make+heavy

• make heavy weather

* * *

1. (= umieszczać) put, place, set; stawiać sidła set a trap; stawiać horoskop cast a horoscope; stawiać kropkę nad i leave nothing unsaid; stawiać coś na głowie turn l. stand sth on its head; stawiać coś pod znakiem zapytania cast doubts on sth, put sth in question; stawiać kogoś w trudnej sytuacji put sb in an awkward position, put l. place sb at a disadvantage; stawiać kogoś na piedestale put l. place sb on a pedestal; stawiać kogoś za przykład komuś set sb as an example for sb; stawiać komuś duże wymagania make heavy demands on sb; stawiać pierwsze kroki get one's feet wet ( w czymś in sth); stawiać znak równości pomiędzy A i B make the equation between A and B; stawiać opór resist, offer resistance, make a stand; prawn. ( o zatrzymanym) resist arrest; stawiać sobie ambitne cele do osiągnięcia set ambitious goals for o.s.; stawiać klocka wulg. (= oddawać kał) take a dump.

2. (w górę, pionowo) raise, put upright l. up; stawiać żagle żegl. set sail.

3. (= wznosić) erect, construct, build.

4. (= przedstawiać) present, put forward; stawiać warunki lay down l. impose conditions; stawiać trudne warunki drive a hard bargain; stawiać jasno sprawę be clear on sth.

5. ( pieniądze w grze) bet, place a bet; ( na konia) back; stawiać wszystko na jedną kartę put all one's eggs in one basket.

6. pot. (= fundować) buy, stand; ja stawiam it's on me, it's my treat.

1. (= zgłaszać się osobiście) turn up, appear; stawiać się do pracy report for work l. duty.

2. tylko ipf. pot. (= sprzeciwiać się) sauce, spurn.

3. (= ustawiać się) place o.s.; stawiać się wysoko have a high regard for o.s.

* * *

1. (narząd; fragment piersi; natura człowieka; siedlisko uczuć; wyobrażenie serca, rysunek; odwaga; środek czegoś) heart; bratnie serce a person after one's own heart; Serce Jezusowe kośc. the Sacred Heart; serce miasta the heart of the city; sztuczne serce med. artificial heart; waleczne serce brave heart; ( osoba) a heart of oak; niewydolność serca pat. heart l. cardiac failure; zawał serca l. mięśnia sercowego pat. coronary thrombosis; pot. coronary, heart attack; zatrzymanie akcji serca pat. cardiac arrest; bicie serca heartbeat; dama serca ladylove; dobroć serca kind-heartedness, the milk of human kindness; linia serca ( na dłoni) heartline; operacja na otwartym sercu chir. open-heart surgery; przeszczep serca chir. heart transplant; przyjaciel od serca bosom friend; rozmowa od serca heart-to-heart talk; bez serca ( o osobie) heartless; całym sercem l. z całego serca whole-heartedly, with all one's heart and soul; chować w sercu urazę do kogoś bear a grudge against sb; chwytać za serce tear at sb's heart; co w sercu, to na języku what the heart thinks, the mouth speaks; co z oczu, to i z serca out of sight, out of mind; człowiek wielkiego serca a person of great heart; czego oczy nie widzą, tego sercu nie żal what the eye sees not, the heart craves not; drogi memu sercu dear to my heart; iść l. pójść za głosem serca let one's heart rule one's head; kamień spadł mi z serca that's a load l. weight off my chest l. mind; leżeć komuś na sercu (o problemie, sprawie) press heavily on sb's mind; ( o winie) lie heavy on sb; mieć dobre serce be kind-hearted, have one's heart in the right place; mieć do czegoś serce have one's heart in sth, have the heart to do sth; nie miałem serca mu o tym powiedzieć I didn't have the heart to tell him about it; wiesz, jakoś nie mam do tego serca (= nie mam na to ochoty) you know, I just don't have my heart in it; mieć miękkie serce be soft-hearted; mieć miękkie serce dla kogoś be an easy touch for sb, have a soft spot for sb; mieć problemy z sercem have a heart condition; mieć serce na dłoni wear one's heart on l. upon one's sleeve; mieć serce z kamienia have a heart of stone l. flint; mieć złote serce have a heart of gold; miejże serce! (= okaż dobroć) have a heart!, show mercy!; nie mieć Boga w sercu be heartless; oddać komuś swe serce (= zakochać się) give l. lose one's heart to sb; od serca l. z serca płynące (np. o życzeniach) from the bottom of one's heart, heart-felt; okazać komuś serce show kindness to sb; otworzyć l. obnażyć przed kimś serce open l. bare one's heart to sb; podbić czyjeś serce win sb's heart; przyjąć kogoś z otwartym sercem give sb a heart-felt welcome; przypadł mi do serca I got to like him; radować czyjeś serce gladden one's heart; radujący serce (widok, historia) heartwarming; ranić czyjeś serce make sb's heart ache; rozdzierać komuś serce rend one's heart, tear one's heart out; rozpierać komuś serce ( o uczuciu) fill one's heart; serce mi krwawi (z jej powodu) my heart is bleeding (for her); serce się kraje my heart breaks l. bleeds; serce mi się wyrywa my heart is willing; serce mi stanęło (ze strachu, podniecenia) my heart missed l. skipped a beat; serce mi zmiękło (z litości) my heart melted (with pity); serce nie sługa the heart wants what it wants; serce podchodzi mi do gardła I've got my heart in my mouth l. throat; serce zabiło mi mocniej l. skoczyło (z radości) my heart leapt (with joy); serce zaczęło mi bić szybciej my heart quickened; sercem jestem z tobą my heart goes out to you; skraść komuś serce steal one's heart; sprawić, że serce komuś szybciej zabije stir sb's blood; to balsam na moje serce it warms the cockles of my heart; to mi szkodzi na serce it's bad for my heart; w głębi serca ( być kimś) at heart; (myśleć, czuć) deep in one's heart, in one's heart of hearts; wkładać w coś dużo serca put one's heart to sth; wziąć sobie coś do serca take sth to heart; z biciem serca with a beating l. pounding heart; z całego serca with all one's heart; (= entuzjastycznie) with heart and hand; ( kochać kogoś) heart and soul; z bólem serca reluctantly; z ciężkim/lekkim sercem with a heavy/light heart; zrobiłem to z ciężkim sercem ( niechętnie) it went very much against the grain with me; z dobrego serca out of the goodness of one's heart; z głębi serca from the bottom of one's heart; złamać komuś serce break sb's heart; z ręką na sercu hand on heart; z ręką na sercu, nie wiem cross my heart, I don't know; żywiej zabiło mi serce my pulse quickened.

2. ( dzwonu) tongue, clapper.

- ruch ciał w przestrzeni the movement of bodies in space

- ruch ziemi wokół słońca the Earth’s movement around the Sun

- ledwie zauważalny ruch powietrza barely noticeable movement of the air

- być w ruchu to be in motion

- wprawić coś w ruch to set sth in motion [wahadło, koło]

- zgodnie z ruchem/przeciwnie do ruchchu wskazówek zegara clockwise/anticlockwise

- wdzięczne/ociężałe ruchy graceful/heavy movements

- wykonać a. zrobić ruch ręką/głową to make a gesture with one’s hand/head

- nie rób żadnych gwałtownych ruchów don’t make any sudden moves

- wskazać coś ruchem ręki to point at sth with one’s hand

- pochwycić coś zręcznym ruchem to catch sth with a graceful movement of one’s hand

- czytać z ruchu warg to lip-read

- krępować ruchy [ubranie] to restrict movement

- zapewniać komuś swobodę ruchów to give sb freedom of movement także przen.

- stać/siedzieć/leżeć bez ruchu to be standing/sitting/lying motionless

- jego ruchy wyrażały zdenerwowanie you could tell by his movements that he was nervous

- śledził każdy jego ruch he watched his every move

- jeden ruch i nie żyjesz! one move and you’re dead!

- ruch na świeżym powietrzu outdoor exercise

- zażywać dużo ruchu to take a lot of exercise

- pies potrzebuje trochę ruchu the dog needs some exercise

- przedświąteczny ruch the pre-Christmas rush

- w kuchni panował gorączkowy ruch there was a flurry of activity in the kitchen

- na sali panował nieopisany ruch the room was full of commotion

- być w ciągłym ruchu to be always on the go

- mamy ruch w interesie business is brisk

- ruch uliczny the road traffic

- ruch pieszy/kołowy pedestrian/motor traffic

- ruch autobusowy/kolejowy bus/rail traffic

- ruch osobowy/towarowy/tranzytowy passenger/freight/transit traffic

- ruch jednokierunkowy/dwukierunkowy one-way/two-way traffic

- ruch prawostronny/lewostronny driving on the right/left(-hand) side of the road

- przepisy ruchu drogowego traffic regulations

- droga szybkiego ruchu a throughway

- pas ruchu a lane

- kontroler ruchu lotniczego an air-traffic controller

- kierować ruchem to direct traffic

- włączyć się do ruchu to merge with traffic

- na ulicach panował wzmożony ruch the traffic was heavier than usual

- ruchy wojsk the movement of troops

- ruchy migracyjne the migratory movement

- ruch ludowy/niepodległościowy a peasant/an independence movement

- ruch artystyczny/kulturalny an artistic/a cultural movement

- ruch na rzecz czegoś a movement in support of sth

- ruch oporu the resistance movement

- zrobić ruch pionem to move one’s pawn

- teraz twój ruch it’s your move

- zrobić coś w trzech/sześciu ruchach to do sth in three/six moves

- dobry/zły ruch a good/bad move

- śledzić czyjeś ruchy to follow sb’s moves

- wykonać ruch to make a move

- jaki będzie ich następny ruch? what’s going to be their next move?

- jeden fałszywy ruch i po tobie one false move and you’re dead

- teraz ruch należy do nich the ball is in their court przen.

- ruchy stóp procentowych/cen the fluctuations in interest rates/prices

- ruch kadrowy w firmie staff turnover

- □ ruch harmoniczny Fiz. harmonic motion

- ruch jednostajnie przyspieszony/opóźniony Fiz. uniformly accelerated/retarded motion

- ruch jednostajny Fiz. uniform motion

- ruch nastyczny Bot. nastic movement

- ruch obrotowy rotary motion

- ruch prostoliniowy/krzywoliniowy Fiz. linear/curvilinear motion

- ruch robaczkowy Fizj. peristalsis

- ruchy artykulacyjne Fonet. articulatory movements

- ruchy Browna Fiz. Brownian movement

- ruchy górotwórcze Geol. orogenic movements

■ pójść w ruch [kamery, aparaty fotograficzne] to be switched on

- pięści poszły w ruch fists were flying

- w ruch poszły noże knives were drawn

- puścić coś w ruch to set sth in motion

* * *

* * *

1. (= zmiana położenia) movement, motion; ruch jałowy techn. dead movement; ruch jednostajny fiz. uniform motion; ruch jednostajnie opóźniony fiz. uniformly retarded motion; ruch jednostajnie przyspieszony fiz. uniformly accelerated motion; ruch krzywoliniowy fiz. curvilinear motion; ruch obrotowy fiz. rotary motion, rotation; ruch prostoliniowy fiz. (recti)linear motion; ruch wahadłowy fiz. swinging motion; ruchy górotwórcze geol. earth l. orogenic movements; ruchy robaczkowe anat. peristalsis; być w ruchu be on the run; puścić l. wprawić coś w ruch set sth in motion; stać bez ruchu stand still.

2. (= poruszanie się, gest) movement, motion, move; mieć swobodę ruchów t. przen. have a free hand, have leeway; zrobić pierwszy ruch make the first move.

3. (= ćwiczenia fizyczne) exercise; zażywać ruchu take exercise.

4. (= wzmożona aktywność, krzątanina) commotion, bustle; ruch w interesie pot. hecticness; być w ciągłym ruchu live l. lead an active life.

5. (= poruszanie się pieszych i pojazdów) traffic; ruch drogowy road l. vehicular traffic; ruch prawostronny/lewostronny mot. right-/left-side traffic; ruch tranzytowy transit traffic; regulować ruch control the traffic; pas ruchu lane.

6. polit., sztuka movement; ruch polityczny political movement; ruch oporu Resistance.

7. (= posunięcie w grze planszowej) move.

8. wojsk. maneuver, Br. manoeuvre; movement.

- kleić się

* * *

- ję -isz ( łączyć) glue (together).

1. (= lepić się) stick; kleją mi się powieki my eyelids are drooping; wszystko mu się klei do rąk przen. he has sticky fingers; rozmowa się nie klei the conversation is heavy-going.

2. pot. (= łączyć się w logiczną całość) make sense; twoje opowiadanie zupełnie się nie klei your story doesn't make any sense at all.

* * *

pl. ocz- Nom. -y Gen. -u Ins. - ami l. - yma

1. ( narząd wzroku) eye, optic (arch.); piwne/brązowe/niebieskie oczy hazel/brown/blue eyes; podbite oko black eye, shiner, mouse; bystre oko sharp l. keen eye; mieć bystre oko be sharp l. keen eyed l. eyesighted; zaczerwienione oko reddish eye; kocie oczy ( na drodze) cat's eyes; kocie oko min. cat's eye; tygrysie oko min. tiger's eye; dno oka anat. eyegrounds, fundus of the eye; oko cyklonu meteor. bull's eye, the eye of the storm; sokole oko eagle eye; maślane oczy filmy eyes; wprawne oko practiced eye; w mgnieniu oka in a blink of an eye, in a twinkling, in a flash l. crack; na pierwszy rzut oka at first glance; coś widać na pierwszy rzut oka sth can be seen at first glance; bez zmrużenia oka without batting an eye; na moich oczach before l. under my eyes, in front of my very eyes; słabnąć l. niknąć w oczach ( o człowieku) be fading away, be wasting away; ale masz oko! good eye!; cieszący oko easy on the eye; cieszyć oko please the eye; klapki na oczach blinders, tunnel vision; klapki na oczy ( konia) blinders; Br. blinkers; w moich oczach to jest nic niewarte it's not worth a penny in my eyes l. to my mind; z zamkniętymi oczami with one's eyes closed; pożerać kogoś oczami devour sb with one's eyes; patrzeć na coś krzywym okiem frown upon sth, look askance at sth; być komuś solą w oku be a thorn in sb's side l. flesh, be the stone in sb's shoe; (szkolić się) pod okiem instruktora (train) under the supervision of the instructor; ciemno, choć oko wykol the night is inky black; rzucać się w oczy stick out a mile, stick out like a sore thumb; spędza mi to sen z oczu I can't get it out of my mind; czytam w twoich oczach, że... I can see l. read it in your eyes that...; dobrze ci z oczu patrzy you have a kind look in your eyes; iść, gdzie oczy poniosą go and never look back, walk and don't look back; jak okiem sięgnąć as far as the eye can see; mieć oczy wokół głowy have eyes at the back of one's head; zrobiło mi się ciemno przed oczami I was seeing spots before my eyes; mam to na oku I'm keeping a (sharp) eye on it; mieć coś na oku (np. o pracy) set sights on sth; mam babcię ciągle przed oczyma I can still see grandma before my eyes; miej oczy i uszy otwarte! keep your eyes and ears open!; powiedzieć l. wygarnąć komuś prawdę w oczy tell sb the truth to his/her face, speak the truth to sb's face; wspominać kogoś/coś z łezką w oku think softly l. affectionately l. nostalgically about sb/sth, think about sb/sth with affection; mydlić komuś oczy pull the wool over sb's eyes, throw dust in sb's eyes; nawet nie mrugnął okiem he didn't flicker an eyelid; nie mogłem od niej oderwać oczu I couldn't take my eyes off her; nie mogę spojrzeć jej w oczy I can't look her in the eye/face; mieć oko na coś keep one's eyes open l. peeled l. skinned for sth; nie spuszczaj z oka dzieci keep your eye on the children, keep a close eye l. watch on the children; podbić komuś oko give sb a black eye l. a shiner; własnym oczom nie wierzę! I can't believe my eyes!; nie zmrużyłem oka I didn't sleep a wink; otworzyć szeroko oczy open one's eyes wide; widzieć kątem oka see sth out of the corner of one's eye; strzec kogoś/czegoś jak oka w głowie keep a close eye on sb/sth; rzut oka na coś glimpse at sth; kiedy ty wreszcie przejrzysz na oczy? when will you finally take the blinds off?; przewracać oczami turn up l. roll one's eyes; robić do kogoś perskie oko give sb the eye, give sb a glad eye, make eyes at sb; kłamać w żywe oczy lie through one's teeth, lie in one's throat; na piękne oczy on trust; w cztery oczy in private; rozmawiać z kimś w cztery oczy talk heart to heart to sb, talk eye to eye; rzuć na to okiem have l. take a look l. glance at it, please; cast an eye over it, please; gołym okiem with the naked eye; stanąć z kimś oko w oko stand face to face with sb, confront sb eyeball to eyeball; stracić kogoś z oczu lose sight of sb; spuścić oczy lower one's eyes, cast one's eyes down; spojrzeć prawdzie w oczy face the truth; wake up and smell the coffee; see things for what they really are; świecić oczami za kogoś blush for sb, take the rap; widzieć coś gołym okiem see sth with the naked eye; widzieć coś na własne oczy see sth with one's own eyes; widzieć coś oczami duszy see sth in one's mind's eyes; wpaść komuś w oko catch sb's fancy l. eye, take l. tickle l. catch sb's fancy; zamknąć oczy close one's eyes, breathe one's last; przymykać na coś oczy turn a blind eye to sth; zejdź mi z oczu! get out of my sight!; oczy mi się kleją I have heavy eyes l. eyelids; pi razy oko sth in the neighborhood of, more or less; pasuje to jak pięść do oka it's like a square peg in a round hole; oczy wychodzą mu na wierzch ( ze zdziwienia) his eyes popped out; oko ci zbieleje it'll leave you open-mouthed; kruk krukowi oka nie wykole crows don't pick crows' eyes; dog does not eat dog; oko za oko, ząb za ząb an eye for an eye and a tooth for a tooth; pańskie oko konia tuczy the eye of the master does more work than both his hands; prawda w oczy kole the greater the truth, the greater the libel; strach ma wielkie oczy fear has big eyes; czego oko nie widzi, tego sercu nie żal what the eye doesn't see, the heart doesn't grieve over; what the eye sees not, the heart craves not.

2. pl. oka Gen. ok (= coś jak oko) eye; ( w rosole) eye; pawie oko peacock's eye, ocellus, eyespot.

3. ( w sieci rybackiej) mesh.

4. żegl. ( wachta) watch, lookout.

5. żegl. ( pętla na linie) eye-splice, loop.

- posunąć stolik do okna to move a table towards the window

- posuwać ciężkie meble po podłodze to move heavy furniture across the floor

- posuwać odwagę do szaleństwa to carry courage to the point of recklessness

- posunął żart za daleko he carried the joke too far, he went too far with his joke

- posuwał ją przez parę miesięcy he fucked her for a few months

- posunąć się do wyjścia to make one’s way towards the exit

- posuwać się z wolna to move on slowly

- posuwać się krok za krokiem a. noga za nogą to trudge wearily step by step, to drag one’s feet

- samochód posuwał się z trudem po zatłoczonej jezdni the car was making slow progress a. negotiating its way on the busy road

- praca nad słownikiem posuwała się pełną parą the work on the dictionary was in full swing

- jego praca doktorska niewiele się posunęła he hasn’t made much progress with his doctoral thesis

- posunęła się do twierdzenia, że… she went as far as to assert that…

- w dowcipkowaniu posunął się za daleko he went too far with leg-pulling a. wisecracking pot.

- posunąć się w ławce to move on a. down on the bench

- dziadek ostatnio bardzo się posunął grandpa has aged a lot recently

■ posunąć się w latach to grow old

- posuwać nogami to plod (along), to trudge (along)

- posunąć pracę/sprawę naprzód to make progress with one’s work/the matter

■ mieć boja pot. żart. to be scared a. frightened; to have cold feet pot.

* * *

* * *

-o-

1. (= bitwa, walka) combat, battle, fight; ciężki bój heavy combat; krwawy bój carnage; iść do boju go into battle; stanąć do boju make a stand ( o coś for sth); bój na śmierć i życie fight to the death; toczyć bój l. boje fight ( o coś for sth, z kimś/czymś against sb/sth).

2. sport competition.

zob. bać się.

comp większy; adj

* * *

-zi większy

1. (= wielki) big, large; mieć duży dom have a big house; zbyt duże koszty produkcji excessive production costs; duże piwo large beer; duża przerwa szkoln. long break; duży mróz hard l. heavy l. severe frost; duży palec ( u ręki) thumb; ( u nogi) big toe; duża litera capital letter; duże pieniądze a lot of money; duża gorączka high fever; duże brawa dla ciebie pot. hats off to you; duża buźka pot. big kiss; zrobić duże oczy pot. make big eyes, be extremely surprised.

2. przen. (= wybitny) great.

3. (= dorosły) grown (up); mam już dużą córkę my daughter's already grown; jesteś już dużym chłopcem, powinieneś to rozumieć you're a big boy now, so you ought to understand; małe dzieci – mały kłopot, duże dzieci – duży kłopot small chidren – small problems, big children – big problems.

- głęboka blizna przechodząca mu przez czoło a deep scar stretching across his forehead

- chmury ciągnące się od Skandynawii, przez Morze Północne po Wyspy Brytyjskie clouds stretching from Scandinavia across the North Sea as far as the British Isles

- przejść przez jezdnię to cross the street, to go across the street

- przeskoczyć przez strumyk to jump over a. across a stream

- sweter przerzucony przez oparcie krzesła a jumper thrown over the back of a chair

- wejść/wyskoczyć przez okno to come in through/jump out of the window

- przeciskać się przez tłum to push one’s way through the crowd

- brnąć przez śnieg to plough through the snow

- usłyszeć jakiś hałas przez ścianę to hear some noise through the wall

- most przez Wisłę a bridge across a. over the Vistula

- pociąg do Kolonii przez Poznań i Hanower a train to Cologne via Köln a. passing through Poznań and Hanover

- torba z paskiem przez ramię a bag with a shoulder strap

- okno przez całą szerokość ściany a window covering the entire width of the wall

- mieszkali przez podwórko they lived across the courtyard

- nocowaliśmy przez ścianę we slept in adjacent rooms

- przejść pomyślnie przez egzamin to pass a. get through an exam

- przejść przez piekło przen. to go through hell przen.

- przez dwa dni/trzy lata for two days/three years

- przez chwilę for a moment

- przez jakiś czas for some time

- przez cały czas all the time

- przez cały dzień/rok all through the day/year, throughout the day/year

- pracować przez całą noc to work all through the night a. the whole night (through)

- skończę tłumaczenie przez niedzielę/maj I’ll finish the translation over Sunday/during May

- dom zniszczony przez pożar a house destroyed by fire

- zakazany przez prawo forbidden by law

- został ukąszony przez węża he was bitten by a snake

- przez telefon [rozmawiać] on the phone; [poinformować] over the phone

- transmitowany przez radio/telewizję broadcast a. transmitted on the radio/on television

- pić sok przez słomkę to drink juice through a. with a straw

- napisać coś przez kalkę to make a carbon copy of sth

- prasować spodnie przez mokrą szmatkę to iron a pair of trousers through a damp cloth

- uczcili pamięć zmarłych przez powstanie they paid tribute to the dead by rising from their seats

- głosowali przez podniesienie ręki they voted by a show of hands

- słowo „chirurg” pisze się przez „ch” the word ‘chirurg’ is spelt with a ‘ch’

- przez niedopatrzenie/nieuwagę through a. out of negligence/carelessness

- przez złośliwość out of malice

- przez pomyłkę/przypadek by mistake/accident

- przez kogoś because of a. through sb

- przez niego złamałem sobie nogę because of a. thanks to iron. him I broke my leg

- to wszystko przez ciebie/przeze mnie it’s all your/my fault, it’s all because of you/me

- przez to because of that

- miał krótszą jedną nogę i przez to lekko utykał he had one leg shorter than the other and because of that he had a slight limp

- przez to, że… through the fact that…, because…

- straciliśmy mnóstwo pieniędzy przez to, że mu uwierzyliśmy we lost a lot of money, all because we trusted him

- rozmawiać przez tłumacza to speak through an interpreter

- zarezerwować hotel przez biuro podróży to book a hotel through a travel agent

- poznałem przyszłą żonę przez Roberta I met my wife through Robert

- list wysłano przez gońca the letter was sent by messenger a. through a messenger

- przez pierwiastki ciężkie rozumiemy pierwiastki cięższe od wodoru by heavy elements we undertstand elements heavier than hydrogen

- co przez to rozumiesz? what do you understand by that?

- co chcesz przez to powiedzieć what do you mean by (saying) that?

- podziel/pomnóż sumę przez 5 divide/multiply the sum by 5

- Domaniewska 7/9 (siedem łamane przez dziewięć) 7-9 (seven to nine) Domaniewska Street

* * *

prep +acc

1) ( na drugą stronę) across

2) ( poprzez) through

3) ( ponad) over

4) ( za pomocą)

5) ( czas trwania) for

6) ( z powodu)

7) ( w konstrukcjach biernych) by

8) ( w działaniach arytmetycznych)

* * *

+ Acc.

1. (= poprzez) (śnieg, okno, bramę, ścianę) through.

2. (= w poprzek) (ulicy, rzeki) across.

3. ( podróżować) through, via; lot przez Berlin flight via Berlin.

4. (= przy pomocy, za pomocą) through, over; przez Internet through l. over the Internet; przez kolegę through a friend; przez telefon/radio over the phone/radio.

5. (= nad) ( przeskoczyć) over; przeskoczyć przez coś jump l. leap over sth.

6. (= w ciągu) for, during, over; przez minutę/tydzień/miesiąc for a minute/week/month; przez całą noc throughout the night; przez przerwę/weekend during l. over the break/weekend.

7. przez kogoś (= z powodu) because of sb; (= z winy) through sb's fault; to się stało przez niego it happened because of him, it happened through his fault.

8. ( sprawca) by; napisany przez Kowalskiego written by Kowalski; dobrze traktowany przez nauczycieli well treated by teachers.

9. ( w działaniach arytmetycznych) by; podziel to przez dwa divide it by two; trzeba pomnożyć powierzchnię podstawy przez wysokość you need to multiply the area of the base by the height.

10. przez przypadek by accident; mówić przez sen speak in one's sleep; co przez to rozumiesz? what do you mean by this?; to się pisze przez u it's spelled with a „u”.

uj. daub.

uj. put on heavy make-up.

- grubo mielona kawa coarsely ground coffee

- grubo pokrojone mięso thick(ly) sliced meat

- grubo tkana narzuta a thick a. heavy coverlet

- jeleń zaryczał grubo the stag gave a deep bellow

- grubo przesadzić to exaggerate greatly; to go over the top GB pot.

- grubo przepłacić za coś to pay way over the top for sth GB pot.

- zarabiać grubo ponad 5 tysięcy miesięcznie to earn way over five thousand a month pot.

- posiedzenie skończyło się grubo przed czasem the session ended much a. a lot a. far earlier than expected

- kamień budowlany a building stone

- dom/podmurówka z kamienia a stone house/foundation

- posąg wykuty w kamieniu a figure carved in stone

- ulica brukowana kamieniami a street paved with stone(s)

- usiąść na przydrożnym kamieniu to sit on a rock by the road

- zmarznięty a. zmrożony na kamień frozen (rock) solid

- kamień (pół)szlachetny a (semi-)precious stone

- kamień syntetyczny a synthetic gemstone

- kamień sztuczny a. czeski a fake gemstone

- broszka wysadzana drogimi kamieniami a brooch set with precious stones

- zegarek na siedemnastu kamieniach a 17-jewel wristwatch

- kamienie nerkowe kidney stones; renal calculi spec.

- kamień żółciowy a gallstone

- usunąć kamień nazębny to remove tartar, to scrape and polish sb’s teeth

- kamień kotłowy (lime)scale

- usunąć kamień kotłowy to descale a boiler

- □ siny kamień Chem. copper sulphate

- kamień ałunowy Miner. alum rock a. stone, alunite

- kamień ciosowy a. ciosany Geol. freestone

- kamień filozoficzny philosopher’s stone także przen.

- kamień hutniczy a. miedziowy Chem. copper matte

- kamień litograficzny Druk. lithographic (lime)stone

- kamień nagrobny gravestone, tombstone

- kamień milowy Miary milestone; przen. landmark, milestone

- kamień pamiątkowy commemorative stone

- kamień piekielny Chem., Farm. silver nitrate; lunar caustic daw.

- kamień probierczy Miner. touchstone; przen. litmus test przen.

- kamień szlifierski grindstone

- kamień węgielny Budow. (narożny) cornerstone; (pierwszy) foundation stone także przen.

■ kamień by się poruszył a. wzruszył it would make a dead man a. a stone cry

- kamień młyński (ciężar) millstone (round one’s neck)

- ciężki jak kamień (as) heavy as a stone

- twardy jak kamień (o chlebie) (as) hard as a rock; (o człowieku) (as) hard as nails

- ciążyć a. kłaść się a. leżeć komuś kamieniem na sercu to weigh on sb’s mind

- kamień na kamieniu nie został no stone was left unturned

- kamień spadł mu/mi z serca it was a load a. weight off his/my mind

- zdjąć komuś kamień z serca to take a weight off sb’s mind

- bodaj się tacy na kamieniu rodzili there should be more people like you/her/him/them (in the world)

- być komuś kamieniem u szyi to be a millstone (a)round sb’s neck

- (nie) być z kamienia pot. (not) to be made (out) of stone, (not) to be a machine

- być a. stać się kamieniem obrazy dla kogoś to cause sb offence

- gryźć kamienie pot. to go hungry

- robota idzie jak z kamienia it’s hard a. uphill work

- kląć w żywy kamień a. w żywe kamienie to turn the air blue, to curse a. swear like a sailor

- rzucić w kogoś a. na kogoś kamieniem książk. to cast the first stone at sb

- przesiadywać a. siedzieć gdzieś kamieniem to hang around somewhere

- przesiadywać a. siedzieć nad czymś kamieniem to be totally absorbed a. wrapped up in sth

- spać jak kamień a. kamieniem to sleep like a log

- przepaść a. zniknąć jak kamień w wodę to vanish without a trace, to vanish into thin air, to sink like a stone

- ortalion można kleić klejem do gumy nylon can be stuck with rubber glue

- kleić modele samolotów to make model planes ⇒ skleić

- ręce kleiły mu się od farby his hands were sticky with paint

- stół aż kleił się od brudu the table was all sticky with dirt

- rozmowa/robota się nie klei przen. the conversation/work is heavy going

- błoto kleiło się do butów the mud stuck to his/her shoes ⇒ przykleić się

- na przyjęciu kleił się do wszystkich dziewcząt he was clinging to every girl at the party

■ powieki a. oczy jej się kleją her eyelids are drooping

- setki narciarzy łamią nogi na nartach hundreds of skiers break a. fracture their legs (when) skiing

- łamać komuś karierę przen. to ruin a. wreck sb’s career

- łamać komuś życie przen. to ruin sb’s life

- łamać kogoś kołem Hist. to put sb to the rack, to rack sb ⇒ złamać

- łamać opór wroga to break a. wear down the enemy’s resistance ⇒ złamać

- łamać obietnicę to break a. go back on a promise

- łamanie norm współżycia społecznego violating social norms ⇒ złamać

- przesłuchanie łamało najsilniejszych the toughest broke down a. cracked under interrogation ⇒ złamać

- łamać szyfr/kod nieprzyjaciela to break the enemy’s cipher/code ⇒ złamać

- łamać się opłatkiem to share a special wafer when exchanging Christmas wishes ⇒ przełamać się

- łamać się pod ciężarem owoców (uginać się) to bend a. sag under the weight of the fruit; (pękać) to break a. snap under the weight of the fruit ⇒ załamać się

- odbicie drzewa łamało się w wodzie the reflection of the tree was broken by ripples in the water

- w kroplach rosy łamały się promienie słońca the sun’s rays reflected off the dewdrops

- fale łamały się o brzeg the waves were breaking against the shore ⇒ załamywać się

- łamać się pod naciskiem trudności to break (down) a. crack under the strain

- nie łam się, wszystko będzie dobrze! don’t worry, everything’s going to be all right! ⇒ załamać się

- powoli łamał się he was beginning to bend ⇒ złamać się

- łamać się ze sobą to wrestle with one’s conscience

- łamać się z przeciwnościami losu to struggle against adversity

■ łamać sobie głowę (nad czymś) pot. to rack one’s brains a. to puzzle (over sth)

- łamać sobie język pot. to twist one’s tongue

- łamię sobie język na francuskich wyrażeniach I have trouble getting my tongue (a)round French phrases

- łamać szeregi to break ranks

- łamać zęby na czymś pot. to find sth a tough a. hard nut to crack, to find sth heavy going

- głos się mu/jej łamie his/her voice breaks

- ze wzruszenia łamał mu się głos his voice quivered a. faltered (with emotion)

- mówić łamiącym się głosem to speak in a faltering voice

- łamie mnie w kościach pot. my bones are aching

- łamie mnie w krzyżu pot. my back is killing me

- miał ostro zarysowany podbródek he had a pointed chin

- ostro zakończony łuk a pointed arch

- ostro zakończony patyk a sharp-ended stick

- ostro zatemperowany ołówek a pencil sharpened to a point

- ostro przyprawiona potrawa a spicily seasoned a. heavily-spiced dish

- kurczak/baranina na ostro spicy chicken/lamb

- drzewo wyszło na zdjęciu ostro the tree came out sharp in the picture

- jego ojciec bardzo ostro traktował synów his father was very strict with his sons

- zbyt ostro go skrytykowałem I was too harsh in my criticism of him

- zbyt ostro się malujesz your make-up is too heavy

- wziąć się ostro do nauki/pracy to get down to studying/working

- choroba może rozpocząć się ostro, kaszlem i gorączką the disease may present acutely, with a cough and fever

- ostrokątny acute-angled

- ostrodzioby sharp-beaked

- grzane piwo mulled beer

- piwo jasne light beer, lager

- piwo ciemne dark beer

- piwo bezalkoholowe non-alcoholic beer

- kufel piwa a tankard of ale

- chodźmy na piwo! let’s go and have a beer!

- słownictwo spod budki z piwem przen., pejor. vulgar language, locker-room language

- typ spod budki z piwem przen., pejor. lager lout

- dwa piwa, proszę! two beers, please!

- wypił trzy piwa he had three beers

- postawić ci piwo? can I buy you a beer?

□ piwo pełne heavy a. bitter beer

■ nawarzyć (sobie) piwa to make trouble for oneself

- wypić piwo, którego się nawarzyło to face the music

- dać komuś na piwo pot. to tip sb

- to małe piwo! (to łatwe) it’s a piece of cake!; (to nieważne) it’s nothing!

- spracowane ręce work-roughened a. work-worn hands

- spocone/lepkie (od potu) ręce sweaty/sticky hands

- ręce splamione krwią blood-stained hands

- mieć coś w ręku to have sth in one’s hand

- chwycić kogoś za rękę to take sb’s hand

- wziąć kogoś za rękę to take sb by the hand

- trzymać kogoś za rękę to hold sb by the hand

- uścisnąć czyjąś rękę to shake sb’s hand

- pocałować kogoś w rękę to kiss sb’s hand

- chodzić/stawać na rękach to walk/stand on one’s hands

- klaskać w ręce to clap one’s hands

- oprzeć a. wesprzeć głowę na rękach to prop one’s head on one’s hands

- siedział z brodą opartą na ręce he sat with his chin propped on his hand

- podłożyć sobie ręce pod głowę to clasp one’s hands behind one’s head

- podnieść rękę do góry to put up one’s hand (to answer the question)

- posłać komuś ręką całusa to blow a kiss to sb

- przekładać coś z ręki do ręki to shift sth from one hand to the other

- skaleczyć sobie rękę a. skaleczyć się w rękę to cut one’s hand

- skinąć na kogoś ręką to beckon sb

- walić ręką w stół to bang the table with one’s fist

- wsunąć ręce do kieszeni a. w kieszenie to slide one’s hands into one’s pockets

- wyciągnąć a. wyjąć ręce z kieszeni to take one’s hands out of one’s pockets

- wytrzeć ręce (czymś a. w coś a. o coś) to wipe one’s hands (with sth a. on sth)

- załamywać ręce to wring one’s hands

- zwinąć a. zacisnąć ręce w pięści to clench one’s fists

- zakryć usta rękami to cup one’s hands around one’s mouth

- złożyć ręce do modlitwy to fold one’s hands in prayer

- doręczyć a. oddać coś komuś do rąk własnych to deliver sth to sb personally a. in person

- wróżyć komuś z ręki to read sb’s palm

- nałożenie rąk laying on of hands, imposition of hands

- machać rękami to wave one’s arms (about)

- wywijać rękami to flail one’s arms

- podnieść a. unieść ręce do góry a. w górę to lift one’s arms

- wykręcić komuś rękę to twist sb’s arm

- rozkrzyżować ręce to spread out one’s arms

- spleść a. skrzyżować ręce na piersiach to cross one’s arms over one’s chest a. in front of one’s chest

- rozkładać bezradnie ręce to spread one’s arms helplessly

- wziąć płaszcz na rękę to fling one’s coat over one’s arm

- zarzucić komuś ręce na szyję to throw one’s arms around sb’s neck

- wziąć kogoś pod rękę to link one’s arm through sb’s

- brak rąk do pracy lack of manpower a. staff

- na rękę pot. (gotówką) in cash; (netto) clear

- naprawić coś od ręki to fix a. repair sth on the spot

- załatwił sprawę od ręki he settled the matter on the spot

■ ciężka a. twarda a. silna a. żelazna ręka iron fist

- rządy silnej ręki strong-arm government

- rządzić krajem ciężką a. twardą a. żelazną ręką to rule the country with a heavy hand, to rule the country with a rod of iron

- gołymi rękami with one’s bare hands

- złapał pstrąga gołymi rękami he caught a trout with his bare hands

- zamordowałby ją gołymi rękami he could’ve killed her with his bare hands

- na własną rękę on one’s own initiative a. account, off one’s own bat

- poszedł tam na własną rękę he went there on his own initiative

- wiadomości z pierwszej ręki first-hand information, information straight from the horse’s mouth

- towar/wiadomości z drugiej/trzeciej ręki second-hand/third-hand goods/news

- kupić coś z drugiej ręki to buy sth second-hand

- z pocałowaniem ręki pot. readily, willingly, eagerly

- przyjął mój stary płaszcz z pocałowaniem ręki he was only too glad to take my old coat

- z ręką na sercu frankly, to be frank, to tell the truth

- ręka sprawiedliwości the long arm of the law

- bronić się przed czymś rękami i nogami to resist sth with might and main

- być komuś na rękę to suit sb

- ich wizyta była jej nie na rękę their visit came at an awkward time for her

- było to na rękę niektórym politykom it suited certain politicians

- być pod ręką to be within reach

- być w dobrych rękach to be in good hands

- zostawiam cię w dobrych rękach I am leaving you in good hands

- być czyjąś prawą ręką to be sb’s right hand

- być w czyichś rękach to be in sb’s hands

- wszystko jest w ich rękach everything is in their hands

- ich los jest w naszych rękach their fate lies in our hands

- być/stawać się narzędziem w czyichś rękach to be/become a tool in the hands of sb

- dać a. zostawić komuś wolną rękę to give sb carte blanche; to give sb a free hand (co do czegoś in sth)

- dać sobie rękę uciąć za kogoś/coś to stand by sb/sth through thick and thin

- dałbym sobie rękę uciąć, że to jego widziałem w kinie I’d swear blind it was him I saw at the cinema

- rozdawać coś hojną ręką to give sth out unstintingly a. lavishly

- grać na cztery ręce to play (piano) duets

- walczyć gołymi rękami to fight bare-fisted

- iść z kimś ręka w rękę to go hand in hand with sb, to play ball with sb

- przychodzić/wracać/odchodzić z gołymi a. pustymi a. próżnymi rękami to come/return/walk away empty-handed

- przepraszam, że przychodzę z gołymi rękami so sorry I’m coming up empty-handed

- przychodzić/wracać/odchodzić z pełnymi rękami to come/return/leave with one’s hands full, to not come/return/leave empty-handed

- pójść komuś na rękę to accommodate sb, to meet sb half-way

- jeść komuś z ręki to eat out of sb’s hand

- będzie ci jadł z ręki you’ll have him in the palm of your hand

- mieć długie ręce (kraść) to have light a. sticky a. itchy fingers; (umieć zaszkodzić) to be able to pull strings

- mieć dobrą rękę do roślin to have green fingers

- mieć dwie lewe ręce to be all (fingers and) thumbs

- mieć dziurawe a. maślane a. gliniane ręce to be all (fingers and) thumbs, to be ham-fisted; to be cack-handed GB pot.

- mieć fach w ręku a. mieć w ręku kawałek chleba to have a trade to fall back on

- mieć lekką rękę do robienia czegoś to be clever at doing sth

- mieć lekką rękę do wydawania pieniędzy to be open-handed, to be reckless in spending money

- mieć mocną rękę (energicznie kierować) to have a firm hand; (postępować bezwzględnie) to act firmly

- mieć złote ręce to be handy (with one’s fingers)

- mieć pełne ręce roboty to have one’s hands full

- mieć szczęśliwą rękę do czegoś a. w czymś to be lucky at sth, to be successful at sth

- mieć rozwiązane ręce to have a free hand

- mieć związane a. skrępowane ręce to have one’s hands tied

- mam związane ręce my hands are tied

- mieć wszystkie atuty w ręku to hold all the aces

- nawinąć się komuś pod rękę pot. to come sb’s way

- nie mieć o co rąk zaczepić pot. to be jobless

- nie móc ruszyć (ani) ręką, ani nogą pot. to be dead on one’s feet pot., to be worn to a frazzle pot.

- nosić kogoś na rękach to think the world of sb, to dote on sb

- oddać a. ofiarować komuś rękę to give sb one’s hand in marriage

- prosić/ubiegać się/starać się o czyjąś rękę to ask sb’s hand in marriage, to seek sb’s hand

- odmówić komuś ręki a. odtrącić czyjąś rękę to refuse to marry sb

- odmówiła mu ręki he had been refused her hand

- opuścić ręce to give in

- nie opuszczaj rąk never say die

- zginąć z czyjejś ręki a. z czyichś rąk to die at the hands of sb

- patrzeć komuś na ręce to keep an eye on sb

- podać komuś a. wyciągnąć do kogoś rękę to offer a. to extend a. to lend a helping hand to sb

- możemy sobie podać ręce we are in the same boat; welcome to the club

- podnieść rękę na kogoś to raise one’s hand to hit sb, to lift a hand to hit sb

- przechodzić przez czyjeś ręce to go a. pass through sb’s hands

- przechodzić a. wędrować z rąk do rąk (zmieniać właścicieli) to change hands; (być podawanym) to be passed a. handed round

- przemawiać do czyjejś ręki to give sb a backhander

- przyjąć kogoś/coś z otwartymi rękami to welcome sb/sth with open arms

- przykładać rękę do czegoś to have a hand in sth

- robić coś lekką ręką (bez wysiłku) to take sth in one’s stride; (bez zastanowienia) to do sth recklessly, to do sth light-heartedly

- siedzieć/czekać z założonymi rękami to stand idly

- składać coś w czyjeś ręce to place sth in sb’s able hands

- trzymać rękę na pulsie (czegoś) to have one’s finger on the pulse (of sth)

- umywać ręce to wash one’s hands

- urabiać sobie ręce po łokcie to work one’s fingers to the bone

- wpaść w niepowołane ręce to fall into the wrong hands

- wyciągnąć rękę do zgody to hold out the olive branch, to make an offer of reconciliation

- wyjść z czegoś obronną ręką to come away (completely) unscathed from sth

- z najgorszych tarapatów wychodził obronną ręką he would emerge from the worst predicaments unscathed

- wytrącić komuś broń z ręki to cut the ground from under sb’s feet

- wziąć sprawę w swoje a. we własne ręce to take a matter into one’s own hands

- zacierać ręce to rub one’s hands (with satisfaction)

- złapać kogoś za rękę to catch sb red-handed a. in the act

- żyć z pracy własnych rąk to earn a living

- ręka rękę myje (noga nogę wspiera) you scratch my back and I’ll scratch yours

- ręce (mi) opadają (na myśl o…) my heart fails (at the thought of…)

- ręka mnie/ją świerzbi my/her hand is itching

- ręka mnie świerzbi, żeby im wygarbować skórę my hand is itching to give them a good hiding

- jak a. jakby ręką odjął as if by magic

- migrena mi przeszła, jakby ręką odjął my migraine disappeared a. vanished as if by magic

- w twoje/wasze/pana ręce! przest. here’s to you!

- ręce przy sobie! (keep your) hands off!

- ręce przy sobie, bo będę strzelał! hands off or I’ll shoot you!

- niech ręka boska broni! God forbid!

- ręka, noga, mózg na ścianie! żart. (jako groźba) watch out or there’ll be murder! a. or I’ll blow your brains out a. or I’ll give you the works

- pot skleił mu włosy his hair was glued together with sweat

- dobry tusz nie skleja rzęs a good mascara won’t make eyelashes stick together

■ sen sklejał mu oczy a. powieki his eyes were heavy with sleep

- wyglądać jak straszydło to look a fright

- mieli kolekcję glinianych straszydeł they had a collection of frightful clay objects

- straszydła występują tylko w bajkach monsters only exist in fairy tales

- strata czasu i pieniędzy a waste of time and money

- oszacować straty to estimate the losses

- ponieść straty (w ludziach) to suffer losses (in men)

- straty w ludziach były duże/niewielkie there were heavy/light casualties

- wynagrodzę ci te straty I’ll make up for your loss

- twoje odejście to dla nas niepowetowana strata your resignation is an irreparable loss to us

- ich strata to nasz zysk their loss is our gain

- powoli dochodził do siebie po bolesnej stracie he was slowly getting over his bereavement

- sprzedać coś ze stratą to sell sth at a loss

- firma poniosła straty w zeszłym roku the company made a loss last year

■ spisać coś na straty to write sth off