second-order+multiplex

quam (archaic form quamde or quande:

quamde pro quam usos esse antiquos, cum multi veteres testimonio sunt, tum Ennius... et Lucretius (1, 640),

Fest. p. 261 Müll.; cf. Enn. Ann. v. 29, and v. 139 Vahl. So, too, Naev. ap. Fest. s. v. topper, p. 352 Müll.), adv. [qui], in what manner, how, how much, as much as:

quam nihil praetermittis in consilio dando! quam nihil tamen, quod tibi placeat, explicas!

Cic. Att. 9, 2, A, 1:

ut se accusari nolunt! quam cupiunt laudari!

id. Fin. 5, 22, 61:

quam multa, quam paucis!

id. Fam. 11, 24, 1:

quam sint morosi, intellegi potest,

id. ib. 7, 15, 1:

quam vellet, cunctaretur,

id. Div. 1, 26, 56:

memoriā tenetis, quam valde universi admurmurarint,

id. Verr. 2, 5, 16, § 41:

quam quisque potest,

as much as each one can, Ov. Tr. 3, 4, 75:

quam potuit,

as far as he was able, Val. Max. 4, 1, 5.—With possum and a sup.:

concede huc ab isto, quam potest longissime,

as far as possible, Plaut. Men. 5, 2, 81:

quam possunt mollissime,

as gently as possible, Cic. N. D. 2, 52, 129.—Also without possum:

quam maximas, quam primum, quam saepissime gratias agere,

Cic. Fam. 13, 6, 5:

ut quam angustissime Pompeium contineret,

Caes. B. C. 3, 45.— With posit. (post-Aug.):

tum Manlius... quam poterat clarā voce denuntiavit,

Val. Max. 6, 4, 1; 3, 2, 1 ext.; 4, 5, 1:

dixi de philosophiā quam breviter potui,

Lact. 3, 17, 1:

tusa cribrataque vino, quam possit excellenti,

as excellent as possible, Plin. 20, 24, 100, § 264; 18, 28, 68, § 274.—

In dependent clauses, indirect questions, etc.:

est fidei nostrae, declarare, quam memores simus,

Cic. Phil. 14, 11, 29:

scio, quam timida sit ambitio,

id. Mil. 16, 42:

quam id ratum sit, tu judicabis,

id. Att. 6, 1, 7:

id quam injustum esset, non videbat,

id. Off. 3, 21, 82:

dici non potest quam sim disputatione tuā delectatus,

id. Tusc. 2, 4, 10; id. N. D. 2, 20, 52; id. Ac. 2, 17, 52; id. Fin. 1, 11, 37; 1, 20, 65; 5, 12, 35; id. Verr. 2, 1, 18, § 47; 2, 1, 21, § 52; 2, 4, 44, § 98:

videte quam iniqui sint,

Sall. J. 85, 25; 62, 9:

ut sentias quam vile sit corpus,

Liv. 2, 12, 3; 24, 5, 2; Nep. Timoth. 4, 2.—

In partic.

In comparisons, as, than.

With tam:

tam ego ante fui liber, quam gnatus tuos,

Plaut. Capt. 2, 2, 60; cf. id. ib. 3, 4, 11:

si era me sciat tam socordem esse quam sum,

id. Cist. 4, 2, 5:

tua est imago: tam consimilis est, quam potest,

id. Men. 5, 9, 4:

tam esse clemens tyrannus quam rex importunus potest,

Cic. Rep. 1, 33, 50; id. Div. 1, 6, 10 et saep.; v. tam.—

With ellipsis of corresp. tam:

homo non, quam isti sunt, gloriosus,

not so celebrated as those, Liv. 35, 49:

claris majoribus, quam vetustis,

rather than, Tac. A. 4, 61.—

With sup. and a corresp. tam, by how much the more, the more: quam acerbissima olea oleum facies, tam oleum optimum erit, the bitterer the olives, the better will be the oil, Cato, R. R. 65, 1:

quam paucissimos reliqueris, tam optimi fiunt,

Varr. R. R. 2, 9:

quam quisque pessume fecit, tam maxume tutus est,

Sall. J. 31, 14.—

With magis:

quam magis... tam magis,

the more... the more, Plaut. Bacch. 5, 1, 5.—With tam omitted:

quam magis exhausto spumaverit ubere mulctra, Laeta magis pressis manabunt flumina mammis,

Verg. G. 3, 309.— With the second magis omitted:

quam magis te in altum capessis, tam aestus te in portum refert,

Plaut. As. 1, 3, 6.—

In the reverse order: tam magis... quam magis,

the more... the more, Verg. A. 7, 787. —

With tanto:

quam magis... tanto magis,

the more... the more, Plaut. Men. 1, 1, 19; so Lucr. 6, 460.—

With a double comp.:

ne libentius haec in illum evomere videar, quam verius,

with more freedom than truth, Cic. Mil. 29, 78:

non acrior quam pertinacior impetus Romanorum,

Liv. 31, 35:

discrimen me occupavit, meliore hostium quam meo tempore,

Curt. 7, 7, 9.—

Tam... quam, with the comp. for the posit., so... as:

per dexteram te istam oro non tam in bellis et proeliis, quam in promissis et fide firmiorem,

Cic. Deiot. 3, 8.—

After comparatives or words of comparison, than:

nobis nihil est tlmendum magis quam ille consul,

Cic. Att. 7, 9, 3:

his igitur, quam physicis potius credendum existimas?

id. Div. 2, 16, 37; Cassius ap. Cic. Fam. 15, 19, 1; Cic. Pis. 26, 62:

majorem pecuniam praetori polliceri, quam quantam hic dedisset,

id. Verr. 2, 2, 29, § 70; id. de Or. 1, 36, 167:

qui plures milites eorum occidisset, quam quot superessent,

Liv. 35, 12.—So after verbs which imply comparison, verbs of preference, excellence, etc.; after praestat, Caes. B. G. 7, 17, 4; after malo:

esse quam videri bonus malebat,

Sall. C. 54, 5:

an est quod ego malim quam?

Cic. Par. 1; after statuo, Nep. Dat. 8, 1; after probo, Tac. A. 1, 58; after volo ( = boulomai ê), Liv. 3, 68, 11; 25, 29, 6.— Rarely quantus is used to strengthen quam, after comp.:

de re majore quam quanta ea esset,

Liv. 30, 23, 2:

implere homines certioris spei, quam quantam fides promissi humani subicere solet,

id. 26, 19, 2 Weissenb. ad loc.;

22, 2, 19.— But quam is often omitted after plus, minus, amplius, etc., without changing the case: minus duo milia hominum effugerunt,

Liv. 24, 16, 4:

plus partem dimidiam hominum caesam,

id. 36, 40, 5; cf. id. 29, 25, 2:

cum decem haud plus milibus militum,

id. 28, 1, 5:

ut hoc nostrum desiderium ne plus sit annuum,

Cic. Att. 5, 1, 1:

ferre plus dimidiati mensis cibaria,

id. Tusc. 2, 16, 37:

plus quingentos colaphos infregit mihi,

Ter. Ad. 2, 1, 45; Prop. 2, 19, 18 (3, 17, 32); v. Zumpt, Gram. § 485.—

With sic ( poet.):

quam multā grandine nimbi Culminibus crepitant, sic densis ictibus heros pulsat, etc.,

Verg. A. 5, 458.— With sic omitted, Verg. A. 6, 309 sqq.—

After aeque, so much... as:

nihil aeque eos terruit, quam robur ac color imperatoris,

Liv. 28, 26.—

After contra, otherwise... than, not so... as:

contra faciunt, quam professi sunt,

Cic. Leg. 2, 5, 11.— So after secus:

ne me secus honore honestes quam ego te,

Plaut. Capt. 2, 1, 50. —

After alius, with a preceding negative, not otherwise than, no other than:

nil aliud agens quam ut, etc.,

nothing else than, Liv. 44, 27, 12:

neque aliud totā urbe agi quam bellum apparari,

id. 4, 26, 12; Nep. Hann. 10, 1:

ob nullam aliam causam, quam ne,

from no other cause than, Liv. 45, 25; 34, 2, 12. — Rarely with alius affirmatively (for ac):

ipse me paulum in aliā quam prius habuerim opinione nunc esse confiteor,

Quint. 3, 6, 63. —

After aliter, otherwise than:

ne aliter, quam ego velim, meum laudet ingenium,

Cic. Verr. 2, 1, 9, § 24:

ne aliter quam si, etc.,

Col. 4, 2, 2.—

After supra:

saepe supra feret, quam fieri possit,

more than, Cic. Or. 40, 139.—

After ultra:

ultra, quam satis est, producitur,

farther than, Cic. Inv. 1, 18, 26.—

After diversum, otherwise than:

pransus quoque atque potus diversum valent quam indicant,

something altogether different from what, Quint. 1, 4, 29; cf., after advorsum, only Plaut. Trin. 1, 2, 139 Brix ad loc.—

After words denoting number or quantity, which serve for comparison: dimidium tributi quam quod regibus ferre soliti erant, populo Romano pendere, the half of what, half as much as, Liv. 45, 18:

multiplex, quam pro numero, damnum est,

too great for, greater than, id. 7, 8:

ferramenta duplicia, quam numerus servorum exigit,

twice as many as, Col. 1, 8, 8.—So, too, after designations of time:

die vigesimā, quam creatus erat, dictaturā se abdicavit,

on the twentieth day after, Liv. 6, 29: tabellarii venerunt post diem sextum, quam a vobis discesserant, Cic. Fil. ap. Cic. Fam. 16, 21, 1:

postridie venissemus, quam... fuissemus,

Cic. Ac. 2, 3, 9:

postero die quam illa erant acta,

id. de Or. 2, 3, 12:

saeculis multis ante... inventa sunt, quam, etc.,

id. ib. 2, 5, 21. —

After the sup.:

bellum gerere cum tyranno, quam qui unquam, saevissimo et violentissimo in suos,

the most cruel that ever was, Liv. 34, 32.—

So with rel. and sup. after tam:

tam gratum mihi id erit, quam quod gratissimum,

Cic. Fam. 13, 3:

tam sum amicus rei publicae quam qui maxime,

id. ib. 5, 2, 6:

ego sum tam mitis, quam qui lenissimus,

id. Sull. 31, 87.—

Sometimes with magis or potius to be supplied, more... than:

tacita mulier semper, quam loquens,

Plaut. Rud. 4, 4, 70 dub.:

pacem quam bellum probabam,

Tac. A. 1, 58. —

In mere intensive expressions, exceedingly, very, quite, indeed:

admodum quam saevos est,

very cruel indeed, Plaut. Am. 1, 3, 43:

nimis quam formido, ne, etc.,

id. Most. 2, 2, 79:

nimis quam cupio,

id. Capt. 1, 2, 17:

quam familiariter,

Ter. And. 1, 1, 109: nam suos valde quam paucos habet, very few indeed, Brut. ap. Cic. Fam. 11, 13, 3:

mire quam,

Cic. Att. 1, 11, 3:

sane quam refrixit,

id. Q. Fr. 2, 6, 5.