing from north to north-east

- raz po raz a. raz za razem (bez przerwy) over and over (again); (co jakiś czas) every now and then

- raz po raz spoglądał na zegarek every now and then he looked at his watch

- tym razem this time

- tym razem ci daruję I’ll let you off this time

- następnym razem a. na drugi raz next time

- następnym razem, kiedy go zobaczysz… next time you see him…

- poprzednim a. ostatnim razem the last time

- poprzednim razem, kiedy tu był… the last time he was here

- za pierwszym/drugim razem the first/second time round

- zdałem za trzecim razem I passed the test the third time round

- za każdym razem each a. every time

- trafiał za każdym razem he hit the target every time

- za każdym razem, kiedy go widzę… every time I see him…

- w takich razach in such cases

- w razie pożaru/wypadku in case of fire/accident

- w razie potrzeby if need be

- w razie, gdyby coś się stało/ktoś pytał in case something happens/somebody asks

- w razie czego if anything happens

- innym razem some other time

- pewnego a. jednego razu one day

- w każdym (bądź) razie in any case, anyway

- jest najlepszy, a w każdym razie tak uważa he’s the best, that’s what he thinks anyway

- w najgorszym/najlepszym razie at (the) worst/at best

- w przeciwnym razie otherwise

- w takim razie in that case

- w żadnym razie (nigdy) never; (pod żadnym pozorem) under no circumstances; (bynajmniej) by no means

- on w żadnym razie się nie zgodzi he will never agree

- proszę w żadnym razie z nimi nie rozmawiać you must not under any circumstances talk to them

- w żadnym razie nie uważam się za eksperta I don’t consider myself an expert by any means

- raz, dwa, trzy one, two, three

- raz byłem świadkiem ich kłótni once I saw them arguing

- była sobie raz królewna once upon a time there was a princess

- chciałbym, żeby to się już raz skończyło! I’d like it to be over at last

- jak już raz coś obiecam, to dotrzymuję słowa once I promise something I always keep my word

- jak już raz zaczniesz… once you start…

- nie zrobiłem tego, raz, że nie miałem czasu a dwa, że mi się nie chciało I didn’t do it, for one thing because I had no time, and for another because I didn’t feel like it

- jeden razy dwa one times two

- trzy razy pięć równa się piętnaście three times five is fifteen

- (jak) na razie nie ma niebezpieczeństwa there’s no danger at the moment

- „jak idzie?” – „na razie dobrze” ‘how is it going?’ – ‘so far, so good’

- na razie! (pożegnanie) see you later!

- no to na razie, chłopaki! see you, guys!

- od razu go poznał he recognized him right away

- od razu wiedziałem, że tak będzie I always knew it would be like that

■ zrobić coś raz, dwa a. raz-raz to do sth in no time

- raz się żyje! you only live once

- jak raz zadzwonił telefon pot. at that very moment the telephone rang

- w sam raz dla kogoś perfect for sb

- praca w sam raz dla informatyka the right kind of a. a perfect job for a computer expert

- spodnie były w sam raz the trousers fitted perfectly

1) never

2) (w pytaniach, po przeczeniu) ever

- przednie/tylne nogi front legs a. forelegs/hind legs

- złamać nogę to break one’s leg

- skręcić nogę w kostce to sprain one’s ankle

- założyć nogę na nogę to cross one’s legs

- siedzieć ze skrzyżowanymi nogami to sit cross-legged

- chwiać się na nogach to stagger

- ledwo a. z trudem trzymać się na nogach to be about to collapse

- trzymać a. utrzymywać się na nogach to keep one’s balance

- nie zdołał a. nie umiał utrzymać się na nogach he lost his balance

- nogi ugięły się pode mną/pod nią I/she went weak at the knees

- iksowate nogi a. nogi w iks knock knees

- mieć iksowate nogi to be knock-kneed

- palce u nóg toes

- deptać komuś po nogach w tańcu to tread a. step on sb’s toes while dancing

- powłóczyć nogami to drag one’s feet

- stolik/taboret na trzech nogach a three-legged table/stool

- stół na jednej a. o jednej nodze a pedestal table

- zawsze byłem noga z matmy I’ve always been a duffer at maths

- postąpił jak noga he blew it pot.

- □ noga wykroczna Sport back leg

- noga wypadowa Sport leading foot

■ do góry nogami topsy-turvy, upside down

- świat przewrócony do góry nogami a topsy-turvy world

- przewrócić wszystko do góry nogami to turn everything upside down

- noga! a. do nogi! (do psa) heel!

- chodzić przy nodze a. za nogą [pies] to walk a. follow at a. to heel

- do nogi a. co do nogi to the last person

- wystrzelali wszystkich co do nogi they wiped out all of them

- na drugą nogę! pot. let’s drink another one

- na jednej nodze on a. at the double

- w nogach łóżka a. posłania at the foot of the bed

- w nogę [iść, maszerować] in step

- w nogi! run for it!

- dać nogę pot. to leg it pot.

- dali nogę z ostatniej lekcji they bunked off GB pot. a. played hook(e)y from US pot. the last period

- trzecia noga pot., żart. a walking stick

- wziąć nogi za pas to take to one’s heels

- bronić się przed czymś rękami i nogami to resist a. oppose sth

- być cały dzień a. nieustannie na nogach to be on the go every minute of the day a. without a break

- być jedną nogą w grobie a. na tamtym świecie to be at death’s door, to be on one’s last legs; to have one foot in the grave pot., żart.

- być na ostatnich nogach pot. to be worn to a frazzle pot.

- robić coś na ostatnich nogach to do sth with one’s last strength

- być od świtu a od rana na nogach pot. to be on the run since first light

- iść a. wlec się noga za nogą to drag one’s feet

- iść w nogi [alkohol] to make walking difficult

- lecieć a. padać a. walić się z nóg to be collapsing from exhaustion; to be ready to drop pot.

- ledwo powłóczyć nogami a. wlec nogi za sobą to be on one’s last legs

- (ze zmęczenia) ledwo a. z trudem trzymał się na nogach (being so tired) he could barely stand

- mieć dobre nogi to be a good walker

- nakryć się nogami pot. to fall (down) on one’s back

- nie móc ruszyć ręką, ani nogą to be too tired to stir

- padać a. rzucać się komuś do nóg (na znak czci, wdzięczności) to fall a. drop a. sink to one’s knees before sb; (na znak pokory, oddania) to bend a. bow the a. one’s knee to sb

- podciąć komuś nogi [silne wrażenia, emocje] to make sb weak at the knees; (spowodować upadek) to trip sb (up)

- podstawić komuś nogę (spowodować upadek) to trip sb (up); (zaszkodzić) to trip sb up

- porwać się a. zerwać się a. skoczyć na równe nogi to jump a. leap to one’s feet

- postawić kogoś na nogi (finansowo) to provide sb with a firm financial footing; (zdrowotnie) to make sb feel good again

- schodzić a. uchodzić nogi do kolan to be exhausted by walking

- stanąć mocno na nogach (zdrowotnie) to be back on one’s feet; (finansowo) to establish oneself on a firm financial footing

- stanąć na własnych nogach to stand on one’s own (two) feet

- ściąć a. zwalić a. zbić kogoś z nóg (pozytywnie) to sweep sb off their feet; (negatywnie) to knock sb off their feet

- tracić grunt pod nogami (w konfliktowej sytuacji) to lose ground

- traktować kogoś per noga a. per nogam to treat sb in a scornful way

- wstać lewą nogą pot., żart. to get out of bed on the wrong side

- wyciągać nogi pot. (iść szybciej) to walk with long strides

- wyciągnąć nogi pot. (umrzeć) to cash in one’s chips pot., to turn up one’s toes pot.

- zmienić nogę to fall into step

- zmylić nogę to break step

- jesteśmy już/jeszcze jedną nogą na wakacjach our thoughts are already/still on holidays

- jesteś tu z nami tylko jedną nogą you’re here with us merely physically but your thoughts are elsewhere

- moja/jego noga więcej tu nie postanie I/he will never set foot in this place again

- noga się mu/mi powinęła his/my luck has run out

- nogi mu/jej odjęło przest. his/her legs are paralysed

- nogi odmawiają mi posłuszeństwa my legs fail me

- nogi same ją/jego niosą she/he walks effortlessly

- nogi wrosły jej w ziemię she was petrified

- wyjść a. wyjechać skądś nogami do przodu pot. (umrzeć) to turn up one’s toes

- ziemia a. grunt usuwa mi/nam się spod nóg I am/we are finding myself/ourselves in a precarious situation

- żywa noga stąd nie ujdzie no one will get out of here alive

- kłamstwo ma krótkie nogi przysł. (the) truth will out przysł.

- kto nie ma w głowie, ten ma w nogach pot. forgetful people waste more time

- ręka rękę myje, noga nogę wspiera przysł. you scratch my back and I’ll scratch yours przysł.

- być doświadczonym w kierowaniu firmą/sprawach publicznych to be experienced at running a firm/in public affairs

- negocjator/polityk doświadczy w boju przen. a veteran negotiator/politician przen.

- doświadczyć głodu/bólu to endure a. suffer hunger/pain

- doświadczyć uczucia radości/rozkoszy to experience a feeling of joy/delight

- doświadczyć czyjejś dobroci/przyjaźni to experience sb’s kindness/enjoy sb’s friendship

- doświadczyć czegoś na własnej skórze to experience sth firsthand a. for oneself, to learn sth the hard way

- na własnej skórze doświadczam jego okrutnych żartów/skutków tej decyzji I’ve experienced his cruel jokes/the effects of that decision first-hand

- nie poznasz nigdy tego, czego nie doświadczysz you will never get to know anything without experiencing it

- doświadczał niemal fizycznego bólu na widok jej cierpień he experienced a. felt almost physical pain at the sight of her suffering

- obyś nigdy nie musiała doświadczyć, jak czuje się kobieta zdradzona I hope you’ll never find out for yourself how it feels to be betrayed

- los go ciężko doświadczył life has tried him sorely

- ludzie doświadczeni przez wojnę/los people who have bitter experience(s) of (the) war/of a. in life

- dotacja z budżetu na zakup lekarstw a government grant toward the purchase of medicines

- dotacja rządowa dla rolnictwa a government a. state subsidy to agriculture, government a. state agriculture subsidy

- dotacje do czynszów mieszkaniowych housing subsidies

- dotacje do artykułów żywnościowych food subsidies

- zapomnieć kogoś/coś a. kogoś/czegoś to forget sb/sth

- zapomnieć o kimś/czymś to forget about sb/sth

- zapomnieć o czymś na śmierć to totally forget about sth

- zapomnieć o całym bożym świecie to become lost in one’s thoughts

- zapomnieć o strachu to forget one’s fear

- zapomnieć, że/jak/gdzie/kiedy… to forget that/how/where/when…

- już wszystko zapomniałem I forgot everything

- już zdążył zapomnieć he’s already forgotten

- byłbym zapomniał… I almost forgot…

- nie zapominajmy/zapominaj, że… let’s not/don’t forget that…

- nie wolno zapominać, że… we mustn’t forget that…

- zapomnieć języka w gębie to lose one’s tongue

- nigdy nie zapomniał ojczystego języka he never forgot his mother tongue

- wszyscy o nas zapomnieli everybody forgot about us

- zapomniany poeta/zwyczaj/tradycja a forgotten poet/custom/tradition

- zapomnijmy już o tym, co było let bygones by bygones

- zapomnieć komuś krzywdę to forget the wrong that sb did one

- nigdy ci nie zapomnę tego, co dla mnie zrobiłeś I will never forget what you did for me

- zapomnieć parasola/chusteczki/portfela to forget one’s umbrella/handkerchief/wallet

- zapomnieć coś zrobić to forget to do sth

- zapomniałem zamknąć drzwi I forgot to lock the door

- pan się zapomina! you are forgetting yourself!

- doprać obrus do czysta to get the table cloth completely clean

- plamy po wiśniach trudno doprać cherry stains are hard to wash out a. off

- tych plam już się nie dopierze these stains won’t come out

- tej spódnicy już się nie dopierze this skirt will never get clean

- te plamy można doprać tylko chemicznie only dry-cleaning will get these stains out

- spocząć na kanapie/trawie to sit down on a sofa/the grass

- spocząć w fotelu/cieniu to sit down in a chair/the shade

- proszę spocząć! a. niech pan/pani spocznie! take a seat a. be seated, please

- nie spocznę, dopóki nie dowiem się prawdy I will never rest until I know the truth

- jej spojrzenie spoczęło na nas her eyes rested on us

- testament/klejnot spoczywał w sejfie the will/jewel reposed in the safe

■ spocznij! Wojsk. at ease!

- spoczcząć w grobie a. w ziemi to die and be buried

- niech spoczywa w pokoju may s/he rest in peace

* * *

dojdę dojdziesz doszedł doszła doszli (= dotrzeć) reach ( gdzieś a place); arrive ( gdzieś in l. at a place); (= osiągnąć) achieve sth; nigdy do niczego nie dojdziesz you will never get anywhere; zob. t. dochodzić.

* * *

Gen.pl. -ek

1. (np. jajka, orzecha) shell; skorupka jajka eggshell; skorupka orzecha nutshell; obrać ze skorupki (np. jajko) shell.

2. ( z rozbitego naczynia) potsherd; czym skorupka za młodu nasiąknie, tym na starość trąci przen. what is bred in the bone will never come out of the flesh; what youth is used to, age remembers; the cask savors of the first fill.

- ciemny chleb brown bread

- ciemne okulary dark glasses, sunglasses

- ciemne piwo brown ale

- ciemny typ a shady customer

- ciemne strony jego osobowości/charakteru the dark side of his personality/character

- życie z nią ma także ciemne strony living with her also has its downside

- zabory to ciemna karta historii Polski the partitions are a dark chapter in Poland’s history

- ciemny błękit/brąz dark brown/blue

- ciemny rumieniec a deep flush

- ciemna opalenizna a deep tan

- twarz ciemna od słońca a face brown from the sun

- o ciemnej cerze dark-complexioned

- ma ciemny alt she has a deep alto

- malować świat w ciemnych kolorach to paint the world in dark colours

- tej ciemnej niczego nie wytłumaczysz! that dimwit will never understand!

- proszę dwa ciemne two brown ales, please

■ ciemna masa pot. thickhead(s) pot.

- ciemny jak tabaka w rogu pot. (as) thick as a brick a. two short planks pot.

- porobili sobie łuki z patyków they made themselves bows from sticks

- wszyscy porobili wielkie kariery/majątki they all made great careers/fortunes

- ze starych palt porobiła nowe ubrania she made new clothes out of old coats

- muszę tu porobić porządki I must clean this place

- wojna porobiła z nich bogaczy a. ich bogaczami the war made them rich

- sportowców z nich nie porobisz they will never be athletes

- zakładki porobione z gazet bookmarks made from newspapers ⇒ robić

- porobiłbym coś konkretnego I’d like to have something specific to do ⇒ robić

- porobił przez rok w kopalni he worked in a mine for a year ⇒ robić

- w mieście porobiły się korki the city streets were jammed with traffic

- na ulicach porobiły się wielkie zaspy/kałuże huge snow drifts/puddles formed in the streets

- w kurtce porobiły mi się dziury I’ve worn a. got holes in my jacket ⇒ robić się

- porobili się cali czerwoni they turned all red

- z ubrań porobiły się szmaty the clothes turned to rags

- co się z wami porobiło? pot. what’s happened to you?

- tak się porobiło, że strach na ulicę wychodzić pot. things have got so bad that people are afraid to walk the streets ⇒ robić się

- wytrzeć się do sucha to dry oneself off, to wipe oneself dry

- wytrzyj wszystkie szklanki do sucha wipe all the glasses dry

- mam sucho w ustach my mouth is dry

- po deszczu szybko zrobiło się sucho it quickly got dry after the rain

- tego lata było zbyt sucho summer has been too dry this year

- przedstawił sucho same liczby he just presented dry statistics

- pod nogami sucho szeleściły liście the leaves rustled drily underfoot

- sucho trzaskały łamane gałęzie the branches broke drily

- prać/czyścić na sucho to dry-clean

■ ten wybryk/figiel uszedł mu na sucho he got away with that prank/mischief

- nie ujdzie mu to na sucho he will never get away with it!

- promienieć szczęściem to beam with happiness

- płakać/skakać ze szczęścia to cry/jump for joy

- nigdy nie zaznają szczęścia they will never be happy

- nic jej do szczęścia nie brakuje she has everything she could wish for

- jeszcze nam tylko tego do szczęścia brakowało! iron. that’s all we needed! iron.

- nie posiadać się ze szczęścia to be beside oneself with joy

- dzieci były jej największym szczęściem her children were the joy of her life

- mieć szczęście to be lucky

- mieć szczęście w kartach to be lucky at cards

- miałem szczęście go spotkać I had the good fortune to meet him

- mieć szczęście do pogody/współpracowników to be fortunate in the weather/one’s colleagues

- mam szczęście do złodziei/oszustów iron. I seem to attract thieves/crooks

- masz szczęście, że ich nie było/że był w dobrym humorze you were lucky they were out/he was in a good mood

- ten to ma zawsze szczęście! he’s a lucky bastard! pot.

- masz więcej szczęścia niż rozumu! the devil looks after his own!

- szukać szczęścia to seek one’s fortune

- wyjechał szukać szczęścia za granicą he went abroad to seek his fortune

- próbować szczęścia w czymś to try one’s luck at sth

- szczęście się do nas uśmiechnęło fortune smiled on us

- szczęście nam sprzyjało luck was on our side

- odważnym szczęście sprzyja fortune favours the brave

- dać coś komuś/nosić coś na szczęście to give sth to sb/to wear sth as a good luck charm

- przynieść komuś szczęście to bring sb good luck

- zdać się na los szczęścia to take pot luck

- to kwestia szczęścia it’s the luck of the draw

- przy odrobinie szczęścia with a bit of luck

- takie to już moje szczęście! iron. my luck!

- na szczęście luckily, fortunately

- na szczęście miałem przy sobie jakieś pieniądze luckily a. fortunately I had some money

- i całe szczęście! and just as well!

- (całe) szczęście, że… it was just as well that…

- całe szczęście, że dom był ubezpieczony it was just as well that a. fortunately the house was insured

- szczęściem udało mu się uciec książk. fortunately he managed to run away

- mieliśmy szczęście w nieszczęściu it was just as well

- szczęście w nieszczęściu, że… it was just as well that…

■ kto ma szczęście w kartach, ten nie ma szczęścia w miłości lucky in cards, unlucky in love

- mieć garbate szczęście to have rotten luck

- jest wielu znanych aktorów there are many well known actors

- nie ma nikogo, kto mógłby to zrobić there’s no one who could do it

- czy jest Bóg, czy go nie ma? does God exist, or not?

- był sobie kiedyś stary król there was a. lived once an old king

- nie było cię jeszcze wtedy na świecie this was before you were born

- kiedy mnie już z wami nie będzie euf. when I am no more a. I am no longer with you euf.

- myślę, więc jestem I think, therefore I am

- być albo nie być to be or not to be

- to dla nas być albo nie być this is our to be or not to be, this is our Waterloo

- nie ma już dla niej ratunku nothing can save her now

- jest wiele powodów do zadowolenia there’s good reason to be happy

- nie ma obaw a. strachu pot. ! no problem! pot., not to worry! pot.

- nie ma powodu do obaw there is no reason a. need to worry

- są sprawy, których nigdy nie zrozumiesz there are (certain) things that you’ll never understand

- nie ma co płakać/gadać it’s no use crying/talking (about it)

- nie ma co żałować (there’s) no need to be sorry

- nie ma co a. czego żałować it’s no great loss

- nie ma czemu się dziwić, że… it’s no surprise a. wonder that…

- nie ma o co się kłócić there’s nothing to quarrel about

- nie ma czym się martwić/czego się bać there’s nothing to worry about/to be afraid of

- nie ma z czego być dumnym (it’s) nothing to be proud of

- nie ma z czego się cieszyć/śmiać there’s nothing to rejoice/to laugh about

- „dziękuję za podwiezienie” – „nie ma za co” ‘thanks for the lift’ – ‘don’t mention it’ a. ‘you’re welcome‘

- „przepraszam, że panu przerwałem” – „nie ma za co” ‘sorry I interrupted you’ – ‘that’s all right’

- już cię/was nie ma! off with you!

- być w pracy/szkole to be at work/at school

- być w teatrze/na koncercie to be at the theatre/at a concert

- teraz wychodzę, ale będę w domu o piątej I’m going out now, but I’ll be home at five

- dzisiaj nie ma go w biurze he’s not in the office today

- w pokoju nikogo nie ma/nie było there is/was no-one in the room

- jest już piąta, a jego jak nie ma, tak nie ma it’s already five, and he’s still not here a. there’s still no trace of him

- „czy jest Robert?” – „nie, nie ma go, jest jeszcze w szkole” ‘is Robert in?’ – ‘no, he’s not, he’s still at school’

- „są jeszcze bilety na ostatni seans?” – „niestety, już nie ma” ‘do you still have tickets for the last showing?’ – ‘sorry, all sold out’

- czy będziesz jutro w domu? ‘will you be at home a. in home tomorrow?’

- kiedy (ona) będzie znowu w Warszawie? when will she be in Warsaw again?

- byłem wczoraj u Roberta/u babci I was at Robert’s/granny’s yesterday, I went to see Robert/granny yesterday

- był przy narodzinach swojej córki he was present at the birth of his daughter

- nigdy nie byłem w Rosji I’ve never been to Russia

- „skąd jesteś?” – „(jestem) z Krakowa/Polski” ‘where are you from?’ – ‘(I’m) from Cracow/Poland’

- „gdzie jesteś?” – „tutaj!” ‘where are you?’ – ‘(I’m) here!’

- „jestem!” (przy odczytywaniu listy) ‘here!’, ‘present’

- będąc w Londynie, odwiedziłem Annę when a. while I was in London I went to see Anna

- biblioteka jest w budynku głównym the library is in the main building

- w jednym pudełku jest dziesięć bateryjek there are ten batteries in a packet

- w domu nie było nic do jedzenia there was nothing to eat at home a. in the house

- co jest w tym pudle? what’s in this box?

- gdzie jest moja książka/najbliższa apteka? where’s my book/the nearest chemist’s?

- co jest dzisiaj na lunch? what’s for lunch today?

- wczoraj na kolację był dorsz there was cod for dinner yesterday

- „dużo masz tych ziemniaków?” – „oj, będzie” pot. ‘got a lot of those spuds?’ – ‘loads’ pot.

- będzie, będzie, więcej się nie zmieści pot. that’s plenty a. that’ll do, there’s no room for any more

- jest godzina druga po południu it’s two in the afternoon a. two p.m.

- nie ma jeszcze szóstej rano it’s not yet six a.m.

- zanim dotrzemy do domu, będzie ósma wieczorem/północ it’ll be eight p.m./midnight by the time we reach home

- był maj it was in May

- to było w grudniu 1999 it was in December 1999

- to było dawno, dawno temu this was a long, long time ago

- jest piękny ranek it’s a fine morning

- jest mroźno/upalnie it’s nippy/hot

- wczoraj był deszcz/mróz it was raining/freezing yesterday

- ciekawe, czy jutro będzie pogoda I wonder if it’s going to be fine tomorrow

- nie pamiętam dokładnie, to było dość dawno temu I can’t really remember, it was some time ago

- z niego jeszcze coś będzie he’ll turn out all right

- co z niego będzie? how will he turn out?, what will become of him?

- będzie z niego dobry pracownik he’ll be a good worker

- kuchmistrz to z ciebie nie będzie you’ll never make a chef

- z tych kwiatów nic już nie będzie these flowers/plants have had it pot.

- z naszych planów/wakacji nic nie będzie nothing will come of our plans/holidays

- nic z tego nie będzie it’s hopeless

- nic dobrego z tego nie będzie nothing good will come of it

- tyle pracy i nic z tego nie ma (he’s done) so much work and nothing to show for it

- koncert/egzamin jest jutro the concert/exam is tomorrow

- zebranie było w sali konferencyjnej the meeting was (held) in the conference room

- jutro nie będzie a. nie ma lekcji there are no classes tomorrow

- był do ciebie telefon there was a phone call for you

- czy były do mnie jakieś telefony? has anyone called me?

- był wypadek w kopalni there was an accident in the mine

- co będzie, jeśli nie zdasz egzaminu? what’s going to happen if you fail the exam?

- co będzie, jeśli ktoś nas zobaczy? supposing a. what if someone sees us?

- nie martw się, wszystko będzie dobrze don’t worry, it’ll be a. it’s going to be fine

- w życiu bywa rozmaicie you never know what life may bring

- opowiedziałem jej wszystko, tak jak było I told her everything just as it happened

- co ci/jej jest? what’s the matter with you/her?

- coś mi/jemu jest something’s the matter with me/him

- czy jemu coś jest? is anything the matter with him?

- nic mu nie będzie, to tylko przeziębienie he’ll be fine, it’s only a cold

- być na weselu/zebraniu to be at a wedding/meeting

- wczoraj byliśmy na przyjęciu we were at a reception yesterday

- być w liceum/na uniwersytecie to be at secondary school/at university

- być na studiach to be a student a. at college

- być na prawie/medycynie to study law/medicine

- był na trzecim roku anglistyki he was in his third year in the English department

- być na kursie komputerowym to be on a computer course

- być na wojnie to go to war

- być pierwszym/drugim to be the first/second to arrive

- był na mecie trzeci he came third

- czy był już listonosz? has the postman been a. come yet?

- być pod urokiem/wrażeniem kogoś/czegoś to be charmed/impressed by sb/sth

- być pod wpływem kogoś/czegoś to be under the influence of sb/sth

- prowadzić samochód, będąc pod wpływem alkoholu to drive while under the influence of alcohol

- być w ciąży to be pregnant

- być w dobrym/złym humorze to be in a good/bad mood

- nie być w nastroju do zabawy not to feel like going out a. partying

- być w doskonałej formie to be in excellent form a. in fine fettle

- być w strachu to be scared

- być w rozpaczy to be in despair

- bądźmy dobrej myśli let’s hope for the best

- jestem przed obiadem I haven’t had my lunch yet

- jestem już po śniadaniu I’ve already had breakfast

- był siedem lat po studiach he had graduated seven years earlier

- być po kielichu/po paru kieliszkach pot. to have had a drop/a few euf.

- być na diecie to be on a diet

- być na kaszce a. kleiku to be on a diet of gruel

- być na emeryturze/rencie to be on a pension

- sukienka jest do kolan the dress is knee-length

- wody było do kostek the water was ankle-deep

- firanka była do połowy okna the net curtain reached halfway down the window

- chwila nieuwagi i było po wazonie one unguarded moment and the vase was smashed to pieces

- jest już po nim/nas! it’s curtains for him/us! pot.

- jeszcze chwila i byłoby po mnie another instant and it would have been curtains for me a. would have been all up with me pot.

- być nauczycielem/malarzem to be a teacher/painter

- kiedy dorosnę, będę aktorem when I grow up, I’ll be an actor

- być Polakiem/Duńczykiem to be Polish/Danish

- borsuk jest drapieżnikiem the badger is a predator

- nie bądź dzieckiem! don’t be childish a. such a child!

- jestem Anna Kowalska I’m Anna Kowalska

- „cześć, to ty jesteś Robert?” – „nie, jestem Adam” ‘hi, are you Robert? a. you’re Robert, are you?’ – ‘no, I’m Adam’

- co to jest – ma cztery nogi i robi „miau”? what (is it that) has four legs and says ‘miaow’?

- była wysoka/niska she was tall/short

- jest autorką cenioną przez wszystkich she’s an author appreciated by all a. everybody

- mój dziadek był podobno bardzo przystojnym mężczyzną my grandfather is said to have been a very handsome man

- wciąż jest taka, jaką była za młodu she’s still her old self

- kwiaty były żółte i czerwone the flowers were yellow and red

- pizza była całkiem dobra the pizza was quite good

- pojemnik był z drewna/plastiku the container was made of wood/plastic

- z tych listewek byłby ładny latawiec these slats could make a fine kite

- wszystko to były jedynie domysły it was all only conjecture

- czyj jest ten samochód? whose car is this?, who does this car belong to?

- ta książka jest jej/Adama this book is hers/Adam’s, this is her/Adam’s book

- żona była dla niego wszystkim his wife was everything to him

- nie naśladuj innych, bądź sobą don’t imitate others, be yourself

- ta zupa jest zimna this soup is cold

- Maria jest niewidoma Maria is blind

- jesteś głodny? are you hungry?

- Robert jest żonaty/rozwiedziony Robert is married/divorced

- są małżeństwem od dziesięciu lat they’ve been married for ten years

- bądź dla niej miły be nice to her

- bądź tak dobry a. uprzejmy would you mind

- bądź tak miły i otwórz okno would you mind opening the window?

- czy byłaby pani uprzejma podać mi sól would you be kind enough a. would you be so kind as to pass me the salt?

- nie bądź głupi! don’t be a fool!

- cicho bądź! be quiet!

- być w kapeluszu/kaloszach/spodniach to be wearing a hat/rubber boots/trousers

- była w zielonym żakiecie/czarnym berecie she was wearing a green jacket/black beret, she had a green jacket/black beret on

- być za kimś/czymś (opowiadać się) to support sb/sth, to be for sb/sth

- byłem za tym, żeby nikomu nic nie mówić I was for not telling anyone anything

- dwa razy dwa jest cztery two times two is four

- ściany pokoju były pomalowane na różowo the walls of the room were painted pink

- dzieci, które są maltretowane przez rodziców children who are abused by their parents

- tak jest napisane w gazecie that’s what it says in the paper

- samochód będzie naprawiony jutro the car will be repaired by tomorrow

- to musi być zrobione do czwartku this must be done by Thursday

- sukienka była uszyta z czarnej wełenki the dress was made of black wool

- będzie pamiętał a. pamiętać tę scenę przez cały życie he will remember this scene all his life

- będziemy długo go wspominali a. wspominać we shall a. will long remember him

- co by się było stało, gdyby nie jego pomoc what would have happened if it hadn’t been for his help

- byłaby spadła ze schodów (omal nie) she almost fell down the stairs

- byłbym zapomniał! zabierz ze sobą śpiwór I almost a. nearly forgot! take a sleeping bag with you

- jest dopiero wpół do ósmej it’s only half past seven

- nie było co jeść there was nothing to eat

- za ciepło będzie ci w tym swetrze you’ll be too hot in this jumper

- byłoby przyjemnie zjeść razem obiad it would be nice to have lunch together

- wychodzić po zmierzchu było niebezpiecznie it was dangerous going out after dark

- nie kupić tego mieszkania będzie niewybaczalnym błędem not to buy that a. the flat would be an inexcusable mistake

- z chorym było źle/coraz gorzej the patient was bad/getting worse

- z dziadkiem jest nienajlepiej grandfather is poorly

- wszystko będzie na niego he’ll get all the blame

- żeby nie było na mnie I don’t want to get the blame

- na imię było jej Maria her name was Maria

- było dobrze po północy it was well after midnight

- będzie z godzinę/trzy lata temu an hour or so/some three years ago

- będzie kwadrans jak wyszedł he must have left fifteen minutes or so ago, it’s been fifteen minutes or so since he left

- do najbliższego sklepu będzie ze trzy kilometry it’s a good three kilometres to the nearest shop

- nie ma tu gdzie usiąść there’s nowhere here to sit

- w tym mieście na ma dokąd pójść wieczorem there’s nowhere to go at night in this town

- nie ma komu posprzątać/zrobić zakupy there’s no-one to clean/to do shopping

- nie ma z kim się bawić there’s no-one to play with

- trzeba było coś z tym zrobić something had to be done about it

- trzeba było od razu tak mówić why didn’t you say so in the first place?

- czytać można było tylko przy świecach one could read only by candlelight

- jest gorzej niż można było przypuszczać it’s worse than might have been expected

■ bądź zdrów! (pożegnanie) goodbye!, take care!

- być bez forsy/przy forsie pot. to be penniless/flush pot.

- być do niczego (bezużyteczny) [osoba, przedmiot] to be useless a. no good; (chory, słaby) [osoba] to be poorly a. out of sorts

- być może perhaps, maybe

- być może nam się uda perhaps we’ll succeed

- być może a. może być, że… it may happen that…

- być niczym [osoba] to be a nobody

- znałem ją, kiedy jeszcze była nikim I knew her when she was still a nobody

- być przy nadziei a. być w poważnym a. odmiennym a. błogosławionym stanie książk. to be in an interesting condition a. in the family way przest.; to have a bun in the oven euf., pot.

- było nie było (tak czy owak) when all’s said and done, after all; (niech się dzieje co chce) come what may, be that as it may

- było nie było, to już ćwierć wieku od naszego ślubu when all’s said and done a. after all, it’s twenty-five years since we got married

- było nie było, idę pogadać z szefem o podwyżce come what may, I’m going to the boss to talk about a rise

- było siedzieć w domu/nie pożyczać mu pieniędzy pot. serves you right, you should have stayed at home/shouldn’t have lent him money

- było nic mu nie mówić you should have told him nothing

- co będzie, to będzie whatever will be, will be

- co było, to było let bygones be bygones

- co jest? pot. what’s up? pot.

- co jest, do jasnej cholery? dlaczego nikt nie otwiera? what the hell’s going on? – why doesn’t anyone open the door? pot.

- co jest? przyjacielowi paru groszy żałujesz? what’s wrong? – can’t spare a friend a few pence? pot.

- coś w tym jest a. coś w tym musi być there must be something in it

- coś w tym musi być, że wszyscy dyrektorzy będą na tym zebraniu there must be something in it, if all the directors are going to the meeting

- jakoś to będzie things’ll a. it’ll work out somehow pot.

- nie ma co a. rady oh well

- nie ma co, trzeba brać się do roboty oh well, time to do some work

- nie ma co! well, well!

- mieszkanie, nie ma co, widne i ustawne well, well, not a bad flat, airy and well laid out

- ładnie się spisałeś, nie ma co! iron. well, well, you’ve done it now, haven’t you!

- nie ma (to) jak kuchnia domowa/kieliszek zimnej wódki nothing beats a. you can’t beat home cooking/a glass of cold vodka

- nie ma (to) jak muzyka klasyczna give me classical music every time

- nie ma to jak wakacje! there’s nothing like a holiday!

- nie może być! (niedowierzanie) I don’t believe it!, you don’t say!

- niech będzie! oh well!

- niech ci/wam będzie! have it your own way!

- niech mu/jej będzie! let him/her have his/her own way!

- niech tak będzie! (zgoda) so be it!

- tak jest! (owszem) (that’s) right!

- „to jest pańskie ostatnie słowo” – „tak jest, ostatnie” ‘is that your final word?’ – ‘yes, it is’, ‘that’s right’

- tak jest, panie pułkowniku/generale! Wojsk. yes, sir!

- to jest książk. that is, that is to say

- główne gałęzie przemysłu, to jest górnictwo i hutnictwo the main branches of industry, that is (to say) mining and metallurgy

* * *

* * *

jestem jesteś są; będę będziesz bądź

1. (= znajdować się w jakimś stanie l. miejscu) be; (= istnieć) exist, be there; być na diecie be on a diet; być na emeryturze be retired; jestem po robocie I'm finished l. done with work (for today); pewnego razu był sobie król... once upon a time there lived a king...; w ogrodzie były róże there were roses in the garden; w Galaktyce są miliardy gwiazd there are billions of stars in the Galaxy; ile ich jest? how many of them are there?; być w kinie be at the theater; być na wycieczce be on a trip; być w Warszawie be in Warsaw; być u babci na wsi be at grandma's house in the country; być z kimś sam na sam be one on one with sb; od świtu jestem na nogach I have been on my feet all day; Ewa jest na ostatnich nogach Eva is ready to drop l. dead on her feet; jesteś na drodze do zawału you are on the road to a heart attack; wszystko jest na swoim miejscu everything is in its place; to było nie na miejscu that was out of line; być na ustach całego miasteczka be on the lips of everyone in town; być jedną nogą na tamtym świecie have one foot in the grave; co dzisiaj będzie na obiad? what's for supper today?; wszystko jest pod ręką we have everything right at hand; być u steru przen. be at the wheel; no to jestem w domu (= zrozumiałem) that hits home; być w latach l. w leciech be up in one's years; być w sile wieku be in one's prime; być w opałach be in a bind; teraz wszystko jest w twoich rękach now everything is in your hands l. up to you; być w siódmym niebie be in seventh heaven; być w swoim żywiole be in one's element; być na zebraniu be at a meeting; być na wojnie be (fighting) in a war; być na studiach be at college; być na anglistyce be in the English Department; nigdy nie byłem w Chicago I've never been to Chicago; Adam jest pod pantoflem swojej żony Adam is henpecked; być nie w sosie be in a bad mood; jest gaz i woda we have gas and water; jestem takiego samego zdania I'm of the same opinion; jestem dobrej myśli I'm hoping for the best; jest mi u ciebie tak dobrze I feel so good at your place; jest mi głupio I feel stupid; to jest do niczego it's no good; być górą be on top; to nie jest czas po temu this is not the time for that; to nie jest mi na rękę this is inconvenient (for me); to nie jest po mojej myśli that's not what I intended l. what I had in mind; jestem pod wrażeniem I'm impressed; jestem bez pieniędzy I'm broke; jestem w ciąży I'm pregnant; Ewa jest przy nadziei przest. Eva is in the family way; jestem na służbie I'm on duty; byliśmy na spacerze we were taking a walk; dobrze wiesz, że jesteś na mojej łasce you know fully well that you're at my mercy; czy jesteś w stanie mnie zrozumieć? are you able to understand me?; jestem w dobrym humorze I'm in a good mood; byliśmy w kłopocie, co zrobić z... we couldn't figure out what to do with...; Ewa przez moment była w rozterce for a moment Ewa was in a dilemma; Ewa jest z Adamem w przyjaźni Ewa is friends with Adam; po czyjej jesteś stronie? whose side are you on?; Adam jest w porządku Adam is OK l. alright; to nie jest w moim guście that's not my style; jestem na bakier z gramatyką I haven't a clue about grammar; z teściową jestem na złej stopie I'm on bad terms with my mother-in-law; z prezesem jestem na ty I'm on a first name basis with the president; jestem za reformą I'm for the reform; oni są z sobą za pan brat they are on familiar terms; jestem z Ewą po słowie przest. I'm engaged to Eve.

2. ( część orzeczenia imiennego) jestem studentem I am a student; byłam piosenkarką I was a singer; będę generałem I will be a general; ta dziewczyna jest ładna that girl is pretty; samochód jest ojca that's father's car; ten długopis nie jest mój this pen isn't mine; bądź zdrów! get well!; jesteś dla mnie niczym! you mean nothing to me; on nie był sobą he wasn't himself; dwa razy dwa jest cztery two plus two is l. equals four.

3. ( w zdaniach bezosobowych) (= zdarzać się) jest piękny dzień it's a beautiful day; był kwiecień it was April; było to dość dawno it was l. happened quite a long time ago; był do ciebie telefon you had a call; było już późno it was getting late; nie ma co jeść there's nothing to eat; będzie z godzinę temu, jak... it's been an hour since...; a co będzie ze mną? what will happen to me?; ciekaw jestem, co z niego będzie I'm curious (about) what will become of him; jeżeli tak jest if it is so; być może maybe, perhaps; co będzie, to będzie come what may; co było, to było let bygones be bygones; jakoś to (w końcu) będzie thing's will turn out fine (in the end); co ci jest? what's wrong l. the matter with you?; z tej mąki nie będzie chleba it's hopeless; nie może być that's impossible; jest już po nim it's too late for him; he's done for; he's a goner l. a has-been; co było, a nie jest, nie pisze się w rejestr what's done is done; tak jest! exactly!, precisely!, that's right; wojsk. yes, sir!; to jest (= czyli) that is; było nie było whatever happens; no matter what (happens).

czasownik posiłkowy

1. tylko będę będziesz itd. ( w formach czasu przyszłego) will (be); będę pamiętał o tym I'll remember that; dzieci będą w ogrodzie the kids will be in the garden; będziemy śpiewać kolędy we're going to sing carols.

2. ( w formach strony biernej) dom był sprzedany za... the house was sold for...; jesteś obserwowany you are being watched; droga jest już naprawiona the road has been repaired.

- co to (jest)? what’s this/that?

- co jest na górze? what’s upstairs?

- co robisz? what are you doing?

- co mi kupiłaś? what did you buy for me?

- co się dzieje? what’s going on a. happening?

- co ci po tym? what do you need it for?

- o co chodzi? what’s the problem a. matter?, what’s going on?

- w co się ubierzesz? what are you going to wear?

- czego szukasz? what are you looking for?

- czego on chciał? what did he want?

- czego a. copot. chcesz w zamian? what do you want in exchange?

- do czego służy ten guzik? what is this button for?

- z czego jest ta koszula? what is this shirt made of?

- czemu się tak przyglądasz? what are you looking at?

- czym mam otworzyć tę puszkę? what shall I open this tin with?

- czym żywią się wieloryby? what do whales feed on?

- czym to się skończy? how will it (all) end?

- o czym oni mówią? what are they talking about?

- co to za maszyna? what’s this/that machine?

- co to za kamień? what kind of stone is this?

- co ty na to? what do you say a. think?

- co u ciebie? how are you?, what’s new?, how’s life (treating you)?

- co z tobą? źle się czujesz? what’s wrong (with you)?, don’t you feel well?

- psa zabierzemy ze sobą, ale co z kotem? we can take the dog with us, but what about the cat?

- co z tego? a. no to co? what of a. about it? pot.

- co z tego, że kocha? so he’s in love, so what? pot.

- co on, oszalał, żeby tyle forsy przepuścić! pot. he must be mad blowing all that money pot.

- czego tam nie ma na strychu! there are all sorts of things in the attic

- czym to on w życiu nie był! he’s done all sorts of things in life

- co ty mi tu przyniosłeś? what on earth have you brought me?

- po co a. na co? what for?

- po co jedziesz do Krakowa? what are you going to Cracow for?

- na co ci ten scyzoryk? what do you need this penknife for?

- i na co wam to było? what did you have to (go and) do that for?

- czego tam poszłaś? pot. what did you go there for?

- czemu płaczesz? what are you crying for?

- czemu nie? why not?

- „idziesz z nami?” – „czemu nie” ‘are you coming with us?’ – ‘why not?’

- powiedz, co chcesz na śniadanie tell me what you want for breakfast

- zapytaj go, co zrobił z nożyczkami ask him what he’s done with the scissors

- dobrze byłoby wiedzieć, o co właściwie mu chodzi it would be good to know what he really wants

- przysłuchiwał się, o czym rozmawiają he was listening in on their conversation

- nie wiem, co to była za ryba I don’t know what kind of fish it was

- nie rozumiem, po co tu przyszedł I don’t understand why he came here a. what he came here for

- powiem mu jutro, co i jak I’ll tell him tomorrow what’s what

- wiesz co?… (do) you know what?… pot., (I’ll) tell you what… pot.

- wszystko to, co chciał zrobić everything (that) he wanted to do

- mam coś, co cię zainteresuje I’ve got something that’ll interest you

- nie zrobiłam nic, czego musiałabym się wstydzić I did nothing (that) I ought to be ashamed of

- rób, co chcesz do what you want

- czym była kiedyś łacina, tym stał się dziś język angielski what Latin was once, English is today

- co jest naprawdę nieznośne, to myśl, że… what is really maddening is the thought that…

- z czego będziemy żyć, to mój kłopot what we’re going to live on is my problem

- co się stało, to się nie odstanie what’s done is done

- powiedział, że pożyczył mi pieniądze, co nie było prawdą he said he had lent me some money, which wasn’t true

- zdał ostatni egzamin, czym bardzo ucieszył rodziców he passed the last exam, which made his parents very happy

- on ma tyle samo wrogów, co przyjaciół he has as many enemies as he has friends

- zatrudniamy tyle samo pracowników, co rok temu we employ as many people as we did a year ago

- mam dwa razy tyle pracy, co ty I have twice as much work as you (have)

- kapelusz tego samego koloru, co płaszcz a hat the same colour as the coat

- mieszkam w tym samym domu, co on I live in the same building as he does

- rodzice tyle go widywali, co na obiedzie his parents only saw him at dinner time

- ktoś, co nigdy nie był w wojsku someone who has never been in the army

- znam kogoś, co to chętnie zrobi I know someone who’ll be glad to do it

- gdzie się podział ten chłopak, co u was mieszkał? what happened to the boy who used to live with you?

- wiesz, co ty dla niego jesteś? do you know what you are to him?

- ten młyn, co to w nim teraz jest hotel that mill that’s a hotel now

- co się tak kręcisz? why can’t you sit still?

- co tak wcześnie wstałaś? why did you get up so early?

- coś taki wesoły? why are you so cheerful?, what are you so cheerful about?

- co to za dureń z niego! what a clown he is! pejor.

- co za niespodzianka! what a surprise!

- nie masz pojęcia, co to za rozkosz! you’ve no idea what a delight it is

- co dzień/sobota every day/Saturday

- co dziesięć minut/dwa tygodnie every ten minutes/two weeks

- co chwilę a. chwila every couple of minutes, every now and then

- przystawał co krok he stopped with each a. every step

- co jakiś czas tu zagląda, żeby sprawdzić, co robimy he looks in every now and then to check on us

- opuszczał co drugą stronę he was skipping every other page

- co wytrwalsi zostali do końca sztuki only the most persevering stayed till the end of the play

- (ona) pracuje w tej samej firmie co ja she works for the same company as me

- ten sam/to samo co zawsze the same as always

- taki sam jadłospis co przed tygodniem the same menu as a week ago

- to już nie ten człowiek, co dawniej he’s not the man he used to be

- jest równie inteligentny, co przebiegły he’s as intelligent as he is crafty

- mogła mieć równie dobrze trzydzieści co czterdzieści lat she could just as well have been thirty as forty

- co ciekawe/dziwne… what’s interesting/strange…

- co gorsza… what’s worse…

- co więcej… what’s more…

- ale ona urosła, co? she’s really grown, hasn’t she?

- będziemy w kontakcie, co? we’ll be in touch, right? pot.

- miłe dzieciaki, co nie? nice kids, eh? pot.

- nie poznajesz mnie, co? you don’t recognize me, do you?

- wszyscy gdzieś jadą na wykacje, a my co? everyone’s going somewhere on holiday, and what about us?

- kto cię tu wpuścił, co? who let you in, eh? pot.

- i co, zdałeś egzamin? well, did you pass (the exam)?

- co ty, chcesz oberwać od ojca? you don’t want to get it from your father, do you? pot.

- a ty co? dzwonka nie słyszałeś? what are you doing? – didn’t you hear the bell?

- co do mnie, nigdy w horoskopy nie wierzyłem as for me, I’ve never believed in horoscopes

- co do pańskiego artykułu… as for your article…, as far as your article is concerned…

- mamy zastrzeżenia co do ostatniej partii towaru we have some reservations regarding the last consignment

- jego uwagi co do nowelizacji ustawy his remarks regarding a. concerning the amendment of the law

- ustalenia co do zakresu prac details regarding a. concerning the scope of the work

- druga co do wielkości partia polityczna the second largest party

- dziesiąte co do wielkości państwo świata the world’s tenth largest state

- co do godziny/dnia to the hour/day

- o siódmej co do minuty at seven o’clock sharp

- przyszedł punktualnie co do minuty he came a. arrived right on the dot pot.

- oddał mi wszystko co do grosza he gave me back every single penny

- powtórzyła wszystko co do słowa she repeated everything word for word

- zginęli wszyscy co do jednego not one of them survived

- co wstawał, robiło mu się słabo each time he got up, he felt faint

- co otworzył gazetę, wszędzie o Iraku every time he opened a newspaper, there was something about Iraq

- co strzelił, to chybił every time he fired, he missed

- co wspiął się wyżej, to zsuwał się each time he climbed up, he slipped down again

- co premiera, to sukces each new production is/was a success

- co chłop, to chłop you can’t beat a man (about the place)

- co głowa, to głowa you can’t beat good brains

- co prawda, to prawda I’ll second that

- co dyrektor, to nie zwykły robotnik a director’s not just any worker

- czym większy przywódca, tym groźniejszy jego upadek the greater the leader, the further he has to fall

■ a co tam what do I care?, what does it matter?

- chciała pokazać, co to nie ona she wanted to show what she was made of

- co jak co, ale ciasto robisz pyszne say what you like, but you make delicious cake

- czego jak czego, ale pieniędzy im nie brakuje whatever they’re short of, it’s not money

- co najmniej at least

- co najwyżej at most

- co to, to nie! pot. that’s out of the question!; no way! pot.

- co (proszę)? pot. (w odpowiedzi) what?

- „Adam!” – „co?” ‘Adam!’ – ‘what?’

- „jesteś tam?” – „a co?” ‘are you there?’ – ‘what do you want?’

- co (takiego)? (wyrażające zdziwienie) what?, really?

- dopiero a. tylko a. ledwo co only just

- goście dopiero co wyjechali the guests have not long gone, the guests have only just left

* * *

* * *

Gen. czego Dat. czemu Ins. i Loc. czym

1. ( zastępuje rzeczowniki) what; rób, co chcesz do what you want; czego (znowu) chcesz? what do you want (now)?; zwł. z irytacją what is it that you want (now)?; co to będzie? (= co chcesz zrobić?) what is it going to be?, what'll it be?; (= co się stanie?) what'll happen?; po co? what for?; byle co anything; Bóg wie co God knows what; diabli wiedzą co only the Devil knows; co to, to nie I won't have that; jeszcze czego! anything else?, what('s) next?; bądź co bądź anyway; w czym rzecz what's the matter; w razie czego (just) in case, if need(s) be; jak przyjdzie co do czego when the chips are down; nie ma co! there is no point; co komu do tego? it is none of anybody's business, why should it be anyone's business?, why should they care?; co mi tam! I don't care, I couldn't care less, who cares?; co będzie, to będzie happen what may; będzie co ma być what is to be, will be; what must be, must be; what will be, will be; co było, a nie jest, nie pisze się w rejestr let bygones be bygones; co z oczu, to z serca out of sight, out of mind; co się stało, to się nie odstanie what's been done cannot be undone, let bygones be bygones; co za dużo, to niezdrowo too much of a good thing, too much breaks the bag; co się odwlecze, to nie uciecze there is luck in leisure; co ma wisieć, nie utonie he that is born to be hanged shall never be drowned, if you're born to be hanged then you'll never be drowned; co nagle, to po diable haste makes waste; czym chata bogata, tym rada what's mine is yours; co ma piernik do wiatraka what do these two things have in common?, it is quite beside the point.

2. (jako zaimek względny, głównie w pytaniach i zdaniach złożonych) co tchu at full l. top speed, in all haste; tyle, co kot napłakał next to nothing; co do grosza not a penny less, not a penny more; tyle pomoże, co umarłemu kadzidło it won't do any good, it won't help at all.

( rozpoczyna zdanie podrzędne) which.

1. ( wyraża powtarzalność) every; co krok every step; co godzina/co chwila/co miesiąc/co roku every hour/every moment/every month/every year; co prawda admittedly; co prawda, to prawda you're right; co rusz every moment, every time; na co dzień every day; co i raz pot. every moment, every time; co kraj, to obyczaj every country has its customs; every land has its own law; so many countries, so many customs.

2. ( wzmacnia przysłówki) what, still; co gorsza what's worse, worse still; co więcej what's more; co dwie głowy, to nie jedna two heads are better than one.

3. (wyraża pytanie o przyczynę, cel) why; co się tak długo zastanawiasz? why have you been dwelling on it so long?

- co z niego za dziwny człowiek what a strange person he is

- była dobrym człowiekiem she was a good person

- na świecie żyje ponad pięć miliardów ludzi there are over five thousand million people in the world

- na plaży leżało dwoje ludzi two people were lying on the beach

- łabędzie przyzwyczaiły się do ludzi the swans have grown accustomed to people

- Konstytucja gwarantuje przestrzeganie praw człowieka the Constitution guarantees the observance of human rights

- owszem, grzeszymy, w końcu jesteśmy tylko ludźmi we sin, it’s true – after all we’re only human

- nie jesteś godny miana człowieka you don’t deserve to be called human

- człowiek pierwotny/cywilizowany primitive/civilized man

- człowiek z ulicy the (ordinary) man in the street

- święto ludzi pracy a workers’ holiday

- stary/starszy człowiek an old/elderly man

- dwóch ludzi wniosło szafę na drugie piętro two men carried the wardrobe up to the second floor

- młody człowieku, ustąp miejsca give up your seat, young man, will you?

- być (prawdziwym) człowiekiem to be a (really) decent person

- wyrosnąć na człowieka to grow up to be a decent person

- okazać się a. pokazać się człowiekiem to prove to be a. show oneself to be a decent person

- wyjść na ludzi to do well (for oneself a. in life)

- zrobić z kogoś człowieka to make a man (out) of sb

- wojsko zrobi z niego człowieka the army will make a man (out) of him

- pokierować a. wykierować a. wyprowadzić kogoś na człowieka a. na ludzi to bring sb up to be a decent person

- matka wychowała nas na ludzi mother brought us up well

- będą z niego/niej ludzie he/she’ll do well in life

- wielki człowiek a great man

- znał wielu ludzi prezydenta he knew many of the president’s people a. men a. aides

- zostaw ją, to nasz człowiek leave her alone, she’s one of us

- musieliśmy wziąć paru ludzi, sami nie dawaliśmy rady we had to hire some men: we couldn’t manage on our own

- przyjął człowieka do pomocy he hired a worker to help him

- człowiek cały dzień haruje, i po co? you work like the clappers all day, and what for?

- człowiek całe życie się uczy you never stop learning (in this life)

- człowieku, zastanów się, co to ma być? come on, man, what are you playing at?

- wytrawny rum, człowieku, co za smak dry rum, mate, there’s nothing like it

- ludzie mówią, że jest bardzo bogaty they a. people say he’s very rich

- nie zależało mu, co ludzie powiedzą he didn’t care what people would say

- na czułości nie wypada sobie pozwalać przy ludziach you shouldn’t show affection in public

- u nas w firmie ludzie nie lubią żadnych zmian the people in our company don’t like change

- ludzie nie pójdą na to, będzie strajk the workers/men won’t agree to that – there’ll be a strike

- □ biały człowiek Antrop. Caucasian

- człowiek jaskiniowy Antrop. caveman

- człowiek kopalny Antrop. fossil man

- człowiek neandertalski Antrop. Neanderthal (man)

- człowiek śniegu (the) yeti, (the) Abominable Snowman

■ człowiek czynu a man/woman of action

- człowiek gór a highlander

- człowiek honoru a man of honour

- człowiek interesu a man of business, a business person

- człowiek lasu a woodsman

- człowiek renesansu a Renaissance man

- człowiek z głową a smart one pot.

- człowiek z krwi i kości (only) flesh and blood

- być podobnym do ludzi pot. to look decent, to look halfway human pot.

- ogarnij się trochę i umaluj, żebyś była podobna do ludzi tidy yourself up a bit and put some make-up on, so you look halfway human

- ksiądz też człowiek, może zgrzeszyć priests are human too, and occasionally they sin

- robić coś jak człowiek pot. to do sth properly

- nareszcie wyspałam się jak człowiek I’ve finally had a proper night’s sleep

- zachowuj się jak człowiek behave yourself (properly); try and act like a human being pot.

* * *

* * *

Voc. -u l. - cze pl. ludzie Gen. ludzi Ins. ludźmi

1. antrop. human being ( Homo sapiens); człowiek pierwotny primitive man; człowiek jaskiniowy cave man; człowiek neandertalski Neanderthal man; człowiek epoki bronzu Bronze man; biały człowiek white man.

2. (= osoba) person, individual; swój człowiek friend, my/our man; szary człowiek the man in the street; zwykły człowiek everyman; człowiek bez znaczenia nobody, nonentity; człowiek z ludu man of the people; dobry człowiek good person; święty człowiek holy man, man of God; człowiek gruboskórny thick-skinned person; człowiek interesu businessman; człowiek bezwartościowy no-good; człowiek czynu man of action, doer; człowiek sukcesu achiever, hot shot; człowiek śniegu Abominable Snowman, Yeti; człowiek starej daty mossback; człowiek-orkiestra one-man band; człowiek z krwi i kości flesh and blood; błąd człowieka human error; prawa człowieka human rights; upadek człowieka the Fall of Man; ani się człowiek obejrzy before one knows; być człowiekiem be human; jestem człowiekiem i nic, co ludzkie, nie jest mi obce I am a human l. man and nothing that's human can be l. is alien to me; człowiek strzela, Pan Bóg kule nosi man proposes, God disposes; człowiek uczy się przez całe życie you never stop learning, live and learn; góra z górą się nie zejdzie, ale człowiek z człowiekiem tak friends may meet but mountains never greet; niewłaściwy człowiek na niewłaściwym miejscu a round peg in a square hole; okazać się człowiekiem prove human; człowieku nie irytuj się don't get irritated; człowiek boże igrzysko man, the plaything of God; nie ma ludzi niezastąpionych nobody is irreplaceable; nie samym chlebem człowiek żyje man does not live on bread alone; człowiek człowiekowi wilkiem man is a wolf to (his fellow-)man, one man preys on another.

3. pot. (= ja, każdy, ktokolwiek) one, you; nie dadzą człowiekowi spokoju they won't let a fellow be.

4. (= dorosły) adult, grown-up.

5. pot. (= robotnik, pracownik) worker; nająć człowieka do kopania studni hire a worker l. sb to dig a well.

- źli ludzie evil a. bad people

- złe czyny misdeeds, misdoings

- złe traktowanie ill-treatment

- w złych zamiarach with evil intent

- złe towarzystwo bad company

- zła wola ill will, malice

- zły duch evil spirit

- mieć a. poczytywać coś komuś za złe to bear sb a grudge for sth

- nie życzę nikomu/jej (nic) złego I wish nobody any ill/I wish her no ill

- nie miałem nic złego na myśli I meant no harm

- nie widzę w tym nic złego I can’t see any harm in it

- nic złego się nie stało! no harm done!

- być na złej drodze przen. (w rozumowaniu, wnioskowaniu) to be on the wrong track; to be (way) off beam pot.

- jest bardzo złym dyrektorem he’s a really bad director

- cieszyć się złą sławą to be infamous

- ten hotel ma raczej złą markę the hotel is a rather disreputable place; the hotel has a bad rap US pot.

- w szkole miał same złe stopnie he got nothing but bad marks at school

- zła passa a run of bad luck

- złe przeczucie (a sense of) foreboding

- najgorszy dzień w moim życiu the blackest a. worst day in my life

- przyszły na nas/nich złe czasy we/they have hit upon hard times

- trapił ich zły los they were dogged by misfortune

- złe odżywianie a poor a. bad diet, malnutrition

- złe warunki mieszkaniowe poor housing

- złe warunki pogodowe poor weather conditions

- zły stan zdrowia ill health

- zły przewodnik ciepła/elektryczności a poor conductor of heat/electricity

- zła nawierzchnia a poor surface

- miała złą wymowę her pronunciation was bad

- to była zła decyzja it was a bad decision

- jej zły humor her bad temper

- być złym na kogoś za a. o coś to be angry with sb about a. over sth

- jesteś na mnie o coś zły? are you angry at me for some reason?

- jest w złym humorze a. nastroju he is in a bad mood

- jestem zły jak diabli pot. I’m angry as hell

- potrafił być nieznośny, ale nigdy nie usłyszał od mamy złego słowa sometimes he was unbearable, but he never heard a cross word from his mum

- spojrzał na nią złym wzrokiem he looked at her disapprovingly

- w złym guście in bad taste

- palenie tytoniu jest w złym tonie it isn’t considered good form to smoke

- namówić a. przywieść kogoś do złego to lead sb astray

- wyrządzić dużo złego to do much harm

- złe go opętało he is possessed by a demon a. the Devil

■ co gorsza what is worse

- na domiar złego to top it all, on top of all that

- siła złego na jednego the odds are against one;

- z dwojga złego the lesser evil, the lesser of two evils

- zła strona czegoś the disadvantage of sth

- mieć swoje dobre i złe strony to cut both ways, to have its advantages and disadvantages

- zła wiara Prawo mala fides, bad faith

- w złej wierze Prawo mala fide

- działać w złej wierze to act mala fide a. in bad faith

- nadużycie władzy w złej wierze a mala fide abuse of authority

- zły sen a nightmare

- zły wzrok a. złe spojrzenie the evil eye, a leering eye

- spojrzeć na kogoś złym okiem a. rzucić komuś złe spojrzenie to give sb the evil eye

- być w złej formie pot. (fizycznie) to be out of shape, to be unfit; (psychicznie) to be in low spirits

- sprowadzić kogoś na złą drogę to deprave sb, to lead sb astray

- zejść na złą drogę to become immoral

- urodzić się pod złą gwiazdą to be star-crossed książk.

- wymyślać (komuś) od najgorszych to call sb names

- zrobić sobie coś złego to attempt suicide

- nie ma tego złego, co by na dobre nie wyszło przysł. every cloud has a silver lining przysł.

- nie ma złej drogi do mojej niebogi przysł. all’s fair in love and war przysł.

- złego diabli nie biorą a. wezmą przysł. ≈ no disaster can befall a wicked person

- uwaga! zły pies! beware of the dog!

* * *

* * *

gorszy; źli

1. (= nieetyczny) evil, wicked; bad; ill; zły duch the evil one, devil, Satan; evil spirit; złe towarzystwo bad l. fast company; zła wola ill will; zła wiara prawn. bad faith, mala fides; działać w złej wierze zwł. prawn. act in bad faith; zły to ptak, co własne gniazdo kala it is a foolish bird that defiles l. soils its own nest, it is an ill bird that fouls its own nest.

2. (= rozgniewany) angry, cross; jestem zły na ciebie I am angry l. cross with you; uwaga! zły pies beware of the dog!; zły humor bad mood; patrzeć na kogoś l. coś złym okiem disapprove of sb l. sth.

3. (= niesumienny) poor; bad; zły ojciec bad father; zły robotnik poor worker; obym był złym prorokiem may I be wrong, I hope I am wrong; złej tanecznicy przeszkadza rąbek u spódnicy a bad workman (always) blames his tools, a bad writer blames his pen.

4. (= niekorzystny) unfavorable, bad; przedstawiać coś w złym świetle put l. present sth in an unfavorable light.

5. (= niepomyślny) bad, inauspicious; mam zły dzień I am having a bad day; mam dla ciebie złe wiadomości I have bad news for you; robić dobrą minę do złej gry put on a brave face; wymówić coś w złą godzinę jinx sth; urodzić się pod złą gwiazdą be born under a bad sign; tylko nie zrób sobie czegoś złego don't hurt yourself; mieć zły sen have a bad dream.

6. (= niewłaściwy) wrong, improper; bad; poor; mieć zły wzrok have poor eyesight; zły przewodnik fiz. bad conductor; zła pogoda bad weather; być w złej formie be in bad shape; znam cię jak zły szeląg l. grosz I know you very well; dobre wino nie jest złe żart. drinking good wine won't do you any harm; w złym guście in bad taste; złe traktowanie ill-treatment.

7. (= niezgodny z intencjami) wrong; idziesz w złym kierunku you're heading in a wrong direction; sprowadzić kogoś na złą drogę lead sb astray.

1. (= zły człowiek) bad person; złego diabli nie porwą the devil protects l. looks after his own, the devil's children have the devil's luck, naught is never in danger.

2. (= diabeł) the evil one, devil, Satan.