-
21 praeparare
1) приготовлять;praeparatio, приготовление, praep. litem, controversiam (1. 6 § 1. 1. 7 D. 5, 2. cf. 1. 36 § 2 C. 3, 28);
se adversarium praep. alicui (1. 15 § 1 D. 41, 3);
praeparatio causae, прот. sententia, quae arbitrium finit (1. 19 § 2 D. 4, 8);
2) вооб. готовить;praeparatorius, приготовительный (1. 3 § 1 D. 43, 30).
praeparatio, приготовление, ad praeparat. bibendi comparatum argentum (1. 21 pr. D. 34, 2). $
Латинско-русский словарь к источникам римского права > praeparare
-
22 amplexus
amplexus ūs, m [amplector], an encircling, surrounding, circuit: serpentis amplexu: exuit amplexūs, my embrace, O.: Occupat (serpens) longis amplexibus illos, O.: oceanus, qui orbem terrarum amplexu finit, L.—Esp., a loving embrace, caress: Cum dabit amplexūs, V.: alqm impedire amplexu, O.: tenere alqm amplexu, Ta.* * *clasp, embrace, surrounding; sexual embrace; coil (snake); circumference -
23 ūltimus (ūltumus)
ūltimus (ūltumus) adj. sup. [cf. ulterior].— In space, farthest, most distant, most remote, uttermost, extreme, last: (luna) quae ultima a caelo lucebat: in ultimam provinciam se coniecit, the most remote part of the province: maris terrarumque orae, L.: Africa, farthest Africa, H.: quā terrarum ultimas finit Oceanus, L.— Plur m. as subst, the most remote people, those farthest on: recessum primis ultimi non dabant.—As subst n., what is farthest, the most remote, the last, the end: praeponens ultima primis, H.: ultima signant, the goal, V.: extremum atque ultimum mundi.—Of time or order, remotest, earliest, oldest, first, last, latest, final: ultimi temporis recordatio: memoria pueritiae: sanguinis auctor, V.: dies, last, O.: de duro est ultima ferro, O.: necessitate, quae ultimum ac maximum telum est, superiores estis, L.: senatūs consultum, Cs.— Plur n. as subst: perferto et ultima exspectato, the end.—In the phrase, ad ultimum, to the end, at last, lastly, finally: si qualis in cives, talis ad ultimum in liberos esset, L.— Rarely with illud: domos suas ultimum illud visuri, now for the last time, L.—Of degrees or rank, utmost, extreme, highest, first, greatest: summum bonum, quod ultimum appello: ultimae causae cur perirent, etc., H.: periculum, Cu.: inopia, L.: supplicium, i. e. capital punishment, Cs.: discrimen vitae, L.—As subst n.: omnia ultima pati, any extremity, L.—In the phrase, ad ultimum, to the extreme, in the highest degree: fidem ad ultimum fratri praestare, L.: consilium ad ultimum demens, utterly, L.: ad ultimum inopiae adducere, to the last degree, L.: ad ultimum periculi pervenire, Cu.— Lowest, meanest: non ultima laus, H.: vigiliis et labore cum ultimis militum certare, L. -
24 accenseo
ac-censĕo ( ŭi), nsum, 2, v. a., to reckon to or among, to add to; as a verb. finit. very rare:A.numine sub dominae lateo atque accenseor illi,
i. e. I am her companion, Ov. M. 15, 546; and: accensi, qui his accensebantur, id est attribuebantur, Non. 520, 7.—But hence in frequent use, ac-census, a, um, P. a., reckoned among, or subst. accensus, i., m.One who attends another of higher rank, an attendant, follower; hence, a state officer who attended one of the highest magistrates (consul, proconsul, praetor, etc.) at Rome or in the provinces, for the purpose of summoning parties to court, maintaining order and quiet during its sessions, and proclaiming the hours; an apparitor, attendant, orderly (on account of this office, Varr. 6, § 89 Müll., would derive the word from accieo), Varr. ap. Non. 59, 2 sq.; Cic. Q. Fr. 1, 1, 4 and 7; id. Att. 4, 16; Liv. 45, 29, 2; Suet. Caes. 20 al.—The person to whom one is accensus is annexed in dat. or gen.:B.qui tum accensus Neroni fuit,
Cic. Verr. 2, 1, 28:libertus, accensus Gabinii,
id. Att. 4, 16, 12. The Decurions and Centurions also [p. 16] had their accensi as aids, Varr. L. L. 7, § 58 Müll.;also at funerals, as leader of the procession,
Cic. Leg. 2, 24, 61. Cf. on the accensi, Necker's Antiq. 2, 2, p. 375 sq.—accensi, a kind of reserve troops who followed the army as supernumeraries (= ascripticii, or, in later times, supernumerarii), to take the place of those who fell in battle. They had no arms, and were only clothed with the military cloak, and hence called velati: quia vestiti et inermes sequuntur exercitum, Paul. ex Fest. p. 369 Müll.; they used in battle only slings and stones. They were also employed in constructing public roads. Cf. Mommsen, Degli Accensi Velati, in Annali del. Inst. vol. xxi. (1849), p. 209 sq.; and Necker's Antiq. 3, 2, p. 242 sq. -
25 accensi
ac-censĕo ( ŭi), nsum, 2, v. a., to reckon to or among, to add to; as a verb. finit. very rare:A.numine sub dominae lateo atque accenseor illi,
i. e. I am her companion, Ov. M. 15, 546; and: accensi, qui his accensebantur, id est attribuebantur, Non. 520, 7.—But hence in frequent use, ac-census, a, um, P. a., reckoned among, or subst. accensus, i., m.One who attends another of higher rank, an attendant, follower; hence, a state officer who attended one of the highest magistrates (consul, proconsul, praetor, etc.) at Rome or in the provinces, for the purpose of summoning parties to court, maintaining order and quiet during its sessions, and proclaiming the hours; an apparitor, attendant, orderly (on account of this office, Varr. 6, § 89 Müll., would derive the word from accieo), Varr. ap. Non. 59, 2 sq.; Cic. Q. Fr. 1, 1, 4 and 7; id. Att. 4, 16; Liv. 45, 29, 2; Suet. Caes. 20 al.—The person to whom one is accensus is annexed in dat. or gen.:B.qui tum accensus Neroni fuit,
Cic. Verr. 2, 1, 28:libertus, accensus Gabinii,
id. Att. 4, 16, 12. The Decurions and Centurions also [p. 16] had their accensi as aids, Varr. L. L. 7, § 58 Müll.;also at funerals, as leader of the procession,
Cic. Leg. 2, 24, 61. Cf. on the accensi, Necker's Antiq. 2, 2, p. 375 sq.—accensi, a kind of reserve troops who followed the army as supernumeraries (= ascripticii, or, in later times, supernumerarii), to take the place of those who fell in battle. They had no arms, and were only clothed with the military cloak, and hence called velati: quia vestiti et inermes sequuntur exercitum, Paul. ex Fest. p. 369 Müll.; they used in battle only slings and stones. They were also employed in constructing public roads. Cf. Mommsen, Degli Accensi Velati, in Annali del. Inst. vol. xxi. (1849), p. 209 sq.; and Necker's Antiq. 3, 2, p. 242 sq. -
26 accido
1.ac-cīdo, cīdi, cīsum, 3, v. a. [caedo], to begin to cut or to cut into [cf.: adamo, addubito, etc.); hence, so to cut a thing that it falls, to fell, to cut (as verb. finit. very rare).I.Lit.:II.accidunt arbores, tantum ut summa species earum stantium relinquatur,
Caes. B. G. 6, 27, 4:accisa ornus ferro,
Verg. A. 2, 626; cf.:velut accisis recrescenti stirpibus,
Liv. 26, 41, 22:accisis crinibus,
cut close, Tac. G. 19: ab locustis genus omne acciditur frugum, eaten up, Arnob. 1, 3.— Poet., to use up:fames accisis coget dapibus consumere mensas,
Verg. A. 7, 125.—Fig., to impair, weaken:2. I.ita proelio uno accidit Vestinorum res, ut, etc.,
Liv. 8, 29, 12; so,post accisas a Camillo Volscorum res,
id. 6, 5, 2; cf. 6, 12, 6.—Hence, accīsus, a, um, P. a., cut off or down; impaired, ruined: accisae res (opp. integrae), troubled, disordered, or unfortunate state of things:res,
Cic. Prov. Cons. 14, 34; Liv. 3, 10, 8; 8, 11, 12 al.:copiae,
Hirt. B. G. 8, 31; Liv. 8, 11, 8:robur juventutis,
id. 7, 29 fin.:opes,
Hor. S. 2, 2, 114:accisae desolataeque gentes,
Sil. 8, 590:reliquiae (hostium),
Tac. A. 1, 61.Lit.A.In gen. constr. with ad, in, local adverbs, with dat. or absol.: utinam ne accidisset abiegna ad terram trabes, Enn. ap. Auct. Her. 2, 22 (Trag. p. 281 ed. Vahl., where it is: accĕdisset, acc. to the MSS., v. Vahl. N. v.):B.signa de caelo ad terram,
Plaut. Rud. prol. 8; so,tam crebri ad terram accidebant quam pira,
id. Poen. 2, 38: trabs in humum accidens, Varr. ap. Non. 494 fin.; so,imago aetheris ex oris in terrarum accidat oras,
Lucr. 4, 215:rosa in mensas,
Ov. F. 5, 360: quo Castalia per struices saxeas lapsu accidit, Liv. Andr. ap. Fest. p. 310 Müll. (Rib. Trag. Rel. p. 5):ut missa tela gravius acciderent,
fall upon, hit, Caes. B. G. 3, 14; so Liv. 2, 50, 7.—Esp.: a. ad genua or genibus, of a suppliant, to fall at one's knees: me orat mulier lacrimansque ad genua accidit, Enn. ap. Non. 517, 15 (Com. v. 9 ed. Vahl.); so Ter. Hec. 3, 3, 18; Suet. Caes. 20; id. Claud. 10;C.for which: genibus praetoris,
Liv. 44, 31;also: ad pedes,
Cic. Att. 1, 14, 5, and absol.: quo accĭdam? quo applicem? Enn. ap. Cic. Tusc. 3, 19, 44 (Trag. v. 114 ed. Vahl., where it is accĕdam).—Transf., to strike the senses, to reach a thing by means of the senses; constr. with ad, the dat. or acc.: vox, sermo accidit ad aurīs (or auribus; also, aurīs alicujus), the voice, the speech falls upon or reaches the ear: nota vox ad aurīs accidit, Att. ap. Non. 39, 5:II.nova res molitur ad aurīs accidere,
Lucr. 2, 1024; and:nihil tam populare ad populi Romani aurīs accidisse,
Cic. Sest. 50, 107:auribus,
Liv. 24, 46, 5; Quint. 12, 10, 75:aurīs,
Plaut. Stich. 1, 2, 31; absol., Liv. 10, 5, 2; 27, 15, 16 sq.; Curt. 4, 4, 5 al.; cf.also: clamor accidit ad aurīs,
Liv. 26, 40, 10; and absol.:clamor accidit,
id. 4, 33, 9; 40, 32, 2;likewise: nomen famaque alicujus accidit ad aliquem,
id. 21, 10, 12; v. Fabri ad h. l.—Hence sometimes in Livy: vox or fama accidit (ad aurīs or ad aliquem), with an acc. c. inf.:ut vox etiam ad hostes accideret captum Cominium esse,
Liv. 10, 41, 7:quia repente fama accidit classem Punicam adventare,
the report came, id. 27, 29, 7; v. Weissenb. a. h. l.Fig.A.In gen., to fall out, come to pass, happen, occur; and with dat. pers., to happen to, to befall one. (The distinction between the syn. evenio, accido, and contingo is this: evenio, i. e. ex-venio, is used of either fortunate or unfortunate events: accido, of occurrences which take us by surprise; hence it is used either of an indifferent, or, which is its general use, of an unfortunate occurrence: contingo, i. e. contango, indicates that an event accords with [p. 17] one's wishes; and hence is generally used of fortunate events. As Isid. says, Differ. 1: Contingunt bona: accidunt mala: eveniunt utraque):B.res accidit,
Caes. B. G. 1, 14;Id acciderat, ut Galli consilium caperent,
ib. 3, 2:si quid adversi acciderit,
Cic. Ac. 2, 38, 121; cf. ib. 1, 26, 57:nollem accidisset tempus, in quo, etc.,
id. Fam. 3, 10:si qua calamitas accidisset,
id. Verr. 2, 3, 55: id. Rosc. Am. 34:contra opinionem accidit,
Caes. B. G. 3, 9:pejus Sequanis accidit,
ib. 1, 31:periculum accidit,
ib. 3, 3:detrimentum accidit,
ib. 7, 52. Also of fortunate occurrences:omnia tibi accidisse gratissima,
Cic. Fam. 3, 1; 11, 15:accidit satis opportune,
Caes. B. G. 4, 22; cf. Brem. Nep. Milt. 1, 1; Herz. Caes. B. G. 7, 3.—Constr. with ut (Zumpt, § 621), sometimes with quod:accidit perincommode, quod eum nusquam vidisti,
Cic. Att. 1, 17; or with inf.:nec enim acciderat mihi opus esse,
id. Fam. 6, 11. Pleonast. in narrations: accidit ut, it happened, or came to pass, that: accidit ut una nocte omnes Hermae dejicerentur, it happened that, etc., Nep. Alc. 3, 2; so Cic. Fam. 3, 8, 8; id. Att. 1, 5, 4 al.—In part.1.Si quid cui accidat, or si quid humanitus accidat, euphemist. for to die; if any thing should happen to one (for which Ennius says:2.si quid me fuerit humanitus, Ann. v. 128 ed. Vahl.): si quid pupillo accidisset,
Cic. Inv. 2, 21; Caes. B. G. 1, 18;si quid mihi humanitus accidisset,
Cic. Phil. 1, 4; Dig. 34, 4, 30 § 2 al. (cf. the Greek ei ti pathoi); so, per aposiopesin, sive—quod heu timeo, sive superstes eris, Ov. Her. 13, 164. (But Cic. Mil. 22, 58; Caes. B. G. 2, 35, and similar passages, are to be taken in the usual signif.)—To turn out (this very rare):3.timeo “incertum” hoc quorsum accidat,
Ter. And. 1, 5, 29:si secus acciderit,
Cic. Fam. 6, 21, 2. —In gram., to belong to:plurima huic (verbo) accidunt (i. e. genus, tempora),
Quint. 1, 5, 41 al. -
27 acumino
ăcūmĭno, āvi, ātum, 1, v. a. [id.], to make pointed, to sharpen, in verb finit.:contextum spinae acuminavit in caudam,
Lact. Opif. 7, 7.— Part. perf.:telum culicis,
Plin. 11, 2, 1:cornu lunae,
id. 18, 35, 79:corpus,
id. 11, 24, 28. -
28 adoperio
ăd-ŏpĕrĭo, ĕrŭi, ertum, 4, v. a., to cover up or over (not used before the Aug. per., and gen. in the part. perf. pass.):capite adoperto,
Liv. 1, 26; id. Epit. 89, and Suet. Ner. 48:purpureo adopertus amictu,
Verg. A. 3, 405:tempora adoperta cucullo,
Juv. 8, 145:adopertam floribus humum,
Ov. M. 15, 688; cf. id. ib. 8, 701:hiems gelu,
id. F. 3, 235:aether nubibus,
id. ib. 2, 75:lumina somno,
id. M. 1, 714:tenebris mors,
Tib. 1, 1, 70:foribus adopertis,
with closed doors, Suet. Oth. 11.—In the verb. finit.:Quidam prius tuto sale sex horis (ova) adoperiunt,
Col. 8, 6: pellem setis adoperuit, Lact. Op. Dei, 7.—Hence, ădŏpertē, adv., v. the foll. art. -
29 amplexus
1.amplexus, a, um, Part. of amplector.2.amplexus, ūs, m. [amplector], an embracing, encircling, surrounding (mostly poet. and in post-Aug. prose).I.In gen.: amplexu terrarum, * Lucr. 5, 319: serpentis amplexu, * Cic. Div. 1, 36:II.exuit amplexus,
my embrace, Ov. M. 9, 52:occupat (serpens) hos morsu, longis amplexibus illos,
id. ib. 3, 48:oceanus, qui orbem terrarum amplexu finit,
Liv. 36, 17; so Plin. 5, 9, 9, § 48; Stat. Th. 6, 255 al.—Esp.A.A loving embrace, caress (mostly in plur.):B.cum dabit amplexus atque oscula dulcia figet,
Verg. A. 1, 687; Vulg. Prov. 7, 18:inter amplexus flevit,
ib. Gen. 46, 29:aliquem impedire amplexu,
Ov. M. 2, 433:dum petis amplexus,
id. H. 14, 69 Ruhnk.; Sen. Thyest. 522;also: amplexu petere aliquem,
Ov. M. 6, 605:longe fieri ab amplexibus,
Vulg. Eccl. 3, 5:circumfusus amplexibus Tiberii sui,
Vell. 2, 123:tenere aliquem amplexu,
Tac. A. 12, 68:in amplexus alicujus ruere,
id. ib. 16, 32:in amplexus ejus effusus,
id. ib. 12, 47.—Euphemist., Ov. M. 4, 184; Juv. 6, 64; Sil. 11, 399 Drak. -
30 beati
bĕo, āvi, ātum, 1, v. a. [akin to benus, bonus, and, acc. to Fick, connected with deidô, deinos], to make happy, to bless (as verb. finit. rare, and mostly poet. for fortuno, beatum efficio; not in Cic.).I.In gen., to gladden, rejoice, refresh:II.hoc me beat,
Plaut. Am. 2, 2, 12:foris aliquantillum etiam quod gusto, id beat,
id. Capt. 1, 2, 34:ecquid beo te?
does that gladden thee? Ter. Eun. 2, 2, 47.—Hence, in colloq. lang. beas or beasti, that delights me, I am rejoiced at that, Plaut. As. 2, 2, 66; Ter. And. 1, 1, 79.—Aliquem aliquā re, to make happy, reward with, enrich:A.caelo Musa beat,
Hor. C. 4, 8, 29:seu te... bearis Interiore notā Falerni,
id. ib. 2, 3, 7:ne dominus Munere te parvo beet,
id. Ep. 1, 18, 75:Latium beabit divite linguā,
id. ib. 2, 2, 121.—Hence, bĕātus, a, um, P. a.Happy, prosperous, blessed, fortunate (very freq. in prose and poetry; cf.:2.felix, fortunatus): neque ulla alia huic verbo, cum beatum dicimus, subjecta notio est, nisi, secretis malis omnibus, cumulata bonorum complexio,
Cic. Tusc. 5, 10, 29:hic tyrannus ipse judicavit quam esset beatus,
id. ib. 5, 20, 61:qui beatus est, non intellego, quid requirat, ut sit beatior: si est enim quod desit, ne beatus quidem est,
id. ib. 5, 8, 23:beatus, ni unum hoc desit,
Ter. Phorm. 1, 3, 18; Afran. ap. Non. p. 517, 17:beatus ille, qui procul negotiis, etc.,
Hor. Epod. 2, 1:nihil est ab omni Parte beatum,
id. C. 2, 16, 28:beatissima vita,
Cic. Tusc. 5, 8, 23.—Transf.:3.satisne videtur declarasse Dionysius nihil ei esse beatum, cui, etc.,
a cause of happiness, Cic. Tusc. 5, 21, 62.—Subst.(α).bĕāti, ōrum, m., the happy, fortunate persons:(β).istam oscitantem sapientiam Scaevolarum et ceterorum beatorum concedamus,
Cic. de Or. 2, 33, 144:Phraaten numero beatorum Eximit Virtus,
Hor. C. 2, 2, 18.—bĕātum, i, n. ( = beatitas, beatitudo, q. v.), happiness, blessedness:B.in quā sit ipsum etiam beatum,
Cic. Fin. 5, 28, 84:ex bonis, quae sola honesta sunt, efficiendum est beatum,
id. Tusc. 5, 15, 45.—Esp.1.Of outward prosperity, opulent, wealthy, rich, in good circumstances:b.Dionysius tyrannus fuit opulentissumae et beatissumae civitatis (sc. Syracusarum),
Cic. N.D. 3, 33, 81:res omnes quibus abundant ii, qui beati putantur,
id. ib. 2, 37, 95; Plaut. Curc. 3, 1:ut eorum ornatus... hominis non beatissimi suspicionem prae, beret,
Nep. Ages. 8, 2; Hor. C. 2, 4, 13; 2, 18, 14; 3, 7, 3; 3, 16, 32; 3, 29, 11; id. S. 2-8, 1; id. Epod. 16, 41; Ov. Am. 1, 15, 34.— As subst.: bĕāti, ōrum, m., the rich:noli nobilibus, noli conferre beatis,
Prop. 2, 9, 33.—Poet., of inanimate things, rich, abundant, excellent, splendid, magnificent:2.gazae,
Hor. C. 1, 29, 1:arces,
id. ib. 2, 6, 21:Cyprus,
id. ib. 3, 26, 9:copia,
id. C.S. 59:rus,
id. Ep. 1, 10, 14.—With abl., Hor. Ep. 2, 1, 139:nectar,
Mart. 9, 12, 5; Cat. 68, 14: argentum felix omnique beatius auro, Ov P 2, 8, 5.— Trop.:ubertas,
overflowing, Quint. 10, 1, 109:copia,
id. 10, 1, 61:eventus,
Tac. Dial. 9.—Late Lat., blessed, i. e. deceased, dead:3.quem cum beatum fuisse Sallustius respondisset, intellexit occisum,
Amm. 25, 3, 21:beatae memoriae,
of blessed memory, Hier. Ep. ad Marc. 24; cf.: si nobis, cum ex hac vitā emigraverimus, in beatorum insulis inmortale aevum, ut fabulae ferunt, degere liceret, Cic. ap. Aug. Trin. 14, 9 (Fragm. Hortens. 40 B. and K.).—Beatissimus, in late Lat., a title of the higher clergy, Cod. 1, 4, 13; Auct. Collat. 9, 6; Novell. 123, 3 al. —Hence, adv.: bĕātē, happily, Cat. 14, 10:vivere,
Cic. Ac. 1, 9, 33; id. Div. 2, 1, 2; id. Tusc. 2, 12, 29; id. Fin. 2, 27, 86; id. Par 1, 3, 15.— Comp., Sen. Ep. 92, 24.— Sup., Sen. Cons. Helv. 9, 4. -
31 beo
bĕo, āvi, ātum, 1, v. a. [akin to benus, bonus, and, acc. to Fick, connected with deidô, deinos], to make happy, to bless (as verb. finit. rare, and mostly poet. for fortuno, beatum efficio; not in Cic.).I.In gen., to gladden, rejoice, refresh:II.hoc me beat,
Plaut. Am. 2, 2, 12:foris aliquantillum etiam quod gusto, id beat,
id. Capt. 1, 2, 34:ecquid beo te?
does that gladden thee? Ter. Eun. 2, 2, 47.—Hence, in colloq. lang. beas or beasti, that delights me, I am rejoiced at that, Plaut. As. 2, 2, 66; Ter. And. 1, 1, 79.—Aliquem aliquā re, to make happy, reward with, enrich:A.caelo Musa beat,
Hor. C. 4, 8, 29:seu te... bearis Interiore notā Falerni,
id. ib. 2, 3, 7:ne dominus Munere te parvo beet,
id. Ep. 1, 18, 75:Latium beabit divite linguā,
id. ib. 2, 2, 121.—Hence, bĕātus, a, um, P. a.Happy, prosperous, blessed, fortunate (very freq. in prose and poetry; cf.:2.felix, fortunatus): neque ulla alia huic verbo, cum beatum dicimus, subjecta notio est, nisi, secretis malis omnibus, cumulata bonorum complexio,
Cic. Tusc. 5, 10, 29:hic tyrannus ipse judicavit quam esset beatus,
id. ib. 5, 20, 61:qui beatus est, non intellego, quid requirat, ut sit beatior: si est enim quod desit, ne beatus quidem est,
id. ib. 5, 8, 23:beatus, ni unum hoc desit,
Ter. Phorm. 1, 3, 18; Afran. ap. Non. p. 517, 17:beatus ille, qui procul negotiis, etc.,
Hor. Epod. 2, 1:nihil est ab omni Parte beatum,
id. C. 2, 16, 28:beatissima vita,
Cic. Tusc. 5, 8, 23.—Transf.:3.satisne videtur declarasse Dionysius nihil ei esse beatum, cui, etc.,
a cause of happiness, Cic. Tusc. 5, 21, 62.—Subst.(α).bĕāti, ōrum, m., the happy, fortunate persons:(β).istam oscitantem sapientiam Scaevolarum et ceterorum beatorum concedamus,
Cic. de Or. 2, 33, 144:Phraaten numero beatorum Eximit Virtus,
Hor. C. 2, 2, 18.—bĕātum, i, n. ( = beatitas, beatitudo, q. v.), happiness, blessedness:B.in quā sit ipsum etiam beatum,
Cic. Fin. 5, 28, 84:ex bonis, quae sola honesta sunt, efficiendum est beatum,
id. Tusc. 5, 15, 45.—Esp.1.Of outward prosperity, opulent, wealthy, rich, in good circumstances:b.Dionysius tyrannus fuit opulentissumae et beatissumae civitatis (sc. Syracusarum),
Cic. N.D. 3, 33, 81:res omnes quibus abundant ii, qui beati putantur,
id. ib. 2, 37, 95; Plaut. Curc. 3, 1:ut eorum ornatus... hominis non beatissimi suspicionem prae, beret,
Nep. Ages. 8, 2; Hor. C. 2, 4, 13; 2, 18, 14; 3, 7, 3; 3, 16, 32; 3, 29, 11; id. S. 2-8, 1; id. Epod. 16, 41; Ov. Am. 1, 15, 34.— As subst.: bĕāti, ōrum, m., the rich:noli nobilibus, noli conferre beatis,
Prop. 2, 9, 33.—Poet., of inanimate things, rich, abundant, excellent, splendid, magnificent:2.gazae,
Hor. C. 1, 29, 1:arces,
id. ib. 2, 6, 21:Cyprus,
id. ib. 3, 26, 9:copia,
id. C.S. 59:rus,
id. Ep. 1, 10, 14.—With abl., Hor. Ep. 2, 1, 139:nectar,
Mart. 9, 12, 5; Cat. 68, 14: argentum felix omnique beatius auro, Ov P 2, 8, 5.— Trop.:ubertas,
overflowing, Quint. 10, 1, 109:copia,
id. 10, 1, 61:eventus,
Tac. Dial. 9.—Late Lat., blessed, i. e. deceased, dead:3.quem cum beatum fuisse Sallustius respondisset, intellexit occisum,
Amm. 25, 3, 21:beatae memoriae,
of blessed memory, Hier. Ep. ad Marc. 24; cf.: si nobis, cum ex hac vitā emigraverimus, in beatorum insulis inmortale aevum, ut fabulae ferunt, degere liceret, Cic. ap. Aug. Trin. 14, 9 (Fragm. Hortens. 40 B. and K.).—Beatissimus, in late Lat., a title of the higher clergy, Cod. 1, 4, 13; Auct. Collat. 9, 6; Novell. 123, 3 al. —Hence, adv.: bĕātē, happily, Cat. 14, 10:vivere,
Cic. Ac. 1, 9, 33; id. Div. 2, 1, 2; id. Tusc. 2, 12, 29; id. Fin. 2, 27, 86; id. Par 1, 3, 15.— Comp., Sen. Ep. 92, 24.— Sup., Sen. Cons. Helv. 9, 4. -
32 bipartio
bĭ-partĭo (in MSS. also bĭ-pertĭo), no perf., ītum, 4, v. a. [bis], to divide into two parts, to bisect (as verb. finit. very rare; more freq. in part. and adv.): ver bipartitur, is divided (in respect to weather), Col. 11, 2, 36; so,hiems bipertitur,
id. 11, 2, 5 Schneid. N. cr. —Mostly part. pass.:bipartita divisio,
Varr. L. L. 5, § 17 Müll.:genus bipartitum,
Cic. Top. 22, 85:bipertiti Aethiopes,
Plin. 5, 8, 8, § 43:ut faceres imperium bipartitum,
Vulg. Ecclus. 47, 23.—Hence, bĭpartītō ( bĭpert-), adv., in two parts or divisions, in two ways:bipartito classem distribuere,
Cic. Fl. 14, 32; id. Phil. 10, 6, 13: signa inferre, to attack in two parties or divisions, Caes. B. G. 1, 25 Oud. N. cr.:collocare insidias in silvis,
id. ib. 5, 32:equites bipertito in eos emissi magnam caedem edidere,
Liv. 40, 32, 6:secta bipartito cum mens discurrit utroque,
in two different directions, Ov. R. Am. 443.—With esse or fieri (cf. in Gr. dicha einai, gignesthai):ibi in proximis villis ita bipartito fuerunt ut Tiberis inter eos et pons interesset,
Cic. Cat. 3, 2, 5 B. and K.:id fit bipartito,
id. Inv. 2, 29, 86. -
33 bipartito
bĭ-partĭo (in MSS. also bĭ-pertĭo), no perf., ītum, 4, v. a. [bis], to divide into two parts, to bisect (as verb. finit. very rare; more freq. in part. and adv.): ver bipartitur, is divided (in respect to weather), Col. 11, 2, 36; so,hiems bipertitur,
id. 11, 2, 5 Schneid. N. cr. —Mostly part. pass.:bipartita divisio,
Varr. L. L. 5, § 17 Müll.:genus bipartitum,
Cic. Top. 22, 85:bipertiti Aethiopes,
Plin. 5, 8, 8, § 43:ut faceres imperium bipartitum,
Vulg. Ecclus. 47, 23.—Hence, bĭpartītō ( bĭpert-), adv., in two parts or divisions, in two ways:bipartito classem distribuere,
Cic. Fl. 14, 32; id. Phil. 10, 6, 13: signa inferre, to attack in two parties or divisions, Caes. B. G. 1, 25 Oud. N. cr.:collocare insidias in silvis,
id. ib. 5, 32:equites bipertito in eos emissi magnam caedem edidere,
Liv. 40, 32, 6:secta bipartito cum mens discurrit utroque,
in two different directions, Ov. R. Am. 443.—With esse or fieri (cf. in Gr. dicha einai, gignesthai):ibi in proximis villis ita bipartito fuerunt ut Tiberis inter eos et pons interesset,
Cic. Cat. 3, 2, 5 B. and K.:id fit bipartito,
id. Inv. 2, 29, 86. -
34 bipertito
bĭ-partĭo (in MSS. also bĭ-pertĭo), no perf., ītum, 4, v. a. [bis], to divide into two parts, to bisect (as verb. finit. very rare; more freq. in part. and adv.): ver bipartitur, is divided (in respect to weather), Col. 11, 2, 36; so,hiems bipertitur,
id. 11, 2, 5 Schneid. N. cr. —Mostly part. pass.:bipartita divisio,
Varr. L. L. 5, § 17 Müll.:genus bipartitum,
Cic. Top. 22, 85:bipertiti Aethiopes,
Plin. 5, 8, 8, § 43:ut faceres imperium bipartitum,
Vulg. Ecclus. 47, 23.—Hence, bĭpartītō ( bĭpert-), adv., in two parts or divisions, in two ways:bipartito classem distribuere,
Cic. Fl. 14, 32; id. Phil. 10, 6, 13: signa inferre, to attack in two parties or divisions, Caes. B. G. 1, 25 Oud. N. cr.:collocare insidias in silvis,
id. ib. 5, 32:equites bipertito in eos emissi magnam caedem edidere,
Liv. 40, 32, 6:secta bipartito cum mens discurrit utroque,
in two different directions, Ov. R. Am. 443.—With esse or fieri (cf. in Gr. dicha einai, gignesthai):ibi in proximis villis ita bipartito fuerunt ut Tiberis inter eos et pons interesset,
Cic. Cat. 3, 2, 5 B. and K.:id fit bipartito,
id. Inv. 2, 29, 86. -
35 compingo
1. I.To join or unite several parts into one whole, to put together, frame, make by joining, compose (in verb. finit. mostly in post-Aug. prose).A.Prop.:B.roboreis axibus compingitur solum,
Col. 6, 19, 1:navem iisdem tabulis (opp. dissolvo),
Dig. 45, 1, 83; cf.:Argo compacta manu Palladiā,
Sen. Med. 365:PONTEM,
Inscr. Orell. 39:casam male,
Mart. 12, 72:caput tenuissimis ossiculis,
Gell. 6, 1, 1; Vitr. 10, 2, 14:crepidas sibi,
App. Flor. 9 al.:verbum unum ex multitudine et negotio,
Gell. 11, 16, 4:Graece nescio quid ais te compegisse, quod ut aeque pauca scripta, placeat tibi,
Front. Ep. ad M. Caes. 1, 6.—In part. perf.:quid tam compositum tamque conpactum et coagmentatum inveniri potest?
Cic. Fin. 3, 22, 74; cf. id. Univ. 8 med.:fistula disparibus septem cicutis,
Verg. E. 2, 36:trabes,
id. A. 12, 674:membra animantum,
framed together, Lucr. 5, 919; cf. under P. a. —Trop. (post-class.):II.falsa de Christo,
Arn. 1, p. 34:fabulas ignominiosas de diis,
id. 4, p. 148.—Compingere aliquem or aliquid aliquo, to confine, lock up, put, conceal (several times in Plaut. and Cic., elsewh. rare).A.Prop.:B.aliquem in carcerem,
Plaut. Am. 1, 1, 3; id. Men. 5, 5, 39; cf.:ipsam (Rheam) in vincula,
Aur. Vict. Vir. Ill. 1:se in Appuliam,
Cic. Att. 8, 8, 1:aurum atque argentum ubi omne conpactum fuit?
Plaut. Rud. 2, 6, 62.—Trop.:2.quae parentis tam in angustum tuos locum conpegeris,
Plaut. Rud. 4, 4, 103:in judicia et contiunculas, tamquam in aliquod pistrinum, detrudi et compingi,
Cic. de Or. 1, 11, 46:aufer, utere (pallā), vel tu vel tua uxor, vel etiam in loculos compingite,
keep it, thrust it into your pockets, Plaut. Men. 4, 3, 17 Ritschl N. cr. —Hence, compactus, a, um, P. a., of figure or form, compact, thick-set, thick, firm (freq. in post-Aug. prose):compacto corpore et robusto,
Plin. Ep. 7, 24, 1:boves,
Col. 6, 1, 2: compactis firmisque membris, * Suet. Vesp. 20:cruribus,
Col. 6, 1, 3; 6, 37, 6:compactā et torosā cervice,
Pall. Mart. 11, 2. -
36 concupiens
concŭpĭo, ĕre, v. n., to be very desirous, to long much for; as verb finit. (late Lat.), Commod. 64, 4.—Hence, con-cŭpĭens. entis, P. a., very desirous, warmly desiring, coveting (only in the foll. exs.); with gen.: regni, Enn. ap. Cic. Div. 1, 48, 107.—With inf., Capitol. Max. 13, 3. -
37 concupio
concŭpĭo, ĕre, v. n., to be very desirous, to long much for; as verb finit. (late Lat.), Commod. 64, 4.—Hence, con-cŭpĭens. entis, P. a., very desirous, warmly desiring, coveting (only in the foll. exs.); with gen.: regni, Enn. ap. Cic. Div. 1, 48, 107.—With inf., Capitol. Max. 13, 3. -
38 confido
con-fīdo, fĭsus sum, 3, v. n., to trust confidently in something, confide in, rely firmly upon, to believe, be assured of (as an enhancing of sperare, Cic. Att. 6, 9, 1; Nep. Milt. 1, 1; freq. and class. in prose and poetry); constr. with abl., acc. and inf., with dat., rarely with de, ut, or absol.(α).With abl. (in verb. finit. very rare with personal object):(β).aut corporis firmitate aut fortunae stabilitate,
Cic. Tusc. 5, 14, 40:copiā et facultate causae,
id. Rosc. Com. 1, 2; id. Tusc. 5, 3, 8:illum, quo antea confidebant, metuunt,
id. Att. 8, 13, 2; id. Clu. 1, 1:naturā loci,
Caes. B. G. 3, 9; 7, 68; id. B. C. 1, 58:castrorum propinquitate,
id. ib. 1, 75 fin.; 3, 83; Lentul. ap. Cic. Fam. 12, 14, 4:jurejurando,
Suet. Caes. 86; cf.:neque milites alio duce plus confidere aut audere,
Liv. 21, 4, 4:socio Ulixe,
Ov. M. 13, 240 (v. also under g).—So esp. with part. pass.:confisus, a, um: neque Caesar opus intermittit confisus praesidio legionum trium,
Caes. B. C. 1, 42; 1, 75; 3, 106; Auct. B. Alex. 10, 5, Auct. B. G. 8, 3; 8, 15;Auct. B. Afr. 49: tam potenti duce confisus,
Liv. 24, 5, 12; 28, 42, 12:nullā aliā urbe,
Cic. Fam. 12, 14, 4; Lentul. ib. 12, 15, 3:patientiā nostrā,
Plin. Pan. 68, 2:senatus consulto,
Suet. Caes. 86.—With acc. and inf. (so most freq. in all per.), Plaut. Stich. 3, 2, 1; Ter. Heaut. 1, 1, 108; id. Ad. 5, 3, 40; Cic. Verr. 2, 5, 69, § 177; id. Off. 3, 2, 5; id. Att. 1, 10, 2; 6, 7, 1; 6, 9, 1 al.; Caes. B. G. 1, 23 fin.; id. B. C. 2, 10; Sall. C. 17, 7; id. J. 26, 1; Nep. Milt. 1, 1; Liv. 4, 32, 6; 36, 40, 2; 44, 13, 7; Quint. 5, 12, 17; 11, 1, 92; Suet. Caes. 29; id. Oth. 10; Ov. M. 9, 256:(γ).(venti et sol) siccare prius confidunt omnia posse Quam, etc.,
Lucr. 5, 391.—With dat. (very freq.;(δ).and so almost always of personal objects): me perturbasset ejus sententia, nisi vestrae virtuti constantiaeque confiderem,
Cic. Phil. 5, 1, 2; cf. id. Att. 16, 16, A, 5;1, 9, 2: cui divinationi,
id. Fam. 6, 6, 4:his rebus magis quam causae suae,
id. Inv. 1, 16, 22; id. Verr. 2, 2, 28, § 69; id. Sest. 64, 135; id. Mil. 23, 61; id. Fin. 1, 9, 31; Liv. 38, 48, 13:virtuti militum,
Caes. B. C. 3, 24:cui (peditum parti) maxime confidebat,
id. ib. 2, 40:equitatui,
id. ib. 3, 94;Auct. B. Afr. 60: fidei Romanae,
Liv. 21, 19, 10; 22, 18, 8; 29, 12, 1;40, 12, 15 al.: huic legioni Caesar confidebat maxime,
Caes. B. G. 1, 40; 1, 42. —Esp. freq. with sibi, to rely on one's self, have confidence in one's self:neque illi sibi confisi ex portā prodire sunt ausi,
Caes. B. C. 3, 7:dum sibi uterque confideret,
id. ib. 3, 10; Cic. Fl. 1, 5; id. Clu. 23, 63; id. Har. Resp. 16, 35; id. Ac. 2, 11, 36; id. Fin. 3, 8, 29; id. Lael. 5, 17; 9, 30; id. Rep. 3, 13, 23; Brut. ap. Cic. Ep. ad Brut. 1, 16, 6; Auct. B. Afr. 19; Sen. Tranq. 14, 2; id. Ep. 72, 2; Liv. 4, 18, 1:fidei legionum, Auct. B. Alex. 6, 2: suae virtuti,
Liv. 3, 67, 5; 21, 57, 12:felicitati regis sui,
Curt. 3, 14, 4:Graecorum erga se benevolentiae,
id. 4, 10, 16; 7, 7, 28; 7, 9, 1; 9, 2, 25; Tac. A. 1, 81; 14, 36; id. H. 1, 14; Sen. Ep. 4, 7.—Dub. whether dat. or abl. (cf. supra a): suis bonis. Cic. Tusc. 5, 13, 40:viribus,
Caes. B. G. 1, 53:dis immortalibus,
Sall. C. 52, 28:his amicis sociisque,
id. ib. 16, 4; id. J. 112, 2:suis militibus,
Liv. 2, 45, 4:quibus (rebus),
Quint. 3, 6, 8:ostento,
Suet. Tib. 19 al. —With de:(ε).externis auxiliis de salute urbis confidere,
Caes. B. C. 2, 5 fin.:de consuetudine civitatis,
Dig. 1, 3, 34; Nep. Milt. 1, 1.—With acc.:(ζ).confisus avos,
Stat. Th. 2, 573; cf. Prisc. 18, p. 1185 P.; cf.:nihil nimis oportet confidere,
Cic. Tusc. 1, 32, 78.—With ut, Plin. Ep. 2, 5, 7 (but in Cic. Q. Fr. 1, 2, 5, § 16, confido is prob. a gloss; v. Orell. N. cr.).—(η).Absol.:* II.non confidit,
Plaut. Ps. 4, 7, 107: ubi legati satis confidunt, die [p. 414] constituto, Senatus utrisque datur, Sall. J. 13, 9.—Poet. with inanim. subjects:A.remis confisa minutis parvula cymba,
Prop. 1, 11, 9.—Hence, confīdens, entis, P. a. (lit. confident, trusting to something; hence with exclusive ref. to one's self), selfconfident; in a good and (more freq.) in a bad sense (class.).In a good sense (perh. only ante-class.), bold, daring, undaunted:B.decet innocentem servum atque innoxium Confidentem esse,
Plaut. Capt. 3, 5, 8:qui me alter est audacior homo? aut qui me confidentior?
id. Am. 1, 1, 1:senex, ellum, confidens, catus,
Ter. And. 5, 2, 14.— Comp.:quod est nimio confidentius,
Gell. 10, 26, 9.—In a bad sense, shameless, audacious, impudent:1.qui fortis est, idem est fidens, quoniam confidens malā consuetudine loquendi in vitio ponitur, ductum verbum a confidendo, quod laudis est, etc.,
Cic. Tusc. 3, 7, 14: improbus, confidens, nequam, malus videatur, Lucil. ap. Non. p. 262, 11; Turp. ib. p. 262, 13:homo,
Ter. Phorm. 1, 2, 73 (cf. Cic. Caecin. 10, 27); Cic. Phil. 7, 1, 3; * Hor. S. 1, 7, 7; Quint. 9, 3, 65; Suet. Dom. 12.— Sup.:juvenum confidentissime,
Verg. G. 4, 445:mendacium,
App. Mag. p. 318, 27.—Hence, adv.: confīdenter.In a good sense, boldly, daringly:2.confidenter hominem contra colloqui,
Plaut. Am. 1, 1, 183; 2, 2, 207; id. Capt. 3, 5, 6.— Comp.:dicere,
Cic. Cael. 19, 44:loqui,
id. de Or. 2, 7, 28.—In a bad sense, audaciously, impudently, Afran. ap. Non. p. 262, 17; Ter. Heaut. 5, 3, 7.— Sup.:confidentissime resistens,
Auct. Her. 2, 5, 8 fin. -
39 conflagro
con-flā̆gro, āvi, ātum, 1, v. n. and a., to burn up (rare; mostly in Cic.).I.Neutr., to burn, be consumed.A.Prop.:B.conflagrare terras necesse sit a tantis ardoribus,
Cic. N. D. 2, 36, 92:classis populi Romani praedonum incendio conflagrabat,
id. Verr. 2, 5, 35, § 92; Liv. 30, 7, 9: tabulae simul conflagraverant, * Suet. Vesp. 8; Col. 2, 2, 28.—Trop.:II.an te non existimas invidiae incendio conflagraturum?
Cic. Cat. 1, 11, 29; Liv. 24, 26, 3:flagitiorum invidiā,
Cic. Verr. 2, 1, 15, § 41:amoris flammā,
id. ib. 2, 5, 35, § 92; cf.:ubi conflagrassent Sidicini, ad nos trajecturum illud incendium esse,
Liv. 7, 30, 12.—Act. (rare; in verb. finit. only late Lat.):Juppiter Semelen conflagravit,
Hyg. Fab. 179; cf. Schol. ad Hor. Epod. 5, 63.—In part. perf.: conflagratus, burnt up:urbs acerbissimo incendio,
Auct. Her. 4, 8, 12 dub.: regiones, App. de Mundo, p. 73, 32. -
40 conpingo
1. I.To join or unite several parts into one whole, to put together, frame, make by joining, compose (in verb. finit. mostly in post-Aug. prose).A.Prop.:B.roboreis axibus compingitur solum,
Col. 6, 19, 1:navem iisdem tabulis (opp. dissolvo),
Dig. 45, 1, 83; cf.:Argo compacta manu Palladiā,
Sen. Med. 365:PONTEM,
Inscr. Orell. 39:casam male,
Mart. 12, 72:caput tenuissimis ossiculis,
Gell. 6, 1, 1; Vitr. 10, 2, 14:crepidas sibi,
App. Flor. 9 al.:verbum unum ex multitudine et negotio,
Gell. 11, 16, 4:Graece nescio quid ais te compegisse, quod ut aeque pauca scripta, placeat tibi,
Front. Ep. ad M. Caes. 1, 6.—In part. perf.:quid tam compositum tamque conpactum et coagmentatum inveniri potest?
Cic. Fin. 3, 22, 74; cf. id. Univ. 8 med.:fistula disparibus septem cicutis,
Verg. E. 2, 36:trabes,
id. A. 12, 674:membra animantum,
framed together, Lucr. 5, 919; cf. under P. a. —Trop. (post-class.):II.falsa de Christo,
Arn. 1, p. 34:fabulas ignominiosas de diis,
id. 4, p. 148.—Compingere aliquem or aliquid aliquo, to confine, lock up, put, conceal (several times in Plaut. and Cic., elsewh. rare).A.Prop.:B.aliquem in carcerem,
Plaut. Am. 1, 1, 3; id. Men. 5, 5, 39; cf.:ipsam (Rheam) in vincula,
Aur. Vict. Vir. Ill. 1:se in Appuliam,
Cic. Att. 8, 8, 1:aurum atque argentum ubi omne conpactum fuit?
Plaut. Rud. 2, 6, 62.—Trop.:2.quae parentis tam in angustum tuos locum conpegeris,
Plaut. Rud. 4, 4, 103:in judicia et contiunculas, tamquam in aliquod pistrinum, detrudi et compingi,
Cic. de Or. 1, 11, 46:aufer, utere (pallā), vel tu vel tua uxor, vel etiam in loculos compingite,
keep it, thrust it into your pockets, Plaut. Men. 4, 3, 17 Ritschl N. cr. —Hence, compactus, a, um, P. a., of figure or form, compact, thick-set, thick, firm (freq. in post-Aug. prose):compacto corpore et robusto,
Plin. Ep. 7, 24, 1:boves,
Col. 6, 1, 2: compactis firmisque membris, * Suet. Vesp. 20:cruribus,
Col. 6, 1, 3; 6, 37, 6:compactā et torosā cervice,
Pall. Mart. 11, 2.
См. также в других словарях:
finit — FINÍT, Ă, finiţi, te, adj. 1. Care are o existenţă limitată. ♦ (Substantivat, n.) Categorie filozofică ce se referă la stările relative ale materiei, care au o existenţă limitată şi se pot transforma unele într altele. 2. (Despre produse, mărfuri … Dicționar Român
finit — Adj bestimmt (als Terminus der Grammatik) per. Wortschatz fach. (19. Jh.) Entlehnung. Übernommen aus l. fīnītus, eigentlich begrenzt , PPP. zu l. fīnīre begrenzen , zu l. fīnis Grenze, Ende . Ebenso ne. finite, nschw. finit, nnorw. finitt;… … Etymologisches Wörterbuch der deutschen sprache
finit — I fi|nit 1. fi|nit sb., tet, ter, terne (verbum i finit form) II fi|nit 2. fi|nit adj., te; et finit verbum … Dansk ordbog
finit — fi|nit 〈Adj.; Gramm.〉 bestimmt; Ggs infinit ● finite Verbform die konjugierte V.; Sy Verbum finitum; → Lexikon der Sprachlehre [<lat. finitus] * * * fi|nit <Adj.> [spätlat. finitus, adj. 2. Part. von lat. finire, ↑ Finish] (Sprachwiss.) … Universal-Lexikon
finit — définit finit redéfinit … Dictionnaire des rimes
finit — adj (finit, a) SPRÅK finita och infinita verbformer … Clue 9 Svensk Ordbok
finit — 3 p.s. Prés., 3 p.s. Pas. finir … French Morphology and Phonetics
finît — 3 p.s. Impar. subj. finir … French Morphology and Phonetics
finit — fi|nit Mot Agut Adjectiu variable … Diccionari Català-Català
finít — s. n., pl. finíturi … Romanian orthography
finit — fi|nit 〈Adj.; Gramm.〉 bestimmt; finite Verbalform, finites Verb durch Person, Numerus (u. Genus) bestimmte Verbalform; Syn. Verbum finitum; Ggs.: infinit [Etym.: <lat. finitus] … Lexikalische Deutsches Wörterbuch