-
1 cōdex
cōdex icis, m (for caudex), a block: Codice misso, O.—A log for punishing slaves, stocks: inmundus, Pr.: residens in codice, Iu. — A block sawn into tablets, book, writing, manuscript, document (in leaves; cf. volumen, a roll): multos codices implevit: falsus.—Esp., an account-book: accepti et expensi, a ledger: in codicis extremā cerā, the last tablet: referre in codicem.* * *trunk of tree; piece/block of wood; blockhead; (bound) book; note/account book -
2 nōmen
nōmen inis, n [GNA-], a means of knowing, name, appellation: qui haec rebus nomina posuerunt: ludi, Pythia perdomitae serpentis nomine dicti, O.: eique morbo nomen est avaritia: canibus pigris... Nomen erit pardus, tigris, leo, Iu.: puero ab inopiā nomen Egerio est inditum, L.: Aeneadasque meo nomen de nomine fingo, V.: Nomine quemque vocans, by name, V.: nomina dare, enlist, L.: ab re nomen habet (terra), is named for, L.: turris quae nomen ab insulā accepit (i. e. nominatur), Cs.: qui litteras exitialīs Demetrio sub nomine Flaminini adtulerant, in the name of, L.: me imperatoris nomine appellare, hail me imperator, Cs.: infaustum interluit Allia nomen, V.: Et diversa trahunt unum duo nomina pectus, i. e. mother and sister, O.— A gentile name (the middle name of a Roman freeman): apud illos Fabrorum nomen est amplissimum; cf. tamquam habeas tria nomina, i. e. as if you were a Roman, Iu.—In law: nomen alicuius deferre, to bring an accusation against, accuse: nomen huius de parricidio deferre: nomen recipere, to entertain an accusation: si quis Sthenium reum facere vellet, sese eius nomen recepturum.—Meton., a bond, note, demand, claim, debt. tibi certis nominibus pecuniam debere, on good bonds: falsum perscribere nomen?: nomina sua exigere, collect one's debts: in socios nomina transcribere, substitute the names of socii as debtors, L.: Qui venit ad dubium grandi cum codice nomen, to sue for a doubtful debt, Iu.: nomina se facturum, quā ego vellem die, create a written obligation by a bookentry.—A debtor: hoc sum adsecutus, ut bonum nomen existimer, i. e. a good payer.—With a gentile adj., a dominion, nation, power, army: gens infestissuma nomini Romano, S.: concitatis sociis et nomine Latino: Volscum nomen prope deletum est, L.—Poet., of one person: Silvius, Albanum nomen, tua proles, V.—Fig., name, fame, repute, reputation, renown: huius maius nomen fuit: magnum in oratoribus nomen habere: qui nomini officient meo, L.: Multi Lydia nominis, H.: sine nomine plebs, inglorious, V.—Poet., of things: Nec Baccho genus aut pomis sua nomina servat, V.— A title, pretext, pretence, color, excuse, account, sake, reason, authority, behalf: alio nomine abstulisse: legis agrariae simultatione atque nomine: haec a te peto amicitiae nostrae nomine: eo nomine, on that account: Quocumque nomine, for whatsoever purpose, H.: tuo nomine gratulabantur, on your account: Antonio tuo nomine gratias egi, on your behalf: quem tibi suo nomine commendo, for his own sake: aetatis nomine ‘filia’ dixit, on account of, O.: acceptā ex aerario pecuniā tuo nomine, on your responsibility: aes alienum meis nominibus solvere, contracted by me, S.— A name (opp. to reality): me nomen habere duarum legionum exilium (opp. exercitum habere tantum): magis nomen ad praesidium quam vires adferre, L.: sunt nomina ducum, L.: Nomen amicitia est, nomen inane fides, O.* * *name, family name; noun; account, entry in debt ledger; sake; title, heading -
3 re-citō
re-citō āvī, ātus, āre, to read out, read aloud, recite, declaim, rehearse: Pompei testimonium: litteras in senatu, S.: ex codice: responsum ex scripto, L.: de tabulis publicis: Scripta foro, H.: horrere Augusto recitantes mense poetas, Iu.: alcui, H.: sacramentum, dictate, Ta.—To name in writing, constitute, appoint, enroll: testamento recitatus heres: avunculum praeterire in recitando senatu: senatum, L. -
4 scrība
scrība ae, m [SCARP-], a public writer, official scribe, professional writer, clerk, secretary: (scribarum) ordo est honestus: da scribae, recitat ex codice, etc.: scriba cum rege sedens, L.: recoctus Scriba ex quinqueviro, H.: equitum, i. e. clerk of a company, Cu.* * *scribe, clerk -
5 Caudex
1. I. (α).Caudex, Plin. 16, 30, 53, § 121; 12, 15, 34, § 67; Verg. G. 2, 30 et saep.—(β).Codex, Ov. M. 12, 432; Col. 4, 8, 2; 5, 6, 21.— Hence,B.The block of wood to which one was bound for punishment:C. II.codex,
Plaut. Poen. 5, 3, 39; Prop. 4 (5), 7, 44; Juv. 2, 57. —Inpartic.A.A block of wood split or sawn into planks, leaves or tablets and fastened together:B.quia plurium tabularum contextus caudex apud antiquos vocatur,
Sen. Brev. Vit. 13, 4: quod antiqui pluris tabulas conjunctas codices dicebant, Varr. ap. Non. p. 535, 20.—Hence,(Since the ancients orig. wrote upon tablets of wood smeared with wax.) A book, a writing (its leaves were not, like the volumina, rolled within one another, but, like those of our books, lay over one another; cf. Dict. of Antiq.).(α).Caudex, Cato ap. Front. Ep. ad M. Ant. 1, 2.—(β).Codex, Cic. Verr. 2, 1, 46, § 119; id. Clu. 33, 91; Quint. 10, 3, 28; Dig. 32, 1, 52 al.—C.Esp. of an accountbook and particularly of a ledger (while adversaria signifies the waste-book; hence only the former was of any validity in law): non habere se hoc nomen ( this item) in codice accepti et expensi relatum confitetur:D.sed in adversariis patere contendit, etc.,
Cic. Rosc. Com. 2, 5; v. the passage in connection; cf. id. ib. 3, 9: in codicis extremā cerā (i. e. upon the last tablet), id. Verr. 2, 1, 36. §92: referre in codicem,
id. Sull. 15, 44.—A code of laws: Codex Theodosianus, Justinianus, etc.; cf. Dict. of Antiq. s. v.2.Caudex, cis, m., a Roman cognomen: App. Claudius Caudex, consul A. U. C. 490, B. C. 264, Sen. Brev. Vit. 13, 4; Aur. Vict. 37. -
6 caudex
1. I. (α).Caudex, Plin. 16, 30, 53, § 121; 12, 15, 34, § 67; Verg. G. 2, 30 et saep.—(β).Codex, Ov. M. 12, 432; Col. 4, 8, 2; 5, 6, 21.— Hence,B.The block of wood to which one was bound for punishment:C. II.codex,
Plaut. Poen. 5, 3, 39; Prop. 4 (5), 7, 44; Juv. 2, 57. —Inpartic.A.A block of wood split or sawn into planks, leaves or tablets and fastened together:B.quia plurium tabularum contextus caudex apud antiquos vocatur,
Sen. Brev. Vit. 13, 4: quod antiqui pluris tabulas conjunctas codices dicebant, Varr. ap. Non. p. 535, 20.—Hence,(Since the ancients orig. wrote upon tablets of wood smeared with wax.) A book, a writing (its leaves were not, like the volumina, rolled within one another, but, like those of our books, lay over one another; cf. Dict. of Antiq.).(α).Caudex, Cato ap. Front. Ep. ad M. Ant. 1, 2.—(β).Codex, Cic. Verr. 2, 1, 46, § 119; id. Clu. 33, 91; Quint. 10, 3, 28; Dig. 32, 1, 52 al.—C.Esp. of an accountbook and particularly of a ledger (while adversaria signifies the waste-book; hence only the former was of any validity in law): non habere se hoc nomen ( this item) in codice accepti et expensi relatum confitetur:D.sed in adversariis patere contendit, etc.,
Cic. Rosc. Com. 2, 5; v. the passage in connection; cf. id. ib. 3, 9: in codicis extremā cerā (i. e. upon the last tablet), id. Verr. 2, 1, 36. §92: referre in codicem,
id. Sull. 15, 44.—A code of laws: Codex Theodosianus, Justinianus, etc.; cf. Dict. of Antiq. s. v.2.Caudex, cis, m., a Roman cognomen: App. Claudius Caudex, consul A. U. C. 490, B. C. 264, Sen. Brev. Vit. 13, 4; Aur. Vict. 37. -
7 nomen
nōmen, ĭnis (archaic form of gen. sing. NOMINVS, S. C. de Bacch. Corp. Inscr. Lat. 196, 8), n. [for gnōmen, from root gno, whence gnosco, nosco, co-gnosco], a name, appellation (syn. vocabulum).I.Lit.:2.nomen est, quod unicuique personae datur, quo suo quaeque proprio et certo vocabulo appellatur,
Cic. Inv. 1, 24, 134:imponere nova rebus nomina,
id. Fin. 3, 1, 3:qui haec rebus nomina posuerunt,
id. Tusc. 3, 5, 10:appellare aliquem nomine,
id. de Or. 1, 56, 239:huic urbi nomen Epidamno inditum est,
Plaut. Men. 2, 1, 37; cf. Liv. 7, 2, 6:Theophrastus divinitate loquendi nomen invenit,
Cic. Or. 19, 62:lituus ab ejus litui, quo canitur, similitudine nomen invenit,
id. Div. 1, 17, 30:ut is locus ex calamitate populi Romani nomen caperet,
Caes. B. G. 1, 13 et saep.:ludi, Pythia de domitae serpentis nomine dicti,
Ov. M. 1, 447:clari nominis vir,
Vell. 2, 34, 4:nominis minoris vir,
id. 2, 100, 5; cf. id. 2, 112, 2; 2, 103, 1: est mihi nomen, inditur mihi nomen, with nom.:cui saltationi Titius nomen est,
Cic. Brut. 62, 225:eique morbo nomen est avaritia,
id. Tusc. 4, 11, 24:canibus pigris... Nomen erit pardus, tigris, leo,
Juv. 8, 36.—With dat.:haec sunt aedes, hic habet: Lesbonico'st nomen,
Plaut. Trin. 2, 2, 110:juventus nomen fecit Peniculo mihi,
id. Men. 1, 1, 1:nam mihi est Auxilio nomen,
id. Cist. 1, 3, 6:huic ego die nomen Trinummo facio,
id. Trin. 4, 2, 1:nomen Arcturo est mihi,
id. Rud. prol. 5:cantus cui nomen neniae,
Cic. Leg. 2, 24, 62:puero ab inopiā nomen Egerio est inditum,
Liv. 1, 34:est illis strigibus nomen,
Ov. F. 6, 139.—With gen.:cujus nomen est Viventis,
Vulg. Gen. 25, 11.—Rarely with ad:ut det nomen ad molas coloniam,
Plaut. Ps. 4, 6, 38.—Nomen dare, edere, profiteri, ad nomina respondere, to give in one's name, be enrolled, enlist; to answer to one's name when summoned to military duty:ne nomina darent,
Liv. 2, 24:nomina profiteri,
id. 2, 24:nominis edendi apud consules potestas,
id. 2, 24:virgis caesi, qui ad nomina non respondissent,
id. 7, 4; also,dare nomen in conjurationem,
to join the conspiracy, Tac. A. 15, 48:ab re nomen habet (terra),
is named for, Liv. 38, 18, 4:quae (sapientia) divinarum humanarumque rerum cognitione hoc nomen apud antiquos adsequebatur,
Cic. Tusc. 5, 3, 7:dea (Viriplaca) nomen hoc a placandis viris fertur adsecuta,
Val. Max. 2, 1, 6.—Esp.:nomen accipere = nominari: turris quae nomen ab insulā accepit,
Caes. B. C. 3, 112, 1; Quint. 3, 3, 13; Just. 1, 5, 1; Tac. A. 6, 37; 15, 74; Plin. Ep. 2, 10, 8.—In partic., the middle name of the three which every freeborn Roman had, as distinguished from the praenomen and cognomen. The nomen distinguished one gens from another, the cognomen one familia from another, and the praenomen one member of the familia from another, Quint. 7, 3, 27.—But sometimes nomen is used in the signif. of praenomen:3.id nomen (sc. Gaja),
Cic. Mur. 12, 27.—So, too, in the signif. of cognomen:Sex. Clodius, cui nomen est Phormio,
Cic. Caecin. 10, 27; cf.:tamquam habeas tria nomina,
i. e. as if you were a Roman, Juv. 5, 127.—Esp. in phrase: sub nomine, under the assumed name:4.qui litteras exitiales Demetrio sub nomine Flaminini adtulerant,
Liv. 40, 54, 9:sub nomine meo,
Quint. 7, 2, 24:carmina sub alieno nomine edere,
Suet. Aug. 55:multa vana sub nomine celebri vulgabantur,
Tac. A. 6, 12; 13, 25; id. H. 1, 5; cf.:rogatio repente sub unius tribuni nomine promulgatur,
Liv. 43, 16, 6; Suet. Aug. 29; Plin. Pan. 50, 5; cf. also II. B. infra.—A title of power or honor:5.imperatoris,
Caes. B. C. 2, 32, 14.—In gram., a noun, Quint. 1, 4, 18; 1, 5, 42 et saep.—B.Transf.1.Nomen alicu jus deferre, to bring an accusation against, to accuse a person:2.nomen alicujus de parricidio deferre,
Cic. Rosc. Am. 10, 28: nomen recipere, to receive the accusation:palam de sellā ac tribunali pronuntiat: si quis absentem Sthenium rei capitalis reum facere vellet, sese ejus nomen recepturum: et simul, ut nomen deferret, etc.,
Cic. Verr. 2, 2, 38, § 94; cf. context.—A bond, note, a demand, claim, a debt: tituli debitorum nomina dicuntur praesertim in iis debitis, in quibus hominum nomina scripta sunt, quibus pecuniae commodatae sunt, Ascon. ap. Cic. Verr. 2, 1, 10, § 28:b.repromittam istoc nomine solutam rem futuram,
Plaut. As. 2, 4, 48:si neque in tuas tabulas ullum nomen referres, cum tot tibi nominibus acceptum Curtii referrent,
Cic. Verr. 2, 1, 39, § 102:qui tibi, ut ais, certis nominibus grandem pecuniam debuit,
on good bonds, good security, id. Quint. 11, 38; cf.:egone hos digitos meos impellere potui, ut falsum perscriberent nomen?
id. Rosc. Com. 1, 1:volo persolvere, ut expungatur nomen, ne quid debeam,
Plaut. Cist. 1, 3, 40; so,solvere,
Cic. Att. 6, 2, 7:expedire, exsolvere,
id. ib. 16, 6, 3:nomina sua exigere,
to collect one's debts, id. Verr. 2, 1, 10, § 28:hoc nomen, quod urget, nunc, cum petitur, dissolvere,
id. Planc. 28, 68:transcribere in alium,
Liv. 35, 7:qui venit ad dubium grandi cum codice nomen,
comes with a huge ledger to sue for a doubtful debt, Juv. 7, 110.—Nomina facere, in the case of written obligations, to set down or book the items of debt in the account-book:c.nomina se facturum, qua ego vellem die,
Cic. Fam. 7, 23, 1:emit homo cupidus (Canius) tanti, quanti Pythius voluit et emit instructos: nomina facit (Pythius), negotium conficit,
id. Off. 3, 14, 59:nomina facturi diligenter in patrimonium et vasa debitoris inquirimus,
Sen. Ben. 1, 1, 2.—Nomen locare, to offer as surety, Phaedr. 1, 16, 1 (dub.).—d.Transf., an item of debt; and hence, a debtor:3.hoc sum assecutus, ut bonum nomen existimer,
i. e. a good payer, Cic. Fam. 5, 6, 2:lenta nomina non mala,
Sen. Ben. 5, 22, 1; cf. id. ib. 7, 29, 2; Col. 1, 7, 2.—A family, race, stock, people, nation:4.C. Octavium in familiam nomenque adoptavit,
Suet. Caes. 83:Crispum C. Sallustius in nomen ascivit,
Tac. A. 3, 30; Luc. 7, 584.—With national names: nomen Romanum, whatever is called Roman, i. e. the Roman dominion, nation, power; esp. of the army:5.gens infestissuma nomini Romano,
Sall. C. 52, 24: CEIVIS ROMANVS NEVE NOMINVS LATINI NEVE SOCIVM QVISQVAM, etc., S. C. de Bacch.; so,concitatis sociis et nomine Latino,
Cic. Rep. 1, 19, 31; 3, 29, 41:ubi deletum omnibus videretur nomen Romanum,
Liv. 23, 6, 3:relicum Romani nominis,
id. 22, 55, 5; 27, 33, 11; 1, 10, 3; cf. id. 9, 7, 1:Aeolio regnatas nomine terras,
Sil. 14, 70:Volscūm nomen prope deletum est,
Liv. 3, 8, 10:nomen Atheniensium tueri,
Just. 5, 6, 9.—Poet.a.A thing:b.infaustum interluit Allia nomen,
Verg. A. 7, 717.—A person:II.popularia nomina Drusos,
Luc. 6, 759; 1, 311:nec fidum femina nomen,
Tib. 3, 4, 61:in diversa trahunt unum duo nomina pectus,
i. e. the love of a mother and sister, Ov. M. 8, 464; id. H. 8, 30.—Trop.A.Name, fame, repute, reputation, renown (syn.:2.existimatio, fama): hujus magnum nomen fuit,
Cic. Brut. 67, 238:nomen habere,
id. ib. 69, 244:magnum in oratoribus nomen habere,
id. Or. 6, 22:officere nomini alicujus, Liv. praef. § 3: et nos aliquod nomenque decusque Gessimus,
Verg. A. 2, 89:nomen gerere,
Lact. 1, 20, 3; 4, 29, 15 al.:multi Lydia nominis Romanā vigui clarior Iliā,
Hor. C. 3, 9, 7:nomen alicujus stringere,
Ov. Tr. 2, 350:homines nonnullius in litteris nominis, Plin Ep. 7, 20, 3: parentes, quorum maximum nomen in civitatibus est suis,
Liv. 22, 22, 13.—Of ill repute, bad reputation: malum nomen (only rare and late Lat.): magis eligendum in paupertate nomen bonum quam in divitiis nomen pessimum, Hier. Com. Ep. Tit., Paris, 1546, p. 104 H.—Of inanimate things:B.ne vinum nomen perdat,
Cato, R. R. 25:nec Baccho genus aut pomis sua nomina servat,
Verg. G. 2, 240.—A title, pretext, pretence, color, excuse, account, sake, reason, authority, behalf, etc.: alio nomine et aliā de causā abstulisse. Cic. Rosc. Com. [p. 1214] 14, 40:C.legis agrariae simulatione atque nomine,
id. Agr. 2, 6, 15:classis nomine pecuniam imperatam queruntur,
id. Fl. 12, 27:haec a te peto amicitiae nostrae nomine,
id. Fam. 12, 12, 3; 2, 1, 1:nomine sceleris conjurationisque damnati,
id. Verr. 2, 5, 5, § 11:nomine neglegentiae suspectum esse,
id. Fam. 2, 1, 1:quid exornamus philosophiam, aut quid ejus nomine gloriosi sumus?
id. Tusc. 2, 14, 33:qui cum luxuriose viverent, non reprehenderentur eo nomine,
id. Fin. 2, 7, 21:gratias boni viri agebant et tuo nomine gratulabantur,
on your account, id. Phil. 1, 12, 30:Antonio tuo nomine gratias egi,
on your behalf, id. Att. 1, 16, 16:legationes tuo nomine proficiscentes,
id. Fam. 3, 8, 2:quem quidem tibi etiam suo nomine commendo,
for his own sake, id. ib. 13, 21, 2:meo nomine,
Tac. H. 1, 29:feminarum suarum nomine,
id. G. 8:bellum populo Romano suo nomine indixit,
Cic. Cat. 2, 6, 14:decretae eo nomine supplicationes,
Tac. A. 14, 59;but: acceptā ex aerario pecuniā tuo nomine,
on your responsibility, Cic. Q. Fr. 1, 3, 7.—A name, as opposed to the reality:III.me nomen habere duarum legionum exilium (opp. exercitum habere tantum),
Cic. Att. 5, 15, 1:Campani magis nomen ad praesidium sociorum, quam vires cum attulissent,
Liv. 7, 29:nomen amicitia est, nomen inane fides,
Ov. A. A. 1, 740.—In eccl. Lat.,1.Periphrastically:2.invocavit nomen Domini,
Vulg. Gen. 13, 4:omnipotens nomen ejus,
ib. Exod. 15, 3:psallam nomini Domini,
ib. Psa. 7, 18:blasphemare nomen ejus,
ib. Apoc. 13, 6.—Delegated power:in nomine tuo daemones eicimus,
Vulg. Matt. 7, 22:in quo nomine fecistis,
ib. Act. 4, 7:locuti sunt in nomine Domini,
ib. Jacob. 5, 10. -
8 recito
rĕ-cĭto, āvi, ātum, 1, v. a.I.In the best prose, a publicist's t. t., to read out, recite a document, statement, report, etc., in public proceedings:II.alicujus testimonium,
Cic. Verr. 2, 2, 8, § 23; cf.:testimonia tabulasve,
Quint. 7, 10, 13:litteras in concione,
Cic. Att. 8, 9, 2:litteras in senatu,
id. Fam. 10, 12, 1; Caes. B. C. 1, 1; Sall. C. 34, 3; cf. Cic. Fam. 10, 16, 1; 12, 25, 1; Caes. B. G. 7, 48:edictum,
Cic. Quint. 29, 89; id. Verr. 2, 3, 10, § 26:orationem,
id. Planc. 30, 74:nolo cetera recitare,
id. ib.:epistulam meam,
id. Sull. 24, 67:quid ego nunc hic Chlori testimonium recitem?
id. Verr. 2, 2, 8, § 23:rogationem suam populo,
Quint. 10, 5, 13:testamentum,
id. 9, 2, 35:recitet ex codice,
Cic. Verr. 2, 3, 10, § 26; so,responsum ex scripto,
Liv. 23, 11:de tabulis publicis,
Cic. Fl. 17, 40:auctionem populi Romani de legis scripto,
id. Agr. 2, 18, 48:elogium de testamento,
id. Clu. 48, 135.—Of persons: testamento si recitatus heres esset pupillus Cornelius,
Cic. Caecin. 19, 54; so,heres,
Plin. 7, 52, 53, § 177:aliquem praeterire in recitando senatu,
in the list of senators, Cic. Dom. 32, 84; so,senatum,
Liv. 29, 37: aut recitatis in actione, aut nominatis testibus, by reading over the witnesses (i. e. their testimony) or by simply naming them, Quint. 5, 7, 25; v. Spald. ad h. l. —In gen., to read out, recite any thing in public (freq. since the Aug. per., after which it became customary to recite one's own works before audiences; cf.: pronuntio, declamo): To. At clare recitato. Do. Tace, dum perlego, Plaut. Pers. 4, 3, 30:B.postquam recitasti quod erat cerae creditum,
id. ib. 4, 3, 59:in medio, qui Scripta foro recitent, sunt multi,
Hor. S. 1, 4, 75; cf. id. ib. 1, 4, 23; id. Ep. 1, 19, 42; 2, 1, 223; Ov. Tr. 4, 10, 45; id. P. 3, 5, 39; Juv. 8, 126; 3, 9; Plin. Ep. 7, 17, 1; 1, 5, 4; 1, 13; 2, 10, 6 et saep. al.—With dat.:nec recitem cuiquam nisi amicis,
Hor. S. 1, 4, 73:Quinctilio si quid recitares,
id. A. P. 438:nec illi... verba ultra suppeditavere quam ut sacramentum recitaret,
Tac. H. 4, 59.—To repeat from memory, say by heart, recite:C.quin etiam recitare, si qua meminerunt, cogendi sunt (phrenetici),
Cels. 3, 18, 39; Mart. 9, 83, 4. — -
9 refero
rĕ-fĕro, rettŭli (also written retuli), rĕlātum (rēlātum or rellatum, Lucr. 2, 1001), rĕferre, v. a. irr., to bear, carry, bring, draw, or give back (very freq. and class.; cf.: reduco, reporto, retraho).I.Lit.A.Ingen.: zonas, quas plenas argenti extuli, eas ex provinciā inanes rettuli, C. Gracchus ap. Gell. 15, 12 fin.:b.arma,
Plaut. Ep. 2, 2, 25:vasa domum,
id. Poen. 4, 2, 25; cf.:pallam domum,
id. Men. 5, 7, 59; 4, 2, 97; 98; cf.:anulum ad me,
id. Cas. 2, 1, 1;and simply pallam, spinther,
id. Men. 3, 3, 16; 5, 1, 5; 5, 2, 56:secum aurum,
id. Aul. 4, 5, 4:exta,
id. Poen. 2, 44:uvidum rete sine squamoso pecu,
id. Rud. 4, 3, 5:aestus aliquem in portum refert,
id. As. 1, 3, 6:Auster me ad tribulos tuos Rhegium rettulit,
Cic. Fam. 12, 25, 3: ut naves eodem, unde erant profectae, reterrentur, Caes. B. G. 4, 28:me referunt pedes in Tusculanum,
Cic. Att. 15, 16, B; cf.:aliquem lecticae impositum domum,
Suet. Caes. 82; and:in Palatium,
id. Vit. 16: intro referre pedem, to turn one ' s feet back, to return, Plaut. Merc. 5, 4, 50; cf.:incertus tuum cave ad me rettuleris pedem,
id. Ep. 3, 4, 3:caelo rettulit illa pedem,
Ov. H. 16, 88; 15, 186:fertque refertque pedes,
id. F. 6, 334 (for a different use of the phrase, v. infra B. 2.):in decimum vestigia rettulit annum (victoria),
Verg. A. 11, 290:in convivia gressum,
Sil. 11, 355:in thalamos cursum,
id. 8, 89:ad nomen caput ille refert,
turns his head, looks back, Ov. M. 3, 245:suumque Rettulit os in se,
drew back, concealed, id. ib. 2, 303:ad Tuneta rursum castra refert,
Liv. 30, 16:corpus in monumentum,
Petr. 113:relatis Lacedaemona (ossibus),
Just. 3, 3, 12:gemmam non ad os, sed ad genas,
Ov. Tr. 5, 4, 5: digitos ad os referre, to draw back (v. digitus), Quint. 11, 3, 103:digitos ad frontem saepe,
Ov. M. 15, 567:manum ad capulum,
Tac. A. 15, 58 fin.:rursus enses vaginae,
Sil. 7, 508:pecunias monumentaque, in templum,
Caes. B. C. 2, 21:caput ejus in castra,
id. B. G. 5, 58:vulneratos in locum tutum,
id. B. C. 2, 41:cornua (urorum) in publicum,
id. B. G. 6, 28:frumentum omne ad se referri jubet,
id. ib. 7, 71:signa militaria, scutum, litteras ad Caesarem,
id. ib. 7, 88; id. B. C. 3, 53; 3, 99; id. B. G. 1, 29; 5, 49:Caesaris capite relato,
id. B. C. 3, 19 fin. —Esp.: referre se, to go back, return:c.Romam se rettulit,
Cic. Fl. 21, 50:sese in castra,
Caes. B. C. 1, 72 fin.:se huc,
id. ib. 2, 8, 2:domum me Ad porri catinum,
Hor. S. 1, 6, 115:sese ab Argis (Juno),
Verg. A. 7, 286:se ab aestu,
Ov. M. 14, 52; cf.:se de Britannis ovans,
Tac. A. 13, 32:causam Cleanthes offert, cur se sol referat,
Cic. N. D. 3, 14, 37.—Pass. in mid. sense, to return, arrive:d.sin reiciemur, tamen eodem paulo tardius referamur necesse est,
Cic. Tusc. 1, 49, 119:classem relatam,
Verg. A. 1, 390:nunc Itali in tergum versis referuntur habenis,
Sil. 4, 317; 7, 623.—To withdraw, remove:B.fines benignitatis introrsus referre,
to narrow, Sen. Ben. 1, 14, 5:Seleucia ab mari relata,
remote, Plin. 5, 27, 22, § 93. —In partic.1.To give back something due; to give up, return, restore, pay back, repay (= reddere):2.scyphos, quos utendos dedi Philodamo, rettuleritne?
Plaut. As. 2, 4, 34; cf. id. Aul. 4, 10, 29; 37; 38;and, pateram (surreptam),
Cic. Div. 1, 25, 54:argentum,
Plaut. Ps. 2, 2, 29; so (with reddere) id. Curc. 5, 3, 45:mercedem (with reddere),
id. As. 2, 4, 35; cf.:octonis idibus aera,
to pay the money for tuition. Hor. S. 1, 6, 75 (v. idus):si non Rettuleris pannum,
id. Ep. 1, 17, 32; 1, 6, 60:verum, si plus dederis, referam,
Plaut. Ep. 2, 2, 112.—Referre pedem or gradum, as a milit. t. t., to draw back, retire, withdraw, retreat (different from the gen. signif., to return, and the above passages):b.vulneribus defessi pedem referre coeperunt,
Caes. B. G. 1, 25; cf.:ut paulatim cedant ac pedem referant,
id. B. C. 2, 40; Liv. 7, 33; so,referre pedem,
Caes. B. C. 1, 44 (with loco excedere); Cic. Phil. 12, 3 (opp. insistere); Liv. 3, 60 (opp. restituitur pugna);21, 8 al.— For the sake of euphony: referre gradum: cum pedes referret gradum,
Liv. 1, 14. —And, in a like sense, once mid.: a primā acie ad triarios sensim referebatur,
Liv. 8, 8, 11.—Transf., out of the milit. sphere:II. A.feroque viso retulit retro pedem (viator),
Phaedr. 2, 1, 8; cf.:viso rettulit angue pedem,
Ov. F. 2, 342; 6, 334:rettulit ille gradus horrueruntque comae,
id. ib. 2, 502:(in judiciis) instare proficientibus et ab iis, quae non adjuvant, quam mollissime pedem oportet referre,
Quint. 6, 4, 19.In gen.: (Saxum) ejulatu... Resonando mutum flebiles voces refert, Att. ap. Cic. Fin. 2, 29, 94 (Trag. Rel. p. 176 Rib.); cf. Cic. Q. Fr. 1, 1, 14, § 42:B.sonum,
id. N. D. 2, 57, 144; id. Or. 12, 38; Hor. Ep. 2, 1, 201 al.:voces,
Ov. M. 12, 47; cf.:Coëamus rettulit Echo,
id. ib. 3, 387: cum ex CXXV. judicibus reus L. referret, restored to the list, i. e. retained, accepted (opp. quinque et LXX. reiceret), Cic. Planc. 17:o mihi praeteritos referat si Juppiter annos!
Verg. A. 8, 560; cf.: tibi tempora, Hor. C. 4, 13, 13:festas luces (sae culum),
id. ib. 4, 6, 42:dies siccos (sol),
id. ib. 3, 29, 20 et saep.:hoc quidem jam periit: Ni quid tibi hinc in spem referas,
Plaut. Ep. 3, 2, 3:ad amicam meras querimonias referre,
id. Truc. 1, 2, 65:hic in suam domum ignominiam et calamitatem rettulit,
Cic. Off. 1, 39, 138; cf.:pro re certā spem falsam domum rettulerunt,
id. Rosc. Am. 38, 110:rem publicam sistere negat posse, nisi ad equestrem ordinem judicia referantur,
id. Verr. 2, 3, 96, § 223:servati civis decus referre,
Tac. A. 3, 21:e cursu populari referre aspectum in curiam,
to turn back, turn towards, Cic. Prov. Cons. 16, 38; cf.:oculos animumque ad aliquem,
id. Quint. 14, 47:animum ad studia,
id. de Or. 1, 1, 1:animum ad veritatem,
id. Rosc. Am. 16, 48:animum ad firmitudinem,
Tac. A. 3, 6 et saep.:multa dies variique labor mutabilis aevi Rettulit in melius,
brought to a better state, Verg. A. 11, 426:uterque se a scientiae delectatione ad efficiendi utilitatem refert,
Cic. Rep. 5, 3, 5; so,se ad philosophiam referre,
to go back, return, id. Off. 2, 1, 4:ut eo, unde digressa est, referat se oratio,
id. ib. 2, 22, 77.—In partic.1.(Acc. to I. B. 1.) To pay back, give back, repay (syn. reddo):2.denique Par pari referto,
Ter. Eun. 3, 1, 55; cf.:quod ab ipso adlatum est, id sibi esse relatum putet,
id. Phorm. prol. 21:ut puto, non poteris ipsa referre vicem,
pay him back in his own coin, Ov. A. A. 1, 370; Sen. Herc. Fur. 1337. — Esp. in the phrase referre gratiam (rarely gratias), to return thanks, show one ' s gratitude (by deeds), to recompense, requite (cf.:gratiam habeo): spero ego mihi quoque Tempus tale eventurum, ut tibi gratium referam parem,
Plaut. Merc. 5, 4, 39:parem gratiam,
Ter. Eun. 4, 4, 51:et habetur et refertur, Thais, a me ita, uti merita es, gratia,
id. ib. 4, 6, 12; cf.:meritam gratiam debitamque,
Cic. de Or. 3, 4, 14:justam ac debitam gratiam,
id. Balb. 26, 59:pro eo mihi ac mereor relaturos esse gratiam,
id. Cat. 4, 2, 3; 1, 11, 28; id. Off. 2, 20, 69:fecisti ut tibi numquam referre gratiam possim,
Plaut. Capt. 5, 1, 12; id. Most. 1, 3, 57; id. Pers. 5, 2, 71; id. Ps. 1, 3, 86; id. Rud. 5, 3, 36 al.; Cic. Lael. 15, 53; Caes. B. G. 1, 35:alicui pro ejus meritis gratiam referre,
id. ib. 5, 27 fin.; id. B. C. 2, 39; 3, 1, fin.:gratiam emeritis,
Ov. P. 1, 7, 61:gratiam factis,
id. Tr. 5, 4, 47.— Plur.:pro tantis eorum in rem publicam meritis honores ei habeantur gratiaeque referantur,
Cic. Phil. 3, 15, 39; 10, 11, 1:dis advenientem gratias pro meritis agere,
Plaut. Am. 1, 1, 27; v. gratia.—To bring back any thing; to repeat, renew, restore, = repetere, retractare, renovare, etc.:b.(Hecyram) Iterum referre,
to produce it again, Ter. Hec. prol. 7; id. ib. prol. alt. 21 and 30; cf. Hor. A. P. 179.— So, to bring up for reconsideration:rem judicatam,
Cic. Dom. 29, 78:ludunt... Dictaeos referunt Curetas,
Lucr. 2, 633:Actia pugna per pueros refertur,
Hor. Ep. 1, 18, 62: institutum referri ac renovari, Civ. Div. in Caecil. 21, 68; cf.:consuetudo longo intervallo repetita ac relata,
id. ib. 21, 67:te illud idem, quod tum explosum et ejectum est, nunc rettulisse demiror,
Cic. Clu. 31, 86:cum ad idem, unde semel profecta sunt, cuncta astra redierint eandemque totius caeli descriptionem longis intervallis retulerint,
id. Rep. 6, 22, 24:mysteria ad quae biduo serius veneram,
id. de Or. 3, 20, 75:quasdam caerimonias ex magno intervallo,
Liv. 3, 55:antiquum morem,
Suet. Caes. 20:consuetudinem antiquam,
id. Tib. 32 et saep.:cum aditus consul idem illud responsum rettulit,
repeated, Liv. 37, 6 fin.:veterem Valeriae gentis in liberandā patriā laudem,
to restore, Cic. Fl. 1, 1:hunc morem, hos casus atque haec certamina primus Ascanius Rettulit,
Verg. A. 5, 598:O mihi praeteritos referat si Juppiter annos,
id. ib. 8, 560.—To represent, set forth anew, reproduce, etc.:3.referre Naturam, mores, victum motusque parentum,
to reproduce, Lucr. 1, 597:majorum vultus vocesque comasque,
id. 4, 1221:mores, os vultusque ejus (sc. patris),
Plin. Ep. 5, 16, 9:parentis sui speciem,
Liv. 10, 7; cf.:(Tellus) partim figuras Rettulit antiquas, partim nova monstra creavit,
Ov. M. 1, 437:faciem demptā pelle novam,
Tib. 1, 8, 46:temporis illius vultum,
Ov. M. 13, 443: si quis mihi parvulus aulā Luderet Aeneas, qui te tamen ore [p. 1545] referret, might represent, resemble thee, Verg. A. 4, 329; cf.:nomine avum referens, animo manibusque parentem,
id. ib. 12, 348:Marsigni sermone vultuque Suevos referunt,
Tac. G. 43:neque amissos colores lana refert,
Hor. C. 3, 5, 28.—To convey a report, account, intelligence, by speech or by writing; to report, announce, relate, recite, repeat, recount; to mention, allege (class.;b.in late Lat. saepissime): certorum hominum sermones referebantur ad me,
Cic. Fam. 1, 9, 10 Orell. N. cr.:tales miserrima fletus Fertque refertque soror (sc. ad Aeneam),
Verg. A. 4, 438:pugnam referunt,
Ov. M. 12, 160:factum dictumve,
Liv. 6, 40:si quis hoc referat exemplum,
Quint. 5, 11, 8:in epistulis Cicero haec Bruti refert verba,
id. 6, 3, 20:quale refert Cicero de homine praelongo, caput eum, etc.,
id. 6, 3, 67 et saep.:quaecunque refers,
Hor. Ep. 1, 7, 60; 2, 1, 130:sermones deorum,
id. C. 3, 3, 71:multum referens de Maecenate,
Juv. 1, 66. —With obj.-clause, Suet. Caes. 30; Ov. M. 1, 700; 4, 796:Celso gaudere et bene rem gerere refer,
Hor. Ep. 1, 8, 2 al.; cf. poet. by Greek attraction:quia rettulit Ajax Esse Jovis pronepos,
Ov. M. 13, 141; and:referre aliquid in annales,
Liv. 4, 34 fin., and 43, 13, 2:ut Proetum mulier perfida credulum Falsis impulerit criminibus, refert,
Hor. C. 3, 7, 16.— Absol.:quantum, inquam, debetis? Respondent CVI. Refero ad Scaptium,
I report, announce it to Scaptius, Cic. Att. 5, 21, 12:in quo primum saepe aliter est dictum, aliter ad nos relatum,
reported, stated, id. Brut. 57, 288:(Hortensius) nullo referente, omnia adversariorum dicta meminisset,
id. ib. 88, 301:abi, quaere, et refer,
Hor. Ep. 1, 7, 53. —Poet. (mostly in Ovid), to repeat to one ' s self, call to mind:c.tacitāque recentia mente Visa refert,
Ov. M. 15, 27:si forte refers,
id. Am. 2, 8, 17:haec refer,
id. R. Am. 308:saepe refer tecum sceleratae facta puellae,
id. ib. 299:mente memor refero,
id. M. 15, 451:foeda Lycaoniae referens convivia mensae,
id. ib. 1, 165; cf.:illam meminitque refertque,
id. ib. 11, 563.—Pregn., to say in return, to rejoin, answer, reply (syn. respondeo):d.id me non ad meam defensionem attulisse, sed illorum defensioni rettulisse,
Cic. Caecin. 29, 85:ego tibi refero,
I reply to you, id. ib. 29, 85, §84: ut si esset dictum, etc., et referret aliquis Ergo, etc.,
id. Fat. 13, 30:quid a nobis autem refertur,
id. Quint. 13, 44: retices;nec mutua nostris Dicta refers,
Ov. M. 1, 656; 14, 696:Musa refert,
id. ib. 5, 337; id. F. 5, 278:Anna refert,
Verg. A. 4, 31:talia voce,
id. ib. 1, 94:pectore voces,
id. ib. 5, 409:tandem pauca refert,
id. ib. 4, 333 et saep. —Publicists' t. t.(α).To bring, convey, deliver any thing as an official report, to report, announce, notify, = renuntiare:(β).legati haec se ad suos relaturos dixerunt,
Caes. B. G. 4, 9; cf.:cujus orationem legati domum referunt,
id. B. C. 1, 35: responsa (legati), Cic. Fragm. ap. Non. 380, 31:legationem Romam,
Liv. 7, 32:mandata ad aliquem,
Caes. B. C. 3, 57:responsa,
id. B. G. 1, 35; cf.:mandata alicui,
id. ib. 1, 37:numerum capitum ad aliquem,
id. ib. 2, 33 fin.:rumores excipere et ad aliquem referre,
Cic. Deiot. 9, 25; cf. Caes. B. G. 1, 47:Ubii paucis diebus intermissis referunt, Suevos omnes, etc.,
id. ib. 6, 10; Liv. 3, 38, 12.—Ad senatum de aliquā re referre (less freq with acc., a rel.-clause, or absol.), to make a motion or proposition in the Senate; to consult, refer to, or lay before the Senate; to move, bring forward, propose: VTI L. PAVLVS C. MARCELLVS COSS... DE CONSVLARIBVS PROVINCIIS AD SENATVM REFERRENT, NEVE QVID PRIVS... AD SENATVM REFERRENT, NEVE QVID CONIVNCTVM DE EA RE REFERRETVR A CONSVLIBVS, S. C. ap. Cic. Fam. 8, 8, 5 sq.: de legibus abrogandis ad senatum referre. Cic. Cornel. 1, Fragm. 8 (p. 448 Orell.); cf.:(γ).de quo legando consules spero ad senatum relaturos,
id. Imp. Pomp. 19, 58:de ejus honore ad senatum referre,
id. Phil. 8, 11, 33:de eā re postulant uti referatur. Itaque consulente Cicerone frequens senatus decernit, etc.,
Sall. C. 48, 5, 6:rem ad senatum refert,
id. ib. 29, 1; cf.:tunc relata ex integro res ad senatum,
Liv. 21, 5:rem ad senatum,
id. 2, 22:consul convocato senatu refert, quid de his fieri placeat, qui, etc.,
Sall. C. 50, 3: ut ex litteris ad senatum referretur, impetrari (a consulibus) non potuit. Referunt consules de re publicā, Caes. B. C. 1, 1; cf.:refer, inquis, ad senatum. Non referam,
Cic. Cat. 1, 8, 20.—Of other bodies than the Senate (cf.: defero, fero): C. Cassium censorem de signo Concordiae dedicando ad pontificum collegium rettulisse,
Cic. Dom. 53, 136: eam rem ad consilium cum rettulisset Fabius. Liv. 24, 45, 2; 30, 4, 9:est quod referam ad consilium,
id. 30, 31, 9; 44, 2, 5; Curt. 4, 11, 10.— Per syllepsin: DE EA RE AD SENATVM POPVLVMQVE REFERRI, since referre ad populum was not used in this sense (for ferre ad populum); v. fero, and the foll. g:de hoc (sc. Eumene) Antigonus ad consilium rettulit,
Nep. Eum. 12, 1.— Transf., to make a reference, to refer (class.): de rebus et obscuris et incertis ad Apollinem censeo referendum;ad quem etiam Athenienses publice de majoribus rebus semper rettulerunt,
Cic. Div. 1, 54, 122; cf. Nep. Lys. 3; Cic. Quint. 16, 53.— Different from this is, *Referre ad populum (for denuo ferre), to propose or refer any thing anew to the people (cf. supra, II. B. 2.;e.v. Krebs, Antibarb. p. 1006): factum est illorum aequitate et sapientiā consulum, ut id, quod senatus decreverat, id postea referendum ad populum non arbitrarentur,
Cic. Clu. 49, 137; cf. Att. ap. Non. p. 512, 29; Liv. 22, 20; Val. Max. 8, 10, 1.—A mercantile and publicists' t. t., to note down, enter any thing in writing; to inscribe, register, record, etc.:4.cum scirem, ita indicium in tabulas publicas relatum,
Cic. Sull. 15, 42:in tabulas quodcumque commodum est,
id. Fl. 9, 20:nomen in tabulas, in codicem,
id. Rosc. Com. 1, 4:quod reliquum in commentarium,
id. Att. 7, 3, 7:quid in libellum,
id. Phil. 1, 8, 19:tuas epistulas in volumina,
i. e. to admit, id. Fam. 16, 17 init.; cf.:orationem in Origines,
id. Brut. 23, 89 al.:in reos, in proscriptos referri,
to be set down among, id. Rosc. Am. 10, 27:absentem in reos,
id. Verr. 2, 5, 42, § 109; cf.:aliquem inter proscriptos,
Suet. Aug. 70:anulos quoque depositos a nobilitate, in annales relatum est,
Plin. 33, 1, 6, § 18:senatūs consulta falsa (sc. in aerarium),
enter, register, Cic. Fam. 12, 1, 1; id. Phil. 5, 4, 12. —Entirely absol.:ut nec triumviri accipiundo nec scribae referundo sufficerent,
Liv. 26, 36 fin. —Here, too, belongs referre rationes or aliquid (in rationibus, ad aerarium, ad aliquem, alicui), to give, present, or render an account:rationes totidem verbis referre ad aerarium,
Cic. Fam. 5, 20, 2;and rationes referre alone: in rationibus referendis... rationum referendarum jus, etc.,
id. ib. 5, 20, 1; id. Pis. 25, 61; id. Verr. 2, 1, 30, § 77; 2, 3, 71, § 167:referre rationes publicas ad Caesarem cum fide,
Caes. B. C. 2, 20 fin.:si hanc ex fenore pecuniam populo non rettuleris, reddas societati,
Cic. Verr. 2, 3, 71, § 167:(pecuniam) in aerarium,
Liv. 37, 57, 12; cf.: pecuniam operi publico, to charge to, i. e. to set down as applied to, Cic. Fl. 19, 44.— So, too, acceptum and in acceptum referre, to place to one ' s credit, in a lit. and trop. sense (v. accipio).— Hence, transf.: aliquem (aliquid) in numero (as above, in rationibus), in numerum, etc., to count or reckon a person or thing among:Democritus, qui imagines eorumque circuitus in deorum numero refert,
Cic. N. D. 1, 12, 29:(Caesar, Claudius) in deorum numerum relatus est,
Suet. Caes. 88; id. Claud. 45:Ponticus Heraclides terram et caelum refert in deos,
Cic. N. D. 1, 13, 34:nostri oratorii libri in Eundem librorum numerum referendi videntur,
id. Div. 2, 1, 4: hoc nomen in codicem relatum, id. Rosc. Com. B. and K. (al. in codice).—With inter (postAug. and freq.):ut inter deos referretur (August.),
Suet. Aug. 97:diem inter festos, nefastos,
Tac. A. 13, 41 fin.:hi tamen inter Germanos referuntur,
id. G. 46; Suet. Claud. 11; id. Tib. 53:dumque refert inter meritorum maxima, demptos Aesonis esse situs,
Ov. M. 7, 302:intellectum est, quod inter divos quoque referretur,
Lampr. Alex. Sev. 14:inter sidera referre,
Hyg. Fab. 192:inter praecipua crudelitatis indicia referendus,
Val. Max. 9, 2, ext. 5:inter insulas,
Plin. 5, 9, 9, § 48:dicebat quasdam esse quaestiones, quae deberent inter res judicatas referri,
Sen. Contr. 2, 11, 12:eodem Q. Caepionem referrem,
I should place in the same category, Cic. Brut. 62, 223.—Referre aliquid ad aliquid, to trace back, ascribe, refer a thing to any thing:5.qui pecudum ritu ad voluptatem omnia referunt,
Cic. Lael. 9, 32:omnia ad igneam vim,
id. N. D. 3, 14, 35:omnia ad incolumitatem et ad libertatem suam,
id. Rep. 1, 32, 49; 1, 26, 41:in historiā quaeque ad veritatem, in poëmate pleraque ad delectationem,
id. Leg. 1, 1, 5; id. Off. 1, 16, 52 et saep. al.:hunc ipsum finem definiebas id esse, quo omnia, quae recte fierent, referrentur, neque id ipsum usquam referretur,
id. Fin. 2, 2, 5; cf.nusquam,
id. ib. 1, 9, 29:ad commonendum oratorem, quo quidque referat,
id. de Or. 1, 32, 145:hinc omne principium, huc refer exitum,
Hor. C. 3, 6, 6.— With dat.:cujus adversa pravitati ipsius, prospera ad fortunam referebat,
Tac. A. 14, 38 fin. — In Tac. once with in:quidquid ubique magnificum est, in claritatem ejus (sc. Herculis) referre consensimus,
Tac. G. 34.—Rarely of persons;as: tuum est Caesar, quid nunc mihi animi sit, ad te ipsum referre,
Cic. Deiot. 2, 7.— Absol.: ita inserere oportet referentem ad fructum, meliore genere ut sit surculus, etc., one who looks to or cares for the fruit, Varr. R. R. 1, 40, 6.—Culpam in aliquem referre, to throw the blame upon, accuse, hold responsible for, etc. (post-Aug.):hic, quod in adversis rebis solet fieri, alius in alium culpam referebant,
Curt. 4, 3, 7; Aug. contr. Man. 2, 17, 25 Hier. Epp. 1, 9 fin.: cf.:augere ejus, in quem referet crimen, culpam,
Cic. Inv. 2, 28, 83:causa ad matrem referebatur,
Tac. A. 6, 49:causam abscessus ad Sejani artes,
id. ib. 4, 57.
См. также в других словарях:
codice — CÓDICE, codice, s.n. 1. Reunire de table cerate, reprezentând cea mai veche formă de carte la romani. 2. Culegere (manuscrisă) de legi, de documente medievale sau, p. ext. de orice texte vechi (medievale), de obicei cu conţinut variat [Var: códex … Dicționar Român
codice — / kɔditʃe/ s.m. [dal lat. codex dĭcis ]. 1. (bibl.) [libro scritto a mano, del periodo anteriore alla diffusione della stampa] ▶◀ manoscritto. ⇓ autografo, palinsesto. 2. (giur.) [raccolta organica di norme giuridiche, relative a una materia o a… … Enciclopedia Italiana
codice — † codice Obs. rare. [ad. L. cōdice m, or a sing. of codice s: see codex.] = code. [see code n.1 1] … Useful english dictionary
códice — s. m. 1. Volume antigo manuscrito (particularmente se trata de história) organizado em cadernos, solidários entre si por cosedura e encadernação. 2. Obra de autor clássico … Dicionário da Língua Portuguesa
códice — sustantivo masculino 1. Libro manuscrito antiguo de importancia histórica o literaria, normalmente anterior a la invención de la imprenta, a mediados del siglo XV: La biblioteca del Escorial es rica en códices … Diccionario Salamanca de la Lengua Española
códice — (Del lat. codex, ĭcis). 1. m. Libro anterior a la invención de la imprenta. 2. Libro manuscrito de cierta antigüedad. 3. Rel. Parte del misal y del breviario que contiene los oficios concedidos a una diócesis o corporación particularmente … Diccionario de la lengua española
codice — cò·di·ce s.m. 1. TS filol., paleograf. libro manoscritto, in contrapposizione al libro a stampa (abbr. cod.): codice cartaceo, membranaceo, codice autografo, codice miscellaneo, codice mutilo Sinonimi: manoscritto. 2. TS dir. raccolta organica e… … Dizionario italiano
Códice — Imagen del Codex Gigas, manuscrito del siglo XIII. Se denomina códice (del latín codex, icis, tablilla de madera encerada para escribir y posteriormente libro ) a un documento con el formato de los libros modernos, de páginas separadas, unidas… … Wikipedia Español
Codice — The Codice (Conseil pour la Diffusion de la Culture Economique, Council for the Development of Economic Literacy in English) is an independent authority that was created in 2006 at the initiative of the Minister of Economic Affairs, Industry and… … Wikipedia
codice — {{hw}}{{codice}}{{/hw}}s. m. 1 Anticamente, libro manoscritto. 2 Corpo organico delle leggi fondamentali disciplinanti un dato ramo del diritto: codice civile, penale | Raccolta delle leggi relative a una data materia: codice della strada |… … Enciclopedia di italiano
Códice — (Derivado culto del lat. codex, libro.) ► sustantivo masculino 1 LITERATURA, HISTORIA Libro manuscrito antiguo, especialmente cuando es anterior a la invención de la imprenta, de importancia histórica o literaria. 2 RELIGIÓN Parte del misal y del … Enciclopedia Universal