Перевод: с латинского на английский

с английского на латинский

rescriptum

  • 1 rēscrīptum

        rēscrīptum ī, n    [rescribo], an imperial rescript, Ta.

    Latin-English dictionary > rēscrīptum

  • 2 rescriptum

    rēscriptum, i, n., v. rescribo, I. B. 1.

    Lewis & Short latin dictionary > rescriptum

  • 3 edictum

    ēdictum, i, n. [id.].
    A.
    A proclamation, ordinance, edict, manifesto of the Roman magistrates (cf.: senatus consultum, scitum, jussum;

    decretum, epistola, rescriptum), e. g. of the ediles,

    Cic. Phil. 9, 7 fin.; id. Off. 3, 17, 71; Gell. 4, 2; Dig. 21, 1;

    of a tribune of the people,

    Cic. de Imp. Pomp. 19 fin.;

    of a dictator,

    Liv. 8, 34;

    of the consuls,

    id. 8, 7; 24, 8;

    of the proconsuls,

    id. 26, 12;

    of Caesar in the civil war,

    Caes. B. C. 2, 19;

    of the emperor,

    Just. Inst. 1, 2, 6; Vulg. Luc. 2, 1 (cf. decretum, epistola, rescriptum) et saep.—
    2.
    Esp. freq. the public announcement of the praetor, in which he states, on entering upon his office, the rules by which he will be guided in administering justice (out of such legal regulations renewed and made more complete every year—edictum perpetuum, in contradistinction to edicta prout res incidit; cf. Eutr. 8, 17—there was gradually formed an important part of the body of Roman law), Cic. Verr. 2, 1, 41, § 105; 2, 3, 7; 14 sq.; id. Quint. 19; id. Fl. 28, 67 et saep.; cf. Sanders, Just. Inst. introd. p. xviii. sq.; xxiv. sq.; Just. Inst. 1, 2, 7; Rein's Privatr. p. 70 sq.; 80; 83, and the sources cited.—
    B.
    Transf., in gen.
    1.
    An order, command, Ter. Heaut. 4, 1, 10.—
    2.
    A play-bill, order of games:

    edictum et ladorum ordinem perlegere,

    Sen. Ep. 117:

    his mane edictum,

    Pers. 1, 134 Gildersleeve ad loc.

    Lewis & Short latin dictionary > edictum

  • 4 rescribo

    rē-scrībo, psi, ptum, 3, v. a.
    I. A.
    In gen.:

    antemeridianis tuis litteris heri statim rescripsi: nunc respondeo vespertinis,

    Cic. Att. 13, 23, 1; so,

    cui rei,

    id. ib. 5, 12, 3; 13, 21, 1; cf.:

    litterae mihi redditae sunt a Pompeio... ei statim rescripsi, non me quaerere, etc.,

    id. ib. 8, 1, 2:

    ad eam (epistulam) rescribam igitur,

    id. ib. 4, 16, 1:

    ad litteras,

    id. ib. 14, 21, 1:

    ad ea, quae requisieras,

    id. ib. 12, 21; cf.:

    tibi ad ea quae quaeris,

    id. Fam. 1, 9, 2:

    ad Trebatium,

    id. Att. 7, 17, 4:

    Pompeius rescripserat, sese, etc.,

    Caes. B. C. 1, 19:

    tibi meam (epistulam), quam ad eum rescripseram, misi,

    Cic. Att. 13, 6, 3:

    debes hoc etiam rescribere,

    Hor. Ep. 1, 3, 30: rescribere veteribus orationibus, to write against, reply to, antigraphein, Quint. 10, 5, 20; so,

    orationibus,

    Suet. Caes. 73:

    oratorum actionibus,

    id. Calig. 53:

    cujus libris de Orthographiā,

    id. Gram. 19; cf.:

    rescripta Bruto de Catone,

    id. Aug. 85:

    nil mihi rescribas,

    Ov. H. 1, 2:

    non rescribendi gloria visa levis,

    id. ib. 17, 2:

    orationem,

    Tac. A. 4, 34 (in Cic. Tusc. 4, 2, 3, descriptos is the true read.).—
    B.
    In partic.
    1.
    Polit. and jurid. t. t., of emperors or lawyers, to answer in writing a petition or legal question; to give a rescript or a judicial decision:

    Tiberio pro cliente Graeco petenti rescripsit (Augustus), non aliter se daturum quam si, etc.,

    Suet. Aug. 40; 45; 51; id. Tib. 30; 32; id. Claud. 5; id. Ner. 40; Dig. 1, 16, 4 fin.; ib. 18, 1, 71 al.— Hence, rēscriptum, i, n., subst., an imperial rescript, Tac. A. 6, 15 (9):

    quaesitum est, an adversus rescriptum principis provocari possit,

    Dig. 49, 1, 1:

    quod et Herennio Modestino studioso meo de Dalmatiā consulenti rescripsi,

    ib. 47, 2, 53, § 20; 40, 4, 46; 40, 7, 29 al.—
    2.
    In account-books, to make an entry per contra; to place to one ' s credit; hence, i. q. to pay back, repay:

    illud mihi Argentum rursum jube rescribi,

    Ter. Phorm. 5, 7, 29; Plaut. As. 2, 4, 34:

    qui de residuis CCCC. HS. CC. praesentia solverimus, reliqua rescribamus,

    will place to his credit, will pay hereafter, Cic. Att. 16, 2, 1:

    dictantis, quod tu numquam rescribere possis,

    Hor. S. 2, 3, 76:

    Darios,

    Aus. Ep. 5, 23.—
    II.
    To write over again, write anew (not anteAug.): Pollio Asinius parum diligenter compositos putat (Caesaris commentarios), existimatque rescripturum et correcturum fuisse, i. e. to revise (syn. retractare), Suet. Caes. 56:

    actiones,

    Plin. Ep. 5, 8, 7; cf. id. ib. 7, 9, 5; 8, 21, 6.—
    2.
    In partic., in milit. lang., to enroll anew, to re-enlist:

    rescriptae ex eodem milite novae legiones,

    Liv. 9, 10.—
    3.
    In milit. lang., to transfer from one kind of troops to another:

    Caesarem decimam legionem ad equum rescribere,

    Caes. B. G. 1, 42 fin.

    Lewis & Short latin dictionary > rescribo

  • 5 decerno

    dē-cerno, crēvi, crētum, 3 (the syncop. forms decreram, etc., decrerim, etc., decresse are freq. in Cicero and Liv., also Plaut. Curc. 5, 3, 25; Ter. Hec. 1, 2, 73; 2, 1, 15, but not in Caes., where is only decreverat, B. G. 4, 17; 5, 5 fin.; 5, 53, 2), v. a. and n.
    I.
    (acc. to cerno, no. II. 3.) To decide, determine any thing disputed or doubtful. For syn. cf.: scisco, jubeo, statuo, constituo, dico, sancio, consilium capio, destino, obstino, definio, determino.
    A.
    Prop., of a judge, magistrate, etc., to pronounce a decision respecting something; to decide, judge, determine, decree; to vote for any thing (very freq. and class.).—Const. with acc., with acc. et inf., a relat. clause, with de, or absol.:

    alias (Verres praetor) revocabat eos, inter quos jam decreverat decretumque mutabat, alias, etc.,

    Cic. Verr. 2, 1, 46:

    si quod est admissum facinus, si caedes facta, idem (Druides) decernunt,

    Caes. B. G. 6, 13, 5:

    consules de consilii sententia decreverunt secundum Buthrotios,

    Cic. Att. 16, 16, C, § 11: decernere vindicias secundum servitutem, in favor of slavery, i. e. restore the slave to his master, Liv. 3, 47, 5; cf. Caes. B. C. 1, 5, 4:

    cum senatus triumphum Africano decerneret,

    id. Fin. 4, 9, 22; cf.

    of a single senator: non decrevi solum, sed etiam ut vos decerneretis laboravi,

    id. Prov. Cons. 11, 28;

    so supplicationem decernere,

    id. Fam. 15, 4, 11;

    so also: Crassus tres legatos decernit,

    id. ib. 1, 1, 3:

    D. Junius silanus supplicium sumendum decreverat,

    Sall. C. 50, 4:

    quando id bellum senatus decrevisset, quando id bellum populus R. jussisset?

    Liv. 41, 7; 42, 36; id. 5, 36; id. 26, 2:

    id quod senatus me auctore decrevit,

    Cic. Phil. 6, 1, 1; Caes. B. C. 1, 2, 2:

    qui ordo decrevit invitus,

    on compulsion, Cic. Phil. 1, 6, 13:

    Ligures ambobus consulibus decernuntur,

    id. Liv. 42, 10; cf.:

    provinciam desponsam non decretam habere,

    Cic. Prov. Cons. 15 (v. the whole passage in connection):

    provinciae privatis decernuntur,

    Caes. B. C. 1, 6, 4 et saep.:

    ex annuo sumptu, qui mihi decretus esset,

    Cic. Att. 7, 1, 6 et saep.:

    mea virtute atque diligentia perditorum hominum patefactam esse conjurationem decrevistis,

    id. Cat. 4, 3: cum pontifices decressent ita;

    SI, etc.,

    id. Att. 4, 2, 3:

    senatus decrevit populusque jussit, ut, etc.,

    id. Verr. 2, 2, 67: in jure dicundo, ita decrevit, ut, etc., Suet. Galb. 7; cf.

    of individuals: Hortensii et mea et Luculli sententia... tibi decernit, ut regem reducas, etc.,

    Cic. Fam. 1, 1, 3.— Impers.:

    in parricidas rei publicae decretum esse,

    Sall. Cat. 51, 25.—Esp. of the emperor, to determine the law by deciding a case:

    quodcumque imperator cognoscens decrevit, legem esse constat,

    Dig. 1, 4, 1, § 1; Just. Inst. 1, 2, 6.
    2.
    Transf., beyond the judicial sphere, to decide, determine, judge: qui nequeas nostrorum uter sit Amphitruo decernere, Plaut. fragm. ap. Non. 285, 26:

    rem dubiam decrevit vox opportune emissa,

    Liv. 5, 55; cf.:

    primus clamor atque impetus rem decrevit,

    id. 25, 41; Plin. 17, 27, 46, § 258:

    de his Catonis praecepta decernent,

    id. 17, 22, 35, § 190:

    duo talenta pro re nostra ego esse decrevi satis,

    Ter. Heaut. 5, 1, 67; id. Hec. 4, 1, 27:

    quam decrerim me non posse diutius habere,

    id. ib. 1, 2, 73:

    in quo omnia mea posita esse decrevi,

    Cic. Fam. 2, 6, 3; id. Att. 3, 15, 7:

    illum decrerunt dignum, suos cui liberos committerent,

    Ter. Hec. 2, 1, 15:

    in ejus controversiis quid decernas, non a te peto,

    Cic. Fam. 13, 59: aliquem decernere hostem, to proclaim one an enemy by a formal decree, id. Phil. 11, 7, 16.— Absol.:

    nequeo satis decernere,

    Ter. Ad. 4, 2, 5.
    B.
    Milit., to decide by combat; hence (like cernere and certare), in gen., to fight, combat, contend:

    castra castris conferamus, et Samnis Romanusne imperio Italiam regant, decernamus,

    Liv. 8, 23, 9; id. 1, 23, 9:

    in ipso illo gladiatorio vitae certamine, quod ferro decernitur,

    Cic. de Or. 2, 78, 317:

    proelium,

    id. Fam. 10, 10:

    pugnam,

    Liv. 28, 14; cf. id. ib. 33: de bello decernere, Auct. B. Hisp. 5 fin. Oud. N. cr.:

    ne armis decernatur,

    Cic. Att. 7, 3, 5; cf.:

    ferro ancipiti decernunt,

    Verg. A. 7, 525:

    and armis, ferro,

    id. ib. 11, 218; 12, 282; 695 (cf. et cernere ferro, id. ib. 709):

    cursibus et crudo caestu,

    id. G. 3, 20:

    cornibus inter se,

    id. ib. 218:

    lapidibus et subselliorum fragminibus,

    Suet. Ner. 26 et saep.:

    contra magnam vim hostium, artificio magis quam viribus, Auct. B. Afr. 14: acie,

    Liv. 2, 14; Nep. Milt. 4, 4:

    proelio cum proditore,

    Just. 13, 8, 4:

    classe decreturi,

    Nep. Hann. 10, 4:

    integriore exercitu,

    id. Eum. 9 fin.—Absol.:

    decernendi potestatem Pompeio fecit,

    Caes. B. C. 3, 41; cf. Liv. 21, 41.
    2.
    Transf., beyond the milit. sphere:

    decernite criminibus, mox ferro decreturi,

    Liv. 40, 8 fin. —So of a judicial contest:

    uno judicio de fortunis omnibus decernit,

    Cic. Quint. 2, 6; cf. Quint. 10, 1, 29;

    and qui judicio decernent,

    id. 12, 7, 5:

    de salute reipublicae,

    Cic. Att. 8, 5, 2:

    pro mea omni fama fortunisque,

    id. de Or. 2, 49:

    utinam meo solum capite decernerem,

    id. Att. 10, 9; Caes. B. C. 1, 35, 3.
    II.
    With reference to one's own acts, to decide, determine on doing something; to determine, resolve on something (freq. in all periods and styles).—Constr., with inf. and with acc. and inf.:

    si tu fluctus e gurgite tollere decreris, Lucil. ap. Rufin. § 26 (p. 238 ed. Frotsch.): quicquid peperisset decreverunt tollere,

    Ter. Andr. 1, 3, 14:

    Caesar his de causis Rhenum transire decreverat,

    Caes. B. G. 4, 17 et saep.:

    eos me decretum est persequi mores patris,

    Plaut. Asin. 1, 1, 58; id. Stich. 1, 3, 65; Ter. Heaut. 3, 1, 56; cf.:

    certum atque decretum est non dare signum,

    Liv. 2, 45:

    reliquam aetatem a republica procul habendam decrevi,

    Sall. C. 4. With ut and subjunct.:

    hic decernit ut miser sit,

    Cic. Tusc. 3, 27, 65.—With accus.:

    quicquam decernere,

    id. ib. —Hence, dē-crētum, i, n.
    A.
    (Acc. to no. I. A.) A decree, decision, ordinance of any political or judicial body (for syn. cf.:

    scitum, edictum, consilium, jus): senatus Caelium ab rep. removendum censuit. Hoc decreto eum consul senatu prohibuit,

    Caes. B. C. 3, 21, 3:

    si qui eorum (sc. Druidum) decreto non stetit, sacrificiis interdicunt,

    id. B. G. 6, 13, 5; cf. id. ib. §

    10: vestra responsa atque decreta evertuntur saepe dicendo,

    Cic. Mur. 13 fin.; id. Verr. 2, 2, 48:

    decurionum,

    id. Rosc. Am. 9, 25 et saep.:

    Caesaris,

    Vulg. Act. 17, 7.—Esp. leg. t. t., a decision of the emperor as judge, a precedent (cf. rescriptum), Gai. 1, 5; Just. Inst. 2, 15, 4.—
    B.
    Transf., in philos. lang. as a translation of the Gr. dogma, principle, doctrine, precept, Cic. Ac. 2, 9, 27; id. ib. § 29; cf. Sen. Ep. 94, 2 sq. and 95, 9 sq. (quis philoso, phorum) decretis suis paret? Lact. 3, 15, 3.

    Lewis & Short latin dictionary > decerno

  • 6 epistula

    ĕpistŭla (also in Cic. and ante- and post-class., ĕpistŏla, Corss. Ausspr. 2, 141; but cf. Brambach, Hülfsb. p. 35 sq. Ritschl, Opusc. 2, 493 note), ae, f., = epistolê.
    I.
    In gen., a written communication, a letter, epistle (cf.:

    litterae, codicilli): venio nunc ad tuas litteras, quas pluribus epistolis accepi,

    Cic. Q. Fr. 3, 1, 3, § 8; Plaut. Bacch. 3, 6, 32; 4, 9, 83; id. Mil. 4, 6, 10 et saep.; Cic. Phil. 2, 31; id. Verr. 2, 3, 69 fin.; id. Fam. 2, 4 et saep.; Hor. Ep. 2, 2, 22; Ov. H. 15, 219; 17, 1; 18, 217 et saep.:

    epistolam obsignare,

    Cic. Att. 8, 6, 1:

    Narcissus ab epistolis,

    the secretary, Suet. Claud. 28; cf. ab.—In the plur.:

    epistulae (cf. litterae), of a single letter (post-class.),

    Just. 1, 6, 1; 11, 12, 9; Plin. Ep. 10, 5, 1 al.; Tac. A. 1, 30; cf.:

    unis aut binis epistolis,

    Mamert. Grat. Act. Jul. 9, 2.—
    II.
    In partic., an imperial letter or reply, stating the emperor's will as law (cf.:

    rescriptum, decretum, edictum),

    Just. Inst. 1, 2, 6; Front. Aq. 105 et saep.

    Lewis & Short latin dictionary > epistula

  • 7 immitia

    immītis ( inm-), e, adj. [in-mitis], not soft or mellow, harsh, rough, sour (mostly poet. and in post-Aug. prose; not in Cic. or Cæs.).
    I.
    Lit., of fruit:

    uva,

    Hor. C. 2, 5, 10:

    fructus (opp. dulcis),

    Plin. 13, 4, 6, § 26. —More freq.,
    II.
    Transf., in gen., rough, rude, harsh, hard, severe, stern, fierce, savage, inexorable (syn.:

    barbarus, trux, torvus, immanis, ferox, crudelis, saevus): naturā et moribus immitis ferusque,

    Liv. 23, 5, 12; cf.

    asper et immitis,

    Suet. Tib. 59:

    arrogans, profusus, immitis,

    id. Ner. 4:

    tyrannus (i. e. Pluto),

    Verg. G. 4, 492:

    Parcae,

    Prop. 4 (5), 11, 13:

    Glycera,

    Hor. C. 1, 33, 2:

    immitibus et desertis locis,

    Plin. 17, 16, 26, § 120:

    insulam Gyarum immitem et sine cultu hominum esse,

    Tac. A. 1, 69:

    immite et turbidum caelum,

    Plin. Ep. 8, 17, 1:

    venti,

    Tib. 1, 1, 45:

    oculi,

    Ov. M. 6, 621:

    nidi (i. e. hirundinum apibus infestarum),

    Verg. G. 4, 17:

    ara (on which human beings are offered),

    Ov. P. 3, 2, 71:

    claustra,

    id. Am. 1, 6, 17:

    vulnera,

    id. de Nuce 69:

    fata,

    id. M. 13, 260:

    mandata,

    Tac. A. 15, 27:

    rescriptum,

    id. ib. 6, 9:

    mors,

    Tib. 1, 3, 55:

    caedes pariter fugientium ac resistentium,

    Liv. 4, 59, 6.—As subst.: immītĭa, ium, n., barbarous acts:

    ausae immitia nuptae (i. e. abortus),

    Ov. F. 1, 625.— Comp.:

    vetus operis ac laboris, et eo immitior, quia toleraverat,

    Tac. A. 1, 20; Plaut. Bacch. 3, 4, 1:

    calcato immitior hydro,

    Ov. M. 13, 804.— Sup.:

    serpentes immitissimum animalium genus,

    Plin. 10, 74, 96, § 207.— Adv.: im-mīte, rudely, harshly:

    stridorque immite rudentum Sibilat,

    Sil. 17, 257.

    Lewis & Short latin dictionary > immitia

  • 8 immitis

    immītis ( inm-), e, adj. [in-mitis], not soft or mellow, harsh, rough, sour (mostly poet. and in post-Aug. prose; not in Cic. or Cæs.).
    I.
    Lit., of fruit:

    uva,

    Hor. C. 2, 5, 10:

    fructus (opp. dulcis),

    Plin. 13, 4, 6, § 26. —More freq.,
    II.
    Transf., in gen., rough, rude, harsh, hard, severe, stern, fierce, savage, inexorable (syn.:

    barbarus, trux, torvus, immanis, ferox, crudelis, saevus): naturā et moribus immitis ferusque,

    Liv. 23, 5, 12; cf.

    asper et immitis,

    Suet. Tib. 59:

    arrogans, profusus, immitis,

    id. Ner. 4:

    tyrannus (i. e. Pluto),

    Verg. G. 4, 492:

    Parcae,

    Prop. 4 (5), 11, 13:

    Glycera,

    Hor. C. 1, 33, 2:

    immitibus et desertis locis,

    Plin. 17, 16, 26, § 120:

    insulam Gyarum immitem et sine cultu hominum esse,

    Tac. A. 1, 69:

    immite et turbidum caelum,

    Plin. Ep. 8, 17, 1:

    venti,

    Tib. 1, 1, 45:

    oculi,

    Ov. M. 6, 621:

    nidi (i. e. hirundinum apibus infestarum),

    Verg. G. 4, 17:

    ara (on which human beings are offered),

    Ov. P. 3, 2, 71:

    claustra,

    id. Am. 1, 6, 17:

    vulnera,

    id. de Nuce 69:

    fata,

    id. M. 13, 260:

    mandata,

    Tac. A. 15, 27:

    rescriptum,

    id. ib. 6, 9:

    mors,

    Tib. 1, 3, 55:

    caedes pariter fugientium ac resistentium,

    Liv. 4, 59, 6.—As subst.: immītĭa, ium, n., barbarous acts:

    ausae immitia nuptae (i. e. abortus),

    Ov. F. 1, 625.— Comp.:

    vetus operis ac laboris, et eo immitior, quia toleraverat,

    Tac. A. 1, 20; Plaut. Bacch. 3, 4, 1:

    calcato immitior hydro,

    Ov. M. 13, 804.— Sup.:

    serpentes immitissimum animalium genus,

    Plin. 10, 74, 96, § 207.— Adv.: im-mīte, rudely, harshly:

    stridorque immite rudentum Sibilat,

    Sil. 17, 257.

    Lewis & Short latin dictionary > immitis

  • 9 inmitis

    immītis ( inm-), e, adj. [in-mitis], not soft or mellow, harsh, rough, sour (mostly poet. and in post-Aug. prose; not in Cic. or Cæs.).
    I.
    Lit., of fruit:

    uva,

    Hor. C. 2, 5, 10:

    fructus (opp. dulcis),

    Plin. 13, 4, 6, § 26. —More freq.,
    II.
    Transf., in gen., rough, rude, harsh, hard, severe, stern, fierce, savage, inexorable (syn.:

    barbarus, trux, torvus, immanis, ferox, crudelis, saevus): naturā et moribus immitis ferusque,

    Liv. 23, 5, 12; cf.

    asper et immitis,

    Suet. Tib. 59:

    arrogans, profusus, immitis,

    id. Ner. 4:

    tyrannus (i. e. Pluto),

    Verg. G. 4, 492:

    Parcae,

    Prop. 4 (5), 11, 13:

    Glycera,

    Hor. C. 1, 33, 2:

    immitibus et desertis locis,

    Plin. 17, 16, 26, § 120:

    insulam Gyarum immitem et sine cultu hominum esse,

    Tac. A. 1, 69:

    immite et turbidum caelum,

    Plin. Ep. 8, 17, 1:

    venti,

    Tib. 1, 1, 45:

    oculi,

    Ov. M. 6, 621:

    nidi (i. e. hirundinum apibus infestarum),

    Verg. G. 4, 17:

    ara (on which human beings are offered),

    Ov. P. 3, 2, 71:

    claustra,

    id. Am. 1, 6, 17:

    vulnera,

    id. de Nuce 69:

    fata,

    id. M. 13, 260:

    mandata,

    Tac. A. 15, 27:

    rescriptum,

    id. ib. 6, 9:

    mors,

    Tib. 1, 3, 55:

    caedes pariter fugientium ac resistentium,

    Liv. 4, 59, 6.—As subst.: immītĭa, ium, n., barbarous acts:

    ausae immitia nuptae (i. e. abortus),

    Ov. F. 1, 625.— Comp.:

    vetus operis ac laboris, et eo immitior, quia toleraverat,

    Tac. A. 1, 20; Plaut. Bacch. 3, 4, 1:

    calcato immitior hydro,

    Ov. M. 13, 804.— Sup.:

    serpentes immitissimum animalium genus,

    Plin. 10, 74, 96, § 207.— Adv.: im-mīte, rudely, harshly:

    stridorque immite rudentum Sibilat,

    Sil. 17, 257.

    Lewis & Short latin dictionary > inmitis

  • 10 loquor

    lŏquor, cātus (quūtus), lŏqui ( inf. loquier, Naev. ap. Gell. 1, 24, 2), v. dep. n. and a. [Sanscr. lap-, to talk, whisper; Gr. lak-, elakon, laskô], to speak, talk, say (in the lang. of common life, in the tone of conversation; cf. Quint. 9, 4, 10; 11, 3, 45).
    I.
    Lit.
    A.
    Neutr.:

    mitte male loqui,

    Ter. And. 5, 3, 2:

    Scipio mihi sane bene et loqui videtur et dicere,

    Cic. Brut. 58, 212; id. Or. 32, 113: magistratum legem esse loquentem;

    legem autem mutum magistratum,

    id. Leg. 3, 1, 2:

    male... vere ac libere,

    id. Rosc. Am. 48, 140:

    cum loquimur terni, nihil flagitii dicimus,

    id. Fam. 9, 22, 3:

    quid tu, Epicure? loquere,

    id. Ac. 2, 39, 123:

    pure et Latine,

    id. de Or. 1, 32, 144; id. Fin. 2, 4, 14; 2, 5, 15:

    aliud esse Latine, aliud grammatice loqui,

    Quint. 1, 6, 27:

    Latine atque emendate,

    id. 8, 1, 2:

    aliā linguā,

    Cic. de Or. 2, 14, 61:

    pro aliquo,

    id. Att. 3, 1:

    apud aliquem,

    before any one, id. Fin. 2, 22, 74; so,

    adversum aliquem,

    before any one, Ter. And. 1, 5, 30:

    secum,

    Cic. Off. 3, 1, 1:

    cum aliquo,

    Ov. M. 6, 205:

    bene de aliquo,

    Sen. Contr. 2, 9, 63:

    secus de aliquo,

    Tac. A. 2, 50:

    male de aliquo,

    Vulg. Sirach, 8, 5; Capitol. [p. 1078] Alb. 2:

    de me male,

    Suet. Aug. 51 fin.
    (β).
    With dat.: male loqui alicui, to speak evil of any one:

    pergin male loqui, mulier, mihi,

    Plaut. Truc. 2, 2, 10; Stat. Th. 12, 26:

    vento et fluctibus loqui,

    to express vain wishes, Luc. 4, 491.—
    (γ).
    Absol.:

    neque loqui possumus, nisi e syllabis brevibus ac longis,

    Quint. 9, 4, 61:

    ut non loqui et orare, sed fulgurare ac tonare videaris,

    id. 2, 16, 19.—
    B.
    Act.
    1.
    To speak out, to say, tell, talk about, mention, utter, name:

    loquere tuum mihi nomen,

    Plaut. Men. 5, 9, 7; id. Aul. 2, 1, 15:

    deliramenta,

    id. Am. 2, 2, 64:

    quas tu mulieres quos tu parasitos loquere,

    id. Men. 2, 2, 47:

    si quid tu in illum bene voles loqui, id loqui licebit,

    id. Most. 1, 3, 83:

    adfirmat nihil a se cuiquam de te secus esse dictum,

    Cic. Att. 1, 19, 11:

    horribile est, quae loquantur,

    id. ib. 14, 4, 1:

    pugnantia,

    id. Tusc. 1, 7, 13:

    ne singulas loquar urbes,

    mention, Liv. 5, 54, 5:

    quid turres loquar,

    id. 5, 5, 6:

    quid ego legem loquar?

    id. 3, 11, 13:

    quid loquar marmora, etc.,

    Sen. Ep. 90, 25:

    proelia,

    Hor. C. 4, 15, 1:

    aliquem absentem,

    Ov. Tr. 3, 3, 17.—
    2.
    To talk of, speak about, to have ever on one's lips:

    Dolabella merum bellum loquitur,

    Cic. Fam. 9, 13, 8:

    ne semper Curios et Luscinos loquamur,

    id. Par. 6, 50:

    multi etiam Catilinam atque illa portenta loquebantur,

    id. Mil. 23, 63:

    nil nisi classes loquens et exitus,

    id. Att. 9, 2, 3:

    qui de magnis majora loquuntur,

    Juv. 4, 17.—
    3.
    Loquuntur, they say, it is said, they talk of, the talk is of:

    hic mera scelera loquuntur,

    Cic. Att. 9, 13, 1; id. Verr. 2, 5, 30, § 78:

    eodem die vulgo loquebantur Antonium mansurum esse Casilini,

    id. Att. 16, 10, 1:

    omnia magna loquens,

    Hor. S. 1, 3, 13:

    dare aliquem famae loquendum,

    Mart. 5, 25, 5:

    Juppiter, hospitibus nam te dare jura loquuntur,

    Verg. A. 1, 731: de damnatione ferventer loqui est coeptum, Cael. ap. Cic. Fam. 8, 8.—
    II.
    Transf.
    A.
    To speak, declare, show, indicate or express clearly:

    oculi nimis arguti quemadmodum animo affecti simus, loquuntur,

    Cic. Leg. 1, 9, 27:

    res loquitur ipsa, judices, quae semper valet plurimum,

    id. Mil. 20, 53:

    haec ipsae res loquuntur,

    Tert. de Pud. 5:

    ut fama loquitur,

    Vell. 2, 93, 3:

    cum chartā dextra locuta est,

    has written upon it, Ov. H. 18, 20:

    volucres mea fata loquentur,

    Stat. Th. 8, 181; Luc. 6, 617:

    rescriptum divi Marci sic loquitur, quasi, etc.,

    Dig. 2, 14, 10.—
    B.
    Poet., to rustle, murmur:

    pini loquentes,

    Verg. E. 8, 22; Cat. 4, 11: mollia discordi strepitu virgulta loquuntur, Petr. poët. Sat. 120, 73.

    Lewis & Short latin dictionary > loquor

  • 11 Pragmatica

    pragmătĭcus, a, um, adj., = pragmatikos, prop., skilled in business, esp. experienced in matters of law:

    pragmatici homines omnibus historiis cavere jubent et vetant credere,

    Cic. Att. 2, 20, 1.—Hence,
    I.
    Subst.
    A.
    pragmătĭcus, i, m., = pragmatikos, one skilled in the law, who furnished orators and advocates with the principles on which they based their speeches:

    itaque illi disertissimi homines (Graeci) ministros habent in causis juris peritos, cum ipsi sint imperitissimi, et qui pragmatici vocantur,

    Cic. de Or. 1, 59, 253 (dub.;

    bracketed by B. and K.): oratori pragmaticum adjutorem dare,

    id. ib. 1, 59, 253 (1, 45, 198, written as Greek); Quint. 12, 3, 4; Juv. 7, 123; Dig. 48, 17, 9.—
    B.
    Pragmătĭca, ōrum, n., the title of a work by Attius, Gell. 20, 3;

    perh. the same which is called by Pliny Praxidica and Praxidicum,

    Plin. 1, ind. lib. 18; 18, 24, 55, § 200.—
    II.
    Adj., relating to civil affairs. So in late jurid. Lat.:

    pragmatica sanctio, or jussio, or annotatio, or constitutio,

    an imperial decree that referred to the affairs of a community, a pragmatic sanction, Cod. Just. 1, 2, 10; called pragmaticum rescriptum, Aug. Collat. cum Donatist. 3, c. 2; and absol.: pragmătĭcum, i, n., Cod. Th. 6, 23, 3; 16, 5, 52.

    Lewis & Short latin dictionary > Pragmatica

  • 12 pragmaticum

    pragmătĭcus, a, um, adj., = pragmatikos, prop., skilled in business, esp. experienced in matters of law:

    pragmatici homines omnibus historiis cavere jubent et vetant credere,

    Cic. Att. 2, 20, 1.—Hence,
    I.
    Subst.
    A.
    pragmătĭcus, i, m., = pragmatikos, one skilled in the law, who furnished orators and advocates with the principles on which they based their speeches:

    itaque illi disertissimi homines (Graeci) ministros habent in causis juris peritos, cum ipsi sint imperitissimi, et qui pragmatici vocantur,

    Cic. de Or. 1, 59, 253 (dub.;

    bracketed by B. and K.): oratori pragmaticum adjutorem dare,

    id. ib. 1, 59, 253 (1, 45, 198, written as Greek); Quint. 12, 3, 4; Juv. 7, 123; Dig. 48, 17, 9.—
    B.
    Pragmătĭca, ōrum, n., the title of a work by Attius, Gell. 20, 3;

    perh. the same which is called by Pliny Praxidica and Praxidicum,

    Plin. 1, ind. lib. 18; 18, 24, 55, § 200.—
    II.
    Adj., relating to civil affairs. So in late jurid. Lat.:

    pragmatica sanctio, or jussio, or annotatio, or constitutio,

    an imperial decree that referred to the affairs of a community, a pragmatic sanction, Cod. Just. 1, 2, 10; called pragmaticum rescriptum, Aug. Collat. cum Donatist. 3, c. 2; and absol.: pragmătĭcum, i, n., Cod. Th. 6, 23, 3; 16, 5, 52.

    Lewis & Short latin dictionary > pragmaticum

  • 13 pragmaticus

    pragmătĭcus, a, um, adj., = pragmatikos, prop., skilled in business, esp. experienced in matters of law:

    pragmatici homines omnibus historiis cavere jubent et vetant credere,

    Cic. Att. 2, 20, 1.—Hence,
    I.
    Subst.
    A.
    pragmătĭcus, i, m., = pragmatikos, one skilled in the law, who furnished orators and advocates with the principles on which they based their speeches:

    itaque illi disertissimi homines (Graeci) ministros habent in causis juris peritos, cum ipsi sint imperitissimi, et qui pragmatici vocantur,

    Cic. de Or. 1, 59, 253 (dub.;

    bracketed by B. and K.): oratori pragmaticum adjutorem dare,

    id. ib. 1, 59, 253 (1, 45, 198, written as Greek); Quint. 12, 3, 4; Juv. 7, 123; Dig. 48, 17, 9.—
    B.
    Pragmătĭca, ōrum, n., the title of a work by Attius, Gell. 20, 3;

    perh. the same which is called by Pliny Praxidica and Praxidicum,

    Plin. 1, ind. lib. 18; 18, 24, 55, § 200.—
    II.
    Adj., relating to civil affairs. So in late jurid. Lat.:

    pragmatica sanctio, or jussio, or annotatio, or constitutio,

    an imperial decree that referred to the affairs of a community, a pragmatic sanction, Cod. Just. 1, 2, 10; called pragmaticum rescriptum, Aug. Collat. cum Donatist. 3, c. 2; and absol.: pragmătĭcum, i, n., Cod. Th. 6, 23, 3; 16, 5, 52.

    Lewis & Short latin dictionary > pragmaticus

  • 14 rescriptio

    rēscriptĭo, ōnis, f. [rescribo, I. B. 1.];

    in jurid. Lat. for rescriptum,

    an imperial rescript, Dig. 1, 18, 8 sq.

    Lewis & Short latin dictionary > rescriptio

См. также в других словарях:

  • Rescriptum — Rescriptum, s. Rescript …   Pierer's Universal-Lexikon

  • RESCRIPTUM Principis dicitur — quô ille vel ad libellos praesertim, vel ad Magistratuum absentium consultationes, quid sibi de ea re fieri placeat, respondet. Ut enim subscribunt libellis, sic rescribunt ad epistolas, h. e. respondent. Cuiusmodi Rescripti forma pulcherrima et… …   Hofmann J. Lexicon universale

  • rescriptum — /raskriptam/ In the civil law, a species of imperial constitution, in the form of an answer to some application or petition; a rescript …   Black's law dictionary

  • РЕСКРИПТ —    • Rescriptum,          ответное письмо императора на запрос частного лица или чиновника (ср. переписку Плиния с Траяном, Plin. ep. l. 10) и целого учреждения касательно спорных вопросов. Если они были более пространны, то назывались epistulae; …   Реальный словарь классических древностей

  • БЕРЕНГАРИЙ ТУРСКИЙ — [Беренгар; лат. Berengarius (Beringerius) Turonensis; франц. Bérenger de Tours] (ок. 1000, г. Тур или его окрестности, Франция 6 или 10 янв. 1088, мон рь св. Космы, близ Тура), католич. богослов, представитель ранней схоластики. Жизнь Начальное… …   Православная энциклопедия

  • rescrit — [ rɛskri ] n. m. • v. 1265; lat. rescriptum, de scribere « écrire » 1 ♦ Dr. rom. Réponse de l empereur aux questions adressées par les gouverneurs des provinces, les magistrats. 2 ♦ Anciennt Ordonnance, décret du roi, de l empereur. « Un rescrit… …   Encyclopédie Universelle

  • РЕСКРИПТ — (лат., письменный ответ на вопрос; от re опять, обратно, назад, и scribere писать). 1) письмо государя или вообще владетельного лица на имя подданного. 2) в римском праве: письменные ответы императоров на просьбы частных лиц, а также их ответы… …   Словарь иностранных слов русского языка

  • рескрипт — а; м. [лат. rescriptum] 1. В древнем Риме: имевший силу закона письменный ответ императора на представленный ему для решения вопрос. 2. Обычно публикуемое ко всеобщему сведению письмо монарха к подданному с выражением благодарности за оказанные… …   Энциклопедический словарь

  • Reskript — Re|skrịpt 〈n. 11; veraltet〉 schriftl. Bescheid, Verfügung [<lat. rescriptum „schriftl. Antwort des Landesherrn, Befehl, Erlass“; → reskribieren] * * * Reskrịpt   [mittellateinisch rescriptum, zu lateinisch rescribere »schriftlich antworten«] …   Universal-Lexikon

  • rescript — RESCRÍPT, rescripte, s.n. Răspuns dat de împăraţii romani la chestiunile de drept asupra cărora erau consultaţi de către magistraţii sau de către guvernatorii provinciilor; p. ext. ordin care emană de la un suveran într o afacere particulară. –… …   Dicționar Român

  • Рескрипт — (лат.) в Римской империи ответное послание императора на представленные ему для разрешения юридические вопросы или спорные дела (rescriptum principis). В современной Западной Европе Р. называется акт изъявления воли государя по делам, которые… …   Энциклопедический словарь Ф.А. Брокгауза и И.А. Ефрона

Поделиться ссылкой на выделенное

Прямая ссылка:
Нажмите правой клавишей мыши и выберите «Копировать ссылку»