Перевод: с английского на все языки

со всех языков на английский

development+security

  • 121 Fjalor i shkurtër terminoiogjik i informatikës

    A
    Abort - ndërprerje e operacionit, procesit ose procedures gjatë kryerjes së tij.
    Accept - pranon.
    Access time - koha e arritjes së të dhënave.
    Accessories - veglat ndihmëse në Windows.
    Adapter - kartelë për zgjerim e cila instalohet në kompjuter.
    Adress register - numër hemksadecimal i cili e tregon adresën e lokacionit të caktuar të memorjes.
    Algorithm - zgjidhja e një problemi hap pas hapi.
    allocate - ndarje të resurseve të kompjuterit, si për shembull në disk, shtypës ose memorje të çdo skedari, shfrytëzuesi ose procesi.
    alpha numeric characters - shenja alfanu-merike. Të gjitha shenjat që i shfrytëzon kompjuteri, përfshirë këtu edhe shkronjat, shifrat, shenjat për interpunksion dhe shenjat speciale, siç janë: \$, \@ i \#
    ANSI (American National Standar Institute) - Instituti Nacional Amerikan për Standarde.
    ASCII ( American Standard Code for Information Interchange) - Kodi amerikan për këmbim të informacioneve. Renditje standarde e shtatë shifrave binare (shifra e shtatë mund të jepet për kontroll të çiftësisë) e cila aplikohet për paraqitjen e shenjave në kompjuter.
    Animation - animacion - Iluzion i lëvizjes me paraqitje të shpejtë të fotografive të njëpasnjëshme, e cila arrihet me përdorim të harduerit dhe softuerit përkatës. Programet më të njohura për animacion janë: 3 D Studio, Autodesk Chaos, Imagine etj.
    Application - program i cili është i dedikuar për shfrytëzuesit e rëndomtë, i cili është i projektuar për kryerje të ndonjë pune të caktuar. Për shembull aplikacioni për kontabilitet financiar.
    Application development tools - vegla për krijim të programeve aplikative.
    ALU ( Arithmetic-Logic Unit) - njësi aritmetiko-logjike. Është pjesë e njësisë qendrore (çip i mikroprocesorit) e cila kryen operacione kryesore aritmetike dhe logjike me të dhënat.
    Artificial Intelligence - intelegjencë artificiale. Emër i sistemeve të kompjuterit që duhet të shfaqin inteligjencë njerëzore, si kuptim për fjalën e thënë, si reagim ndaj ambientit të tyre fizik dhe adaptimit ndaj kushteve të tilla.
    Ascending order - rendi i radhitjes së elementeve sipas rendit të rritjes, prej vlerave më të vogla kah më të mëdhatë (a, b, c...)
    Assembler - përkthyes programor. Program i projektuar që t'i transformojë instruksionet simbolike në formë më të qëlluar për t'i kryer në kompjuter.
    Assign - dhënie vlerë diçkaje që është shfrytëzuar në programim.
    Asterisk - shenja * (yll). Përdoret si shenjë xhoker që mundëson specifikim të disa skedarëve përnjëherë.
    Auto CAD - program aplikativ për projektim kompjuterik dhe disenjim.
    B
    Backbone - niveli më i lartë në një rrjet kierarkik kompjuterik.
    Backslash - shenja \\ ( ASCII kodi 92). Përdoret në specifikimin e rrugës së diskut ku gjendet skedari i kërkuar.
    Backspace - zhvendosje e kursorit për një vend prapa.
    Backup - kopje rezerve. Bëhet kopje e përmbajtjes së diskut të kompjuterit dhe atë në mënyrë periodike, ndërsa vendoset në shirit magnetik ose në CD.
    Bad sector - sektori jo në rregull. Pjesë e disketës ose diskut ku nuk nuk mund dhe ku nuk është e sigurt të shkruhen informacione
    Bad trac table - tabelë e shtigjeve që nuk janë në rregull. Listë e pjesëve të çrregulluara fabrikisht dhe të pasigurta për shkruarje, e cila është e ngjitur në pjesën e prapme të diksut.
    Bandwidth - njësi matëse për sasinë e të dhënave të cilat mund të transmetohen përmes ndonjë rrjeti të komunikimit në një sekondë.
    Bar chart - diagram në formë të shiritave.
    Bar code - paraqitje e shenjave alfanu-merike me ndihmën e vijave vertikale me gjatësi të ndryshme. Përdoret si mënyrë për shifrim universal të prodhimeve.
    Bar code reader - lexues bar cod. Pajisje optike për lexim të shenjave bar cod.
    BIOS (Basic Input Output System) - grup i programeve më të vogla detyra e të cilave është të shfaqë test rutinor kur kyçet kompjuteri, si dhe ta startojë sistemin operativ të kompjuterit.
    BASIC - gjuhë programore e cila është e lehtë për mësim.
    Batch - pako. Bashkësi e elementeve ose dokumeneteve të cilat përpunohen si tërësi.
    Batch processing - përpunim paketor. Teknikë që përdor vetëm një inkuadrim të programit në memorjen kryesore për shkak të përpunimit të më tepër detyrave të veçanta njëra pas tjetrës.
    Baud - bod. Kapacitet maksimal për transmetim të informacioneve në një kanal të komunikimit, i cili është njësi matëse e numrit të ndryshimeve të niveleve në sekondë.
    Benchmark - krahasim. Program standard i cili shërben për përcaktimin e performansave të kompjuterëve të ndryshëm.
    Beta version - version prove i softuerit para daljes së tij zyrtare në treg.
    BIT ( Binary digiT) - shifra binare janë 0 dhe 1. Kompjuterët digjital procesojnë informacione në formë digjitale, ndërsa zbatojnë vetëm shifra të sistemit binar. Ato zakonisht paraqiten me tension prej 5 V për numrin 1, gjegjësisht 0 V për numrin O.
    Binary file - skedar binar i cili përbëhet prej disa bitave, por i cili nuk është skedar tekstual. Zakonisht ato janë programe me fotografi.
    Binary system - sistem binar. Sistem numërimi për shkruarje të numrave në kompjuter. Aty ka vetëm dy shifra 0 dhe 1.
    Bps (Bits per second) - bit në sekondë. Masë për shpejtësinë e transmetimit të rrjetave kompjuterike
    Blank - i zbrazët, i pashkruar. Shenjë që i përdoret për paraqitjen e vendit të zbrazët ndërmjet shenjave të shtypura.
    Bold - shkronja me kontura më të trasha dhe më të errëta
    Bookmark - reference e cila na drejton kah ndonjë dokument i caktuar hipertekstual i Internetit.
    Boot - startimi i kompjuterit, gjatë së cilës fillon puna e sistemit operativ.
    Boot block - pjesë e diskut ku gjendet softueri i cili i mundëson kompjuterit ta fillojë punën.
    Boot disk - disk ose disketë prej së cilës startohet sistemi operativ.
    Break - ndërpren. Sinjal special i cili e ndërpet punën e ndonjë programi. Shpesh fitohet me shtypje të tasteve Ctrl dhe C përnjëherë.
    Browser - fletëkërkues. Program i cili është i dedikuar për shikimin e dokumenteve hipertekstuale të Internetit. Me ndihmën e tij shrytëzohet servisi më i dobishëm i Internetit WWW (W orld W ide W eb). Fletëkërkuesit më të njohur janë Microsoft Internet Explorer dhe Netscape Navigator.
    Buffer - bafer. Vend në kujtesën kryesore të kompjuterit për ruajtje të përkohshme të të dhënave.
    Bug - gabim, defekt. Gabim i paqëllimtë në program, për shkak të të cilit programi nuk punon si duhet. Në përkthimin më tekstual nënkupton bubë dhe mendohet se rrjedh prej ngjarjes kur mola është kapur për ndonjë relej të kompjuterëve të parë dhe e ka pamundësuar punën e tij.
    Bullet - shenjë për renditje e cila përdoret në programet për përpunim të tekstit.
    BBS (Bulletin Board System) - tabelë elektronike për shpallje. Shërbim telekomunikues përmes të të cilit konsumatorët komunikojnë, këmbejnë informata etj.
    Bus - mbledhëse. E lidh pllakën amë të kompjuterit me procesorin, kujtesën, diskun dhe elementet tjera kompjuterike.
    Byte - bajt. Tetë bita. Shpesh është numër binar tetëshifror i cili paraqet një shkronjë.
    C
    Cache - kesh. Pjesë e kujtesën e rezervuar për ruajtje të të dhënave që përdoren shpesh, te të cilat procesori ka qasje shumë më të shpejtë sesa në hard disk. Kujtesën kesh mund të gjendet në memorjen RAM ose në hard disk.
    Cancel button - tast për shfuqizimin e funksionit të zgjedhur. Te numri më i madh i programeve tasti për shfuqizim aktivizohet me shtypjen e tastit Esc.
    Case sensitive - dallimi i shkronjave të mëdha dhe të vogla. Me shpesh gjatë krahasimit të dy fjalëve apo teksteve.
    CRT (cathode ray tube) - gypi katodik i ekranit.
    CPU (C entral P rocessing U nit) - njësi qendrore e procesuimit. Zemër e kompju­terit personal. Udhëheq dhe drejton me të gjitha operacionet për përpunim të të dhënave.
    Centronics port - portë e kompjuterit në të cilën shpesh lidhet shtypësi.
    Chanel - kanal. Rrugë në të cilën transmetohet informacioni digjital në kompjuter.
    Character - shenjë; karakter. Cilado shkronjë, shenjë e interpunksionit, ose ndonjë nga njëqind shenjat tjera që mund të vërehen në ekran, gjegjësisht të cilat mund të shtypen.
    CPI (character per inch) - numër i shenjave në një inç. Njësi matëse për matjen e dendësisë së shkrimit. Shprehet me numër të shenjave në një inç.
    Check box - kuti katrore për dialog e cila mund të jetë e kyçur ose e çkyçur, gjegjësisht të jetë e zgjedhur ose jo, ndonjë opcion në kornizën për dialog.
    Checksum - shumë për kontroll. Shuma e numrave që përdoren për kontrollim të mbledhjes.
    Click - klik. Shtypje dhe lëshim i tastit të minakut, pa mos e lëvizur.
    Client - klient. Sistem i cili mund të punojë i pavarur, edhe pse në një masë edhe ky është i varur prej ndonjë sisitemi tjetër. Për kompjuterin që është i lidhur në rrjet kompjuterik shpesh thuhet se është klient.
    Client-server network - rrjet i tipit klient-server.
    Clip art - bashkësi e vizatimeve grafike dhe fotografive të shkruara në skedar të veçantë i cili është i arritshëm për përdorim të ndonjë aplikacioni, për shembull, për përpunim të tekstit ose të grafikës.
    Clipboard - kohësisht, skladim i fshehur për tekst ose fotografi të cilat priten ose kopjohen.
    Clock speed - shpejtësi e ores. Shpejtësia e punës së procesorit në kompjuter matet me megahercë (MHz) ose me gigahercë (GHz).Sa më e shpejtë është shpejtësia e procesorit, aq më tepër urdhëra mund të kryejë kompjuteri.
    Clone - klon. Kompjuter i cili paraqet kopje të suksesshme të kompjuterit tjetër të (standardizuar). Më shpesh kjo u dedikohet atyre kompjuterëve të cilët janë kompatibil me kompjuterët e kompanisë IBM.
    Cod - kod. Diçka që është shkruar me gjuhën kompjuterike, në letër ose në kompjuter.
    Code page - faqe e koduar. Tabelë e cila tregon se cili karakter i përgjigjet shenjës në ekran dhe me shtypjen e tasterit a përfitohet e njëjta shenjë.
    CGA (Color Graphics Adapter) -videokartelë e cila është më e vjetëruar.
    COM port - portë seriale. Më shpesh në kompjuterët ekzistojnë dy porta seriale të shënuara si C0M1 dhe COM2.
    Command interperter - program i cili i integron dhe i përpunon urdhërat e dhënë në kompjuter. Në sistemin operativ DOS është programi C0MAND.COM, ndërsa në WINDOWS është WIN.INI
    COBOL (Common Business Orientated Language) - gjuhë progamore nga gjeneratat më të vjetra të cilat përdoren për aplikacione financiare.
    Communication protocol - përmbledhje e programeve e cila mundëson transmetim dhe këmbim të të dhënave ndërmjet dy ose më tepër kompjuterëve.
    CD (Compact Disc) - kompakt disk. Medium për memorim të të dhënave digjitale dhe audio. Në kompakt disk mund të vendoset muzikë prej 72 minutave ose të dhëna prej 650 MB.
    CD ROM (Comapct Disc Read Only Memory) - njësi harduerike për leximin e kompakt disqeve. Me këtë njësi mund vetëm të lexojmë e jo edhe të shlyejmë ose të regjistrojmë të dhëna të reja.
    COMPAQ (COMPAtibility Quality) - shenjë e prodhimeve cilësore të kompjuterëve desktop dhe laptop.
    Compiler - kompajler; përkthyes. Program i cili i përkthen disa gjuhë të larta programesh në ndonjë gjuhë makinerike.
    CompuServe - njëra ndër rrjetat më të mëdha të Internetit në botë. Klientëve të tyre ju ofron këmbim të skedarëve, të të dhënave, të postës elektronike etj.
    CAD (Computer Aided Design) - shfrytëzim i kompjuterit për krijime të vizatimeve ose për projektime të ndonjë objekti ose sistemi. Programet më të njohura nga kjo sferë janë Auto Cad, Auto Sketch, Design CAD, Lab View etj.
    CAM (Computer Aided Manifacture) - prodhim me ndihmën e kompjuterit.
    CASE (Computer Aided Software Engineering) - vegël softuerike për programerët. Shfrytëzohen për planifikim, analizim si dhe projektim të dokumentacionit në softuerin kompjuterik.
    Computer analyst - analitik kompjuteristik. Person i cili i definon problemet dhe saktësisht i pëcakton hapat për zgjidhjen e tyre me anë të kompjuterit.
    Configuration - konfiguracion. Mënyrë e lidhshmërisë së kompjuterit me njësitë tjera periferike në një sistem të përbashkët.
    Controller - vegël teknike e cila i mundëson veglës tjetër të komunikojë me kompjuterin.
    Conversion - konverzion. Proces i transformimit të të dhënave (tekst, grafik) nga një format në tjetër.
    Cooki file - skedar në të cilin ruhen skedarët e shfrytëzuar (cookies). Zakonisht gjendet në emërtuesin bashk me fletëkërkuesin (shembull në emërtuesin Internet Explorer).
    Corel DRAW- Pako programore e dedikuar për vizatim dhe punim me fotografi.
    Corrupted file - skedar i dëmtuar. Dëmtimi mund të jetë për shkak të ektorëve të diskut që nuk janë në rregull, prishjes fizike ose gabimeve të shkaktuara nga programi.
    Crash - gjendje kur kompjuteri bie prej funksionimit të tij dhe më tutje nuk mund të përdoret. Pas kësaj kompjuteri zakonisht përseri startohet.
    Current drive - disk me të cilin shfrytëzuesi punon momentalisht.
    Cursor - kursori. Tregues i pozicionimit. Vijë vertikale e lëvizshme që dridhet dhe vezullon e që paraqitet në ekran si indikator vizuel e cila mund të dislokohet edhe vertikalisht edhe horizontalisht me anë të urdhërave prej tastierës.
    Cyberphobia - kiberfobia. Frikë nga kompjuteri.
    CRC (Cyclic Redundancy Check) - metodë e testimit për të dhënat dalëse nga disku për shkak të sigurisë prej gabimeve.
    D
    Data - të dhënat. Nocion i përgjithshëm për numrat, simbolet dhe madhësitë analoge të cilat shfrytëzohen si madhësi dalëse për përpunimin e kompjuterit.
    Database - baza e të dhënave. Bashkësi e të dhënave të lidhura ndërmjet vete dhe të organizuara paraprakisht. Programet më të njohura për udhëheqjen e bazave të të dhënave janë: Oracle, MS SQL Server, Informix, Sybase etj.
    Data security - mbrojtje e të dhënave nga ndërhyrjet e qëllimta ose të rastësishme nga njerëz jo të autorizuar.
    Data type - tip i të dhënave. Mund të jenë: tekstuale, numerike, logjike, dhe të dhëna të datave.
    Dead lock - ndërprerje; bllokim. Situatë kur ndonjë program nuk mund të realizohet në kompjuter, për shkak se e pret rastin që faktikisht kurrë nuk do të ndodh.
    Debug - testim i programit të kompjuterit me korrigjim të gabimeve të paraqitura në te.
    Default value - ndonjë vlerë që nënkuptohet. Vlerë që programi automatikisht e zgjedh po qe se shfrytëzuesi nuk jep ndonjë vlerë tjetër. Për shembull ngjyrat që i jep WIND0WS-i janë default vetëm po qe se shfrytëzuesi nuk i përdor.
    Defragmentation - defragmentim. Proces i bashkangjitjes i të dhënave të një programi në disk, që të mund të shpejtohet puna e tij. Është e preferueshme që defragmenting të bëhet një herë në javë, për të shpejtuar punën e diskut.
    Density - dendësi. Njësi matëse për numrin e të dhënave të cilat mund të shkruhen në ndonjë medium (disketë, shirit magnetik etj).
    Decsending sort - renditje me radhitje të kundërt.
    Desktop - sipërfaqja aktive e ekranit gjatë punës me Windows, e cila përmban dritare dhe ikona.
    Desktop computer - kompjuter i cili pozicionohet horizontalisht në tavolinën punës.
    DTP (Desktop Publishing) - Pako e softuerit me të cilën kompjuteri mund të përdoret për disenj të dokumenteve, duke përfshirë fotografi, tekst dhe kontroll të pamjes së dokumenteve dhe shtypjen e tyre.
    Destination file - skedar që pranon.
    Device - vegël, mjet, përbërje, njësi. Nocion i përgjithshëm i cili shfrytëzohet për të identifikuar ndonjë komponentë të kompjuterit (disk, tastaturë, minak, etj).
    Device driver - softuer i cili i mundëson kompjuterit të komunikojë me njësitë periferike.
    DAT (Digital Audio Tape) - shirit magnetik në të cilin memorizohen të dhënat me sasi shumë të mëdha.
    DVD (Digital Video Disk) - teknologji e harduerit e cila mundëson shiqimin e filmave, spoteve muzikore etj.
    DMA (Direct Memory Access) - proces i transmetimit të një sasie të madhe të të dhënave ndërmjet diskut dhe kujtesës punuese të kompjuterit.
    DirectX - varg i programeve standarde për aplikacione të Microsfti-t, i dedikuar për lojra dhe aplikacione multimediale.
    Disk controller - kartelë e cila e lidh kompjuterin me diskun; zakonisht gjendet në pjesën e poshtme të diskut.
    Disk drive - njësi fizike e cila e pranon dhe e kthen diskun magnetik dhe mundëson lexim dhe shkrim të të dhënave.
    DOS (Disk Operating System) - njëri ndër sistemet më të njohura operative i cili është shumë përfshirës dhe shfrytëzohet nga kompjuterët personal. I prodhuar nga kompania Microsft në vitin 1982.
    Domain - grup i kompjuterëve emrat e të cilëve e ndajnë të njëjtën prapashtesë. Shembull: com (firmë komerciale), org (organizatë pa përfitim), gov (qeveri), edu (institucion arsimor), net (provajder i Internetit). Njësoj ekzistojnë edhe prapashtesa të cilat i identifikojnë shtetet p.sh. mk prapashtesë për Maqedoninë.
    Dpi (dots per inch) - pika në inç. Njësi për matjen e rezolutës së shtypjes në shtypës. Rezoluta te shtypësit amë sillet rreth 300 dpi, ndërsa te shtypësit lezër arrin deri në 1200 dpi.
    Double click - klikim; shtypje e dyfishtë. Klikim i shpejtë dhe lëshim i tastit të minakut dy here pa lëvizjen e minakut ndërmjet dy klikimeve.
    Double precision - precizitet i dyfishtë. Teknikë me të cilën paraqiten numrat me gjatësi të dyfishuar.
    Download - kopjim i ndonjë programi ose skedari prej ndonjë kompjuteri kryesor në kompjuterin personal.
    Draft quality - kualitet i shtypit, i cili është i lexueshëm, por nuk duket aq mirë për përdorim që ai dokument të botohet në ndonjë revistë ose libër. Zakonisht shfrytëzohet për nxjerrjen e kopjeve që të shkojë në korrekturë.
    Drag-and-drop - tërheqje dhe lëshim i tastit të minakut.
    Drop-down meni - Lista e urdhërave të menysë së aktivizuar, të radhitura njëra pas tjetrës.
    DLL (Dynamic Link Library) - grup e funksioneve të cilat shfrytëzohen gjatë programimit në Windows.
    E
    EPROM (E lectrically P rogrammable R ead O nly M emory) - çip memorizues përmbajtja e të cilit nuk mund të ndryshohet.
    E-mail (electronic mail) - postë elektron­ike. Njëri nga shërbimet më të njohura të Internetit me të cilin porositë dërgohen prej një kompjuteri në kompjuter tjetër.
    Embedded object - objekt i ndërvënë.
    EMM386.EXE - program i cili mundëson vendosjen e drajverave dhe programeve në hapësirën e lartë të memories.
    Emulator - emulator. Program cili i mundëson kompjuterit të zbatojë programe të shkruara për kompjuter tjetër.
    Encryption - shifrim. Kodim i porosisë me çka nuk mundësohet hyrje e palejuar deri te ajo.
    EOF (end of file) - fund i skedarit. Shenjë për fundin e skedarit, e cila shfrytëzohet si indikator se këtu kryhen të dhënat.
    Ethernet - rrjet lokal kompjuterik i konstruktuar prej llojit të kabllove me mundësi të bartjes deri më 10 Mbit/sec.
    Event - rast; paraqitje. Moment kur paraqitet ndryshimi specifik i ndonjë gjendjeje.
    Exchange - këmbim i informatave ndërmjet dy lokacioneve.
    Exchengeable disk - disk transmetues. Tip i diskut i cili montohet në shtëpizë të posaçme dhe është i transmetueshëm.
    Executable file - program zbatues. Skedar i cili mund të aplikohet në kompjuter.
    Expression - shprehje matematikore ose logjike e shkruar në gjuhën programore
    EBCDIC (Extended Binary Decimal Interchange Code) - kod i cili i përdorë tetë shifra binare të krijuara nga IBM, ndërsa i paraqet shenjat (shkronjat, numrat etj.) nga kompjuteri i cili i proceson.
    External modem - modem i jashtëm. Modem në kuti të veçantë, kabllo dhe mbushës i cili më së shpeshti aktivizohet në portën seriale të kompjuterit.
    Extranet - intranet i cili u është lënë në disponim klientëve dhe blerësve të jashtëm me qëllim që t'i shohin të dhënat. Më shpesh ata janë të siguruara me shifra që të ruhet siguria e blerësve.
    F
    Fan ventilator - ventilator i cili mundëson cirkulimin e ajrit nëpërmjet pjesëve kompjuterike dhe e pamundëson nxehjen e tyre.
    Fatal error - gabim në programin kom­pjuterik i cili e ndalon funksionimin e tij.
    Fault tolerance - tolerim i gabimeve. Aftësi e ndonjë sisitemi që ta vazhdojë funksionimin normal edhe pse ekziston problem në harduer ose softuer.
    Fax modem - faks modem. Modem i aftësuar të pranojë dhe të dërgojë fakse. Në këtë rast fakset janë elektronike.
    Fiber optics - fije optike. Mundëson shpejtësi të madhe të bartjes së të dhënave në rrjetat kompjuterike.
    File - skedar; fajll; datotekë. Pa marrë parasysh çfarë informate, të grumbulluar dhe të inçizuar nën një emër. Skedari mund të përmban tekst, grafikon, program etj.
    FAT (File Allocation Table) - tabelë e cila shërben për renditjen e skedarëve e cila gjendet në fillim të diskut dhe përmban informata për ata pjesë të diskut të cilat shfrytëzohen, pjesë të diskut të cilat nuk shfrytëzohen dhe ato të cilat nuk mund të shfrytëzohen për shkak të dëmtimit të blloqeve në disk.
    File control system - program i cili udhëheq me bartjen e të dhënave nga ciladoqoftë pajisje deri në ndonjë pajisje tjetër.
    File locking - përmbyllje e skedarit. Ndalesë që më tepër se një shfrytëzues ta ndërrojë përmbajtjen e skedarit.
    File protection - mbrojtje e skedarit. Komandë e kompjuterit e cila e ndalon shkruarjen dhe fshirjen e të dhënave në skedar, por e lejon leximin e tyre.
    Firewall - sistem rrjetor për sigurim i cili ndihmon në ndërprerjen e hyrjes së paautorizuar në sistemin kompjuterik; thjesht ky është kompjuter i lidhur në Internet dhe me të cilin zhvillohet i gjith komunikimi në Internet.
    Floppy disk - disk i butë, disketë
    Footer - tekst i cili paraqitet në pjesën e poshtme në secilën faqe.
    FF (Form Feed) - urdhër i cili shfrytëzohet i që ta lëviz letrën në printer në faqe të re. Zakonisht në tabelën kontrolluese të printerit gjendet një tast i cili mundëson kryerjen e funksionit përkatës.
    FORTRAN (FORmula TRANslation) - gjuhë programore e krijuar në kompaninë IBM e cila shfrytëzohej për programimin e aplikacioneve tekniko shkencore.
    Freeware - programe pa pagesë, por të mbrojtura me ligj për autorizim
    FAQ (Frequently Asked Question) - pyetje ose lista me pyetje dhe përgjigje të cilat janë shumë të shpeshta dhe shumë shfrytëzues ballafaqohen me këto të dhëna. Këto lista janë shumë frytdhënëse për shkak të këmbimit të informatave.
    G
    GIGO (Garbage In, Garbage Out) - princip në të cilën po qe se hyjnë të dhëna jokor-rekte dhe jovalide në kompjuter, ai do të japë rezultate jokorrekte dhe të pakuptimta.
    GUI (graphical user interface) - interfejs grafik i shfrytëzuar për sisteme opera­tive. Komunikimi ndërmjet shfrytëzuesit dhe programit zhviliohet me anë të shfrytëzimit të ikonave, dritareve dhe të ngjashme. Një shembull për një iterfejs të tillë që e shfrytëzojmë është Windows-i.
    Guru - Njeri me kapacitet të lartë i cili dëshiron t'u ndihmojë të tjerëve në zgjedhjen e problemeve të tyre.
    H
    Hacker - haker. Person për të cilin kompjuteri është hobi. Sot shumë njerëz termin haker e identifikojnë me person i cili në mënyrë të paligjshme hy në kompjuter të huaj.
    Halt - ndalesë. Ndalje e realizimit të operacioneve të renditura në programet kompjuterike.
    Hand-held computer - kompjuter i vogël që mund të mbahet edhe në dorë.
    Hang - rri varur. Mosfunksionim i kompjuterit. Kur kompjuteri rinë varur, i ekrani duket normal, por çfarëdo pune tjetër është e pamundur të futet në funksion.
    Hard copy - rezultatet e shtypura në letër.
    Hardware - hardueri, gjërat fizike apo të prekshme të kompjuterit.
    Help - ndihmë. Funksion i cili është i pranishëm në shumë programe, i cili shërben si ndihmë e shfrytëzuesit për përdorimin e programit.
    Hertz (Hz) - herc. Cikël në sekondë me të cilin matet shpejtësia e procesorit në kompjuter.
    HEX (Hexadecimal) - Sisitem numëror në matematik, në të cilin si bazë e numërimit është numri 16. Për shfaqjen e numrave përdoren shifrat 0-9 dhe shkronjat A-F. Është shumë i qëlluar për përdorimin e kalkulimeve kompjuterike.
    Hidden file - skedar i fshehur. Skedar i cili përmban atribute të cilat nuk lejojnë që emri i skedarit të kopjohet, të fshihet ose të shfletohet.
    High tech - teknologji e lartë
    Host computer - kompjuter kryesor me të cilin lidhen kompjuterët tjerë.
    Hot key - tast ose kombinim i tasteve i cili zbaton instruksion të përcaktuar pa marrë parasysh se çka punon procesori në momentin e dhënë.
    HTML (Hyper Text Markup Language) - format hipertekstual për punë me dokumente. Shërben për krijimin e dokumenteve WEB në internet.
    Hub - hab. Paisje në të cilën kyçen kompjuterët të cilët janë të lidhur në rrjet.
    Hyphenation - ndarje e fjalëve
    I
    Illegal - jolegal. Parametra hyrëse të cilët janë të papranuara, për shkak se nuk i përmbushin specifikacionet e vendosura në programe.
    Image processing - përpunim i grafikonëve
    Imaging - proces i shkrimit të grafikës në ndonjë medium, për shembull në shirit.
    Implementation - implementim. Instalim i sitemit kompjuterik.
    Infrared - teknologji e cila shfrytëzon ndriçimin për lidhjen të kompjuterëve pa kabëll.
    Initialization - inicializim. Operacion për formatim të diskut ose disketës, si dhe përgatitje për shkruarjen dhe përdorimin e të dhënave.
    Ink-jet printer - shtypës pështyes që hedh ngjyrën në letër.
    Input data - të dhënat hyrëse.
    Insert mod - rregull për futjen e të dhënave.
    Install - instalim, futja fillestare e ndonjë programi në kompjuter.
    Instruction - instruksion. Urdhër i destinuar për mikroprocesorin.
    Integer - numër i plotë pa presje decimale
    L
    Line printer - shtypës i cili shtyp përnjëherë një rresht tekst.
    Link- lidhje; lidhshmëri.
    Load - mbushje, futje e programit në memorje.
    LAN (Local Area Network) - rrjet lokal në kuadër të një hapësire ose ndërtese. Lidhje e dy ose më tepër kompjuterëve me kabllo me qëllim të këmbimit të informatave.
    Local printer - shtypës i cili është i lidhur drejtpërdrejt me një stacion punues, i cili nuk është në disponim të shfrytëzuesve tjerë të rrjetit.
    Login - Paraqitje në kompjuter. Në këtë rast kompjuteri kërkon nga shfrytëzuesi që të identifikohet me emrin dhe shifrën.
    Logoff- çlajmërim. Largim nga puna me kompjuter.
    Loop - cikël. Renditje të instruksioneve kompjuterike të cilat praktikohen me anë të përsëritjeve, gjersa nuk përmbushet ndonjë kusht.
    M
    Machine code - kod makine. Përmbledhje e instruksioneve kompjuterike në ndonjë kompjuter të posaçëm i cili niund ta kryejë urdhërin.
    Macro - makro. Serial i urdhërave të cilat kryhen me shtypjen e një tasti ose me ndonjë urdhër. Në të shumtën e rasteve i shkruan vetë shfrytëzuesi për ta lehtësuar punën gjatë përsëritjeve të një morie urdhërash.
    Mailbox - sandëku postar.
    Main program - pjesë kryesore e pro­gramit e cila i kontrollon nënprogramet.
    Mass storage - pajisje në të cilën mund të vendoset një numër i madh i të dhënave.
    Medium - medium. Bartës i të dhënave, shpesh mendohet në disketë, CD-ROM dhe të ngjashme.
    MMU (Memory Management Unit) - pajisje e cila udhëheq kujtesën.
    Merge - bashkim, kombinim i dy ose më tepër skedarëve.
    Message - porosi nga kompjuteri e cila informon për diçka.
    MIDI file - skedarë me përshkrime muzikore.
    MIPS (Million Instruction Per Second) -milion instuksione në sekondë. Njësi matëse për shpejtësinë me të cilën procesori i kryen instruksionet. Për shembull, procesori Pentium i cili punon në 100 MHz kryen 100 milionë instruksione në sekondë, pra 100 MIPS-a.
    Millisecond (ms) - milisekondë. Kohë e barabartë me pjesën e njëmijtë të sekondës. Shfrytëzohet për shprehjen e shpejtësisë te hard disqet.
    Mode - regjim i punës; mënyrë e punës. Njëra nga gjendjet alternative të punës së kompjuterit.
    MODEM (MOdulator/DEModulator) - modem. Regullator i cili të dhënat e dërguara i shndërron në sinjal telefonik, të qëlluara për lidhje të drejtpërdrejtë telefonike.
    Motherboard - pllaka amë e kompjuterit në të cilën janë të lidhura të gjitha elementet e harduerit.
    Multimedia - kombinim i tekstit me fotografi dhe zë, videoanimacion.
    MIME (Multipurpose Internet Mail Extensions) - standard për bashkangjitjen e skedarëve në porositë elektronike.
    Multitasking - aftësi e sistemit operativ që njëkohësisht të ushtrojë më shumë programe.
    N
    Network - rrjet i kompjuterit.
    NetWare - sistem operativ rrjetor i shpikur nga kompania Novell.
    Network adapter - adapter i rrjetit. Kartelë e cila instalohet në kompjuter përmes të cilës ai lidhet në rrjet.
    Network administrator - njeriu i cili e mbikëqyrë punën e rrjetit kompjuterik dhe që udhëheqë me të.
    Network protocol - protokoll rrjetor. Bashkësi e standardeve kompjuterike në një rrjet.
    Node - nyje, pika ngjitëse në rrjein kompjuterik
    Non-interlaced - sa i përket disa monitorëve te të cilët topi elektronik pas një kohe e kalon ekranin pa mos lëshuar asnjë vijë.
    Notebook computer - kompjuter i vogël me format sa një faqe e letrës.
    Numeric keypad - tastierë numerike.
    O
    OLE (Object Linking and Embedding) -mënyrë e këmbimit të informatave ndërmjet dy skedarëve me aplikim të njëjtë ose të ndryshëm në Windows.
    Off-line - i çkyçur
    On-line - i kyçur
    ODBC (Open Data Base Connectivity) - standard i cili mundëson hyrje në sisteme të ndryshme të bazave të të dhënave.
    Operating System - sistem operativ. Softuer i cili është lidhje ndërmjet shfrytëzuesit dhe kompjuterit.
    Optical cable - kabëll optik për lidhje rrjetore të kompjuterëve me të cilin arihet shpejtësi e madhe në përcjelljen e të dhënave.
    OCR (Optical Character Recognition) - njohje e simboleve optike. Program i cili identifikon shenjat e shkruara dhe ato të shtypura dhe pastaj krijon skedar tekstual.
    OEM (Original Equipment Manifacturer) - prodhues i komponenteve të ndryshëm, të cilët pastaj lidhen me klientin, e emri i tij figuron në kompjuter.
    Overflow - tejkalim. Gjendje e cila paraqitet si rezultat i operacionit aritmetik; e tejkalon kapacitetin e kujtesës për ruajtjen e rezultatit.
    Overload - ngarkim i tepërt. Ngarkim më i j madh sesa pajisja; mund ta mban atë për të cilën është konstruktuar.
    Overstrike - nënvizim.
    Overtype - shkrim përmbi tekst.
    Overwrite - mbulim i informatës e cila më parë ka qenë në atë vend.
    P
    Page break - ndërprerje e faqes. Vend ku mbaron një faqe dhe fillon faqja tjetër.
    Page layout - pamje e faqes
    Ppm (pages per minute) - faqe në minute. Njësi matëse e shpejtësisë së shtypësit gjatë shtypjes.
    Pagination - operacion automatik te programet për përpunimin e tekstit, i cili shërben për renditjen e tekstit nëpër faqe me numerimin e tyre.
    Palmtop computer - kompjuter i vogël i cili mund të mbahet në një dorë.
    PASCAL - Paskali. Gjuhë kompjuterike.
    Password - Fjalë e fshehur e cila përdoret për hyrje në sistemin kompjuterik.
    Patch - arnim. Ndryshim i kodit programor, i cili zakonisht bëhet pas mbarimit të softuerit me qëllim që të përmirësohen disa gabime.
    Path name - emri i datotekës së bashku me rrugën me të cilën arihet deti tek ajo.
    Pause - pauzë. Tast ose urdhër i cili përkohësisht e ndërpren punën e ndonjë programi.
    Peer-to-peer - rrjet lokal ku çdo kompjuter i kyçur është i barabartë. Në rrjet nuk ekziston server.
    Peripheral device - pajisje e harduerit e cila kyçet në kompjuter.
    Permanent SWAP file - skedar i përhershëm në Windows me të cilin shtresohen të dhënat dhe instruksionet programore kur nuk mund të vendosen në kujtesën RAM.
    PCMCIA (Personal Computer Memory Card International Association) - komitet i cili krijoj standarde për memorje me kapacitet më të madh e aplikuar te kompjuterët laptop.
    PIXEL (Picture Element) - Element më i vogël i monitorit kompjuterik i cili mundë të kontroliohet. Sa më i madh të jetë numri i pikselave, aq më e mirë është rezoluta.
    Pirate - person i cili merret me formën ilegale të kopjimit të softuerave.
    Plasma display - teknologji e përdorur për konstruimin e ekranit te kompjuterët laptop.
    Plotter - vizatues. Pajisje e cila shërben për vizatimin e rezultateve të përfituara nga kompjuteri.
    Plug and play - kyçe dhe puno. Pajisje të cilat kompjuteri automatikisht i detekton dhe i instalon drajverat e nevojshëm në të.
    Pointer - tregues. Fotografi e vogël në ekran, zakonisht në formë të shigjetës; lëvizjet e saja kontrollohen nëpërmjet minakut.
    Port - portë; lidhje; hyrje.
    Portability - përcjellshmëri. Cilësi e programave kompjuterike që të mund të adaptohen në lloj-lloj tipash të kompjuterëve.
    Power supply - furnizues i rrymes te kompjuteri.
    Print queue - pritje, rend për shtyp.
    Print server - zakonisht njëri prej kompjuterëve në rrjet i cili dirigjon me të gjitha kërkesat për shtyp dhe me të gjithë shtypësit që janë të lidhura në rrjet.
    Printer driver - softuer i cili i mundëson kompjuterit që të punojë me shtypësin.
    Procedure - rradhitje e instruksioneve kompjuterike të cilat bashkarisht veprojnë për një nevojë dhe detyrë të caktuar.
    Processing - përpunim i të dhënave.
    Programming language - gjuhë programore me të cilën programeri e shkruan programin kompjuterik.
    Prompt - shenjë për thirrje; shërben për shkruarjen e urdhërave.
    Purge - shlyerje pas së cilës të dhënat e shlyera nuk mund të kthehen më.
    Q
    Query - pyetje. Instruksion kompjuterik i cili i parashtron pyejte bazës së të dhënave.
    Quit - ndalje. Urdhër me të cilën para kohe ndalet ekzekutimi i programit.
    QWERTY - tastier në të cilën rreshti më i lartë i saj fillon me shkronjat Q, W, E, R, T, Y. Ekzistojnë edhe lloje tjera të tastierëve si per shembull QWERTZ.
    R
    Radio button - radio sustë. Mund të zgjedhim vetëm një sustë të këtij lloji në program.
    RAM (Random Access Memory) - kujtesa kryesore kompjuterike në të cilën janë të vendosura të dhënat të cilat përpunohen.
    Read-only - vetëm lexim. Të dhënat mund të lexohen, por jo edhe të ndryshohen.
    ROM (Read Only Memory) - kujtesa e pashlyeshme nga e cila mund të lexohen të dhënat.
    RTC (Real Time Clock) - Çip kompjuterik i cili ka funksion të orës që ta informojë kompjuterin për kohën e saktë, datën dhe vitin.
    Reboot - përsëri startim të kompjuterit, zakonisht për shkak të rënies së sistemit.
    Record - grup i të dhënave të cilat i takojnë një grupacioni. Për shembull, emri i ndonjërit, mbiemri, adresa dhe numri i telefonit.
    Recover - kthim në gjendjen normale të punës pas paraqitjes së gabimit në sistem.
    RAID (Redundant Array of Inexpensive Drives) - kombinim i më shumë disqeve me qëllim që të rritet siguria e të dhënave nga ndonjë humbje e paparashikuar.
    Refresh rate - shpejtësi për freski. Numër maksimal i fotografive që mund të shfaqen në ndonjë monitor për një sekondë. Paraqitet me herc.
    RDBMS (Relational Data Base Management System) - sistem për udhëheqjen e bazave të të dhënave.
    Remote computer - kompjuter i larguar.
    Remote control program - program me komandim prej së largu.
    Repeat delay - koha e nevojshme që të shtypet një tast e që të paraqitet karakteri i cli përgatitet që të dale në ekran.
    Reset button - sustë për resetim. Sustë në pjesën e përparme të shtëpizës së kompjuterit e cila shërben për vënien e sistemit në gjendjen fillestare të saj.
    Resolution - qartësi e përshkruarjes në ekran apo në shtypës.
    Response time - kohë për përgjigje nga ana e kompjuterit për ndonjë kërkesë përkatëse.
    Restart - startim i përsëritur i kompjuterit.
    Retreive - gjetje dhe ndarje në veçanti e ndonjë informate të përcaktuar.
    Retry - orvatje e sërishme për të kryer ndonjë instruksion të programit.
    Ring network - rrjet unazor.
    RJ-45 - konektor i cili i ngjan lidhjes telefonike, por ka 8 tela në vend që të ketë 4.
    Root directory - direktoriumi kryesor i një disku.
    Router - udhërëfyes. Pajisje rrjetore e cila i dërgon të dhënat në rrjet duke e zgjedhur rrugën më të mirë.
    S
    Safe mode - gjendje në të cilën startohet Windows-i kur paraqitet ndonjë konflikt në harduer.
    Save - shkrim i të dhënave në disk, ku nuk mund të humben pas mbylljes së kompjuterit.
    Scanner - skener. Mjet i cili në mënyrë optike lexon ndonjë dokument dhe e shndërron në skedar grafiko-digjital.
    Screen - ekran.
    Scroll - lëvizje e tekstit lart-poshtë.
    Search engine - program për kërkimin e të dhënave. Makina më të njohura për kërkim në internet janë: Yahoo, Altavista, Google etj.
    Server - kompjuter në rrjet i cili disa nga resurset e veta i vë në disponim të ndonjë kompjuteri tjetër.
    Session - koha në të cilën një shfrytëzues e kalon në rrjet.
    Set up - një sistem të vihet në gjendje pune.
    Shared file - skedar i përbashkët.
    Shut down - kryerje e punës së një sistemi operativ të kompjuterit ose çkyçje e kompjuterit.
    SMTP (Simple Mail Transfer Protocol) - protokoll i cili shfrytëzohet për udhëheqjen e këmbimit të postës elektronike ndërmjet dy kompjuterëve.
    Slave - i nënshtruar. Kompjuter i cili është i kontrolluar nga një kompjuter tjetër.
    Software - të gjitha programet të cilat mund të shfrytëzohen në një kompjuter.
    Software development tool - vegla për zhvillimin e programeve.
    Sort - renditje e të dhënave me radhitje të re.
    Sound card - kartë për zërim.
    Storage - kujtesë.
    String - varg i shenjave.
    SQL (Structured Query Language) - pako e programeve për udhëheqjen e bazave të të dhënave.
    Switch - ndërprerës.
    System software - softuer sistemor (p.sh. MS-DOS, Windows etj).

    English-Albanian dictionary > Fjalor i shkurtër terminoiogjik i informatikës

  • 122 doctrine

    доктрина, ( основные) принципы; принципиальные установки; основные руководящие положения; основные направления; см. тж. concept, policy, principle, strategy

    3F [find, fix and finish] doctrine — тактическое правило 3F (обнаружение, сковывание и уничтожение противника)

    M-D + 30 timeframe transition doctrine — (стратегическая) концепция полного перехода на военное положение за период со дня М до D + 30 (со дня мобилизации до начала военных действий + 30 суток)

    — logistical doctrine

    English-Russian military dictionary > doctrine

  • 123 Article 71

    The jurisdiction of the Russian Federation includes:
    a) adoption and amending of the Constitution of the Russian Federation and federal laws, control over their observance;
    b) federal structure and the territory of the Russian Federation; c) regulation and protection of the rights and freedoms of man and citizen; citizenship in the Russian Federation, regulation and protection of the rights of national minorities; d) establishment of the system of federal bodies of legislative, executive and judicial authority, the rules of their organization and activities, formation of federal bodies of state authority; e) federal state property and its management; f) establishment of the principles of federal policy and federal programmes in the sphere of state, economic, ecological, social, cultural and national development of the Russian Federation; g) establishment of legal groups for a single market; financial, currency, credit, and customs regulation, money issue, the principles of pricing policy; federal economic services, including federal banks; h) federal budget, federal taxes and dues, federal funds of regional development; i) federal power systems, nuclear power-engineering, fission materials, federal transport, railways, information and communication, outer space activities; j) foreign policy and international relations of the Russian Federation, international treaties and agreements of the Russian Federation, issues of war and peace; k) foreign economic relations of the Russian Federation; l) defence and security; military production; determination of rules of selling and purchasing weapons, ammunition, military equipment and other military property; production of poisonous substances, narcotic substances and rules of their use; m) determination of the status and protection of the state border, territorial sea, air space, exclusive economic zone and continental shelf of the expenditures; n) judicial system, procurator's office, criminal, criminal procedure and criminal-executive legislation, amnesty and pardoning, civil, civil procedure and arbitration procedure legislation, legal regulation of intellectual property; o) federal law of conflict of laws; p) meteorological service, standards, metric system, horometry accounting, geodesy and cartography, names of geographical units, official statistics and accounting; q) state awards and honourary titles of the Russian Federation; r) federal state service.
    __________
    <На русском языке см. [ref dict="The Constitution of Russia (Russian)"]Статья 71[/ref]> <На немецком языке см. [ref dict="The Constitution of Russia (German)"]Artikel 71[/ref]> <На французском языке см. [ref dict="The Constitution of Russia (French)"]Article 71[/ref]>

    The Constitution of Russia. English-Russian dictionary > Article 71

  • 124 expenditure

    n
    1) расход, расходование; трата, потребление
    3) расходы, затраты, издержки

    - accrued expenditures
    - actual gross expenditures
    - additional expenditures
    - administrative expenditures
    - advertising expenditures
    - aggregate expenditures
    - agricultural expenditures
    - armament expenditures
    - brand advertising expenditures
    - budget expenditures
    - budgeted expenditures
    - budget loan expenditures
    - business expenditures
    - capital expenditures
    - capital expenditures on equipment
    - capital goods expenditures
    - cash expenditures
    - consumption expenditures
    - cumulative expenditures
    - current expenditures
    - defence expenditures
    - design expenditures
    - development expenditures
    - environmental expenditures
    - estimated expenditures
    - excess expenditures
    - extra expenditures
    - extra-budgetary expenditures
    - extraordinary expenditures
    - federal expenditures
    - fixed capital expenditures
    - foreign expenditure
    - general average expenditures
    - general government expenditures
    - government expenditures
    - government capital expenditures
    - government loan expenditures
    - health expenditures
    - housing expenditures
    - idle facility expenditure
    - indirect expenditures
    - induced expenditures
    - initial expenditures
    - initial capital expenditures
    - internal administrative expenditures
    - investment expenditures
    - labour expenditure
    - lavish expenditures
    - lobbying expenditures
    - maintenance expenditures
    - maximum expenditures
    - military expenditures
    - minimum expenditures
    - motor expenditures
    - national expenditures
    - nonproductive expenditures
    - nonrecurrent expenditures
    - nonrecurring expenditures
    - operating expenditures
    - operational expenditures
    - passenger service expenditures
    - personal consumption expenditures
    - planned expenditures
    - port expenditures
    - productive expenditures
    - promotional expenditures
    - public expenditures
    - public capital expenditures
    - publicity expenditures
    - recoverable expenditures
    - recurrent expenditures
    - recurring expenditures
    - rent expenditure
    - research expenditures
    - research and development expenditures
    - revenue expenditures
    - routine expenditures
    - ruinous expenditures
    - running expenditures
    - social expenditures
    - social security expenditures
    - state expenditures
    - taxable expenditures
    - total expenditures
    - transfer expenditures
    - unallocable expenditures
    - unproductive expenditures
    - waste expenditure
    - wasteful expenditures
    - welfare expenditures
    - work time expenditures
    - expenditure of capital
    - expenditures of future periods
    - expenditure of human labour
    - expenditure of labour power
    - expenditures charged to a capital account
    - expenditures charged to a depreciation reserve
    - expenditures on personnel
    - expenditures on selling effort
    - expenditures on state apparatus
    - expenditures per unit of output
    - free of all expenditures
    - allocate expenditures
    - approve expenditures
    - authorize expenditures
    - cover expenditures
    - cut expenditures
    - draw in expenditures
    - incur expenditures
    - meet expenditures
    - overestimate expenditures
    - prescribe expenditure
    - reduce expenditures
    - restrict expenditures
    - sequestrate expenditures
    - slash expenditure
    - undertake expenditures

    English-russian dctionary of contemporary Economics > expenditure

  • 125 market

    1. n
    1) рынок (сбыта)
    - maintain open markets for smb.'s manufactured goods
    3) торговля; сбыт; спрос; ком. рыночная цена (тж. market price)
    •
    2. v
    находить рынок сбыта; сбывать (что-л.)

    English-russian dctionary of diplomacy > market

  • 126 Chronology

      15,000-3,000 BCE Paleolithic cultures in western Portugal.
      400-200 BCE Greek and Carthaginian trade settlements on coast.
      202 BCE Roman armies invade ancient Lusitania.
      137 BCE Intensive Romanization of Lusitania begins.
      410 CE Germanic tribes — Suevi and Visigoths—begin conquest of Roman Lusitania and Galicia.
      714—16 Muslims begin conquest of Visigothic Lusitania.
      1034 Christian Reconquest frontier reaches Mondego River.
      1064 Christians conquer Coimbra.
      1139 Burgundian Count Afonso Henriques proclaims himself king of Portugal; birth of Portugal. Battle of Ourique: Afonso Henriques defeats Muslims.
      1147 With English Crusaders' help, Portuguese seize Lisbon from Muslims.
      1179 Papacy formally recognizes Portugal's independence (Pope Alexander III).
      1226 Campaign to reclaim Alentejo from Muslims begins.
      1249 Last Muslim city (Silves) falls to Portuguese Army.
      1381 Beginning of third war between Castile and Portugal.
      1383 Master of Aviz, João, proclaimed regent by Lisbon populace.
      1385 April: Master of Aviz, João I, proclaimed king of Portugal by Cortes of Coimbra. 14 August: Battle of Aljubarrota, Castilians defeated by royal forces, with assistance of English army.
      1394 Birth of "Prince Henry the Navigator," son of King João I.
      1415 Beginning of overseas expansion as Portugal captures Moroccan city of Ceuta.
      1419 Discovery of Madeira Islands.
      1425-28 Prince D. Pedro, older brother of Prince Henry, travels in Europe.
      1427 Discovery (or rediscovery?) of Azores Islands.
      1434 Prince Henry the Navigator's ships pass beyond Cape Bojador, West Africa.
      1437 Disaster at Tangier, Morocco, as Portuguese fail to capture city.
      1441 First African slaves from western Africa reach Portugal.
      1460 Death of Prince Henry. Portuguese reach what is now Senegal, West Africa.
      1470s Portuguese explore West African coast and reach what is now Ghana and Nigeria and begin colonizing islands of São Tomé and Príncipe.
      1479 Treaty of Alcáçovas between kings of Portugal and Spain.
      1482 Portuguese establish post at São Jorge da Mina, Gold Coast (now Ghana).
      1482-83 Portuguese navigator Diogo Cão reaches mouth of Congo River and Angola.
      1488 Navigator Bartolomeu Dias rounds Cape of Good Hope, South Africa, and finds route to Indian Ocean.
      1492-93 Columbus's first voyage to West Indies.
      1493 Columbus visits Azores and Portugal on return from first voyage; tells of discovery of New World. Treaty of Tordesillas signed between kings of Portugal and Spain: delimits spheres of conquest with line 370 leagues west of Cape Verde Islands (claimed by Portugal); Portugal's sphere to east of line includes, in effect, Brazil.
       King Manuel I and Royal Council decide to continue seeking all-water route around Africa to Asia.
       King Manuel I expels unconverted Jews from Portugal.
      1497-99 Epic voyage of Vasco da Gama from Portugal around Africa to west India, successful completion of sea route to Asia project; da Gama returns to Portugal with samples of Asian spices.
      1500 Bound for India, Navigator Pedro Álvares Cabral "discovers" coast of Brazil and claims it for Portugal.
      1506 Anti-Jewish riots in Lisbon.
       Battle of Diu, India; Portugal's command of Indian Ocean assured for some time with Francisco de Almeida's naval victory over Egyptian and Gujerati fleets.
       Afonso de Albuquerque conquers Goa, India; beginning of Portuguese hegemony in south Asia.
       Portuguese conquest of Malacca; commerce in Spice Islands.
      1519 Magellan begins circumnavigation voyage.
      1536 Inquisition begins in Portugal.
      1543 Portuguese merchants reach Japan.
      1557 Portuguese merchants granted Chinese territory of Macau for trading factory.
      1572 Luís de Camões publishes epic poem, Os Lusíadas.
      1578 Battle of Alcácer-Quivir; Moroccan forces defeat army of King Sebastião of Portugal; King Sebastião dies in battle. Portuguese succession crisis.
      1580 King Phillip II of Spain claims and conquers Portugal; Spanish rule of Portugal, 1580-1640.
      1607-24 Dutch conquer sections of Asia and Brazil formerly held by Portugal.
      1640 1 December: Portuguese revolution in Lisbon overthrows Spanish rule, restores independence. Beginning of Portugal's Braganza royal dynasty.
      1654 Following Dutch invasions and conquest of parts of Brazil and Angola, Dutch expelled by force.
      1661 Anglo-Portuguese Alliance treaty signed: England pledges to defend Portugal "as if it were England itself." Queen Catherine of Bra-ganza marries England's Charles II.
      1668 February: In Portuguese-Spanish peace treaty, Spain recognizes independence of Portugal, thus ending 28-year War of Restoration.
      1703 Methuen Treaties signed, key commercial trade agreement and defense treaty between England and Portugal.
      1750 Pombal becomes chief minister of King José I.
      1755 1 November: Massive Lisbon earthquake, tidal wave, and fire.
      1759 Expulsion of Jesuits from Portugal and colonies.
      1761 Slavery abolished in continental Portugal.
      1769 Abandonment of Mazagão, Morocco, last Portuguese outpost.
      1777 Pombal dismissed as chief minister by Queen Maria I, after death of José I.
      1791 Portugal and United States establish full diplomatic relations.
      1807 November: First Napoleonic invasion; French forces under Junot conquer Portugal. Royal family flees to colony of Brazil and remains there until 1821.
      1809 Second French invasion of Portugal under General Soult.
      1811 Third French invasion of Portugal under General Masséna.
      1813 Following British general Wellington's military victories, French forces evacuate Portugal.
      1817 Liberal, constitutional movements against absolutist monarchist rule break out in Brazil (Pernambuco) and Portugal (Lisbon, under General Gomes Freire); crushed by government. British marshal of Portugal's army, Beresford, rules Portugal.
       Liberal insurrection in army officer corps breaks out in Cadiz, Spain, and influences similar movement in Portugal's armed forces first in Oporto.
       King João VI returns from Rio de Janeiro, Brazil, and early draft of constitution; era of constitutional monarchy begins.
      1822 7 September: João VI's son Pedro proclaims independence of
       Brazil from Portugal and is named emperor. 23 September: Constitution of 1822 ratified.
       Portugal recognizes sovereign independence of Brazil.
       King João VI dies; power struggle for throne ensues between his sons, brothers Pedro and Miguel; Pedro, emperor of Brazil, abdicates Portuguese throne in favor of his daughter, D. Maria II, too young to assume crown. By agreement, Miguel, uncle of D. Maria, is to accept constitution and rule in her stead.
      1828 Miguel takes throne and abolishes constitution. Sections of Portugal rebel against Miguelite rule.
      1831 Emperor Pedro abdicates throne of Brazil and returns to Portugal to expel King Miguel from Portuguese throne.
      1832-34 Civil war between absolutist King Miguel and constitutionalist Pedro, who abandons throne of Brazil to restore his young daughter Maria to throne of Portugal; Miguel's armed forces defeated by those of Pedro. Miguel leaves for exile and constitution (1826 Charter) is restored.
      1834-53 Constitutional monarchy consolidated under rule of Queen Maria II, who dies in 1853.
      1851-71 Regeneration period of economic development and political stability; public works projects sponsored by Minister Fontes Pereira de Melo.
      1871-90 Rotativism period of alternating party governments; achieves political stability and less military intervention in politics and government. Expansion of colonial territory in tropical Africa.
       January: Following territorial dispute in central Africa, Britain delivers "Ultimatum" to Portugal demanding withdrawal of Portugal's forces from what is now Malawi and Zimbabwe. Portugal's government, humiliated in accepting demand under threat of a diplomatic break, falls. Beginning of governmental and political instability; monarchist decline and republicanism's rise.
       Anglo-Portuguese treaties signed relating to delimitation of frontiers in colonial Africa.
      1899 Treaty of Windsor; renewal of Anglo-Portuguese defense and friendship alliance.
      1903 Triumphal visit of King Edward VII to Portugal.
      1906 Politician João Franco supported by King Carlos I in dictatorship to restore order and reform.
      1908 1 February: Murder in Lisbon of King Carlos I and his heir apparent, Prince Dom Luís, by Portuguese anarchists. Eighteen-year-old King Manuel II assumes throne.
      1910 3-5 October: Following republican-led military insurrection in armed forces, monarchy falls and first Portuguese republic is proclaimed. Beginning of unstable, economically troubled, parliamentary republic form of government.
       May: Violent insurrection in Lisbon overturns government of General Pimenta de Castro; nearly a thousand casualties from several days of armed combat in capital.
       March: Following Portugal's honoring ally Britain's request to confiscate German shipping in Portuguese harbors, Germany declares war on Portugal; Portugal enters World War I on Allied side.
       Portugal organizes and dispatches Portuguese Expeditionary Corps to fight on the Western Front. 9 April: Portuguese forces mauled by German offensive in Battle of Lys. Food rationing and riots in Lisbon. Portuguese military operations in Mozambique against German expedition's invasion from German East Africa. 5 December: Authoritarian, presidentialist government under Major Sidónio Pais takes power in Lisbon, following a successful military coup.
      1918 11 November: Armistice brings cessation of hostilities on Western Front in World War I. Portuguese expeditionary forces stationed in Angola, Mozambique, and Flanders begin return trip to Portugal. 14 December: President Sidónio Pais assassinated. Chaotic period of ephemeral civil war ensues.
      1919-21 Excessively unstable political period, including January
      1919 abortive effort of Portuguese monarchists to restore Braganza dynasty to power. Republican forces prevail, but level of public violence, economic distress, and deprivation remains high.
      1921 October: Political violence attains peak with murder of former prime minister and other prominent political figures in Lisbon. Sectors of armed forces and Guarda Nacional Republicana are mutinous. Year of financial and corruption scandals, including Portuguese bank note (fraud) case; military court acquits guilty military insurrectionists, and one military judge declares "the country is sick."
       28 May: Republic overthrown by military coup or pronunciamento and conspiracy among officer corps. Parliament's doors locked and parliament closed for nearly nine years to January 1935. End of parliamentary republic, Western Europe's most unstable political system in this century, beginning of the Portuguese dictatorship, after 1930 known as the Estado Novo. Officer corps assumes reins of government, initiates military censorship of the press, and suppresses opposition.
       February: Military dictatorship under General Óscar Carmona crushes failed republican armed insurrection in Oporto and Lisbon.
       April: Military dictatorship names Professor Antônio de Oliveira Salazar minister of finance, with dictatorial powers over budget, to stabilize finances and rebuild economy. Insurrectionism among military elements continues into 1931.
      1930 Dr. Salazar named minister for colonies and announces balanced budgets. Salazar consolidates support by various means, including creation of official regime "movement," the National Union. Salazar engineers Colonial Act to ensure Lisbon's control of bankrupt African colonies by means of new fiscal controls and centralization of authority. July: Military dictatorship names Salazar prime minister for first time, and cabinet composition undergoes civilianization; academic colleagues and protégés plan conservative reform and rejuvenation of society, polity, and economy. Regime comes to be called the Estado Novo (New State). New State's constitution ratified by new parliament, the National Assembly; Portugal described in document as "unitary, corporative Republic" and governance influenced by Salazar's stern personality and doctrines such as integralism, Catholicism, and fiscal conservatism.
      1936 Violent instability and ensuing civil war in neighboring Spain, soon internationalized by fascist and communist intervention, shake Estado Novo regime. Pseudofascist period of regime features creation of imitation Fascist institutions to defend regime from leftist threats; Portugal institutes "Portuguese Youth" and "Portuguese Legion."
      1939 3 September: Prime Minister Salazar declares Portugal's neutrality in World War II. October: Anglo-Portuguese agreement grants naval and air base facilities to Britain and later to United States for Battle of the Atlantic and Normandy invasion support. Third Reich protests breach of Portugal's neutrality.
       6 June: On day of Allies' Normandy invasion, Portugal suspends mining and export of wolfram ore to both sides in war.
       8 May: Popular celebrations of Allied victory and Fascist defeat in Lisbon and Oporto coincide with Victory in Europe Day. Following managed elections for Estado Novo's National Assembly in November, regime police, renamed PIDE, with increased powers, represses opposition.
      1947 Abortive military coup in central Portugal easily crushed by regime. Independence of India and initiation of Indian protests against Portuguese colonial rule in Goa and other enclaves.
      1949 Portugal becomes founding member of NATO.
      1951 Portugal alters constitution and renames overseas colonies "Overseas Provinces." Portugal and United States sign military base agreements for use of air and naval facilities in Azores Islands and military aid to Lisbon. President Carmona dies in office, succeeded by General Craveiro Lopes (1951-58). July: Indians occupy enclave of Portuguese India (dependency of Damão) by means of passive resistance movement. August: Indian passive resistance movement in Portuguese India repelled by Portuguese forces with loss of life. December: With U.S. backing, Portugal admitted as member of United Nations (along with Spain). Air force general Humberto Delgado, in opposition, challenges Estado Novo's hand-picked successor to Craveiro Lopes, Admiral Américo Tomás. Delgado rallies coalition of democratic, liberal, and communist opposition but loses rigged election and later flees to exile in Brazil. Portugal joins European Free Trade Association (EFTA).
       January and February: Estado Novo rocked by armed African insurrection in northern Angola, crushed by armed forces. Hijacking of Portuguese ocean liner by ally of Delgado, Captain Henrique Galvão. April: Salazar defeats attempted military coup and reshuffles cabinet with group of younger figures who seek to reform colonial rule and strengthen the regime's image abroad. 18 December: Indian army rapidly defeats Portugal's defense force in Goa, Damão, and Diu and incorporates Portugal's Indian possessions into Indian Union. January: Abortive military coup in Beja, Portugal.
      1965 February: General Delgado and his Brazilian secretary murdered and secretly buried near Spanish frontier by political police, PIDE.
      1968 August and September: Prime Minister Salazar, aged 79, suffers crippling stoke. President Tomás names former cabinet officer Marcello Caetano as Salazar's successor. Caetano institutes modest reforms in Portugal and overseas.
      1971 Caetano government ratifies amended constitution that allows slight devolution and autonomy to overseas provinces in Africa and Asia. Right-wing loyalists oppose reforms in Portugal. 25 April: Military coup engineered by Armed Forces Movement overthrows Estado Novo and establishes provisional government emphasizing democratization, development, and decolonization. Limited resistance by loyalists. President Tomás and Premier Caetano flown to exile first in Madeira and then in Brazil. General Spínola appointed president. September: Revolution moves to left, as President Spínola, thwarted in his program, resigns.
       March: Military coup by conservative forces fails, and leftist response includes nationalization of major portion of economy. Polarization between forces and parties of left and right. 25 November: Military coup by moderate military elements thwarts leftist forces. Constituent Assembly prepares constitution. Revolution moves from left to center and then right.
       March: Constitution ratified by Assembly of the Republic. 25 April: Second general legislative election gives largest share of seats to Socialist Party (PS). Former oppositionist lawyer, Mário Soares, elected deputy and named prime minister.
      1977-85 Political pendulum of democratic Portugal moves from center-left to center-right, as Social Democratic Party (PSD) increases hold on assembly and take office under Prime Minister Cavaco Silva. July
      1985 elections give edge to PSD who advocate strong free-enterprise measures and revision of leftist-generated 1976 Constitution, amended modestly in 1982.
      1986 January: Portugal joins European Economic Community (EEC).
      1987 July: General, legislative elections for assembly give more than 50 percent to PSD led by Prime Minister Cavaco Silva. For first time, since 1974, Portugal has a working majority government.
      1989 June: Following revisions of 1976 Constitution, reprivatization of economy begins, under PS government.
       January: Presidential elections, Mário Soares reelected for second term. July: General, legislative elections for assembly result in new PSD victory and majority government.
       January-July: Portugal holds presidency of the Council of the European Economic Community (EEC). December: Tariff barriers fall as fully integrated Common Market established in the EEC.
       November: Treaty of Maastricht comes into force. The EEC officially becomes the European Union (EU). Portugal is signatory with 11 other member-nations.
       October: General, legislative elections for assembly result in PS victory and naming of Prime Minister Guterres. PS replace PSD as leading political party. November: Excavations for Lisbon bank uncover ancient Phoenician, Roman, and Christian ruins.
       January: General, presidential elections; socialist Jorge Sampaio defeats PSD's Cavaco Silva and assumes presidency from Dr. Mário Soares. July: Community of Portuguese Languages Countries (CPLP) cofounded by Portugal and Brazil.
       May-September: Expo '98 held in Lisbon. Opening of Vasco da Gama Bridge across Tagus River, Europe's longest (17 kilometers/ 11 miles). June: National referendum on abortion law change defeated after low voter turnout. November: National referendum on regionaliza-tion and devolution of power defeated after another low voter turnout.
       October: General, legislative elections: PS victory over PSD lacks clear majority in parliament. Following East Timor referendum, which votes for independence and withdrawal of Indonesia, outburst of popular outrage in streets, media, and communications of Portugal approves armed intervention and administration of United Nations (and withdrawal of Indonesia) in East Timor. Portugal and Indonesia restore diplomatic relations. December: A Special Territory since 1975, Colony of Macau transferred to sovereignty of People's Republic of China.
       January-June: Portugal holds presidency of the Council of the EU; end of Discoveries Historical Commemoration Cycle (1988-2000).
       United Nations forces continue to occupy and administer former colony of East Timor, with Portugal's approval.
       January: General, presidential elections; PS president Sampaio reelected for second term. City of Oporto, "European City of Culture" for the year, hosts arts festival. December: Municipal elections: PSD defeats PS; socialist prime minister Guterres resigns; President Sampaio calls March parliamentary elections.
       1 January: Portugal enters single European Currency system. Euro currency adopted and ceases use of former national currency, the escudo. March: Parliamentary elections; PSD defeats PS and José Durão Barroso becomes prime minister. Military modernization law passed. Portugal holds chairmanship of Organization for Security and Co-operation in Europe (OSCE).
       May: Municipal law passed permitting municipalities to reorganize in new ways.
       June: Prime Minister Durão Barroso, invited to succeed Romano Prodi as president of EU Commission, resigns. Pedro Santana Lopes becomes prime minister. European Parliament elections held. Conscription for national service in army and navy ended. Mass grave uncovered at Academy of Sciences Museum, Lisbon, revealing remains of several thousand victims of Lisbon earthquake, 1755.
       February: Parliamentary elections; PS defeats PSD, socialists win first absolute majority in parliament since 1975. José Sócrates becomes prime minister.
       January: Presidential elections; PSD candidate Aníbal Cavaco Silva elected and assumes presidency from Jorge Sampaio. Portugal's national soccer team ranked 7th out of 205 countries by international soccer association. European Union's Bologna Process in educational reform initiated in Portugal.
       July-December: Portugal holds presidency of the Council of the European Union. For reasons of economy, Portugal announces closure of many consulates, especially in France and the eastern US. Government begins official inspections of private institutions of higher education, following scandals.
      2008 January: Prime Minister Sócrates announces location of new Lisbon area airport as Alcochete, on south bank of Tagus River, site of air force shooting range. February: Portuguese Army begins to receive new modern battle tanks (Leopard 2 A6). March: Mass protest of 85,000 public school (primary and secondary levels) teachers in Lisbon schools dispute recent educational policies of minister of education and prime minister.

    Historical dictionary of Portugal > Chronology

  • 127 department

    department [dɪ'pɑ:tmənt]
    (a) Administration & Politics (division) département m; (ministry) ministère m;
    ∎ she works in the housing department elle travaille au ministère du Logement
    (b) (in company, organization) service m;
    ∎ the sales/personnel department le service commercial/du personnel;
    ∎ the complaints department le service des réclamations
    (c) (field, responsibility) domaine m;
    ∎ recruiting staff is not my department le recrutement du personnel n'est pas mon domaine ou de mon ressort;
    ∎ figurative cooking's not really my department la cuisine n'est pas vraiment mon domaine ou ma spécialité
    (d) (in shop) rayon m;
    ∎ the toy department le rayon des jouets
    (e) (in university) département m;
    ∎ the French/maths department (at school) = ensemble des professeurs de français/de mathématique d'un établissement d'enseignement secondaire sous la responsabilité de l'un d'entre eux
    (f) Geography département m
    ►► British Department of Culture, Media and Sport ministère m de la culture, de la communication et des sports;
    American Department of Defense ministère m de la Défense;
    British Department of Education and Employment = ministère britannique de l'Éducation et de l'Emploi;
    American Department of Education ministère m de l'Éducation nationale;
    American Department of Energy = ministère américain de l'Énergie;
    British formerly Department of the Environment ministère m de l'environnement;
    British Department of the Environment, Transport and the Regions = Ministère britannique de l'Environnement, des Transports et des Régions;
    British Department of Health ministère m de la Santé;
    American formerly Department of Health, Education and Welfare = ancien ministère américain de l'Éducation et de la Santé publique;
    American Department of Health and Human Services ministère m de la Santé;
    American formerly Department of Housing and Urban Development ministère m du logement et de la ville;
    British Department for International Development = secrétariat d'État à la Coopération;
    American Department of the Interior = ministère de l'Intérieur;
    American Department of Justice ministère m de la Justice;
    American Department of Labor = ministère de l'Emploi et de la Solidarité;
    American Department of Motor Vehicles = service des immatriculations et des permis de conduire aux États-Unis;
    British Department of National Heritage ≃ ministère m du patrimoine national;
    British Department of Public Works ≃ ministère m de l'Équipement;
    British Department of Social Security ≃ ministère m des Affaires sociales;
    American Department of State Département m d'État, ≃ ministère m des Affaires étrangères;
    department store grand magasin m;
    American Department of Trade ministère m du commerce;
    British Department of Trade and Industry ministère m du commerce et de l'industrie;
    British Department of Transport, American Department of Transportation ministère m des Transports

    Un panorama unique de l'anglais et du français > department

  • 128 master project plan

    "A deliverable of the planning phase for a development project. It consolidates feature team and role plans. The master project plan includes a budget plan, capacity plan, communications plan, deployment plan, development plan, pilot plan, purchasing and facilities plan, security plan, test plan, and training plan."

    English-Arabic terms dictionary > master project plan

Страницы

См. также в других словарях:

  • Development studies — is a multidisciplinary branch of social science which addresses issues of concern to developing countries. It has historically placed a particular focus on issues related to social and economic development, and its relevance may therefore extend… …   Wikipedia

  • Security sector reform — (SSR) is a concept to reform or rebuild a state s security sector that emerged first in the 1990s in Eastern Europe. It starts where a dysfunctional security sector is unable to provide security to the state and its people effectively and under… …   Wikipedia

  • Development Research Center of the State Council — 国务院发展研究中心 Guówùyuàn Fāzhǎn Yánjiū Zhōngxīn Agency overview Jurisdiction …   Wikipedia

  • Development aid — Development aid, German stamp (1981). Development aid or development cooperation (also development assistance, technical assistance, international aid, overseas aid, Official Development Assistance (ODA) or foreign aid) is aid given by… …   Wikipedia

  • Development Bureau — 發展局 Emblem of the Hong Kong SAR Agency overview Formed …   Wikipedia

  • Security Service Field — Security Service Field, formerly known as Sky Sox Stadium, is a professional baseball stadium on the eastern edge of Colorado Springs, Colorado. The stadium is the home of the Colorado Springs Sky Sox, the AAA level affiliate of the Colorado… …   Wikipedia

  • Security — is the condition of being protected against danger, loss, and criminals. In the general sense, security is a concept similar to safety. The nuance between the two is an added emphasis on being protected from dangers that originate from outside.… …   Wikipedia

  • Security guard — Private factory guard Occupation Activity sectors Security Description A security guard (or security officer) is a person who is paid to protect pro …   Wikipedia

  • Security controls — are safeguards or countermeasures to avoid, counteract or minimize security risks. To help review or design security controls, they can be classified by several criteria, for example according to the time that they act, relative to a security… …   Wikipedia

  • Development economics — is a branch of economics which deals with economic aspects of the development process in low income countries. Its focus is not only on methods of promoting economic growth and structural change but also on improving the potential for the mass of …   Wikipedia

  • Security Service Field — Généralités Noms p …   Wikipédia en Français

Поделиться ссылкой на выделенное

Прямая ссылка:
… Нажмите правой клавишей мыши и выберите «Копировать ссылку»