-
81 GADDR
(-s, -ar), m.1) goad, spike; fig., var mjök í gadda slegit, at, it was all but settled that;2) hard snow.* * *m. [Ulf. gads = κέντρον, 1 Cor. xv. 55, 56; A. S. gadu; Engl. gad, goad; Swed. gadd]:—a goad, spike, Str. 77, Gísl. 159 (on a sword’s hilt); gadda-kylfa, u, f. a ‘gad-club,’ club with spikes, Fms. iii. 329; gadd-hjalt, n. a ‘gad-hilt,’ hilt studded with nails, Eb. 36 new Ed., Gísl. 159, Fas. iii. 288, cp. Worsaae 494, 495, as compared with 330: metaph. phrase, var mjök í gadda slegit, ‘twas all but fixed with nails, i. e. settled, Nj. 280.II. a sting, Al. 168; (cp. Engl. gad-fly.)III. perhaps a different root, hard snow, also spelt galdr (Fms. viii. 413, v. l., cp. gald, Ivar Aasen); the phrase, troða gadd, to tread the snow down hard, Fms. vii. 324, viii. 413, ix. 364, 490; en er Birkibeinar vóru komnir upp á galdinn hjá þeim, Fb. ii. 688: even used as neut., gaddit, Fms. viii. l. c. (in a vellum MS.); gaddit. id. (also vellum MS.); hence gadd-frosinn, part. hard-frozen; gadd-hestr, m. a jade turned out in the snow.IV. a ‘gad-tooth,’ a disease in cattle, one or more grinders growing out so as to prevent the animal from feeding, described in Fél. xiv. note 250; gadd-jaxl, m. a ‘gad-grinder.’ -
82 GAGN
* * *n.1) advantage, use; verða e-m at gagni, to be of use to one; er eigi mun vera g. í, that will be of no use;2) produce, revenue, esp. of land;4) luggage;5) victory; hafa (fá) g., to have (gain) the victory;6) pl. gögn, proofs, evidence.* * *n. [a Scandin. word, neither found in Saxon nor Germ.; only Ulf. has the root verb gageigan = κερδαίνειν; Swed. gagn; Dan. gavn; Engl. gain is prob. borrowed from the Scandin.]:1. sing. gain, advantage, use, avail; hluti þá er ek veit at honum má gagn at verða, things that can be of use to him, Nj. 258; er oss varð at mestu gagni, Ísl. ii. 175; er eigi mun vera gagn í, that will be of no use, Fms. iii. 175; það er að litlu gagni, of little avail, etc., passim.2. gain, victory; sigr ok gagn, Orkn. 38; hafa gagn, to gain the day, Rb. 398, Hom. 131, Fms. vii. 261; fá gagn, id., Fas. i. 294, freq. in poetry; gagni feginn, triumphant, Fm. 25; gagni lítt feginn, i. e. worsted, Hbl. 29.3. produce, revenue, chiefly of land; jarðir at byggja ok vinna ok allra gagna af at neyta, Eg. 352; hence the law phrase, to sell an estate ‘með öllum gögnum ok gæðum.’4. goods, such as luggage, utensils, or the like; síðan fór hann norðr á Strandir með gagn sitt, Sturl. i. 10; ker ok svá annat gagn sitt, Grág. ii. 339; bæta garð aptr ok öll gögn ok spellvirki, Gþl. 421; þeir héldu öllum farmi ok öllu gagni ( luggage), því er á skipinu var, Bs. i. 326.β. in mod. usage almost always in pl. gögn = household implements, esp. tubs, pots, etc.; bú-gögn, heimilis-gögn, household jars; far-g., farar-g., q. v.5. in pl. a law term, proofs, evidence produced in court; at eigi dveli það gögn fyrir mönnum, Grág. i. 25; nefna vátta at öllum gögnum þeim er fram vóru komin, Nj. 87; eptir gögnum ok vitnum skal hvert mál dæma, a law phrase, upon evidence and witnesses shall every case be tried, Gþl. 475; öll gögn þau er þeir skulu hafa at dómi, Grág. ii. 270; þeir menn allir er í dómi sitja eðr í gögnum eru fastir, i. 105, 488, and passim; gagna-gögn, vide below.COMPDS: gagnahöld, gagnauðgan, gagnauðigr, gagnligr, gagnsamligr, gagnsamr, gagn-semd, gagnslauss, gagnslítill, gagnsmikill, gagnsmunir. -
83 GAMALL
* * *(gömul, gamalt), a.1) old;á gamals aldri, in his old age;opt er gott þat er gamlir kveða, old men’s sayings are often good;2) old, aged, of a certain age;hve gamall maðr ertu, how old art thou?tólf vetra (gen.) gamall, twelve years old.* * *contr. forms, gamlan, gamla, gamlir, gamlar, gömlum, etc., fem. sing. and neut. pl. gömul; neut. sing. gamalt; the compar. and superl. from a different root, viz. compar. ellri, superl. ellztr, mod. eldri eldstr or elztr: [not recorded in Ulf., who renders αρχαιος by alþeis; but in A. S. gamol and gomel occur, although rarely even in Beowulf; in mod. Engl. and Germ. it is lost, but is in full use in all Scandin. dialects; Swed. gammal; Dan. gammel; Norse gamal, fem. gomol, Ivar Aasen]:I. old, Lat. senex; in the sayings, þeygi á saman gamalt og ungt, Úlf. 3. 44; opt er gott þat er gamlir kveða, Hm. 134, Fb. i. 212; íllt að kenna gömlum hundi að sitja; gamlir eru elztir, old are the eldest, i. e. the most cunning, clever; tvisvar verðr gamall maðr barn; engi verðr eldri en gamall; en þótt konungr þessi sé góðr maðr … þá mun hann þó eigi verða ellri en gamall, Fms. iv. 282; faðir minn var gamall, Nj. 31; g. spámaðr, an old spae-man, 656 B. 12; hence gamals-aldr, m. old age, Ld. 4, Fms. ii. 71: compds, af-garnall, fjör-g., eld-g., q. v.; cp. also ör-gemlir = Germ. uralt, a giant in Edda.2. grown up, old, of animals; arðr-uxi gamall, Grág. i. 502; gamlir sauðir, old rams; gjalda grís fyrir gamalt svín, Ó. H. 86; fyrr á gömlum uxanum at bæsa en kálfinum, a pun, Fms. vi. 28.3. old, of things, freq. in mod. usage, but the ancients use gamall of persons or living things, and distinguish between gamall and forn (q. v.); a man is ‘gamall,’ but he wears ‘forn’ klæði ( old clothes), thus in the verse Fms. xi. 43 gamall prob. refers to Gorm and not to land; Merl. 1. 61 is corrupt; vide gjallr (below); gamall siðr, Anal. 187, does not appear in Fb. iii. 401 (the original of the mod. text in Anal.)II. old, aged, of a certain age; nokkurra vetra gamall, some years old, Fms. xi. 78; fjögurra vetra gömul, Þiðr. 221; hve gamall maðr ertu, how old art thou? Ísl. ii. 220; tólf vetra gamall, 204; fimm, sex, vetra gamall, Grág. i. 502; vetr-gamall, a winter old; árs-gamall, a year old; misseris-gamall, half a year old; nætr-g., a night old, etc.III. in pr. names, hinn Gamli is added as a soubriquet, like ‘major’ in Lat., to distinguish an older man from a younger man of the same name; hinn gamli and hinn ungi also often answer to the Engl. ‘father and son;’ thus, Hákon Gamli and Hákon Ungi, old and young H., Fms.; also, Jörundr Gamli, Ketilbjörn Gamli, Örlygr Gamli, Bragi Gamli, Ingimundr hinn Gamli, etc., vide Landn.; Ari hinn Gamli, Bs. i. 26, to distinguish him from his grandson Ari Sterki; cp. the Lat. Cato Major: in some of the instances above it only means the old = Lat. priscus.B. The compar. is ellri and superl. ellztr; eigi ellra en einnar nætr, 1812. 57; fjórtan vetra gamall eðr ellri, K. Á. 190; enir ellri synir Brjáns, Nj. 269; inn ellzti, 38; ellztr bræðranna, Grág. i. 307; hann var ellztr, Eg. 27, Fms. i. 20, passim. -
84 GELDA
-
85 GILDI
* * *n.1) payment, tribute (rare);3) repute, esteem (þegar þér komist í g. við höfðingja);4) feast banquet (þá gengu Æsir at g. sínu);5) guild, brotherhood.* * *n. [gjalda; Ulf. gild = tribute, Luke xx. 22, Mark xii. 14; A. S. gild; Hel. geld; Frank. chalta; Germ. geld = money; it remains in Old Engl. weregild]:—payment, tribute; this sense is very rare, as gjald (q. v.) is the common word; chiefly used in compds, as nef-gildi, head-tax; baug-gildi, q. v.; skatt-gildi, a tax; skulda-gildi, payment of debts, Grág. i. 302.2. recompense; in the saying, æ sér til gildis gjöf (mod. æ sér gjöf til gjalda), Hom. 146.3. value; al-gildi, full-g., hálf-g., whole, full, half value; ið-gilði or í-gildi, equivalence; hon er karlmanns-ígildi.β. worth, value, esteem; the phrase, vera í miklu, litlu, engu gildi, to be in great, small, no repute; án Drottins ráða er aðstoð manns í engu minsta gildi, Pass. 9. 2: freq. in mod. usage, but rare in old writers, þegar ér komizt í gildi við höfðingja eðr kærleika, Finnb. 266.II. a banquet, feast, [cp. Dan. gilde; so called from the fee paid?], Eg. 20 sqq., Edda 45, 57, Fb. i. 283, Gþl. 178, freq. in old poems; the poetical mead is called Gauta g., Kormak; or gildi Grjótaldar, the cheer of the Giants; gefa úlfum gildi, to feast the wolves, Lex. Poët.; to this seems to belong the passage in Vsp. 27, hvárt skyldi Æsir afrað gjalda eðr skyldi goðin öll gildi eiga, where the eiga gildi means to hold a feast, with the notion of making a league or peaceful agreement, as opp. to gjalda afrað (q. v.), to pay tribute as a badge of submission.III. in a technical sense, a guild, throughout England and Scandinavia during the Middle Ages; the first guilds in Norway were instituted by king Olave (1066–1093), Ólafr konungr lét setja Mikla-gildi í Níðarósi, ok mörg önnur í kaupstöðum, en áðr vóru hvirfings-drykkjur ( but before there were drinking-bouts), Fms. vi. 440: the guilds were secular brotherhoods or trades’ unions (and often became political clubs); they assumed the names of saints or sacred things, as Kross-g., Cross-guild; Ólafs-g., St. Olave’s guild (in Norway); Knúts-g., St. Canute’s guild (in Denmark), and so on: in Icel. this sense rarely occurs, mælti at einhverr vildis-manna ætti at hefja gildit, Sturl. i. 20; ok var gildit at Ólafs messu hvert sumar, 23; cp. also gildis-fundr, m. a guild-meeting, mentioned in Sturl. i. 58; and gildis-bændr, m. pl. guild-franklins, guild-brothers, 23, (about the middle of the 12th century); but guilds never took root in Icel.: gildis-skáli, a, m. a guild-hall, Fms. viii. 160, ix. 22, D. N. passim: gildis-tíð, n. a guild-term, Fms. viii. 151. -
86 GÍSL
* * *(pl. -ar), m.1) hostage;* * *m. [A. S. gîsel; lost in Engl.; Germ. geissel; Swed. gislan; Dan. gidsel; to be distinguished from geisl; mod. Germ. and Dan. confound the two forms, one of which has ei and the other î as root vowel; mid. H. G. retained a distinction]:—a hostage, Ls. 39, Fms. v. 171, ix. 359, passim.II. a king’s officer, a bailiff; gísl keisarans, Fms. i. 151, cp. Bs. i. 9, i. e. of the German emperor:—a warder, watchman, þeir höfðu sett til gísla at gæta hans (of a prisoner), Fms. viii. 23; konungr lagði fe til höfuðs honum ok setti hvervetna fyrir hann gísla (viz. to catch him) hvar sem hann kynni fram at koma, vi. 16:—this sense is very rare, and in Icel. never occurs except in metaph. phrases.III. a pr. name, Gísl and Gísli; in many compds, Þor-gísl, Spá-gísl, Auð-gísl, Her-gísl, but usually by metathesis -gils, e. g. Þor-gils, etc. -
87 GJÓTA
(gýt; gaut, gutum; gotinn), v.1) g. hrognum, to spawn;2) g. augum, sjonum, to cast a look.* * *pret, gaut, pl. gutu; pres. gýtr; pret. subj. gyti; part. gotinn;, [Ulf. gjutan; A. S. geôtan; O. H. G. giuzan; Germ. giessen; Dan. gyde; Swed. giuta = to cast (of metal), but this sense is not found in the Icel.]:—to drop, throw, cast one’s young, with dat.; Icel. say kefla or kelfa (kálfr), of a cow, whale, deer; kasta, of a mare; kæpa, of a seal (kópr, a young seal;) hrygna, of a fish; gjóta, of a cat, dog, fox, mouse, and of a fish, to spawn; whence gota, spawn; got-rauf, q. v.; þá gjóta þeir hrognum sínum, Sks. 46; nýgotinn hvolpr, a new-dropped cub (dog, kitten).2. in the phrase, gjóta augum, to twinkle, Fas. iii. 497; gjóta hornauga, to look askant.—That gjóta was originally used in a nobler sense maybe inferred from the fact that the names of two Teutonic people, the Gautar ( Gauts) and Gotar (Goths, = the born, Lat. nati) are in all likelihood derived from the same root. -
88 glæpa-verk
n. a crime, Stj. 91. It is worth notice that in the heathen morals (as in the Old Test.) ‘foolish’ and ‘wicked’ are kindred words: glæpr, the derivative with changed vowel, means an evil deed, the primitive word glópr a fool; cp. also glap, glepja, which are from the same root. -
89 GÖR
* * *and ger, n. a flock of birds of prey; þar var hrafna gör, Höfuðl. 9; hræva gör, carrion crows, Merl. 2. 68, (in both passages rhyming with a word having ø for root vowel); opt er fiskr í fugla geri, there are often fish where gulls gather, Hallgr. in Snót 212 2nd Ed. (for the gulls guide the fishermen to the shoals of fish); þá fylgir því gör mikit ok áta, Sks. 140. -
90 HAGR
I)a. handy, skilful (hagr maðr á tré ok járn).(-s, -ir), m.1) state, condition, affairs (hvat er nú um hagi þína?);2) means (ef hann hefir eigi hag til at fœra þau fram);* * *1.adj. handy, skilful, opp. to bagr, q. v.; hagr á tré, Bs. ii. 146; hagr á járn, Gísl. 18; hagr maðr á tré ok járn, Eg. 4, Ölk. 34; hann var hagr maðr, Ísl. ii. 325; hann húsar upp bæinn, því at hann var allra manna hagastr, 171; því at þú ert umsýslu-maðr mikill ok hagr vel, Fms. i. 290; Hreiðarr bað Eyvind fá sér silfr nokkut og gull, Eyvindr spurði ef hann væri hagr, vi. 214; þann mann er hagastr var á öllu Íslandi á tré, Bs. i. 132; hann valdi þann mann til kirkju-görðar, er þá þótti einn hverr hagastr vera, sá hét Þóroddr Gamlason, 163, 235; Völundr var hagastr maðr svá at menn viti í fornum sögum, Sæm. 89: of a lady, hón var svá hög ( so handy at needlework) at fár konur vóru jafnhagar henni, Nj. 147; hón var væn kona ok hög á hendr, Ísl. ii. 4; Margrét hin haga, Bs. i. 143: of dwarfs, hagir dvergar, Hdl. 7; whence dverg-hagr, skilful as a dwarf.2. = hagligr, of work; sem ek hagast kunna, as handily as I could, Vkv. 17: skurð-hagr, skilled in carving; orð-hagr = hagorðr; þjóð-hagr, a great artist.2.m., gen. hags, pl. hagir, [as to the root vide haga, cp. also the preceding word]:—state, condition; honum þótti þá komit hag manna í únýtt efni, Jb. 12; hefi ek sagt þér allt er yfir minn hag hefir gengit, Mar., Hom. 126, 155; at njósna hvat um hag Ástríðar mundi vera, Fms. i. 68; annan vetr eptir var Halldóra með barni, og lauksk seint um hag hennar, and she got on slowly, of a woman in labour, Sturl. i. 199; hann sagði með undrum hans hag fram flytjask, he said that his affairs went on in a strange way, Fb. i. 380; en nú tekr hagr minn at úhægjask, Þorf. Karl. 370.β. in plur. affairs; hversu komtu hér, eðr hvat er nú um hagi þína? Fms. i. 79; hversu hann skyldi nú með fara eðr breyta högum sínum, Nj. 215; var þat brátt auðséð á hennar högum ( doings), at hón mundi vera vitr, Ld. 22; ef þér segit nokkrum frá um hagi vára Rúts, Nj. 7; lands-hagir, public affairs.II. metaph. means; ef hann hefir eigi hag til at færa þau fram, Grág. i. 232; hann skal færa þeim manni er nánastr er, þeirra manna er hag á til viðtökunnar, 248; en ef erfingi hefir eigi hag til framfærslu, 250; ef maðr týnir svá fé sínu, at hann á eigi hag at gjalda alla landaura, ii. 410; ráða-hagr, a match; fjár-hagr, money affairs.2. advantage, favour, gain; svo eru hyggindi sem í hag koma, a saying; bera kvið í hag e-m, to pronounce for one, Grág. i. 176; hallat hefi ek víst, segir konungr, ok þó í hag þér, Fms. ii. 272; greiddisk eigi byrrinn mjök í hag þeim, Fb. iii. 446; hrolldi hvatvetna þat er til hags skyldi, Am. 95; ó-hagr, disadvantage.3. adverbial phrase, at högum, suitably; eigi skiptir þat högum til, ‘tis not meet, ‘tis a shame, unfair, Fs. 79; eigi hefir hér at högum verit til skipt, 99; Kormakr kvað eigi at högum til skipta, ef hann sparir eigi við þik sverðit, en hann sparir við oss, Korm. 80; the mod. phrase, fara sínum högum ok munum, to do at one’s leisure, as one is pleased. hags-munir, m. pl. profit; at hann gerði hinum hagsmuni, fimm aura eðr meira fjár, í kaupinu, Grág. ii. 241 (freq. in mod. usage). -
91 HANN
he* * *pers. pron. he.* * *pers. pron. masc. he; fem. HÓN or HÚN, she; for the pronunciation of this word see introduction to letter H; as to the inflexion see Gramm. p. xxi; in the MSS. the word is usually abbreviated = hann; hº or hō = hón; m = hánum; ar = hennar; i or e = henni: the old dat. masc. was hánum, as shewn by rhymes, mána vegr und hánum, Haustl.; but in Icel. it was no doubt sounded h́num, by way of umlaut; it was then sounded hónum with a long vowel, and lastly honum with a short vowel, which also is the mod. form; the old MSS. often spell hánum in full; the spelling hönum in old printed books recalls the old form h́num; from Pass. 9. 7 it may be seen that in the middle of the 17th century the dative was sounded precisely as at present.2. sing. fem. hón (ho in mod. Norse, hoo in Lancashire) seems to be the older form; the MSS. use both forms hón and hún, but the former is the usual one; it was prob. sounded h́n, which again points to a long root vowel, hánn, hána? [Cp. Ulf. is; Germ. er; A. S., Engl., and Hel. he; old Fris. hi; in the Scandin. idioms with a suffixed demonstrative particle, vide Gramm. p. xxviii; Dan. and Swed. han, hun, etc.]B. As this word appears almost in every line only special usages need be mentioned, as, ef maðr færir ómaga fram ok beri fé undir hann (acc., sc. ómagi), eðr eigi hann (nom., the same) fé, þá skal hann (nom., sc. maðr) beiða hann (acc., sc. ómagi) með vátta, at hann (nom., the same) seli hánum (dat., sc. maðr) fjár-heimting á hönd þeim mönnum er hann (nom., sc. ómagi) á fé undir, Grág. i. 279; here the context is very perplexing, chiefly owing to the identity of acc. and nom. sing. masc., but also because the pron. is sometimes demonstr., sometimes reflexive; in the latter case an Icel. would now say sér instead of hánum: so also, þá skal hann beiða samþingis-goða, at hanu fái honum (i. e. sibi) mann, 10: again, skal hann selja sókn ok vörn ef hann vill, ok svá varðveizlu fjár síns þess er hann á hér eptir, 146; þá skal hón ráða við ráð frænda síns ( her) nokkurs, 307; Gunnarr kenndi féit at þat var hit sama sem hann (i. e. Njal) hafði honum (i. e. to Gunnar) greitt, Nj. 56.II. the pers. pron. is often prefixed to a pr. name, as a sign of familiarity; farit upp til hestsins ok gætið hans Kols, Nj. 56; eðr hverr maðr er hann Gunnarr, what sort of a man is Gunnar? 51; ok hleypr á hann Þorkel upp, 114; ok leitið ér at honum Höskuldi, go and look after Hoskuld, 171; sæmd er ek veitta honum Þórólfi bróður þínum, Eg. 112; segir hann Pálnir, Fms. xi. 47; hón Ingibjörg, 49; hann Gísli, Grett. (in a verse); ok berjask við hann Ólaf, Fagrsk. 86; hans Vígólfs, Sól.; svá er, segir hann Þórðr, Ísl. ii. 329:—this has become very freq. in mod. conversational usage, so that a person (nay, even an animal or a ship that has a name) is scarcely ever named without the pron., bidd’ ‘ann Jón að koma, segð’ ‘onum Jóni, vekt’ ‘ana Sigríði; hún Sigga litla, hann Jón litli, etc.; or of ponies, sækt’ ‘ann Brún, legð’ á ‘ana Skjónu; cp. the dialogue in Ísl. Þjóðs. i. 612,—ég skal fylla mína hít, segir ‘ún Hvít, ég ét sem ég þoli, segir ‘ann boli, etc.; or Kvöldv. ii. 197,—taktú þarna frá ‘enni Reyðr og gefð’ ‘enni Hyrnu, hún Húfa hefir flækt sig í niðrbandinu.III. er hann = who, that; sá maðr er hann vill, Grág. i. 19, 27, 36, vide p. 132.2. answering to Fr. on, Germ. man, Engl. one; væri sverðit til tækt er hann vildi, when one wished, Eg. 505; but this use is very rare. -
92 HEILAGR
(acc. helgan (heilagan), pl. helgir (heilagir), &c.), a.1) holy;2) inviolable, sacred.* * *adj., usually contracted before a vowel, whereby the root vowel becomes short, thus helgan, helgir, helgum, helgar, and the definite helgi, helga; but also uncontractcd, esp. in mod. usage, heilagir, heilagan, heilögum, definite heilagi; [Ulf. seems not to have known the word, and renders αγιος etc. by veihs; so also in Dan. and Swed. local names, holy places and temples are marked by a prefixed or suffixed vi-, e. g. Vi-borg, Odens-e (= Óðins-vé): heilagr is derived in a metaph. sense from heill, whole, and is consequently not so old as the primitive vé, veihs; so A. S. hâlag; Engl. holy; Hel. hêlag; Germ. heilig; Dan. hellig; Swed. helig]:I. holy in heathen usage, helgar kindir, holy beings, Vsp. I; hár baðmr heilagr, 19, v. l.; heilög goð, holy gods; ginnheilög goð, Vsp.; heilakt land, Gm. 4; heilög (grind) fyrir helgum dyrum, 22; heilög vötn, 29, Hkv. 2. 1; heilög fjöll (hélug?), Fm. 26; helgu fulli, the holy toast of Odin, i. e. song, poetry, Edda (in a verse); af helgu skutli, from the holy table, Haustl. 4; þat vatn er svá heilakt, at …, Edda 11; brunnr mjök heilagr, 10: in local names, þat fjall kallaði hann Helga-fell, Holy-fell, Eb. 10; at þeir görði lönd sín helgari en aðrar jarðir, 20; ok kallar þá jörð nú eigi helgari en aðra, 24:—heilagir fiskar (mod. heilag-fiski), a halibut, Dan. helle-flynder, Bs. i. 365.2. as a law term (and this is no doubt the original sense of the word), inviolable, one whose person is sacred, who cannot be slain with impunity, esp. within certain boundaries; hann (fjörbaugs-maðr, q. v.) skal heilagr vera at þeim heimilum ok í örskots-helgi við á alla vega, etc., Grág. i. 89; hann er heilagr á þeirri götu ok í örskots-helgi við þá götu, 132; hann verðr eigi heilagr ef eigi var sagt til heimilis hans at féráns-dómi, ok eigi verðr hann heilagr ef eigi gelzk fé þat er þar skyldi gjaldask, 133; hann er jamheilagr á götu er hann ferr til skips, 90, vide Þ. Þ. ch. 33 sqq.; falla óheilagr, to fall unholy, to be slain as an outlaw for whom no weregild was to be paid, Grág. and Sagas passim, cp. the interesting passages in Landn. 5. ch. 4, Sturl. 1. ch. 14; frið-heilagr, ‘peace-holy,’ protected, a term for birds and animals protected by law; úheilagr, outlawed, exlex: closely akin are the above phrases, in which heilagr is used as an epithet of places, h. land, fjöll, etc.II. eccl. holy, Lat. sanctus, Bs. passim, N. T., hymns, sermons, etc.; Heilagr Audi, the Holy Ghost; helgir dagar, holy days; halda heilagt, vide halda; helgir dómar, holy relics; but helgi-dómr, holidom, sanctuarium; heilög orð, holy words; helgir siðir, holy rites; helgar bækr, holy books; helgar tíðir, horae canonicae; helgir menn, saints of the Roman church; Heilagir = Άγιοι, i. e. Christians, N. T.2. of special feasts, Helga Vika, the Holy Week, the week after Whitsuntide, Dipl. iii. to; Nóttin Helga, the Holy Night, cp. Germ. Weihnachten; Helgi Þórs-dagr, Holy Thursday, Fms. ix. -
93 HÉR
* * *adv.1) here;á landi hér, in this country;hér ok hvar, here and there;2) here, hither (margir þeir er hér koma);3) with preps.:hér af, here from, from this;hér eptir, hereafter, according to this;hér fyrir, for this, therefore;hér til, hereto;hér um, in this, as regards this.* * *adv. (spelt hier, Greg. 79), [Ulf. her = ωδε, hirjiþ = δευτε, hidre = ωδε; A. S. he; Engl. here; Germ. hier; Dan. her; the long root vowel indicates a contraction, cp. heðra, Engl. hither]:—here; mun þín sæmd þar meiri en hér, Nj. 10; á landi hér, in this county here, Íb. 5, 12, 14–16; as also, hér í sveit, hér í bæ, hér á þingi, etc., hér í héraði, Fs. 33; þeir vildu eigi vesa hér við heiðna menn, Íb. 4; vetri fyrr en Kristni væri hér lögtekin, 15; mönnum hér, people here, 10; áðr vóru hér slík lög of þat sem í Noregi, 13; hér út, out here, i. e. here in Iceland, Grág. i. 215; hér ok hvar, here and there, Fms. ix. 362, Sks. 192, Fs.; hér eru nú höfðingjar margir á þingi, Nj. 3.2. for hither, cp. Engl. come here! nú er hann hér kominn, Niðrst. 6; fyrr en Kristni kom hér á Ísland, Íb. 9; margir þeir er hér koma, Fs. 100; hér eru ok tignarklæði er hón sendi þér, Nj. 6; er þér hér nú minja-griprinn, 203.II. metaph. here, in this case; hér er þó betr á komit, Nj. 91; mun hér ok svá, 76.2. with prep.; hér af, here-from, henceforth; at þú mundir unna öllum hér af góðs hlutar, Ld. 206; en þó man hér hljótask af margs manns bani,—mun nokkut hér minn bani af hljótask, Nj. 90: hér at, með öðru fleira gabbi er þeir görðu hér at, Sturl. i. 155, Fs. 9: hér eptir, hereafter, Fms. ix. 313; according to this, hér eptir mun ek velja kvæðis-launin, vi. 217, x. 177: hér fyrir, for this, therefore, Fas. ii. 125; hér til, hitherto, Fms. vi. 279, viii. 92, x. 337: hér um, in this, of this, as regards this, Stj. 524, Dipl. v. 22; er þú ert svá þráhaldr á þínu máli hér um, Fms. i. 305: hér á (í) mot, again, in return, Dipl. ii. 12, v. 2.B. COMPDS: héralinn, hérkváma, hérlands, hérlandsmaðr, hérlendr, hérlenzkr, hérna, hérrænn, hérvilla, hérvilluligr, hérvist. -
94 HERMA
(-da, -dr), v.1) to relate, repeat, report (herma orð e-s);2) herma eptir e-m, to imitate or mimic one.* * *d, [the root uncertain], to relate, prop. perhaps to repeat, report; en ef nokkurr maðr hermir þessi orð eðr vísur, Nj. 68; hann spurði þá, hvárt hann hermdi rétt, whether he reported true, 24; h. frá orðum e-s, Fms. vii. 73, Sks. 557; h. orð e-s, id.; hann hermdi hversu hann hafði talat, Stj. 65.β. herma eptir e-m, to imitate another’s voice, to mimic, esp. in a bad sense, Gísl. 49, Ísl. ii. 346; cp. the saying, sjaldan lætr sá betr er eptir hermir. -
95 HIMINN
* * *(gen. himins, dat. himni; pl. himnar), m. heaven; undir berum himini, in the open air.* * *m. [the form hifinn occurs rarely, Fms. x. 10 (v. l.), Hb. (1866) thrice; the mod. form is himin, without the inflexive n; the root consonant varies between m and f (or v), the final between n and l, cp. Goth. himins, A. S. heofon, Engl. heaven, Hel. himil, O. H. G. himila, Germ. as also mod. Dan. and Swed. himmel; this interchange of f and m is analogous to ‘of’ and ‘um’ (umb), ‘sofa’ and ‘sömn’ (i. e. svefn), ‘kufl’ and ‘kumbl,’ Lat. sopio and somnus, etc. ☞ The mythol. Gimle (Vsp. 63) is probably dat. of an obsolete himil derived from the time when the initial h was still sounded gutturally]:—heaven; in the old heathen creed the heavenly vault was the skull of the giant Ymir, Gm. 40, Vþm. 21, Edda sub init.; and is called by the poets ‘the giant’s skull,’ ‘the burden of the dwarfs’ (vide dvergr), etc.; the heavens were nine, the names of which are recorded in Edda (Gl.):—Níu eru himnar á hæð talðir, cp. Alm. 12, 13; upp-h., the ether, Vsp. 3; nú heldr jörð griðum upp, en himinn varðar fyrir ofan en hafit Rauða fyrir útan er liggr um lönd öll, Grág. i. 166; jafnhárt upp sem himinn, Edda 60 (in a verse); leikr hár hiti við h., sjálfan, Vsp. 58; hinn slétti h., Vþm. 46: allit., heiðr himin, Hbl. 19, Eb. 48 new Ed., v. l.; haf og h., sea and heaven; himin ok jörð, heaven and earth, Nj. 194; áðr stjarna komi á himin, ere the stars came up in heaven, Grág. ii. 322.β. phrases, undir berum himni, under the bare sky, freq.; hann ann mér eigi at hafa himininn jafnan yfir höfði sér sem hann hefir sjálfr, Vápn. 20; þykjask taka h. höndum, to think one grasps heaven with one’s hands, of high fantastic hopes; þat hugðum vér bændr … at vér hefðim þá höndum himin tekit, en nú …, Hkr. i. 141, Sighvat (Bersögl. vísur), Al. 118; himins-emdi, the end, border of heaven, Vþm. 37, Edda 12.2. the heathen conception of a plurality of heavens caused the plural to be mostly used by Christian writers, esp. after the Reformation, also, Guð á himnum, God in the heavens; Faðir á himnum, Gr. ἐν τοις οὐρανοις, N. T., following the Gr. text; himnum að, towards the heavens, Pass. 34. 1; hér og á himnum bæði, 24. 7: himna-Guð, God in the heavens, Sól. 6, Stj.; stíga til himna, to ascend to the heavens, Gþl. 40; himna-fagnaðr, heavenly joy, Hom. 30; himna-brauð, bread from the heavens, manna, Post.; himna-fæðsla, id., Stj.; himna-för, ascension to the heavens; himna-ljós, the light of the heavens, Pass. 3. 3; hinma-hallir, the halls of the heavens, 25. 13; himna-konungr, the king of the heavens, Hom., Fms. i. 141; himna-mjöl, the flour of the heavens, manna, Stj., Al. 64; himna-sjón, heavenly sight, Greg. 35; himna-vist, an abode in the heavens, Hom.; himna-ríki, n. the kingdom of the heavens, N. T., in old writers himin-ríki.II. metaph. (like Gr. οὐρανός), a canopy, covering, cp. Germ. trag-himmel; sængr-himinn, a bed canopy: poët., brúna-himinn, heaven of the brows, the forehead, Kormak; ál-himin, the heaven or covering of the deep, the ice, Eyvind. -
96 HLENNI
m. robber (poet.).* * *a, m. [cp. Ulf. hlifan = κλέπτειν, hliftus = κλέπτης; perh. also Scot. to lift, = to steal cattle, belongs to this root, and is not the same as lift = tollere]:—a thief; hlennar ok hvinnar, thieves and pilferers, Sighvat: a king is in poetry called the foe and destroyer of hlennar, hlenna dólgr, etc., see Lex. Poët.II. a pr. name, Landn. -
97 HLEYTI
n.1) part = leyti;2) pl. affinity;gøra hleyti, bindast hleytum við e-n, to marry into another’s family.* * *n., hleti, or hlœti, in Norse MSS. spelt leyti, whence in mod. Icel. usage leitiI. plur. [for the root see hlaut, hlutr], kin, consanguinity; jöfra hleyti, royal blood, Fms. xi. (in a verse); görva hleyti við e-n, to marry into another’s family, Skv. 1. 34; hvárrgi þeirra Snorra né Arnkels þótti bera mega kviðinn fyrir hleyta sakir við sækjanda ok varnar-aðilja, Eb. 50, viz. Snorri being the brother-in-law to the plaintiff, Arnkell to the defendant; ef hann fengi hennar, heldr en þeim manni er ekki var við þá hleytum bundinn, Sks. 760; nauð-hleytamaðr (q. v.), a near kinsman; eiga hleyti við konu sína (= eiga hjúskap við), 689.2. a tribe, family; hann var af því kennimaðr at sínu hleyti, 625. 88, ‘in ordine vicis suae ante Deum’ of the Vulgate, Luke i. 8; þá kom at hleyti Zacharias at fremja biskups embætti, Hom. (St.); vil ek at þú gangir í mitt hleyti þó at ek sé nánari, Stj. 425, rendering of ‘tu meo utere privilegio’ of the Vulgate, Ruth iv. 6.II. sing. [hlutr], a share, usually spelt leiti; in the phrase, at nokkru, engu, öllu leiti, for some, none, every part; að mínu, þínu … leiti, for my, thy part, freq. in mod. usage, dropping the aspirate; at sumu leiti, Fas. iii. 159; at mínu leiti, Fb. ii. 204; at nokkuru leiti, iii. 575.2. of time, a season of the year, mod. leiti; um vetrnátta-leytið, D. N. i. 609; um Hallvarðsvöku-leytið, 392, iii. 206; um Jóla-leiti um Páska-leiti, um Jóns-messuleiti; annat leiti, another time; sögðu at honum þótti annat leiti ( sometimes) ekki úfært, en stundum ( sometimes) var hann svá hræddr, at …, Orkn. 418; um sama leiti, about the same time; um hvert leiti, at what time? when?COMPDS: hleytamenn, hleytismaðr. -
98 HLIÐ
I)n.1) gate, gateway (h. heitir á garði);2) wide gap;3) space, interval (var hvergi h. í milli);4) space of time; pause, halt (eptir þat varð h. á orrostunni).(pl. -ar), f. side; standa á aðra h. e-m, to stand on one side of one; á tvær hliðar e-m, on either side of one; á allar hliðar, on all sides.* * *1.f., pl. hliðar (hliðu dat. obsolete, Gm. 35):—a side, Lat. latus; standa á hlið e-m, to stand beside one, Stor.; komask á hlið e-m, Nj. 262; á hlið hvára, on each side, Rm. 5; á aðra hlið, at one’s other side, Ísl. ii. 363, Ad. 10; á báðar hliðar, á tvær hliðar, on both sides, Fb. ii. 351; á vinstri hlið, on the left hand, Eg. 213, Fms. i. 16; á hægri hlið, on the right hand; snúask á hlið, to turn oneself (in sleep), Fs. 6; skjöldr, sverð á hlið, Gullþ. 64; á allar hliðar, on all sides; veltask á ymsar hliðar, to toss to and fro, Bs. ii. 171, Od. xx. 24; leggja e-t fyrir hlið, to lay beside, Al. 151.2.n. [A. S. hlið; O. H. G. hlit; Dan. led; root no doubt akin to Gr. κλείς, etc.]:—a gate, gateway; hlið á garði ok hjarra-grind fyrir, Grág. ii. 264, Fsm, 10, 44, Rb. 380, Edda 110, Eg. 244, Fms. i. 104, v. 331, passim.2. a wide gap, Stor. 6, Fms. i. 105, Gþl. 391, N. G. L. i. 344, Orkn. 350, Sks. 398: in law a gap in a fence not above sixty feet long was hlið, if more it was a breach (bálka-brot), Gþl. 391.II. metaph. a space, interval (= bil); hann hafði fyrr við brugðit svá at hlið var í milli þeirra, Fms. vii. 171; þeir görðu hlið í millum skipanna, Nj. 42; ok var hvergi hlið í milli, Ld. 96; hann ríðr fyrst þeirra ok nokkuru harðara svá at hlið var á millum þeirra, Ísl. ii. 360; hús ok hlið í milli ok heima-dyranna, Fs. 42; horfði hann á hliðit ( the empty space) þar sem skjöldrinn hafði hangit, Fas. iii. 42; ok nú varð enn á hlið mjök langt, Fms. ii. 302, x. 346: temp., síðan varð á lið (a halt) nokkvot, 345; eptir þat varð hlið (a stop, halt) á orrostunni, vii. 289; hvíldar hlið, Fb. iii. 567 (in a verse). -
99 HRÍFA
enthral,* * *(hríf; hreif, hrifum; hrifinn), v.1) to catch, snatch (hrífa til e-s);hrífa við, to take hold, to grip (kasta akkerum, ok hrífa þau við, um síðir);impers., hríft við, it takes effect, it turns out well;2) to scratch (hann lét hrífa sér með kömbum).* * *hreif, hrifu, hrifinn, [prob, from the same root as hrifsa, cp. Engl. to rive]:—to catch, grapple; kasta akkerum, ok hrífa þau við um síðir, Bs. i. 423; en nokkuð bægði allstaðar svá at hvergi hreif við, Gísl. 125; þá hét hann á heilagan Jón biskup … ok hreif þegar við, Bs. i. 197; hann reist þeim seiðvillur með þeim atkvæðum, at þeim hrifi sjálfum seiðmönnum, Fas. iii. 319; hann hrífr þá til hlustanna, Fs. 146: rare in old writers, but freq. in mod. usage: also in a metaph. sense, to affect, to move, touch, stir into a passion, hrifinn, part. moved, enthusiastic, etc. -
100 HRÓÐR
(gen. -rs and -rar), m. praise.* * *m., gen. hróðrar and hróðrs: [A. S. hræð, hrôðer; O. H. G. hruodi; Goth. hrôþ is assumed as the subst. of hrôþeigs, 2 Cor. ii. 14]:—praise, prop. fame, reputation; heyra hróðr sinn, to hear one’s own praise, Fms. v. 174; bera hróðr e-s, 623. 36; hróðrs örverðr, unworthy of praise, Ad. 14, 15; njóta hróðrar, to enjoy one’s praise, Edda (in a verse); mun þinn hróðr ( thy honour) ekki at meiri þó at ek mæla berara, Gísl. 16; hróðr varlega góðr, Fas. i. 267 (in a verse); ú-hróðr, disgrace.2. esp. an encomium; göra hróðr of e-n, to compose a poem in one’s praise, Kormak; nemi hann háttu hróðrs míns, Edda (in a verse); hlýða hróðri sínum, to give ear to a song of praise, Sighvat. COMPDS (all from poems): hróðrar-gjarn, adj. willing to praise, of a poet, Rekst. 34. hróðr-auðigr, adj. rich in honour, famous, Sighvat. hróðr-barmr, m. the famous, fatal spray (the mistletoe), Vkv. 9. hróðr-barn, n. the glorious child, Lex. Poët. hróðr-deilir, m. a ‘praise-dealer,’ an encomiast, Gísl. 42 (in a verse). hróðr-fúss, adj. = hróðargjarn, Skv. 2. 21. hróðr-görð, f. ‘praise-making,’ an encomium, Lex. Poët. hróðr-kveði, a, m. a ‘praise-singer,’ a poet. Fas. iii. 36. hróðr-mál, n. pl. a song of praise, Hd. hróðr-smíð, f. = hróðrgörð, Lex. Poët. hróðr-sonr, m. = hróðmögr, Fms. vi. 348. hróðr-tala, u, f. praise, Lex. Poët.II. in a few instances the sense is ambiguous, and probably to be derived from hrjóða, to destroy, e. g. in Hróðvitnir, m. the fatal, murderous wolf, Edda 58, Gm. 39, Ls. 39: perh. also in hróðrbarmr (above).III. in pr. names as prefix (cp. O. H. G. Hruod-land = Roland), Hróð-marr, Hróð-geirr; assimil. in Hrol-leifr, Hrol-laugr: absorbed in Hró-arr (qs. Hróðarr = Hrod-here), Hró-aldr, Hró-mundr: as also in Hrœ-rekr (A. S. Hrêðric = Engl. Roderick), Hró-bjartr (= Engl. Robert), Hrolfr (qs. Hróð-úlfr = Germ. Rudolph, Engl. Ralph): also, Hróð-ný, a woman’s name, Landn.: the obsolete pr. names Hreið-arr and Hreið-marr may also belong to the same root; as also Hreið-Gotar or Reið-Gotar (A. S. Hrêðgotan), a division of the Goths, Hervar. S., Skjöld.
См. также в других словарях:
Root — Root, n. [Icel. r[=o]t (for vr[=o]t); akin to E. wort, and perhaps to root to turn up the earth. See {Wort}.] 1. (Bot.) (a) The underground portion of a plant, whether a true root or a tuber, a bulb or rootstock, as in the potato, the onion, or… … The Collaborative International Dictionary of English
ROOT! — is an Australian rock group from Melbourne formed in 2007. Their music combines alt country, blues and indie rock with elements of spoken word, satire, social commentary and post modernism. They have gained attention through a band member being a … Wikipedia
Root — (englisch für „Wurzel“) steht für: Root Konto – ein spezielles Benutzerkonto bei Computer Betriebssystemen Wurzelverzeichnis (englisch root directory) – ein spezielles Verzeichnis in einem Dateisystem, siehe Stammverzeichnis ROOT – ein… … Deutsch Wikipedia
ROOT — Logo Basisdaten Aktuelle Version: 5.30/00 (28.06.2011) … Deutsch Wikipedia
root — root1 [ro͞ot, root] n. [ME rote < Late OE < ON rot, akin to OE wyrt, Ger wurzel < IE base * wrād , twig, root > Gr rhiza, L radix, root, ramus, branch] 1. the part of a plant, usually below the ground, that lacks nodes, shoots, and… … English World dictionary
root — Ⅰ. root [1] ► NOUN 1) a part of a plant normally below ground, which acts as a support and collects water and nourishment. 2) the embedded part of a bodily organ or structure such as a hair. 3) (also root vegetable) a turnip, carrot, or other… … English terms dictionary
Root — Saltar a navegación, búsqueda En sistemas operativos del tipo Unix, root es el nombre convencional de la cuenta de usuario que posee todos los derechos en todos los modos (mono o multi usuario). root es también llamado superusuario. Normalmente… … Wikipedia Español
Root — (от англ. root корень; читается «рут»), или суперпользователь это специальный аккаунт в UNIX подобных системах с идентификатором (UID, User IDentifier) 0, владелец которого имеет право на выполнение всех без исключения операций.… … Википедия
Root — (r[=oo]t), v. i. [imp. & p. p. {Rooted}; p. pr. & vb. n. {Rooting}.] 1. To fix the root; to enter the earth, as roots; to take root and begin to grow. [1913 Webster] In deep grounds the weeds root deeper. Mortimer. [1913 Webster] 2. To be firmly… … The Collaborative International Dictionary of English
.root — es un dominio de primer nivel de Internet que se sabe que existe, pero del cual nunca se ha dado una explicación a su propósito. Aparentemente parece creado y mantenido por VeriSign, empresa que tiene en su poder algunos de los servidores raíz… … Wikipedia Español
Root — Root, v. i. [AS. wr[=o]tan; akin to wr[=o]t a snout, trunk, D. wroeten to root, G. r[ u]ssel snout, trunk, proboscis, Icel. r[=o]ta to root, and perhaps to L. rodere to gnaw (E. rodent) or to E. root, n.] 1. To turn up the earth with the snout,… … The Collaborative International Dictionary of English