-
41 Fraus
1.fraus, fraudis ( gen. plur. fraudium, Cic. Off. 3, 18, 75; id. Pis. 19, 44; Dig. 9, 2, 23, § 4 al.:I.fraudum,
Tac. A. 6, 21; Gell. 14, 2, 6; Claud. Laud. Stil. 2, 214; archaic form dat. sing. frudi, Lucr. 6, 187 Lachm.; cf. acc. frudem, id. 2, 187; acc. to Cod. Quadrat.; nom. plur. frudes, Naev. B. Pun. 1, 1), f. [perh. root dhru-, bend, injure; Sanscr. dhru-ti, deception; cf. Gr. titrôskô, wound, thrauô, break, and Lat. frustum, frustra, Corss. Ausspr. 1, 150; Curt. Gr. Etym. p. 222], a cheating, deceit, imposition, fraud (class. in sing. and plur.; syn.: dolus, fallacia, calliditas, etc.).Lit.:II.cum duobus modis, id est aut vi aut fraude fiat injuria, fraus quasi vulpeculae, vis leonis videtur: utrumque homini alienissimum, sed fraus odio digna majore,
Cic. Off. 1, 13 fin.:nonne ab imis unguibus usque ad verticem summum ex fraude, fallaciis, mendaciis constare totus videtur?
id. Rosc. Com. 7, 20:fraus fidem in parvis sibi praestruit, ut, cum operae pretium sit, cum mercede magna fallat,
Liv. 28, 42:hostes sine fide tempus atque occasionem fraudis ac doli quaerunt,
Caes. B. C. 2, 14, 1:fraude ac dolo aggressus est (urbem),
Liv. 1, 53, 4:per summam fraudem et malitiam,
Cic. Quint. 18, 56:in fraudem obsequio impelli,
id. Lael. 24, 89:metuo in commune, ne quam fraudem frausus siet,
Plaut. As. 2, 2, 20:fraudis, sceleris, parricidii, perjurii plenus,
id. Rud. 3, 2, 37:Litavici fraude perspecta,
Caes. B. G. 7, 40, 6:legi fraudem facere,
i. e. to circumvent, evade, Plaut. Mil. 2, 2, 9; cf.: contra legem facit, qui id facit, quod lex prohibet;in fraudem vero legis, qui salvis verbis legis sententiam ejus circumvenit. Fraus enim legi fit, ubi, quod fieri noluit, fieri autem non vetuit, id fit, etc.,
Dig. 1, 3, 29 and 30:quod emancipando filium fraudem legi fecisset,
Liv. 7, 16 fin.:facio fraudem senatusconsulto,
Cic. Att. 4, 12:inventum deverticulum est in fraude earum (legum), gallinaceos quoque pascendi,
Plin. 10, 50, 71, § 140:si quid in fraudem creditorum factum sit,
Dig. 42, 8, 6, § 8 al.:sese dedere sine fraude constituunt,
without deception, honorably, Caes. B. C. 2, 22, 1:sine fraude Punicum emittere praesidium,
Liv. 24, 47, 8 (in another sense under II. C. 2.):audax Iapeti genus (Prometheus) Ignem fraude malā gentibus intulit,
Hor. C. 1, 3, 28:aliter enim ad sororis filios quam concordiae fraude pervenire non poterat,
by the deceitful pretence of unanimity, Just. 24, 2:bestiae cibum ad fraudem suam positum aspernuntur,
Liv. 41, 23.—In plur.:exagitabantur omnes ejus fraudes atque fallaciae,
deceptions, Cic. Clu. 36, 101:qui fons est fraudium, maleficiorum, scelerum omnium,
id. Off. 3, 18, 75:noctem peccatis et fraudibus objice nubem,
Hor. Ep. 1, 16, 62:(Europe) scatentem Beluis pontum mediasque fraudes Palluit audax,
id. C. 3, 27, 28.Transf.A.Concr., of persons as a term of reproach, a cheater, deceiver, a cheat (ante-class and rare):B.fur, fugitive, fraus populi, Fraudulente,
Plaut. Ps. 1, 3, 131:gerro, iners, fraus, heluo, ganeo,
Ter. Heaut. 5, 4, 10.—In gen., a bad action, offence, crime (class.):C.otio aptus in fraudem incidi,
Plaut. Trin. 3, 2, 32 Brix ad loc.:est enim periculum, ne aut neglectis iis (rebus divinis) impia fraude, aut susceptis anili superstitione obligemur,
Cic. Div. 1, 4 fin.:si C. Rabirius fraudem capitalem admisit, quod arma contra L. Saturninum tulit,
id. Rab. Perd. 9, 26:scelus frausque,
id. de Or. 1, 46, 202:suscepta fraus,
id. Pis. 18 fin.:nocituram postmodo te natis fraudem committere,
Hor. C. 1, 28, 31.—In plur.:re publica violanda fraudes inexpiabiles concipere,
Cic. Tusc. 1, 30, 72.—In pass. signif., a being deceived, selfdeception, delusion, error, mistake (class.):2. (α).is me in hanc illexit fraudem,
Plaut. Mil. 5, 42:imperitos in fraudem illicis,
Ter. And. 5, 4, 8 Ruhnk.; cf.: oculi, supercilia, frons, vultus denique totus... hic in fraudem homines impulit;hic eos, quibus erat ignotus, decepit, fefellit, induxit,
Cic. Pis. 1, 1:nos in fraudem induimus frustraminis ipsi,
Lucr. 4, 417:quemquam pellicere in fraudem,
id. 5, 1005:jacere in fraudem,
id. 4, 1206: in fraudem deducere, Planc. ap. Cic. Fam. 10, 23, 4:in fraudem incidere,
Cic. Att. 11, 16, 1; cf.:in fraudem in re publica delabi,
id. de Or. 3, 60, 226:ne tibi dent in eo flammarum corpora fraudem,
Lucr. 2, 187:ne tibi sit frudi, quod nos inferne videmus, etc.,
id. 6, 187:quem (Euryalum) jam manus omnis Fraude loci et noctis... oppressum rapit,
deception as to, ignorance of, Verg. A. 9, 397.—Prop., produced by deception or ignorance: aliud fraus est, aliud poena;(β).fraus enim sine poena esse potest, poena sine fraude esse non potest. Poena est noxae vindicta, fraus et ipsa noxa dicitur et quasi poenae quaedam praeparatio,
Dig. 50, 16, 131.—Injury, hurt, harm, in gen. (in the best prose confined to the phrases, sine fraude and fraudi esse; v. infra):2.tuis nunc cruribus scapulisque fraudem capitalem hinc creas,
Plaut. Mil. 2, 3, 23:id mihi fraudem tulit,
Cic. Att. 7, 26, 2:esse alicui fraudi aut crimini,
to tend to his injury, id. Mur. 35, 73; cf.:quae res nemini umquam fraudi fuit,
id. Clu. 33, 91; id. Att. 5, 21, 12; id. Phil. 5, 12, 34; 8, 11, 33; id. Rosc. Am. 17, 49:latum ad populum est, ne C. Servilio fraudi esset, quod, etc.,
Liv. 30, 19, 9 al.: sine fraude, or archaic SE (SED) FRAVDE, without injury, without damage, without risk (= sine damno, sine noxa): SI PLVS MINVSVE SECVERVNT SE FRAVDE ESTO, Fragm. XII. Tab. ap. Gell. 20, 1, 49;v. sine: rex respondit: QVOD SINE FRAVDE MEA POPVLIQVE ROMANI QVIRITIVM FIAT, FACIO,
Liv. 1, 24, 5:ceterae multitudini diem statuit, ante quam sine fraude liceret ab armis discedere,
Sall. C. 36, 2; cf. Liv. 26, 12, 5; Hor. C. 2, 19, 20; id. C. S. 41:quis deus in fraudem, quae dura potentia nostra Egit?
Verg. A. 10, 72:jam nosces, ventosa ferat cui gloria fraudem,
id. ib. 11, 708.Fraus, personified, a deity, Cic. N. D. 3, 17, 44. In the service of Mercury, as the god of thieves, Mart. Cap. 1, § 51. -
42 fraus
1.fraus, fraudis ( gen. plur. fraudium, Cic. Off. 3, 18, 75; id. Pis. 19, 44; Dig. 9, 2, 23, § 4 al.:I.fraudum,
Tac. A. 6, 21; Gell. 14, 2, 6; Claud. Laud. Stil. 2, 214; archaic form dat. sing. frudi, Lucr. 6, 187 Lachm.; cf. acc. frudem, id. 2, 187; acc. to Cod. Quadrat.; nom. plur. frudes, Naev. B. Pun. 1, 1), f. [perh. root dhru-, bend, injure; Sanscr. dhru-ti, deception; cf. Gr. titrôskô, wound, thrauô, break, and Lat. frustum, frustra, Corss. Ausspr. 1, 150; Curt. Gr. Etym. p. 222], a cheating, deceit, imposition, fraud (class. in sing. and plur.; syn.: dolus, fallacia, calliditas, etc.).Lit.:II.cum duobus modis, id est aut vi aut fraude fiat injuria, fraus quasi vulpeculae, vis leonis videtur: utrumque homini alienissimum, sed fraus odio digna majore,
Cic. Off. 1, 13 fin.:nonne ab imis unguibus usque ad verticem summum ex fraude, fallaciis, mendaciis constare totus videtur?
id. Rosc. Com. 7, 20:fraus fidem in parvis sibi praestruit, ut, cum operae pretium sit, cum mercede magna fallat,
Liv. 28, 42:hostes sine fide tempus atque occasionem fraudis ac doli quaerunt,
Caes. B. C. 2, 14, 1:fraude ac dolo aggressus est (urbem),
Liv. 1, 53, 4:per summam fraudem et malitiam,
Cic. Quint. 18, 56:in fraudem obsequio impelli,
id. Lael. 24, 89:metuo in commune, ne quam fraudem frausus siet,
Plaut. As. 2, 2, 20:fraudis, sceleris, parricidii, perjurii plenus,
id. Rud. 3, 2, 37:Litavici fraude perspecta,
Caes. B. G. 7, 40, 6:legi fraudem facere,
i. e. to circumvent, evade, Plaut. Mil. 2, 2, 9; cf.: contra legem facit, qui id facit, quod lex prohibet;in fraudem vero legis, qui salvis verbis legis sententiam ejus circumvenit. Fraus enim legi fit, ubi, quod fieri noluit, fieri autem non vetuit, id fit, etc.,
Dig. 1, 3, 29 and 30:quod emancipando filium fraudem legi fecisset,
Liv. 7, 16 fin.:facio fraudem senatusconsulto,
Cic. Att. 4, 12:inventum deverticulum est in fraude earum (legum), gallinaceos quoque pascendi,
Plin. 10, 50, 71, § 140:si quid in fraudem creditorum factum sit,
Dig. 42, 8, 6, § 8 al.:sese dedere sine fraude constituunt,
without deception, honorably, Caes. B. C. 2, 22, 1:sine fraude Punicum emittere praesidium,
Liv. 24, 47, 8 (in another sense under II. C. 2.):audax Iapeti genus (Prometheus) Ignem fraude malā gentibus intulit,
Hor. C. 1, 3, 28:aliter enim ad sororis filios quam concordiae fraude pervenire non poterat,
by the deceitful pretence of unanimity, Just. 24, 2:bestiae cibum ad fraudem suam positum aspernuntur,
Liv. 41, 23.—In plur.:exagitabantur omnes ejus fraudes atque fallaciae,
deceptions, Cic. Clu. 36, 101:qui fons est fraudium, maleficiorum, scelerum omnium,
id. Off. 3, 18, 75:noctem peccatis et fraudibus objice nubem,
Hor. Ep. 1, 16, 62:(Europe) scatentem Beluis pontum mediasque fraudes Palluit audax,
id. C. 3, 27, 28.Transf.A.Concr., of persons as a term of reproach, a cheater, deceiver, a cheat (ante-class and rare):B.fur, fugitive, fraus populi, Fraudulente,
Plaut. Ps. 1, 3, 131:gerro, iners, fraus, heluo, ganeo,
Ter. Heaut. 5, 4, 10.—In gen., a bad action, offence, crime (class.):C.otio aptus in fraudem incidi,
Plaut. Trin. 3, 2, 32 Brix ad loc.:est enim periculum, ne aut neglectis iis (rebus divinis) impia fraude, aut susceptis anili superstitione obligemur,
Cic. Div. 1, 4 fin.:si C. Rabirius fraudem capitalem admisit, quod arma contra L. Saturninum tulit,
id. Rab. Perd. 9, 26:scelus frausque,
id. de Or. 1, 46, 202:suscepta fraus,
id. Pis. 18 fin.:nocituram postmodo te natis fraudem committere,
Hor. C. 1, 28, 31.—In plur.:re publica violanda fraudes inexpiabiles concipere,
Cic. Tusc. 1, 30, 72.—In pass. signif., a being deceived, selfdeception, delusion, error, mistake (class.):2. (α).is me in hanc illexit fraudem,
Plaut. Mil. 5, 42:imperitos in fraudem illicis,
Ter. And. 5, 4, 8 Ruhnk.; cf.: oculi, supercilia, frons, vultus denique totus... hic in fraudem homines impulit;hic eos, quibus erat ignotus, decepit, fefellit, induxit,
Cic. Pis. 1, 1:nos in fraudem induimus frustraminis ipsi,
Lucr. 4, 417:quemquam pellicere in fraudem,
id. 5, 1005:jacere in fraudem,
id. 4, 1206: in fraudem deducere, Planc. ap. Cic. Fam. 10, 23, 4:in fraudem incidere,
Cic. Att. 11, 16, 1; cf.:in fraudem in re publica delabi,
id. de Or. 3, 60, 226:ne tibi dent in eo flammarum corpora fraudem,
Lucr. 2, 187:ne tibi sit frudi, quod nos inferne videmus, etc.,
id. 6, 187:quem (Euryalum) jam manus omnis Fraude loci et noctis... oppressum rapit,
deception as to, ignorance of, Verg. A. 9, 397.—Prop., produced by deception or ignorance: aliud fraus est, aliud poena;(β).fraus enim sine poena esse potest, poena sine fraude esse non potest. Poena est noxae vindicta, fraus et ipsa noxa dicitur et quasi poenae quaedam praeparatio,
Dig. 50, 16, 131.—Injury, hurt, harm, in gen. (in the best prose confined to the phrases, sine fraude and fraudi esse; v. infra):2.tuis nunc cruribus scapulisque fraudem capitalem hinc creas,
Plaut. Mil. 2, 3, 23:id mihi fraudem tulit,
Cic. Att. 7, 26, 2:esse alicui fraudi aut crimini,
to tend to his injury, id. Mur. 35, 73; cf.:quae res nemini umquam fraudi fuit,
id. Clu. 33, 91; id. Att. 5, 21, 12; id. Phil. 5, 12, 34; 8, 11, 33; id. Rosc. Am. 17, 49:latum ad populum est, ne C. Servilio fraudi esset, quod, etc.,
Liv. 30, 19, 9 al.: sine fraude, or archaic SE (SED) FRAVDE, without injury, without damage, without risk (= sine damno, sine noxa): SI PLVS MINVSVE SECVERVNT SE FRAVDE ESTO, Fragm. XII. Tab. ap. Gell. 20, 1, 49;v. sine: rex respondit: QVOD SINE FRAVDE MEA POPVLIQVE ROMANI QVIRITIVM FIAT, FACIO,
Liv. 1, 24, 5:ceterae multitudini diem statuit, ante quam sine fraude liceret ab armis discedere,
Sall. C. 36, 2; cf. Liv. 26, 12, 5; Hor. C. 2, 19, 20; id. C. S. 41:quis deus in fraudem, quae dura potentia nostra Egit?
Verg. A. 10, 72:jam nosces, ventosa ferat cui gloria fraudem,
id. ib. 11, 708.Fraus, personified, a deity, Cic. N. D. 3, 17, 44. In the service of Mercury, as the god of thieves, Mart. Cap. 1, § 51. -
43 hiulcus
I.Lit. (only poet.):* B. II.ubi hiulca siti findit Canis aestifer arva,
Verg. G. 2, 353:Aegyptus,
Stat. Th. 4, 708:venae fluminis,
id. ib. 9, 450:juga montis Tauri,
Sol. 38 fin.:nubes, Claud. Cons. Prob. et Olybr. 206: nimbi,
id. Rapt. Pros. 2, 230:vulnus,
Sid. Ep. 6, 7:ova,
Claud. III. Cons. Hon. 4 praef.: mucro, i. e. ungues ferrei, Prud. steph. 10, 452:ictus,
id. ib. 5, 113.—Trop.A.Of speech, gaping, not well connected, forming a hiatus (class.):* B.struere verba sic, ut neve asper eorum concursus neve hiulcus sit, sed quodammodo coagmentatus et levis,
Cic. de Or. 3, 43, 171; cf.:hiulcae voces,
id. Or. 44, 150:nonnumquam hiulca etiam decent,
Quint. 9, 4, 36.—* Adv.: hiulcē (acc. to II. A.), of speech, in a gaping manner, with a hiatus:non aspere, non vaste, non rustice, non hiulce, sed presse et aequabiliter et leniter (loqui),
Cic. de Or. 3, 12, 45. -
44 infit
in-fit, v. def. (infĭunt, Mart. Cap. 2, § 220: infe arxai, Gloss.: infĭo, Varr. ap. Prisc. 8 fin.), he ( she, it), begins:II.infit me percontarier,
Plaut. As. 2, 2, 76: laudare formam virginis, id. Rud. prol. 51. postulare plorans ejulans, ut, etc., id. Aul. 2, 4, 39:commutare animum (with adoritur),
Lucr. 3, 515:erigere caput,
id. 5, 1208:ita farier,
Verg. A. 11, 242. —In partic.A.He begins to speak:B.his vocibus infit,
Verg. A. 5, 708; cf.:talibus,
id. ib. 10, 860:tum ita Tullus infit: Romani, etc.,
Liv. 1, 28, 4; cf. with acc. and inf.:ibi infit, annum se tertium et octogesimum agere,
Liv. 3, 71, 6. —In gen., he speaks, Prud. Apoth. 805. -
45 insido
in-sīdo, sēdi ( perf. insidi, Amm. 28, 6, 4), sessum, 3, v. n. and a., to sit down in or on, to settle on; constr. with dat. ( poet. and post-Aug.).I.Lit.A.In gen.:B.apes floribus insidunt,
Verg. A. 6, 708:inscia Dido, Insidat quantus miserae deus,
id. ib. 1, 719;volucres metuunt insidere ramis,
Luc. 3, 407. — With acc.:locum,
Stat. Th. 2, 151:apex insiditur astris,
id. ib. 2, 36:littera "i" sibi insidit, coniicit enim est ab illo jacit,
coalesces, Quint. 1, 4, 11:digitos membris,
sink into, Ov. M. 10, 257.—In partic., to occupy, keep possession of a place.(α).With dat.:(β).iniquis silvis,
Verg. A. 11, 531.—With acc.:II.tumulos,
Liv. 8, 24:Aventinum,
id. 9, 34:viam,
id. 21, 34:arcem,
id. 26, 44:collem,
Flor. 3, 23:ad itinera insidenda,
Liv. 24, 31:fauces,
id. 35, 11:saltus ab hoste insessus,
id. 7, 34:montes insessi,
Tac. A. 13, 39:quo jugum melius aptum cervicibus insidat,
may sit more closely on, Col. 2, 22, 2.—Trop., to be fixed, remain, be rooted in, adhere to:in memoria,
Cic. de Or. 2, 28:insedit in animo oratio,
id. Tusc. 2, 4:tibi insedisset suspicio,
id. Mil. 25:macula insedit in nomine,
id. de Imp. Pomp. 3: dum illa verba memoriae insidant, settle, i. e. remain fixed or rooted in the memory, Quint. 10, 7, 2. -
46 intervenio
inter-vĕnĭo, vēni, ventum, 4, v. n., rarely a., to come between, come upon, to come in during, to intervene, interrupt (class.; syn. intercedo).I.Lit., constr. with dat., rarely with acc.A.Of persons:B.sponsae pater intervenit,
Ter. And. 4, 3, 17:quin malo abscedas: ne interveneris, quaeso, dum resipiscit,
Plaut. Mil. 4, 8, 23:verens ne molesti vobis interveniremus,
Cic. de Or. 2, 3:casu Germani equites interveniunt,
Caes. B. G. 6, 37:orationi,
Liv. 1, 48:Statius intervenit nonnullorum querelis,
Cic. Q. Fr. 1, 2, 1.— With pro:pro sociis,
Flor. 1, 13, 6. — With ne:ne quid perperam fieret,
Suet. Tib. 33. —Of things.1.To come, be, or lie between:2. (α).medius paries intervenit,
Dig. 33, 3, 4:interveniente Ascanio lacu,
Plin. 5, 32, 43, § 148:interveniente flumine,
id. 5, 1, 1, § 13; 4, 21, 35, § 115.—With dat.:(β).nox proelio intervenit,
Liv. 23, 18:continuationi sermonis,
Quint. 9, 3, 23:verboque intervenit omni plangor,
Ov. M. 11, 708; so, of an oath in conversation: quoties lascivum intervenit illud, etc., Juv. 6, 194.—With acc. (only in Tacitus):II.ludorum diebus, qui cognitionem intervenerant,
Tac. A. 3, 23.—Transf.A.To take place meanwhile or among other things, to happen, occur:B.nulla mihi res posthac potest jam intervenire tanta, quae, etc.,
Ter. Heaut. 4, 3, 1:quae inter vos intervenerint, etc.,
id. Hec. 3, 2, 16:Epicurus exiguam dicit fortunam intervenire sapienti,
Cic. Fin. 1, 19:casus mirificus quidam intervenit,
has taken place, id. Fam. 7, 5, 2:interveniunt motu stellarum grandines, imbres,
Plin. 18, 25, 57, § 208:intervenit his cogitationibus avitum malum, regni cupido,
Liv. 1, 6.—To stand in the way of, to oppose, hinder, prevent, disturb:C.Sabinum bellum coeptis intervenit,
Liv. 1, 36:deliberationi metum pro republica intervenisse,
id. 2, 24:vilicum intervenientem flagellāsset,
Suet. Claud. 38:quis vestro Deus intervenit amori?
Calp. Ecl. 3, 23.—Leg. t. t.1.To interpose, become surety, Dig. 15, 1, 3, § 5; 50, 1, 17, § 15 al.—2.To conduct a suit in another ' s name, Gai. Inst. 4, 87; cf. 4, 86 init.:D.pro debitore,
id. ib. 4, 182.—To interfere, intermeddle, exercise one ' s authority:neque senatu interveniente,
Suet. Caes. 30:praetor interveniet,
Dig. 4, 3, 23. — Pass. impers.:si interventum est casu,
Cic. Top. 20:ubi de improviso est interventum mulieri,
Ter. Heaut. 2, 3, 40. -
47 jam
jam, adv. [for diam, collat. form of diem, cf. pri-dem, du-dum, Corss. Ausspr. I. p. 213; II. p. 850; but acc. to Curt. Gr. Etym. 398, 620; locat. form from pronom. stem ja].I.Of time, denoting a point or moment of time as coinciding with that of the action, etc., described.A.Of present time.1.As opp. to past or future, at this time, now, just now, at present, i. e. while I speak or write this.a.Jam alone:b.jamne autem, ut soles, deludis?
Plaut. Aul. 5, 11:jam satis credis sobrium esse me,
Ter. Eun. 4, 4, 36:saltus reficit jam roscida luna,
Verg. G. 3, 337:jam tenebris et sole cadente,
id. ib. 3, 401:jamque dies, ni fallor, adest,
id. A. 5, 49:jam advesperascit,
Ter. And. 3, 4, 2:reddere qui voces jam scit puer,
Hor. A. P. 158: stabat modo consularis, modo septemvir epulonum;jam neutrum,
Plin. Ep. 2, 11, 12:jam melior, jam, diva, precor,
Verg. A. 12, 179:Hem, scio jam quod vis dicere,
Plaut. Mil. 1, 1, 36:in ea (consuetudine) quaedam sunt jura ipsa jam certa propter vetustatem,
Cic. Inv. 2, 22, 67:jam tempus agi,
Verg. A. 5, 638:surgere jam tempus,
Cat. 62, 3.—Strengthened.(α).By repetition: jam jam, jam jamque (nearly = nunc), at this very time, precisely now:(β).jam jam intellego, Crasse, quod dicas,
Cic. de Or. 3, 24, 90:jam jam minime miror te otium perturbare,
id. Phil. 2, 34, 87:jam jam dolet quod egi, jam jamque paenitet,
Cat. 63, 73:jam jam linquo acies,
Verg. A. 12, 875:jam jamque video bellum,
Cic. Att. 16, 9 fin.:at illum ruere nuntiant et jam jamque adesse,
id. ib. 7, 20, 1; cf.:jam mihi, jam possim contentus vivere parvo,
Tib. 1, 1, 25 (7).—By nunc: jam nunc, just now, at this very time, as things now are:(γ).jam nunc irata non es,
Plaut. Am. 3, 2, 65:dux, jam nunc locatus in urbe,
Liv. 22, 38, 9; Hor. Ep. 2, 1, 127:quae cum cogito, jam nunc timeo quidnam, etc.,
Cic. Div. in Caecil. 13, 42:deliberationis ejus tempus ita jam nunc statui posse, etc.,
Liv. 31, 32, 3:ipsa Venus laetos jam nunc migravit in agros,
Tib. 2, 3, 3:nec jam nunc regina loquor,
Val. Fl. 8, 47; so,nunc jam (nunciam): secede huc nunciam,
Plaut. Capt. 2, 1, 23:audi nunciam,
Ter. And. 2, 1, 29:i nunciam,
id. Ad. 2, 1, 21: nunc jam sum expeditus, Cass. ap. Cic. Fam. 12, 12, 5:nunc jam nobis vobisque consulatus patet,
Liv. 7, 32, 14.—By tum:(δ).jam tum opifices funguntur munere,
Plin. 11, 21, 24, § 74; Verg. G. 2, 405; id. A. 1, 18.—By pridem, v. jampridem.—2.In contrast with the time at which something was expected.a.Of that which occurs sooner, already, so soon:b.quies (animos) aut jam exhaustos aut mox exhauriendos, renovavit,
Liv. 21, 21, 7:gravitate valetudinis, qua tamen jam paululum videor levari,
Cic. Fam. 6, 2, 1; 3, 8, 16:jamne ibis,
are you going so soon, Plaut. Men. 2, 3, 86; id. Rud. 2, 7, 26.—Of that which occurs later, at last, now, only now:3.ohe jam desine deos uxor gratulando obtundere,
Ter. Heaut. 5, 1, 8:postulo, Dave, ut redeat jam in viam,
id. And. 1, 2, 19:jamque sero diei subducit ex acie legionem faciendis castris,
Tac. A. 2, 21:jam sanguinis alti vis sibi fecit iter,
Luc. 2, 214.—Tandem or aliquando is often added:jam tandem ades ilico,
Plaut. Mil. 4, 2, 39:putamus enim utile esse te aliquando jam rem transigere,
Cic. Att. 1, 4, 1:jam tandem Italiae fugientis prendimus oras,
Verg. A. 6, 61; Liv. 22, 12, 10.—As continued from the past, already, by this time, ere now, till now, hitherto:4.et apud Graecos quidem jam anni prope quadrigenti sunt, etc.,
Cic. Or. 51, 171:obsolevit jam ista oratio,
id. de Imp. Pomp. 17, 52:nondum feminam aequavimus gloriā, et jam nos laudis satietas cepit?
Curt. 9, 6, 23.—With numerals and words specifying time:jam biennium est, cum mecum coepit rem gerere,
Plaut. Merc. 3, 1, 35; so,plus jam anno,
id. Curc. 1, 1, 14:sunt duo menses jam,
Cic. Rosc. Com. 3, 8:qui septingentos jam annos vivunt, etc.,
id. Fl. 26, 63:annum jam tertium et vicesimum regnat,
id. de Imp. Pomp. 3, 7; id. Fin. 2, 29, 94.—With imperatives, to express haste or impatience, like Engl. now, now, straightway, at once:5.quid miserum, Aenea, laceras? Jam parce sepulto,
Verg. A. 3, 41:sed jam age, carpe viam,
id. ib. 6, 629:et jam tu... illum adspice contra,
id. ib. 11, 373.—So in impetuous or passionate questions (freq. in Plaut.):Jam tu autem nobis praeturam geris?
Plaut. Ep. 1, 1, 23; cf. id. Aul. 5, 11; id. Bacch. 2, 2, 25.—Jam... jam, at one time... at another, now... now, at this time... at that:B.jamque eadem digitis jam pectine pulsat eburno,
Verg. A. 647:jamque hos cursu, jam praeterit illos,
id. ib. 4, 157:qui jam contento, jam laxo fune laborat,
Hor. S. 2, 7, 20:jam vino quaerens, jam somno fallere curas,
id. ib. 2, 7, 114:jam secundae, jam adversae res, ita erudierant, etc.,
Liv. 30, 30; Tib. 1, 2, 49; Ov. M. 1, 111.—Of past time.1.In the time just past, but now, a moment ago, a little while ago, just:2.videamus nunc quam sint praeclare illa his, quae jam posui, consequentia,
Cic. Fin. 3, 7, 26:Arsinoë et jam dicta Memphis,
Plin. 5, 9, 11, § 61:insulae praeter jam dictas,
id. 3, 26, 30, § 151:hiems jam praecipitaverat,
Caes. B. C. 3, 25, 1:domum quam tu jam exaedificatam habebas,
Cic. Att. 1, 6, 1.—Like English now, by this time, already.a.Alone:b.jam advesperascebat,
Liv. 39, 50:Hannibalem movisse ex hibernis, et jam Alpes transire,
id. 27, 39:et jam fama volans... domos et moenia complet,
Verg. A. 11, 139; 12, 582; Caes. B. G. 1, 11; 6, 6:jamque rubescebat Aurora,
Verg. A. 3, 521; 10, 260:ut semel inclinavit pugna, jam intolerabilis Romana vis erat,
Liv. 6, 32:cum decimum jam diem graviter ex intestinis laborarem,
Cic. Fam. 7, 26, 1.—Strengthened.(α).Jam jamque, Verg. A. 8, 708.—(β).By tum, as early as that:(γ).se jam tum gessisse pro cive,
Cic. Arch. 5, 11; Liv. 29, 1; Verg. 7, 738; Tac. Agr. 45.—By tunc (post-Aug.;3.once in Cic.),
Suet. Aug. 89; id. Ner. 7; Tac. H. 4, 50; Cic. Fam. 3, 12, 3 dub.—Of a time succeeding another time referred to, from that time, thenceforth, thereafter (esp. with a or ab, when it is often = Eng. even, very):C.qui aequom esse censent nos jam a pueris nasci senes,
Ter. Heaut. 2, 1, 2:quae me maxime sicuti jam a prima adolescentia delectarunt,
Cic. Fam. 1, 9, 67:benevolentia quae mihi jam a pueritia tua cognita est,
id. ib. 4, 7, 1:dederas enim jam ab adolescentia documenta,
id. Mil. 8, 22: jam ab illo tempore, cum, etc., from the very time when, etc., id. Fam. 2, 16, 9; cf.:urgerent philosophorum greges jam ab illo fonte et capite Socrate,
id. de Or. 1, 10, 42. —So with ex:jam ex quo ipse accepisset regnum,
ever since, Liv. 42, 11, 8.—Of future time.1.In the time immediately approaching, forthwith, straightway, directly, presently:2.occlude sis fores ambobus pessulis: jam ego hic ero,
Plaut. Aul. 1, 2, 25:ille jam hic aderit,
id. Ep. 2, 2, 72: omitte;jam adero,
Ter. Eun. 4, 6, 26; cf. id. ib. 4, 6, 1; id. And. 1, 2, 9; 4, 4, 38: bono animo es;jam argentum ad eam deferes, quod ei es pollicitus,
id. Heaut. 4, 6, 18:facere id ut paratum jam sit,
Plaut. As. 1, 1, 76:jam fuerit, neque post unquam revocare licebit,
Lucr. 3, 927:jam faciam quod voltis,
Hor. S. 1, 1, 16:jam enim aderunt consules ad suas Nonas,
Cic. Att. 7, 20, 2.—In the time immediately succeeding another time referred to, forthwith, at once, straightway, then:3.nunc ubi me illic non videbit, jam huc recurret,
Ter. Ad. 4, 1, 10:accede ad ignem... jam calesces,
id. Eun. 1, 2, 5:nisi puerum tollis, jam ego hunc in mediam viam provolvam,
id. And. 4, 4, 38:de quibus jam dicendi locus erit, cum de senioribus pauca dixero,
Cic. Brut. 25, 96:agedum, dictatorem creemus. Jam hic centicescet furor,
Liv. 2, 29, 11:aperi, inquit, jam scies,
Petr. 16, 2; cf. Verg. A. 1, 272.—Representing as present an impending event, now, already, presently (mostly poet.):D.jam te premet nox,
Hor. C. 1, 4, 16:jam veniet mors, jam subrepet iners aetas,
Tib. 1, 1, 70:jam mare turbari trabibus videbis, jam fervere litora flammis,
Verg. A. 4, 566; 6, 676:alius Latio jam partus Achilles,
id. ib. 6, 89:hic magnae jam locus urbis erit,
Tib. 2, 5, 55.—With negatives, denoting cessation of previous condition: jam non, no more, no longer:E.quem odisse jam non potestis,
Cic. Clu. 10, 29; Ov. M. 4, 382:non jam,
not any more, Cic. Div. in Caecil. 1, 3:nihil jam,
Caes. B. G. 2, 21.—With comparatives:II.ad mitiora jam ingenia,
which had become milder, Liv. 27. 39:ad ferociores jam gentes,
which then were less civilized, id. 21, 60:una jam potior sententia,
Stat. Th. 2, 368.In other relations.A.To denote that something will certainly, properly, or easily occur, under certain circumstances.1.In a conclusion, to emphasize its relation to the condition, then surely, then:2.si cogites, remittas jam me onerare injuriis,
Ter. And. 5, 1, 6: si quis voluerit animi sui [p. 1012] notionem evolvere, jam se ipse doceat, eum virum bonum esse, Cic. Off. 3, 19, 76:si hoc dixissem, jam mihi consuli jure optimo senatus vim intulisset,
id. Cat. 1, 8, 21; id. Leg. 1, 12, 34; id. Brut. 17, 68:si jubeat eo dirigi, jam in portu fore omnem classem,
Liv. 29, 27, 8.—In a consequence, to show that it is conceived as immediate, now, then, therefore: satis est tibi in te, satis in legibus;B.jam contemni non poteris,
Cic. Fin. 2, 26, 84:jam hoc non potest in te non honorifice esse dictum,
id. Fam. 5, 2, 2; id. Leg. 2, 24, 60; id. Clu. 16, 46:nec hanc solam Romani meretricem colunt... Jam quanta ista immortalitas putanda est,
Lact. 1, 20, 5:Quae cum ita sint, ego jam hinc praedico,
Liv. 40, 36, 14: conspecta et ex muris ea multitudo erat;jamque etiam legionariae cohortes sequebantur,
id. 10, 43, 1.—In transitions.1.To a new subject, now, moreover, again, once more then:2.jam de artificiis et quaestibus... haec fere accepimus,
Cic. Off. 1, 42, 150; Verg. G. 2, 57:jam jura legitima ex legibus cognosci oportebit,
Cic. Inv. 2, 22, 68:jam illud senatus consultum, quod eo die factum est, etc.,
id. Fam. 5, 2, 4:jam Saliare Numae carmen qui laudat,
Hor. Ep. 2, 1, 86. —So with vero:jam vero motus animi, sollicitudines aegritudinesque oblivione leniuntur,
Cic. Tusc. 5, 38, 110:jam vero virtuti Cn. Pompei quae potest par oratio inveniri?
id. de Imp. Pomp. 11, 29; 14, 41; id. Off. 3, 13 init. —With at enim:at enim jam dicetis virtutem non posse constitui, si ea, etc.,
Cic. Fin. 4, 15, 40 init. —In enumerations:C.et aures... itemque nares... jam gustatus... tactus autem,
Cic. N. D. 2, 56, 141.—So sometimes repeatedly, at one time... at another... at another, jam... jam... jam:jam medici, jam apparatus cibi, jam in hoc solum importatum instrumentum balinei nullius non succurrit valetudini,
Vell. 2, 114, 2; cf. Flor. 2, 17, 8, and I. A. 5. supra.—For emphasis.1.After non modo... sed ( = adeo), now, even, I may say:2.non cum senatu modo, sed jam cum diis bellum gerere,
Liv. 21, 63, 6.—Pressing the strict sense of a word or clause, now, precisely, indeed:3.(Hieronymum) quem jam cur Peripateticum appellem, nescio,
Cic. Fin. 5, 5, 14:hoc quidem haud molestum est jam, quod collus collari caret,
Plaut. Capt. 2, 2, 107:loquor enim jam non de sapientium, sed de communibus amicitiis,
Cic. Lael. 21, 77:te quoque jam, Thais, ita me di bene ament, amo,
Ter. Eun. 5, 2, 43:imitatio morum alienorum... jam inter leniores affectus numerari potest,
Quint. 9, 2, 58:reliqua jam aequitatis sunt,
id. 7, 1, 62:cetera jam fabulosa,
Tac. G. 46:desine: jam venio moriturus,
Verg. A. 10, 881.—So esp. with et: et jam (cf. etiam), and indeed, and in fact, et lenitas illa Graecorum et verborum comprehensio, et jam artifex, ut ita dicam, stilus, Cic. Brut. 25, 96:pulchriora etiam Polycleti et jam plane perfecta,
id. ib. 18, 70:Pompeium et hortari et orare et jam liberius accusare non desistimus,
id. Fam. 1, 1, 3; Quint. Decl. 5, 3; Luc. 8, 659; cf.jamque,
Cic. Fam. 4, 6, 9; so,jam et: nec deerat Ptolemaeus, jam et sceleris instinctor,
Tac. H. 1, 23; 1, 22;and, ac jam: ac jam, ut omnia contra opinionem acciderent, tamen se plurimum navibus posse,
Caes. B. G. 3, 9: jam ergo, in very fact:jam ergo aliquis condemnavit,
Cic. Clu. 41, 113.—In climax, even, indeed, really:opus Paniceis, opus Placentinis quoque... jam maritumi omnes milites opus sunt mihi,
Plaut. Capt. 1, 2, 59:jam illa quae natura, non litteris, assecuti sunt, neque cum Graecia neque ulla cum gente sunt conferenda,
Cic. Tusc. 1, 1, 2:jam in opere quis par Romano miles?
Liv. 9, 19, 8; Quint. 12, 1, 45; Cic. Rep. 1, 5; Hor. Ep. 2, 1, 83. -
48 Juturna
Jūturna, ae, f. [juvo], a fountain in Latium:II.Juturna fons est in Italia saluberrimus juxta Numicum flumen,
Serv. Verg. A. 12, 139.—Hence, also, a nymph, sister of Turnus, the king of the Rutuli, Verg. A. 12, 146; 154; Ov. F. 2, 585; 606.—Hence, ad Juturnae (sc. aedem), Cic. Clu. 36:Juturnae lacus, in Rome,
Ov. F. 1, 708; Lact. 2, 7, 9.—Hence, Jūturnālĭa, ium, n., the festival of the nymph Juturna, Serv. Verg. A. 12, 139. -
49 Juturnalia
Jūturna, ae, f. [juvo], a fountain in Latium:II.Juturna fons est in Italia saluberrimus juxta Numicum flumen,
Serv. Verg. A. 12, 139.—Hence, also, a nymph, sister of Turnus, the king of the Rutuli, Verg. A. 12, 146; 154; Ov. F. 2, 585; 606.—Hence, ad Juturnae (sc. aedem), Cic. Clu. 36:Juturnae lacus, in Rome,
Ov. F. 1, 708; Lact. 2, 7, 9.—Hence, Jūturnālĭa, ium, n., the festival of the nymph Juturna, Serv. Verg. A. 12, 139. -
50 lapis
lăpis, ĭdis (abl. lapi, Enn. ap. Prisc. 708 P.; gen. plur. lapiderum, C. Gell. ap. Charis. p. 40 P.), m. (f.: tanto sublatae sunt augmine tunc lapides, Enn. ap. Non. 211, 9) [etym. dub.; perh. from same root with rupes; cf. Corss. Ausspr. 1, 545; not connected with laas, Curt. Gr. Etym. p. 542], a stone (cf.: saxum, silex, cautes, cos, calculus).I.In gen.:B.stillicidi casus lapidem cavat,
Lucr. 1, 313:undique lapides in murum jaci coepti sunt,
Caes. B. G. 2, 6; cf. Cic. Mil. 15, 41:pars eminus glande aut lapidibus pugnare,
Sall. J. 57, 4:lapide percussus,
Plaut. Stich. 4, 2, 33:lapidem habere, ut illi cerebrum excutiam,
id. Capt. 3, 4, 69; cf. Cic. de Or. 2, 47, 197:consul ingentem vim modicorum, qui funda mitti possent, lapidum paraverat,
Liv. 38, 20, 1; Gell. 4, 14, 3 sqq.:e lapide duro parietes construere,
Plin. 36, 22, 51, § 171:lapis duritia marmoris,
id. 36, 22, 46, § 163:bibulus,
sandstone, pumice-stone, Verg. G. 2, 348:molaris,
a millstone, Quint. 2, 19, 3; cf.:num me illue ducis, ubi lapis lapidem terit?
i. e. into the mill, Plaut. As. 1, 1, 16: Parius, Parian stone, i. e. Parian marble, Verg. A. 1, 593:lapide candidiore diem notare,
i. e. to mark with a white stone the luckiest day, Cat. 68, 148; cf. lapillus.—Trop. for dulness, stupidity, want of feeling:II.ego me credidi homini docto rem mandare: is lapidi mando maximo,
Plaut. Merc. 3, 4, 47:i, quid stas, lapis? quin accipis?
Ter. Heaut. 4, 7, 3; cf. id. ib. 5, 1, 43:tu, inquam, mulier, quae me omnino lapidem, non hominem putas,
id. Hec. 2, 1, 17;and with silex (q. v.): tu es lapide silice stultior,
Plaut. Poen. 1, 2, 78; cf.:lapides mehercule omnes flere ac lamentari coëgisses,
Cic. de Or. 1, 57, 245:lapis est ferrumque suam quicumque puellam verberat,
Tib. 1, 10, 59:aut mare prospiciens in saxo frigida sedi, quamque lapis sedes, tam lapis ipsa fui,
Ov. H. 19, 30.—Prov.:lapidem ferre altera manu, altera panem ostentare,
i. e. to flatter openly and injure secretly, Plaut. Aul. 2, 2, 18:verberare lapidem,
i. e. to hurt one's self more than one's enemy, id. Curc. 1, 3, 41:lapides loqui,
to speak hard words, id. Aul. 2, 1, 29:ad eundem lapidem bis offendere,
to commit the same error twice, Aus. Ep. 11; so,bis ad eundem (sc. lapidem),
Cic. Fam. 10, 20, 2.—In partic.A.A mile-stone, set up on the roads at every thousand paces, which made a Roman mile;B.hence, with an ordinal numeral added to denote distance in miles: ad quartum et vicesimum lapidem a Roma,
Varr. R. R. 3, 2, 14; cf.:effoditur ad vigesimum ab Urbe lapidem,
Plin. 33, 12, 56, § 159:sacra videt fieri sextus ab Urbe lapis,
Ov. F. 6, 682:intra vicesimum lapidem,
Liv. 5, 4 fin.:duodecimum apud lapidem,
Tac. A. 3, 45:a tertio lapide,
Flor. 2, 6 fin.: ad lapidem undecimum, Paul. ex Fest. p. 250 Müll.—Sometimes ellipt. without lapis:ad duodecimum a Cremona,
Tac. H. 2, 24:ad quartum,
id. ib. 2, 39:ad octavum,
id. ib. 3, 15.—The stone or stone elevation on which the prætor stood at slavesales:C.in eo ipso astas lapide, ubi praeco praedicat,
Plaut. Bacch. 4, 7, 17; Col. 3, 3, 8:praeter duos de lapide emptos tribunos,
Cic. Pis. 15, 35.—Terminalis, a landmark, boundary-stone, Amm. 18, 2, 15;D.called lapis alone,
Lact. 1, 20 fin.; so,lapis sacer,
Liv. 41, 13; cf.:non fixus in agris, qui regeret certis finibus arva, lapis,
Tib. 1, 3, 44; cf. id. 1, 1, 12.—A gravestone, tombstone, Prop. 3 (4), 1, 37; Tib. 1, 3, 54;E.called also ultimus,
Prop. 1, 17, 20.—A precious stone, gem, jewel, pearl (mostly poet.), Cat. 69, 3:F.gemmas et lapides,
Hor. C. 3, 24, 48:clari lapides,
id. ib. 4, 13, 14; Ov. A. A. 1, 432; Sil. 12, 231; Mart. 11, 50, 4; Tac. A. 3, 53; Macr. S. 7, 13, 11.—A statue: Jovem lapidem jurare, the statue of Jupiter at the Capitol, Cic. Fam. 7, 12, 2; Gell. 1, 21, 4; v. Juppiter.—* 2.Meton.:albus,
a table of white marble, a marble table, Hor. S. 1, 6, 116. -
51 Leucosia
-
52 moltus
multus (old form moltus), a, um; comp. plus; sup. plurimus (v. at the end of this art.), adj. [etym. dub.], much, great, many, of things corporeal and incorporeal.I.Posit.A.In gen.: multi mortales, Cato ap. Gell. 10, 3, 17: multi suam rem [p. 1173] bene gessere: multi qui, etc., Enn. ap. Cic. Fam. 7, 6, 1 (Trag. v. 295 sq. Vahl.):B.multi fortissimi viri,
Cic. Fam. 5, 17, 3:rationes,
id. de Or. 1, 51, 222. tam multis verbis scribere, at such length, id. Fam. 3, 8, 1:beneficia. Cato ap. Fest. s. v. ratissima, p. 286 Mull.: multi alii,
Ter. And. 5, 4, 28.—When used with another adjective it is usually connected with it by a conjunction:multae et magnae contentiones,
many great conlests, Cic. Phil. 2, 3, 7; 3, 10, 26:O multas et graves offensiones,
id. Att. 11, 7, 3:multi et graves dolores,
id. Verr. 2, 5, 45, § 119:multi et varii timores,
Liv. 3, 16, 3:multae bonaeque artes animi,
Sall. J. 28, 5:multa et clara facinora,
Tac. A. 12, 31.—But when the second adjective is used substantively the conjunction is omitted:multi improbi,
Cic. Off. 2, 8, 28; 2, 19, 65:multi boni, docti, prudentes,
id. Fl. 4, 8:multi nobiles,
id. Planc. 20, 50:multa acerba habuit ille annus,
id. Sest. 27, 58; 66, 139:multa infanda,
Liv. 28, 12, 5:multa falsa,
id. 35, 23, 2.—Also, when the second adjective forms with its substantive a single conception:multa secunda proelia,
victories, Liv. 9, 42, 5; 35, 1, 3; 41, 17, 1:multa libera capita,
freemen, id. 42, 41, 11:multae liberae civitates,
republics, Cic. Verr. 2, 4, 30, § 68:multos fortes viros,
id. Cat. 3, 2, 7; id. Mur. 8, 17:multi clari viri,
noblemen, id. Leg. 1, 5, 17:multi primarii viri,
id. Verr. 2, 2, 61, § 149.—Similarly, et is omitted between multi and adjectives which form with their substantives familiar phrases:multi clarissimi viri,
Cic. Phil. 11, 10, 24:multi amplissimi viri,
id. Fin. 2, 17, 55; id. Deiot. 14, 39; id. Fam. 10, 25, 2; id. Att. 10, 8, 7; 16, 16, 11; id. Verr. 1, 7, 19:multi honestissimi homines,
id. Fam. 15, 15, 3:multi peritissimi homines,
id. Caecin. 24, 69:multi summi homines,
id. Arch. 12, 30; id. Har. Resp. 26, 56:multi clarissimi et sapientissimi viri,
id. Planc. 4, 11; id. Cael. 18, 43.—Et is also omitted when the substantive stands between the two adjectives:in veteribus patronis multis,
Cic. Div. in Caecil. 1, 2:multa praeterea bella gravia,
id. Agr. 2, 33, 90:multis suppliciis justis,
id. Cat. 1, 8, 20:multa majores nostri magna et gravia bella gesserunt,
id. Imp. Pomp. 2, 6:plurima signa pulcherrima,
id. Verr. 2, 1, 23, § 61.—When both adjectives follow the substantive, et is sometimes inserted:virtutes animi multae et magnae,
Cic. Imp. Pomp. 22, 64:causas ille multas et graves habuit,
id. Clu. 30, 82;and is sometimes omitted, the emphasis then falling on the second adjective: utebatur hominibus improbis, multis,
id. Cael. 5, 12:prodigia multa, foeda,
Liv. 40, 29, 1.—With a partitive gen.:multi hominum,
Plin. 16, 25, 40, § 96:multae silvestrium arborum,
id. 16, 31, 56, § 128.—In neutr. plur.: multa, orum, many things, much:nimium multa,
Cic. Fam. 4, 14, 3:nimis multa,
id. Fin. 2, 18, 57:insulae non ita multae,
not so many, not so very many, Plin. 5, 7, 7, § 41:parum multa scire,
too few, Auct. Her. 1, 1, 1: bene multi, a good many, Asin. ap. Cic. Fam. 10, 33, 4:quam minime multa vestigia servitutis,
as few as possible, Nep. Tim. 3, 3:minime multi remiges,
exceedingly few, Cic. Verr. 2, 5, 34, § 88:in multas pecunias alienissimorum hominum invasit,
id. Phil. 2, 16, 41; id. Verr. 2, 5, 19, § 48:multae pecuniae variis ex causis a privatis detinentur,
Plin. Ep. 10, 17, 3.—Sometimes multi stands for multi alii, many others:nam certe Pompeio, et a Curionibus patre et filio, et a multis exprobratum est,
Suet. Caes. 50.—The sing. also is used poet. for the plur., many a:aut trudit acres hinc et hinc multa cane Apros in obstantes plagas,
with many dogs, Hor. Epod. 2, 31:multa prece prosequi,
id. C. 4, 5, 33:multa victima,
Verg. E. 1, 34: agna. Ov. F. 4, 772:avis,
id. Am. 3, 5, 4:tabella,
Tib. 1, 3, 28; so of persons: multus sua vulnera puppi Affixit moriens, many a one, for multi affixerunt, Luc. 3, 707.—In sing., to denote quantity, much, great, abundant: multum aurum et argentum. Plaut. Rud. 5, 2, 8; 22:exstructa mensa multa carne rancida,
Cic. Pis. 27, 67:multo labore quaerere aliquid,
with much labor, great exertion, Cic. Sull. 26, 73:cura,
Sall. J. 7, 4:sol,
much sun, Plin. 31, 7, 39, § 81: sermo, much conversalion, Brut. ap. Cic. Fam. 11, 20, 1: stilus tuus multi sudoris est. Cic. de Or. 1, 60, 257: multo cibo et potione completi, id. Tusc. 5, 35, 100:multo sanguine ea Poenis victoria stetit,
Liv. 23, 30, 2:multum sanguinem haurire,
Curt. 4, 14, 17; 8, 14, 32:multam harenam mare evomit,
id. 4, 6, 8:arbor,
id. 7, 4, 26:silva,
id. 8, 10, 14:multae vestis injectu opprimi,
Tac. A. 6, 50:multa et lauta supellex,
Cic. Phil. 2, 27, 66:aurum,
Sall. J. 13, 6; Tac. A. 6, 33; Liv. 26, 11, 9; Curt. 3, 3, 12:libertas,
Hor. S. 1, 4, 5:multam salutem dicere alicui,
to greet heartily, Plaut. Poen. 1, 2, 194:cum auro et argento multo,
Sall. J. 13, 6.—Of time:Itaque multum diei processerat,
a great part of the day, Sall. J. 51, 2:ad multum diem,
till far in the day, Cic. Att. 13, 9, 1:multo adhuc die,
when much of the day was still remaining, when it was still high day, Tac. H. 2, 44:multo denique die,
when the day was far spent, Caes. B. G. 1, 22:multa nocte,
late at night, Cic. Q. Fr. 2, 9, 2:multo mane,
very early, id. Att. 5, 4, 1:multa opinio, for multorum,
the general opinion, Gell. 3, 16, 1:velut multa pace,
as in a general peace, as if there were peace everywhere, Tac. H. 4, 35:multus homo,
one who gives himself up to the lusts of many, Cat. 112, 1.— multi, orum, m., the many, the common mass, the multitude: probis probatus potius, quam multis forem, Att. ap. Non. 519, 9:video ego te, mulier, more multarum utier,
id. ib. —Esp.: unus e (or de) multis, one of the multitude, a man of no distinction:tenuis L. Virginius unusque e multis,
Cic. Fin. 2, 20, 62:unus de multis esse,
id. Off. 1, 30, 109: M. Calidius non fuit orator unus e multis;potius inter multos prope singularis fuit,
id. Brut. 79, 274:numerarer in multis,
among the herd of orators, id. ib. 97, 333:e multis una sit tibi,
no better than others, Ov. R. Am. 682:multum est,
it is of importance, Verg. G. 2, 272.—In neutr. absol.: ne multa, or ne multis, not to be prolix, in short:ne multa: perquiritur a coactoribus,
Cic. Clu. 64, 181:ne multis: Diogenes emitur,
id. ib. 16, 47:quid multis moror?
Ter. And. 1, 1, 87.—Sometimes multa is used (particularly by the poets) adverbially, much, greatly, very:multa reluctari,
Verg. G. 4, 301:gemens,
id. ib. 3, 226; id. A. 5, 869:deos testatus,
id. ib. 7, 593:invehi,
Nep. Ep. 6, 1 (cf. nonnulla invehi, id. Tim. 5, 3):haud multa moratus,
Verg. A. 3, 610.—Rarely in multum:in multum velociores,
by far, Plin. 10, 36, 52, § 108.—In partic.1.Too much, overmuch, excessive:2.supellex modica, non multa,
Nep. Att. 13, 5.—In speech, much-speaking, diffuse, prolix:3.qui in aliquo genere aut inconcinnus aut multus est,
Cic. de Or. 2, 4, 17:ne in re nota et pervulgata multus et insolens sim,
id. ib. 2, 87, 358:nolo in stellarum ratione multus vobis videri,
id. N. D. 2, 46, 119.—Frequent, frequently present:A.in operibus, in agmine, atque ad vigilias multus adesse,
Sall. J. 96, 3:multus in eo proelio Caesar fuit,
was in many places, Flor. 4, 2, 50:hen hercle hominem multum et odiosum mihi!
troublesome, tedious, Plaut. Men. 2, 2, 41:instare,
Sall. J. 84, 1.—Hence, adv., in two forms.multum, much, very much, greatly, very, often, frequently, far, etc. (class.):B.salve multum, gnate mi,
Plaut. Trin. 5, 2, 56:multum vale,
farewell, id. Stich. 3, 2, 40:hominem ineptum multum et odiosum mihi,
id. Men. 2, 2, 42:opinor, Cassium uti non ita multum sorore,
not very much, Cic. Fam. 7, 23, 3:multum mecum municipales homines loquuntur,
often, id. Att. 8, 13, 2:non multum ille quidem nec saepe dicebat,
id. Brut. 34, 128:non multum confidere,
not very much, not particularly, Caes. B. G. 3, 25:sunt in venationibus,
often, frequently, id. ib. 4, 1:in eodem genere causarum multum erat T. Juventius,
Cic. Brut. 48, 178:multum fuisse cum aliquo,
to have had much intercourse with, id. Rep. 1, 10, 16:sum multum equidem cum Phaedro in Epicuri hortis,
id. Fin. 5, 1, 3:gratia valere,
to be in great favor, Nep. Con. 2, 1:res multum et saepe quaesita,
Cic. Leg. 3, 15, 33:longe omnes multumque superabit,
id. Verr. 2, 5, 44, § 115:multum et diu cogitans,
id. Div. 2, 1, 1:diu multumque scriptitare,
id. de Or. 1, 33, 152.—With an adj.:multum loquaces,
very talkative, Plaut. Aul. 2, 1, 5:mepti labores,
very, Plin. Ep. 1, 9.— Poet. also with comp.:multum improbiores sunt quam a primo credidi,
much, far, Plaut. Most. 3, 2, 139:multum robustior illo,
Juv. 19, 197:majora,
Sil. 13, 708.— So with infra, post:haud multum infra viam,
Liv. 5, 37, 7; Plin. 98, 7, § 20:haud multum post mortem ejus,
Tac. A. 5, 3:ut multum,
at most, Mart. 10, 11, 6; Vop. Aur. 46.—multō by much, much, a great deal, far, by far (class.).1.With comparatives and verbs which imply comparison:2.multo tanto carior,
Plaut. Bacch. 2, 3, 76:pauciores oratores,
Cic. de Or. 1, 3, 11:facilius atque expeditius iter,
Caes. B. G. 1, 6.—With verbs:virtutem omnibus rebus multo anteponentes,
Cic. Fin. 4, 18, 49:multo ceteros anteibant,
Tac. H. 4, 13:multo praestat beneficii, quam maleficii immemorem esse,
Sall. J. 31, 28.—With malle:multo mavolo,
Plaut. Poen. 1, 2, 88; id. Ps. 2, 4, 38:meo judicio multo stare malo, quam, etc.,
Cic. Att. 12, 21, 1.—With sup. (rare but class.), by far, by much:3.quae tibi mulier videtur multo sapientissuma,
Plaut. Stich. 1, 2, 66; id. Am. 2, 2, 150: multo optimus hostis, by far, Lucil. ap. Non. 4, 413:simulacrum multo antiquissimum,
Cic. Verr. 2, 4, 49, § 109; 2, 4, 23, § 50; id. Cat. 4, 8, 17:maxima pars,
id. Imp. Pomp. 18, 54; cf. Hor. S. 2, 3, 82:multo id bellum maximum fuit,
Liv. 1, 11, 5:pars multo maxima,
id. 30, 18, 14: multo molestissima, Cic. Div. in. Caecil. 11, 36:multo gratissima lux,
Hor. S. 1, 5, 39:foedissimum,
Quint. 9, 4, 72:optimum,
id. ib. 26:pulcherrimum,
id. 1, 2, 24:utilissima,
id. 2, 10, 1:maxime,
Auct. Her. 4, 44, 58:multo maxime miserabile,
Sall. C. 36, 4:multo maxime ingenio validus,
id. J. 6, 1.—With particles denoting a difference, far, greatly, very:4.multo aliter,
Ter. And. prol. 4:multo aliter ac sperabat,
far otherwise than, Nep. Ham. 2:quod non multo secus fieret, si,
not far otherwise, not very different, Cic. Fam. 4, 9, 1: multo infra Cyrenaicum. Plin. 19, 3, 15, § 40. —In specifications of time, before ante and post, long, much:5.non multo ante urbem captam,
Cic. Div. 1, 45, 101:non multo ante,
not long before, Nep. Eum. 3, 3:multo ante,
Cic. Fam. 4, 1, 1:non multo post, quam, etc.,
not long after, id. Att. 12, 49, 9:haud multo ante solis occasum,
Liv. 5, 39, 2:multo ante noctem,
id. 27, 42, 13.—Very rarely with the positive for multum:6.maligna multo,
very, Ter. Hec. 1, 2, 83 Umpf.—Doubled, multo multoque, with comparatives:II.multo multoque longior,
far, very much, Front. ad M. Caes. 2, 5:multo multoque operosius est,
Val. Max. 4, 1, 2: multo multoque magis, Front. Laud. Negl. § 3.Comp.: plūs, pluris; in the plur., plures, plura (in sing. anciently written plous; three times in the S. C. de Bacch. Here perh. belongs, in the plur., pleores and pleoris, for plures, in the Song of the Arval Brothers.—For the class. neuter of the plur., plura, the form pluria was used in ante-class. Latinity. Gellius cites M. Cato, Q. Claudius, Valerius Antias, L. AElius, P. Nigidius, and M. Varro as authorities for this form, Gell. 5, 21, 6; yet Plautus and Terence have only plura; and the earlier reading pluria, in Lucr. 1, 877; 2, 1135; 4, 1085, is now supplanted by the critically certain plura and plurima.—The gen. plur. plurium, however, has remained the predominant form, e. g. Quint. 7, 1, 1; 8, 4, 27; 9, 4, 66 et saep.) [from the root ple; Gr. pleon, pimplêmi; cf. plenus, plera, compleo, etc.; also locu-ples, plebes, populus, etc.], more.A.In the sing. (used both substantively and adverbially): LIBRAS FARRIS ENDO DIES DATO. SI VOLET PLVS DATO, Fragm. XII. Tab. in Gell. 20, 1, 45: SI PLVS MINVSVE SECVERVNT, SE FRAVDE ESTO, ib.;(β).so (perh. in imitation of this legal phrase): ebeu, cur ego plus minusve feci quam aequom fuit!
Plaut. Capt. 5, 3, 18; Ter. Phorm. 3, 3, 21:ne plus minusve loqueretur,
Suet. Aug. 84; cf. Plaut. Men. 4, 2, 27; and in the signif. of circiter, about: septingenti sunt paulo plus aut minus anni... postquam, etc., Enn. ap. Varr. R. R. 3, 1, 2 (Ann. v. 493 Vahl.);so. non longius abesse plus minus octo milibus,
Hirt. B. G. 8, 20, 1 Oud.; cf.:speranti plures... venerunt plusve minusve duae,
Mart. 8, 71, 4:aut ne quid faciam plus, quod post me minus fecisse satius sit,
too much... too little, Ter. Hec. 5, 1, 4:tantum et plus etiam ipse mihi deberet,
Cic. Att. 7, 3, 7:vos et decem numero, et, quod plus est, Romani estis,
and what is more, Liv. 9, 24, 8:verbane plus an sententia valere debeat,
Cic. Top. 25, 96: [p. 1174] cf.:apud me argumenta plus quam testes valent,
id. Rep. 1, 38, 59:valet enim salus plus quam libido,
id. ib. 1, 40, 63.—With a partitive gen.:(γ).vultis pecuniae plus habere,
Cic. Inv. 1, 47, 88; cf.:nostri casus plus honoris habuerunt quam laboris,
id. Rep. 1, 4, 7; so,plus virium,
id. Leg. 1, 2, 6:plus hostium,
Liv. 2, 42:plus dapis et rixae multo minus invidiaeque,
Hor. Ep. 1, 17, 51:in hac causa eo plus auctoritatis habent, quia, etc.,
Cic. Rep. 3, 16, 26; cf.:plus ingenii,
id. ib. 1, 14, 22:Albano non plus animi erat quam fidei,
as little courage as fidelity, Liv. 1, 27, 5.—With quam (some examples of which have already been given above):(δ).non plus quam semel,
Cic. Off. 3, 15, 61:confiteor eos... plus quam sicarios esse,
id. Phil. 2, 13, 31:ne plus reddat quam acceperit,
id. Lael. 16, 58 et saep.:non plus quam in tres partis posse distribui putaverunt,
into not more than, id. Inv. 1, 34, 57:plus quam decem dies abesse,
id. Phil. 2, 13, 31:nulla (navis) plus quam triginta remis agatur,
with more than, Liv. 38, 38, 8.—Without quam:(ε).HOMINES PLOVS V. OINVORSEI VIREI ATQVE MVLIERES, S. C. de Bacch. 19 (Wordsw. Fragm. and Spec. p. 173): plus mille capti,
Liv. 24, 44:plus milies audivi,
Ter. Eun. 3, 1, 32: plus semel, Varr. ap. Plin. 14, 14, 17, § 96:plus quingentos colaphos infregit mihi,
Ter. Ad. 2, 1, 46:ferre plus dimidiati mensis cibaria,
Cic. Tusc. 2, 16, 37:non plus mille quingentos aeris,
id. Rep. 2, 22, 40:paulo plus ducentos passus a castris,
Liv. 31, 34:cum plus annum aeger fuisset,
id. 40, 2:parte plus dimidia rem auctam,
id. 29, 25.—With a compar. or adverbial abl., or with an abl. of measure:2.VIREI PLOVS DVOBVS, S. C. de Bacch. 20 (Wordsw. Fragm. and Spec. p. 173): de paupertate tacentes Plus poscente ferent,
more than the importunate, Hor. Ep. 1, 17, 44:ex his alius alio plus habet virium,
Cic. Leg. 1, 2, 6: cave putes hoc tempore plus me quemquam cruciari, Balb. ap. Cic. Att. 8, 15, A, 2:alterum certe non potest, ut plus una vera sit,
Cic. N. D. 1, 2, 5; cf.:in columba plures videri colores, nec esse plus uno,
id. Ac. 2, 25, 79: HOC PLVS NE FACITO, more than this, Fragm. XII. Tab. ap. Cic. Leg. 2, 23, 59:annos sexaginta natus es Aut plus eo,
or more than that, Ter. Heaut. 1, 1, 11:plus aequo,
Cic. Lael. 16, 58:plus paulo,
Ter. Heaut. 2, 1, 8:paulo plus,
Liv. 31, 34: multo plus, Anton. ap. Cic. Att. 10, 8, A, 1:plus nimio,
overmuch, Hor. Ep. 1, 10, 30: quam molestum est uno digito plus habere, too much by a finger, i. e. a finger too much, Cic. N. D. 1, 35, 99:uno plus Etruscorum cecidisse in acie,
one man more, Liv. 2, 7, 2.—In the gen. pretii, pluris, of more value, of a higher price, for more, higher, dearer:3.ut plus reddant musti et olei, et pretii pluris,
of greater value, Varr. R. R. 1, 7, 4:ager multo pluris est,
is worth much more, Cic. Rosc. Com. 12, 33; cf.:quo pluris sint nostra oliveta,
id. Rep. 3, 9, 16:pluris emere,
dearer, id. Fam. 7, 2, 1; so,vendere,
id. Off. 3, 12, 51; id. Verr. 2, 3, 19, § 48; Hor. S. 2, 3, 300:aedificare,
Col. 1, 4, 7:pluris est oculatus testis quam auriti decem,
of more value, Plaut. Truc. 2, 6, 8:mea mihi conscientia pluris est, quam omnium sermo,
Cic. Att. 12, 28, 2:facio pluris omnium hominem neminem,
id. ib. 8, 2, 4:facere aliquem pluris,
make more of one, esteem him more highly, id. Fam. 3, 4, 2:pluris habere,
id. Phil. 6, 4, 10:aestimare,
id. Par. 6, 2, 48:ducere,
id. Att. 7, 3, 5:putare,
id. Off. 3, 4, 18 et saep.—Rarely, instead of the genitive, in the abl. pretii: plure vendunt, Lucil. ap. Charis. 2, p. 189 P.: plure altero tanto, quanto ejus fundus est, velim, Plaut. ib.: plure venit, Cic. ib.—4.Plus plusque, more and more: quem mehercule plus plusque in dies diligo. Cic. Att. 6, 2, 10.—* 5.Like magis, with an adj.:B.plus formosus, for formosior,
Nemes. Ecl. 4, 72.—In the plur.1.Comparatively, more in number:2.omnes qui aere alieno premantur, quos plures esse intellego quam putaram,
Cic. Att. 7, 3, 5; id. Rep. 2, 22, 40:nemini ego plura acerba esse credo ex amore homini umquam oblata quam mihi,
Ter. Hec. 3, 1, 1:ne plura insignia essent imperii in libero populo quam in regno fuissent,
Cic. Rep. 2, 31, 55:multo plura,
many more things, Quint. 3, 6, 28.—In gen., of a great number, many: qui plus fore dicant in pluribus consilii quam in uno. Cic. Rep. 1, 35, 55: cf.: quid quaeso interest inter unum et plures, si justitia est in pluribus? id. ib. 1, 39, 61;b.1, 34, 52: non possunt una in civitate multi rem ac fortunas amittere, ut non plures secum in eandem trahant calamitatem,
id. Imp. Pomp. 7, 19:quod pluribus praesentibus eas res jactari nolebat,
Caes. B. G. 1, 18:plura castella Pompeius tentaverat,
id. B. C. 3, 52:summus dolor plures dies manere non potest,
Cic. Fin. 2, 28, 93:pluribus diebus, Quint. prooem. § 7: illic plurium rerum est congeries,
id. 8, 4, 27:quae consuetudo sit, pluribus verbis docere,
Cic. Clu. 41, 115:eum pluribus verbis rogat, ut, etc.,
id. Verr. 2, 4, 28, § 64;without verba: quid ego plura dicam?
id. de Or. 1, 5, 18:pluribus haec exsecutus sum,
Phaedr. 3, 10, 59;also elliptically, quid plura? and, ne plura, like quid multa? and ne multa: hic sacra, hic genus, hic majorum multa vestigia. Quid plura? hanc vides villam, etc.,
what need of many words? in short, Cic. Leg. 2, 1, 3:sed—ne plura—dicendum enim aliquando est—Pomponium Atticum sic amo, ut alterum fratrem,
id. Fam. 13, 1, 5.—Esp.: plures.(α).The mass, the multitude, opp. pauciores, = hoi oligoi, Plaut. Trin. 1, 1, 13.—(β).Euphemistically, acc. to the Gr. hoi pleiones, the dead:(γ).quin prius Me ad plures penetravi?
Plaut. Trin. 2, 2, 14.—The greater number, the majority:III.plures nesciebant qua ex causa convenissent,
Vulg. Act. 19, 32.Sup.: plūrĭmus (archaic form, plisima plurima, Paul. ex Fest. p. 204 and 205 Mull.: PLIOIRVME (I), Epit. of Scipio), a, um [from root ple; whence also plus, q. v., ploirumus for ploisumus; and thence the predominant form plurimus], most, very much, or many (as an adj. in good prose mostly in the plur., except the standing formula of greeting: salutem plurimam dicere alicui; v. infra):(β).hujus sunt plurima simulacra,
Caes. B. G. 6, 17:nos plurimis ignotissimi gentibus,
Cic. Rep. 1, 17, 26:plurimae et maximae partes,
id. ib. 1, 4, 8:plurimorum seculorum memoria,
id. ib. 3, 9, 14:haec plurimis a me verbis dicta sunt,
id. ib. 1, 7, 12 et saep.—In sing.:me plurima praeda onustum,
Plaut. Rud. 4, 2, 4:sermo,
Quint. 2, 2, 5:risus,
id. 6, 3, 85:res,
id. 6, 1, 51:exercitatio,
id. 8 prooem. §28: mons,
very large, Verg. A. 1, 419:cervix,
id. G. 3, 52:Aetna,
Ov. Ib. 600.—Of a greeting: impertit salutem plurimam, Lucil. ap. Non. 472. 16; and esp. freq.: salutem plurimam dicit (commonly abbrev. S. P. D.) at the beginning of letters; v. salus.— Poet.:medio cum plurimus orbe Sol erat,
very powerful, oppressive, Ov. M. 14, 53: plurima qua silva est. thickest, id. ib. 14, 361:coma plurima,
very thick, id. ib. 13, 844:sed plurima nantis in ore Alcyone conjux,
mostly, chiefly, id. ib. 11, 562.—And collect.:plurimus in Junonis honorem Aptum dicet equis Argos,
many a one, very many, Hor. C. 1, 7, 8; so,oleaster plurimus,
Verg. G. 2, 183:qua plurima mittitur ales,
Mart. 9, 56, 1:plurima lecta rosa est,
Ov. F. 4, 441.— In neutr. absol. (substant. or adverb.):ut haberet quam plurimum,
as much as possible, Cic. Rab. Post. 14, 39:caput autem est, quam plurimum scribere,
id. de Or. 1, 33, 150:ut in quoque oratore plurimum esset,
id. Rep. 1, 27, 123.— Adv.: plūrĭmum:et is valebat in suffragio plurimum, cujus plurimum intererat, esse in optimo statu civitatem,
Cic. Rep. 2, 22, 40:auspiciis plurimum obsecutus est Romulus,
id. ib. 2, 9, 16:si vero populus plurimum potest,
id. ib. 3, 14, 23; cf.:qui apud me dignitate plurimum possunt,
id. Rosc. Am. 1, 4:plurimum aliis praestare,
id. Inv. 2, 1, 1:ut te plurimum diligam,
id. Fam. 1, 7, 1; id. Tusc. 5, 27, 78:hoc ego utor uno omnium plurimum,
id. Fam. 11, 16, 2:quantum (al. quanto) plurimum possunt,
Quint. 11, 3, 120: plurimum quantum also signifies very much indeed, exceedingly (post-class.):plurimum quantum veritati nocuere,
Min. Fel. Oct. 22:gratulor,
id. ib. 40:(elleborum) ex aqua datur plurimum drachma,
at the most, Plin. 25, 5, 22, § 54; 9, 36, 60, § 125; 30, 6, 16, § 48; so,cum plurimum,
id. 2, 17, 15, § 78 (opp. to cum minimum); 18, 7, 10, § 60: nec tam numerosa differentia; tribus ut plurimum bonitatibus distat, for the most part, commonly, usually, = plerumque, Plin. 15, 3, 4, § 18.—In neutr. with a partit. gen.: sententiarum et gravitatis plurimum, Cic. Inv. 1, 18, 25:(γ).artis,
Quint. 10, 5, 3:auctoritatis et ponderis,
id. 9, 4, 91:ut laboris sic utilitatis etiam longe plurimum,
id. 10, 3, 1:virtutum,
id. 12, 1, 20 plurimum quantum favoris partibus dabat fratermtas ducum, Flor. 4, 2, 74.—In the gen. pretii:plurimi: immo unice unum plurimi pendit,
values very highly, esteems very much, Plaut. Bacch. 2, 2, 29:quem unum Alexander plurimi fecerat,
Nep. Eum. 2, 2:ut quisque quod plurimi est possidet,
Cic. Par. 6, 2, 48. -
53 multi
multus (old form moltus), a, um; comp. plus; sup. plurimus (v. at the end of this art.), adj. [etym. dub.], much, great, many, of things corporeal and incorporeal.I.Posit.A.In gen.: multi mortales, Cato ap. Gell. 10, 3, 17: multi suam rem [p. 1173] bene gessere: multi qui, etc., Enn. ap. Cic. Fam. 7, 6, 1 (Trag. v. 295 sq. Vahl.):B.multi fortissimi viri,
Cic. Fam. 5, 17, 3:rationes,
id. de Or. 1, 51, 222. tam multis verbis scribere, at such length, id. Fam. 3, 8, 1:beneficia. Cato ap. Fest. s. v. ratissima, p. 286 Mull.: multi alii,
Ter. And. 5, 4, 28.—When used with another adjective it is usually connected with it by a conjunction:multae et magnae contentiones,
many great conlests, Cic. Phil. 2, 3, 7; 3, 10, 26:O multas et graves offensiones,
id. Att. 11, 7, 3:multi et graves dolores,
id. Verr. 2, 5, 45, § 119:multi et varii timores,
Liv. 3, 16, 3:multae bonaeque artes animi,
Sall. J. 28, 5:multa et clara facinora,
Tac. A. 12, 31.—But when the second adjective is used substantively the conjunction is omitted:multi improbi,
Cic. Off. 2, 8, 28; 2, 19, 65:multi boni, docti, prudentes,
id. Fl. 4, 8:multi nobiles,
id. Planc. 20, 50:multa acerba habuit ille annus,
id. Sest. 27, 58; 66, 139:multa infanda,
Liv. 28, 12, 5:multa falsa,
id. 35, 23, 2.—Also, when the second adjective forms with its substantive a single conception:multa secunda proelia,
victories, Liv. 9, 42, 5; 35, 1, 3; 41, 17, 1:multa libera capita,
freemen, id. 42, 41, 11:multae liberae civitates,
republics, Cic. Verr. 2, 4, 30, § 68:multos fortes viros,
id. Cat. 3, 2, 7; id. Mur. 8, 17:multi clari viri,
noblemen, id. Leg. 1, 5, 17:multi primarii viri,
id. Verr. 2, 2, 61, § 149.—Similarly, et is omitted between multi and adjectives which form with their substantives familiar phrases:multi clarissimi viri,
Cic. Phil. 11, 10, 24:multi amplissimi viri,
id. Fin. 2, 17, 55; id. Deiot. 14, 39; id. Fam. 10, 25, 2; id. Att. 10, 8, 7; 16, 16, 11; id. Verr. 1, 7, 19:multi honestissimi homines,
id. Fam. 15, 15, 3:multi peritissimi homines,
id. Caecin. 24, 69:multi summi homines,
id. Arch. 12, 30; id. Har. Resp. 26, 56:multi clarissimi et sapientissimi viri,
id. Planc. 4, 11; id. Cael. 18, 43.—Et is also omitted when the substantive stands between the two adjectives:in veteribus patronis multis,
Cic. Div. in Caecil. 1, 2:multa praeterea bella gravia,
id. Agr. 2, 33, 90:multis suppliciis justis,
id. Cat. 1, 8, 20:multa majores nostri magna et gravia bella gesserunt,
id. Imp. Pomp. 2, 6:plurima signa pulcherrima,
id. Verr. 2, 1, 23, § 61.—When both adjectives follow the substantive, et is sometimes inserted:virtutes animi multae et magnae,
Cic. Imp. Pomp. 22, 64:causas ille multas et graves habuit,
id. Clu. 30, 82;and is sometimes omitted, the emphasis then falling on the second adjective: utebatur hominibus improbis, multis,
id. Cael. 5, 12:prodigia multa, foeda,
Liv. 40, 29, 1.—With a partitive gen.:multi hominum,
Plin. 16, 25, 40, § 96:multae silvestrium arborum,
id. 16, 31, 56, § 128.—In neutr. plur.: multa, orum, many things, much:nimium multa,
Cic. Fam. 4, 14, 3:nimis multa,
id. Fin. 2, 18, 57:insulae non ita multae,
not so many, not so very many, Plin. 5, 7, 7, § 41:parum multa scire,
too few, Auct. Her. 1, 1, 1: bene multi, a good many, Asin. ap. Cic. Fam. 10, 33, 4:quam minime multa vestigia servitutis,
as few as possible, Nep. Tim. 3, 3:minime multi remiges,
exceedingly few, Cic. Verr. 2, 5, 34, § 88:in multas pecunias alienissimorum hominum invasit,
id. Phil. 2, 16, 41; id. Verr. 2, 5, 19, § 48:multae pecuniae variis ex causis a privatis detinentur,
Plin. Ep. 10, 17, 3.—Sometimes multi stands for multi alii, many others:nam certe Pompeio, et a Curionibus patre et filio, et a multis exprobratum est,
Suet. Caes. 50.—The sing. also is used poet. for the plur., many a:aut trudit acres hinc et hinc multa cane Apros in obstantes plagas,
with many dogs, Hor. Epod. 2, 31:multa prece prosequi,
id. C. 4, 5, 33:multa victima,
Verg. E. 1, 34: agna. Ov. F. 4, 772:avis,
id. Am. 3, 5, 4:tabella,
Tib. 1, 3, 28; so of persons: multus sua vulnera puppi Affixit moriens, many a one, for multi affixerunt, Luc. 3, 707.—In sing., to denote quantity, much, great, abundant: multum aurum et argentum. Plaut. Rud. 5, 2, 8; 22:exstructa mensa multa carne rancida,
Cic. Pis. 27, 67:multo labore quaerere aliquid,
with much labor, great exertion, Cic. Sull. 26, 73:cura,
Sall. J. 7, 4:sol,
much sun, Plin. 31, 7, 39, § 81: sermo, much conversalion, Brut. ap. Cic. Fam. 11, 20, 1: stilus tuus multi sudoris est. Cic. de Or. 1, 60, 257: multo cibo et potione completi, id. Tusc. 5, 35, 100:multo sanguine ea Poenis victoria stetit,
Liv. 23, 30, 2:multum sanguinem haurire,
Curt. 4, 14, 17; 8, 14, 32:multam harenam mare evomit,
id. 4, 6, 8:arbor,
id. 7, 4, 26:silva,
id. 8, 10, 14:multae vestis injectu opprimi,
Tac. A. 6, 50:multa et lauta supellex,
Cic. Phil. 2, 27, 66:aurum,
Sall. J. 13, 6; Tac. A. 6, 33; Liv. 26, 11, 9; Curt. 3, 3, 12:libertas,
Hor. S. 1, 4, 5:multam salutem dicere alicui,
to greet heartily, Plaut. Poen. 1, 2, 194:cum auro et argento multo,
Sall. J. 13, 6.—Of time:Itaque multum diei processerat,
a great part of the day, Sall. J. 51, 2:ad multum diem,
till far in the day, Cic. Att. 13, 9, 1:multo adhuc die,
when much of the day was still remaining, when it was still high day, Tac. H. 2, 44:multo denique die,
when the day was far spent, Caes. B. G. 1, 22:multa nocte,
late at night, Cic. Q. Fr. 2, 9, 2:multo mane,
very early, id. Att. 5, 4, 1:multa opinio, for multorum,
the general opinion, Gell. 3, 16, 1:velut multa pace,
as in a general peace, as if there were peace everywhere, Tac. H. 4, 35:multus homo,
one who gives himself up to the lusts of many, Cat. 112, 1.— multi, orum, m., the many, the common mass, the multitude: probis probatus potius, quam multis forem, Att. ap. Non. 519, 9:video ego te, mulier, more multarum utier,
id. ib. —Esp.: unus e (or de) multis, one of the multitude, a man of no distinction:tenuis L. Virginius unusque e multis,
Cic. Fin. 2, 20, 62:unus de multis esse,
id. Off. 1, 30, 109: M. Calidius non fuit orator unus e multis;potius inter multos prope singularis fuit,
id. Brut. 79, 274:numerarer in multis,
among the herd of orators, id. ib. 97, 333:e multis una sit tibi,
no better than others, Ov. R. Am. 682:multum est,
it is of importance, Verg. G. 2, 272.—In neutr. absol.: ne multa, or ne multis, not to be prolix, in short:ne multa: perquiritur a coactoribus,
Cic. Clu. 64, 181:ne multis: Diogenes emitur,
id. ib. 16, 47:quid multis moror?
Ter. And. 1, 1, 87.—Sometimes multa is used (particularly by the poets) adverbially, much, greatly, very:multa reluctari,
Verg. G. 4, 301:gemens,
id. ib. 3, 226; id. A. 5, 869:deos testatus,
id. ib. 7, 593:invehi,
Nep. Ep. 6, 1 (cf. nonnulla invehi, id. Tim. 5, 3):haud multa moratus,
Verg. A. 3, 610.—Rarely in multum:in multum velociores,
by far, Plin. 10, 36, 52, § 108.—In partic.1.Too much, overmuch, excessive:2.supellex modica, non multa,
Nep. Att. 13, 5.—In speech, much-speaking, diffuse, prolix:3.qui in aliquo genere aut inconcinnus aut multus est,
Cic. de Or. 2, 4, 17:ne in re nota et pervulgata multus et insolens sim,
id. ib. 2, 87, 358:nolo in stellarum ratione multus vobis videri,
id. N. D. 2, 46, 119.—Frequent, frequently present:A.in operibus, in agmine, atque ad vigilias multus adesse,
Sall. J. 96, 3:multus in eo proelio Caesar fuit,
was in many places, Flor. 4, 2, 50:hen hercle hominem multum et odiosum mihi!
troublesome, tedious, Plaut. Men. 2, 2, 41:instare,
Sall. J. 84, 1.—Hence, adv., in two forms.multum, much, very much, greatly, very, often, frequently, far, etc. (class.):B.salve multum, gnate mi,
Plaut. Trin. 5, 2, 56:multum vale,
farewell, id. Stich. 3, 2, 40:hominem ineptum multum et odiosum mihi,
id. Men. 2, 2, 42:opinor, Cassium uti non ita multum sorore,
not very much, Cic. Fam. 7, 23, 3:multum mecum municipales homines loquuntur,
often, id. Att. 8, 13, 2:non multum ille quidem nec saepe dicebat,
id. Brut. 34, 128:non multum confidere,
not very much, not particularly, Caes. B. G. 3, 25:sunt in venationibus,
often, frequently, id. ib. 4, 1:in eodem genere causarum multum erat T. Juventius,
Cic. Brut. 48, 178:multum fuisse cum aliquo,
to have had much intercourse with, id. Rep. 1, 10, 16:sum multum equidem cum Phaedro in Epicuri hortis,
id. Fin. 5, 1, 3:gratia valere,
to be in great favor, Nep. Con. 2, 1:res multum et saepe quaesita,
Cic. Leg. 3, 15, 33:longe omnes multumque superabit,
id. Verr. 2, 5, 44, § 115:multum et diu cogitans,
id. Div. 2, 1, 1:diu multumque scriptitare,
id. de Or. 1, 33, 152.—With an adj.:multum loquaces,
very talkative, Plaut. Aul. 2, 1, 5:mepti labores,
very, Plin. Ep. 1, 9.— Poet. also with comp.:multum improbiores sunt quam a primo credidi,
much, far, Plaut. Most. 3, 2, 139:multum robustior illo,
Juv. 19, 197:majora,
Sil. 13, 708.— So with infra, post:haud multum infra viam,
Liv. 5, 37, 7; Plin. 98, 7, § 20:haud multum post mortem ejus,
Tac. A. 5, 3:ut multum,
at most, Mart. 10, 11, 6; Vop. Aur. 46.—multō by much, much, a great deal, far, by far (class.).1.With comparatives and verbs which imply comparison:2.multo tanto carior,
Plaut. Bacch. 2, 3, 76:pauciores oratores,
Cic. de Or. 1, 3, 11:facilius atque expeditius iter,
Caes. B. G. 1, 6.—With verbs:virtutem omnibus rebus multo anteponentes,
Cic. Fin. 4, 18, 49:multo ceteros anteibant,
Tac. H. 4, 13:multo praestat beneficii, quam maleficii immemorem esse,
Sall. J. 31, 28.—With malle:multo mavolo,
Plaut. Poen. 1, 2, 88; id. Ps. 2, 4, 38:meo judicio multo stare malo, quam, etc.,
Cic. Att. 12, 21, 1.—With sup. (rare but class.), by far, by much:3.quae tibi mulier videtur multo sapientissuma,
Plaut. Stich. 1, 2, 66; id. Am. 2, 2, 150: multo optimus hostis, by far, Lucil. ap. Non. 4, 413:simulacrum multo antiquissimum,
Cic. Verr. 2, 4, 49, § 109; 2, 4, 23, § 50; id. Cat. 4, 8, 17:maxima pars,
id. Imp. Pomp. 18, 54; cf. Hor. S. 2, 3, 82:multo id bellum maximum fuit,
Liv. 1, 11, 5:pars multo maxima,
id. 30, 18, 14: multo molestissima, Cic. Div. in. Caecil. 11, 36:multo gratissima lux,
Hor. S. 1, 5, 39:foedissimum,
Quint. 9, 4, 72:optimum,
id. ib. 26:pulcherrimum,
id. 1, 2, 24:utilissima,
id. 2, 10, 1:maxime,
Auct. Her. 4, 44, 58:multo maxime miserabile,
Sall. C. 36, 4:multo maxime ingenio validus,
id. J. 6, 1.—With particles denoting a difference, far, greatly, very:4.multo aliter,
Ter. And. prol. 4:multo aliter ac sperabat,
far otherwise than, Nep. Ham. 2:quod non multo secus fieret, si,
not far otherwise, not very different, Cic. Fam. 4, 9, 1: multo infra Cyrenaicum. Plin. 19, 3, 15, § 40. —In specifications of time, before ante and post, long, much:5.non multo ante urbem captam,
Cic. Div. 1, 45, 101:non multo ante,
not long before, Nep. Eum. 3, 3:multo ante,
Cic. Fam. 4, 1, 1:non multo post, quam, etc.,
not long after, id. Att. 12, 49, 9:haud multo ante solis occasum,
Liv. 5, 39, 2:multo ante noctem,
id. 27, 42, 13.—Very rarely with the positive for multum:6.maligna multo,
very, Ter. Hec. 1, 2, 83 Umpf.—Doubled, multo multoque, with comparatives:II.multo multoque longior,
far, very much, Front. ad M. Caes. 2, 5:multo multoque operosius est,
Val. Max. 4, 1, 2: multo multoque magis, Front. Laud. Negl. § 3.Comp.: plūs, pluris; in the plur., plures, plura (in sing. anciently written plous; three times in the S. C. de Bacch. Here perh. belongs, in the plur., pleores and pleoris, for plures, in the Song of the Arval Brothers.—For the class. neuter of the plur., plura, the form pluria was used in ante-class. Latinity. Gellius cites M. Cato, Q. Claudius, Valerius Antias, L. AElius, P. Nigidius, and M. Varro as authorities for this form, Gell. 5, 21, 6; yet Plautus and Terence have only plura; and the earlier reading pluria, in Lucr. 1, 877; 2, 1135; 4, 1085, is now supplanted by the critically certain plura and plurima.—The gen. plur. plurium, however, has remained the predominant form, e. g. Quint. 7, 1, 1; 8, 4, 27; 9, 4, 66 et saep.) [from the root ple; Gr. pleon, pimplêmi; cf. plenus, plera, compleo, etc.; also locu-ples, plebes, populus, etc.], more.A.In the sing. (used both substantively and adverbially): LIBRAS FARRIS ENDO DIES DATO. SI VOLET PLVS DATO, Fragm. XII. Tab. in Gell. 20, 1, 45: SI PLVS MINVSVE SECVERVNT, SE FRAVDE ESTO, ib.;(β).so (perh. in imitation of this legal phrase): ebeu, cur ego plus minusve feci quam aequom fuit!
Plaut. Capt. 5, 3, 18; Ter. Phorm. 3, 3, 21:ne plus minusve loqueretur,
Suet. Aug. 84; cf. Plaut. Men. 4, 2, 27; and in the signif. of circiter, about: septingenti sunt paulo plus aut minus anni... postquam, etc., Enn. ap. Varr. R. R. 3, 1, 2 (Ann. v. 493 Vahl.);so. non longius abesse plus minus octo milibus,
Hirt. B. G. 8, 20, 1 Oud.; cf.:speranti plures... venerunt plusve minusve duae,
Mart. 8, 71, 4:aut ne quid faciam plus, quod post me minus fecisse satius sit,
too much... too little, Ter. Hec. 5, 1, 4:tantum et plus etiam ipse mihi deberet,
Cic. Att. 7, 3, 7:vos et decem numero, et, quod plus est, Romani estis,
and what is more, Liv. 9, 24, 8:verbane plus an sententia valere debeat,
Cic. Top. 25, 96: [p. 1174] cf.:apud me argumenta plus quam testes valent,
id. Rep. 1, 38, 59:valet enim salus plus quam libido,
id. ib. 1, 40, 63.—With a partitive gen.:(γ).vultis pecuniae plus habere,
Cic. Inv. 1, 47, 88; cf.:nostri casus plus honoris habuerunt quam laboris,
id. Rep. 1, 4, 7; so,plus virium,
id. Leg. 1, 2, 6:plus hostium,
Liv. 2, 42:plus dapis et rixae multo minus invidiaeque,
Hor. Ep. 1, 17, 51:in hac causa eo plus auctoritatis habent, quia, etc.,
Cic. Rep. 3, 16, 26; cf.:plus ingenii,
id. ib. 1, 14, 22:Albano non plus animi erat quam fidei,
as little courage as fidelity, Liv. 1, 27, 5.—With quam (some examples of which have already been given above):(δ).non plus quam semel,
Cic. Off. 3, 15, 61:confiteor eos... plus quam sicarios esse,
id. Phil. 2, 13, 31:ne plus reddat quam acceperit,
id. Lael. 16, 58 et saep.:non plus quam in tres partis posse distribui putaverunt,
into not more than, id. Inv. 1, 34, 57:plus quam decem dies abesse,
id. Phil. 2, 13, 31:nulla (navis) plus quam triginta remis agatur,
with more than, Liv. 38, 38, 8.—Without quam:(ε).HOMINES PLOVS V. OINVORSEI VIREI ATQVE MVLIERES, S. C. de Bacch. 19 (Wordsw. Fragm. and Spec. p. 173): plus mille capti,
Liv. 24, 44:plus milies audivi,
Ter. Eun. 3, 1, 32: plus semel, Varr. ap. Plin. 14, 14, 17, § 96:plus quingentos colaphos infregit mihi,
Ter. Ad. 2, 1, 46:ferre plus dimidiati mensis cibaria,
Cic. Tusc. 2, 16, 37:non plus mille quingentos aeris,
id. Rep. 2, 22, 40:paulo plus ducentos passus a castris,
Liv. 31, 34:cum plus annum aeger fuisset,
id. 40, 2:parte plus dimidia rem auctam,
id. 29, 25.—With a compar. or adverbial abl., or with an abl. of measure:2.VIREI PLOVS DVOBVS, S. C. de Bacch. 20 (Wordsw. Fragm. and Spec. p. 173): de paupertate tacentes Plus poscente ferent,
more than the importunate, Hor. Ep. 1, 17, 44:ex his alius alio plus habet virium,
Cic. Leg. 1, 2, 6: cave putes hoc tempore plus me quemquam cruciari, Balb. ap. Cic. Att. 8, 15, A, 2:alterum certe non potest, ut plus una vera sit,
Cic. N. D. 1, 2, 5; cf.:in columba plures videri colores, nec esse plus uno,
id. Ac. 2, 25, 79: HOC PLVS NE FACITO, more than this, Fragm. XII. Tab. ap. Cic. Leg. 2, 23, 59:annos sexaginta natus es Aut plus eo,
or more than that, Ter. Heaut. 1, 1, 11:plus aequo,
Cic. Lael. 16, 58:plus paulo,
Ter. Heaut. 2, 1, 8:paulo plus,
Liv. 31, 34: multo plus, Anton. ap. Cic. Att. 10, 8, A, 1:plus nimio,
overmuch, Hor. Ep. 1, 10, 30: quam molestum est uno digito plus habere, too much by a finger, i. e. a finger too much, Cic. N. D. 1, 35, 99:uno plus Etruscorum cecidisse in acie,
one man more, Liv. 2, 7, 2.—In the gen. pretii, pluris, of more value, of a higher price, for more, higher, dearer:3.ut plus reddant musti et olei, et pretii pluris,
of greater value, Varr. R. R. 1, 7, 4:ager multo pluris est,
is worth much more, Cic. Rosc. Com. 12, 33; cf.:quo pluris sint nostra oliveta,
id. Rep. 3, 9, 16:pluris emere,
dearer, id. Fam. 7, 2, 1; so,vendere,
id. Off. 3, 12, 51; id. Verr. 2, 3, 19, § 48; Hor. S. 2, 3, 300:aedificare,
Col. 1, 4, 7:pluris est oculatus testis quam auriti decem,
of more value, Plaut. Truc. 2, 6, 8:mea mihi conscientia pluris est, quam omnium sermo,
Cic. Att. 12, 28, 2:facio pluris omnium hominem neminem,
id. ib. 8, 2, 4:facere aliquem pluris,
make more of one, esteem him more highly, id. Fam. 3, 4, 2:pluris habere,
id. Phil. 6, 4, 10:aestimare,
id. Par. 6, 2, 48:ducere,
id. Att. 7, 3, 5:putare,
id. Off. 3, 4, 18 et saep.—Rarely, instead of the genitive, in the abl. pretii: plure vendunt, Lucil. ap. Charis. 2, p. 189 P.: plure altero tanto, quanto ejus fundus est, velim, Plaut. ib.: plure venit, Cic. ib.—4.Plus plusque, more and more: quem mehercule plus plusque in dies diligo. Cic. Att. 6, 2, 10.—* 5.Like magis, with an adj.:B.plus formosus, for formosior,
Nemes. Ecl. 4, 72.—In the plur.1.Comparatively, more in number:2.omnes qui aere alieno premantur, quos plures esse intellego quam putaram,
Cic. Att. 7, 3, 5; id. Rep. 2, 22, 40:nemini ego plura acerba esse credo ex amore homini umquam oblata quam mihi,
Ter. Hec. 3, 1, 1:ne plura insignia essent imperii in libero populo quam in regno fuissent,
Cic. Rep. 2, 31, 55:multo plura,
many more things, Quint. 3, 6, 28.—In gen., of a great number, many: qui plus fore dicant in pluribus consilii quam in uno. Cic. Rep. 1, 35, 55: cf.: quid quaeso interest inter unum et plures, si justitia est in pluribus? id. ib. 1, 39, 61;b.1, 34, 52: non possunt una in civitate multi rem ac fortunas amittere, ut non plures secum in eandem trahant calamitatem,
id. Imp. Pomp. 7, 19:quod pluribus praesentibus eas res jactari nolebat,
Caes. B. G. 1, 18:plura castella Pompeius tentaverat,
id. B. C. 3, 52:summus dolor plures dies manere non potest,
Cic. Fin. 2, 28, 93:pluribus diebus, Quint. prooem. § 7: illic plurium rerum est congeries,
id. 8, 4, 27:quae consuetudo sit, pluribus verbis docere,
Cic. Clu. 41, 115:eum pluribus verbis rogat, ut, etc.,
id. Verr. 2, 4, 28, § 64;without verba: quid ego plura dicam?
id. de Or. 1, 5, 18:pluribus haec exsecutus sum,
Phaedr. 3, 10, 59;also elliptically, quid plura? and, ne plura, like quid multa? and ne multa: hic sacra, hic genus, hic majorum multa vestigia. Quid plura? hanc vides villam, etc.,
what need of many words? in short, Cic. Leg. 2, 1, 3:sed—ne plura—dicendum enim aliquando est—Pomponium Atticum sic amo, ut alterum fratrem,
id. Fam. 13, 1, 5.—Esp.: plures.(α).The mass, the multitude, opp. pauciores, = hoi oligoi, Plaut. Trin. 1, 1, 13.—(β).Euphemistically, acc. to the Gr. hoi pleiones, the dead:(γ).quin prius Me ad plures penetravi?
Plaut. Trin. 2, 2, 14.—The greater number, the majority:III.plures nesciebant qua ex causa convenissent,
Vulg. Act. 19, 32.Sup.: plūrĭmus (archaic form, plisima plurima, Paul. ex Fest. p. 204 and 205 Mull.: PLIOIRVME (I), Epit. of Scipio), a, um [from root ple; whence also plus, q. v., ploirumus for ploisumus; and thence the predominant form plurimus], most, very much, or many (as an adj. in good prose mostly in the plur., except the standing formula of greeting: salutem plurimam dicere alicui; v. infra):(β).hujus sunt plurima simulacra,
Caes. B. G. 6, 17:nos plurimis ignotissimi gentibus,
Cic. Rep. 1, 17, 26:plurimae et maximae partes,
id. ib. 1, 4, 8:plurimorum seculorum memoria,
id. ib. 3, 9, 14:haec plurimis a me verbis dicta sunt,
id. ib. 1, 7, 12 et saep.—In sing.:me plurima praeda onustum,
Plaut. Rud. 4, 2, 4:sermo,
Quint. 2, 2, 5:risus,
id. 6, 3, 85:res,
id. 6, 1, 51:exercitatio,
id. 8 prooem. §28: mons,
very large, Verg. A. 1, 419:cervix,
id. G. 3, 52:Aetna,
Ov. Ib. 600.—Of a greeting: impertit salutem plurimam, Lucil. ap. Non. 472. 16; and esp. freq.: salutem plurimam dicit (commonly abbrev. S. P. D.) at the beginning of letters; v. salus.— Poet.:medio cum plurimus orbe Sol erat,
very powerful, oppressive, Ov. M. 14, 53: plurima qua silva est. thickest, id. ib. 14, 361:coma plurima,
very thick, id. ib. 13, 844:sed plurima nantis in ore Alcyone conjux,
mostly, chiefly, id. ib. 11, 562.—And collect.:plurimus in Junonis honorem Aptum dicet equis Argos,
many a one, very many, Hor. C. 1, 7, 8; so,oleaster plurimus,
Verg. G. 2, 183:qua plurima mittitur ales,
Mart. 9, 56, 1:plurima lecta rosa est,
Ov. F. 4, 441.— In neutr. absol. (substant. or adverb.):ut haberet quam plurimum,
as much as possible, Cic. Rab. Post. 14, 39:caput autem est, quam plurimum scribere,
id. de Or. 1, 33, 150:ut in quoque oratore plurimum esset,
id. Rep. 1, 27, 123.— Adv.: plūrĭmum:et is valebat in suffragio plurimum, cujus plurimum intererat, esse in optimo statu civitatem,
Cic. Rep. 2, 22, 40:auspiciis plurimum obsecutus est Romulus,
id. ib. 2, 9, 16:si vero populus plurimum potest,
id. ib. 3, 14, 23; cf.:qui apud me dignitate plurimum possunt,
id. Rosc. Am. 1, 4:plurimum aliis praestare,
id. Inv. 2, 1, 1:ut te plurimum diligam,
id. Fam. 1, 7, 1; id. Tusc. 5, 27, 78:hoc ego utor uno omnium plurimum,
id. Fam. 11, 16, 2:quantum (al. quanto) plurimum possunt,
Quint. 11, 3, 120: plurimum quantum also signifies very much indeed, exceedingly (post-class.):plurimum quantum veritati nocuere,
Min. Fel. Oct. 22:gratulor,
id. ib. 40:(elleborum) ex aqua datur plurimum drachma,
at the most, Plin. 25, 5, 22, § 54; 9, 36, 60, § 125; 30, 6, 16, § 48; so,cum plurimum,
id. 2, 17, 15, § 78 (opp. to cum minimum); 18, 7, 10, § 60: nec tam numerosa differentia; tribus ut plurimum bonitatibus distat, for the most part, commonly, usually, = plerumque, Plin. 15, 3, 4, § 18.—In neutr. with a partit. gen.: sententiarum et gravitatis plurimum, Cic. Inv. 1, 18, 25:(γ).artis,
Quint. 10, 5, 3:auctoritatis et ponderis,
id. 9, 4, 91:ut laboris sic utilitatis etiam longe plurimum,
id. 10, 3, 1:virtutum,
id. 12, 1, 20 plurimum quantum favoris partibus dabat fratermtas ducum, Flor. 4, 2, 74.—In the gen. pretii:plurimi: immo unice unum plurimi pendit,
values very highly, esteems very much, Plaut. Bacch. 2, 2, 29:quem unum Alexander plurimi fecerat,
Nep. Eum. 2, 2:ut quisque quod plurimi est possidet,
Cic. Par. 6, 2, 48. -
54 multus
multus (old form moltus), a, um; comp. plus; sup. plurimus (v. at the end of this art.), adj. [etym. dub.], much, great, many, of things corporeal and incorporeal.I.Posit.A.In gen.: multi mortales, Cato ap. Gell. 10, 3, 17: multi suam rem [p. 1173] bene gessere: multi qui, etc., Enn. ap. Cic. Fam. 7, 6, 1 (Trag. v. 295 sq. Vahl.):B.multi fortissimi viri,
Cic. Fam. 5, 17, 3:rationes,
id. de Or. 1, 51, 222. tam multis verbis scribere, at such length, id. Fam. 3, 8, 1:beneficia. Cato ap. Fest. s. v. ratissima, p. 286 Mull.: multi alii,
Ter. And. 5, 4, 28.—When used with another adjective it is usually connected with it by a conjunction:multae et magnae contentiones,
many great conlests, Cic. Phil. 2, 3, 7; 3, 10, 26:O multas et graves offensiones,
id. Att. 11, 7, 3:multi et graves dolores,
id. Verr. 2, 5, 45, § 119:multi et varii timores,
Liv. 3, 16, 3:multae bonaeque artes animi,
Sall. J. 28, 5:multa et clara facinora,
Tac. A. 12, 31.—But when the second adjective is used substantively the conjunction is omitted:multi improbi,
Cic. Off. 2, 8, 28; 2, 19, 65:multi boni, docti, prudentes,
id. Fl. 4, 8:multi nobiles,
id. Planc. 20, 50:multa acerba habuit ille annus,
id. Sest. 27, 58; 66, 139:multa infanda,
Liv. 28, 12, 5:multa falsa,
id. 35, 23, 2.—Also, when the second adjective forms with its substantive a single conception:multa secunda proelia,
victories, Liv. 9, 42, 5; 35, 1, 3; 41, 17, 1:multa libera capita,
freemen, id. 42, 41, 11:multae liberae civitates,
republics, Cic. Verr. 2, 4, 30, § 68:multos fortes viros,
id. Cat. 3, 2, 7; id. Mur. 8, 17:multi clari viri,
noblemen, id. Leg. 1, 5, 17:multi primarii viri,
id. Verr. 2, 2, 61, § 149.—Similarly, et is omitted between multi and adjectives which form with their substantives familiar phrases:multi clarissimi viri,
Cic. Phil. 11, 10, 24:multi amplissimi viri,
id. Fin. 2, 17, 55; id. Deiot. 14, 39; id. Fam. 10, 25, 2; id. Att. 10, 8, 7; 16, 16, 11; id. Verr. 1, 7, 19:multi honestissimi homines,
id. Fam. 15, 15, 3:multi peritissimi homines,
id. Caecin. 24, 69:multi summi homines,
id. Arch. 12, 30; id. Har. Resp. 26, 56:multi clarissimi et sapientissimi viri,
id. Planc. 4, 11; id. Cael. 18, 43.—Et is also omitted when the substantive stands between the two adjectives:in veteribus patronis multis,
Cic. Div. in Caecil. 1, 2:multa praeterea bella gravia,
id. Agr. 2, 33, 90:multis suppliciis justis,
id. Cat. 1, 8, 20:multa majores nostri magna et gravia bella gesserunt,
id. Imp. Pomp. 2, 6:plurima signa pulcherrima,
id. Verr. 2, 1, 23, § 61.—When both adjectives follow the substantive, et is sometimes inserted:virtutes animi multae et magnae,
Cic. Imp. Pomp. 22, 64:causas ille multas et graves habuit,
id. Clu. 30, 82;and is sometimes omitted, the emphasis then falling on the second adjective: utebatur hominibus improbis, multis,
id. Cael. 5, 12:prodigia multa, foeda,
Liv. 40, 29, 1.—With a partitive gen.:multi hominum,
Plin. 16, 25, 40, § 96:multae silvestrium arborum,
id. 16, 31, 56, § 128.—In neutr. plur.: multa, orum, many things, much:nimium multa,
Cic. Fam. 4, 14, 3:nimis multa,
id. Fin. 2, 18, 57:insulae non ita multae,
not so many, not so very many, Plin. 5, 7, 7, § 41:parum multa scire,
too few, Auct. Her. 1, 1, 1: bene multi, a good many, Asin. ap. Cic. Fam. 10, 33, 4:quam minime multa vestigia servitutis,
as few as possible, Nep. Tim. 3, 3:minime multi remiges,
exceedingly few, Cic. Verr. 2, 5, 34, § 88:in multas pecunias alienissimorum hominum invasit,
id. Phil. 2, 16, 41; id. Verr. 2, 5, 19, § 48:multae pecuniae variis ex causis a privatis detinentur,
Plin. Ep. 10, 17, 3.—Sometimes multi stands for multi alii, many others:nam certe Pompeio, et a Curionibus patre et filio, et a multis exprobratum est,
Suet. Caes. 50.—The sing. also is used poet. for the plur., many a:aut trudit acres hinc et hinc multa cane Apros in obstantes plagas,
with many dogs, Hor. Epod. 2, 31:multa prece prosequi,
id. C. 4, 5, 33:multa victima,
Verg. E. 1, 34: agna. Ov. F. 4, 772:avis,
id. Am. 3, 5, 4:tabella,
Tib. 1, 3, 28; so of persons: multus sua vulnera puppi Affixit moriens, many a one, for multi affixerunt, Luc. 3, 707.—In sing., to denote quantity, much, great, abundant: multum aurum et argentum. Plaut. Rud. 5, 2, 8; 22:exstructa mensa multa carne rancida,
Cic. Pis. 27, 67:multo labore quaerere aliquid,
with much labor, great exertion, Cic. Sull. 26, 73:cura,
Sall. J. 7, 4:sol,
much sun, Plin. 31, 7, 39, § 81: sermo, much conversalion, Brut. ap. Cic. Fam. 11, 20, 1: stilus tuus multi sudoris est. Cic. de Or. 1, 60, 257: multo cibo et potione completi, id. Tusc. 5, 35, 100:multo sanguine ea Poenis victoria stetit,
Liv. 23, 30, 2:multum sanguinem haurire,
Curt. 4, 14, 17; 8, 14, 32:multam harenam mare evomit,
id. 4, 6, 8:arbor,
id. 7, 4, 26:silva,
id. 8, 10, 14:multae vestis injectu opprimi,
Tac. A. 6, 50:multa et lauta supellex,
Cic. Phil. 2, 27, 66:aurum,
Sall. J. 13, 6; Tac. A. 6, 33; Liv. 26, 11, 9; Curt. 3, 3, 12:libertas,
Hor. S. 1, 4, 5:multam salutem dicere alicui,
to greet heartily, Plaut. Poen. 1, 2, 194:cum auro et argento multo,
Sall. J. 13, 6.—Of time:Itaque multum diei processerat,
a great part of the day, Sall. J. 51, 2:ad multum diem,
till far in the day, Cic. Att. 13, 9, 1:multo adhuc die,
when much of the day was still remaining, when it was still high day, Tac. H. 2, 44:multo denique die,
when the day was far spent, Caes. B. G. 1, 22:multa nocte,
late at night, Cic. Q. Fr. 2, 9, 2:multo mane,
very early, id. Att. 5, 4, 1:multa opinio, for multorum,
the general opinion, Gell. 3, 16, 1:velut multa pace,
as in a general peace, as if there were peace everywhere, Tac. H. 4, 35:multus homo,
one who gives himself up to the lusts of many, Cat. 112, 1.— multi, orum, m., the many, the common mass, the multitude: probis probatus potius, quam multis forem, Att. ap. Non. 519, 9:video ego te, mulier, more multarum utier,
id. ib. —Esp.: unus e (or de) multis, one of the multitude, a man of no distinction:tenuis L. Virginius unusque e multis,
Cic. Fin. 2, 20, 62:unus de multis esse,
id. Off. 1, 30, 109: M. Calidius non fuit orator unus e multis;potius inter multos prope singularis fuit,
id. Brut. 79, 274:numerarer in multis,
among the herd of orators, id. ib. 97, 333:e multis una sit tibi,
no better than others, Ov. R. Am. 682:multum est,
it is of importance, Verg. G. 2, 272.—In neutr. absol.: ne multa, or ne multis, not to be prolix, in short:ne multa: perquiritur a coactoribus,
Cic. Clu. 64, 181:ne multis: Diogenes emitur,
id. ib. 16, 47:quid multis moror?
Ter. And. 1, 1, 87.—Sometimes multa is used (particularly by the poets) adverbially, much, greatly, very:multa reluctari,
Verg. G. 4, 301:gemens,
id. ib. 3, 226; id. A. 5, 869:deos testatus,
id. ib. 7, 593:invehi,
Nep. Ep. 6, 1 (cf. nonnulla invehi, id. Tim. 5, 3):haud multa moratus,
Verg. A. 3, 610.—Rarely in multum:in multum velociores,
by far, Plin. 10, 36, 52, § 108.—In partic.1.Too much, overmuch, excessive:2.supellex modica, non multa,
Nep. Att. 13, 5.—In speech, much-speaking, diffuse, prolix:3.qui in aliquo genere aut inconcinnus aut multus est,
Cic. de Or. 2, 4, 17:ne in re nota et pervulgata multus et insolens sim,
id. ib. 2, 87, 358:nolo in stellarum ratione multus vobis videri,
id. N. D. 2, 46, 119.—Frequent, frequently present:A.in operibus, in agmine, atque ad vigilias multus adesse,
Sall. J. 96, 3:multus in eo proelio Caesar fuit,
was in many places, Flor. 4, 2, 50:hen hercle hominem multum et odiosum mihi!
troublesome, tedious, Plaut. Men. 2, 2, 41:instare,
Sall. J. 84, 1.—Hence, adv., in two forms.multum, much, very much, greatly, very, often, frequently, far, etc. (class.):B.salve multum, gnate mi,
Plaut. Trin. 5, 2, 56:multum vale,
farewell, id. Stich. 3, 2, 40:hominem ineptum multum et odiosum mihi,
id. Men. 2, 2, 42:opinor, Cassium uti non ita multum sorore,
not very much, Cic. Fam. 7, 23, 3:multum mecum municipales homines loquuntur,
often, id. Att. 8, 13, 2:non multum ille quidem nec saepe dicebat,
id. Brut. 34, 128:non multum confidere,
not very much, not particularly, Caes. B. G. 3, 25:sunt in venationibus,
often, frequently, id. ib. 4, 1:in eodem genere causarum multum erat T. Juventius,
Cic. Brut. 48, 178:multum fuisse cum aliquo,
to have had much intercourse with, id. Rep. 1, 10, 16:sum multum equidem cum Phaedro in Epicuri hortis,
id. Fin. 5, 1, 3:gratia valere,
to be in great favor, Nep. Con. 2, 1:res multum et saepe quaesita,
Cic. Leg. 3, 15, 33:longe omnes multumque superabit,
id. Verr. 2, 5, 44, § 115:multum et diu cogitans,
id. Div. 2, 1, 1:diu multumque scriptitare,
id. de Or. 1, 33, 152.—With an adj.:multum loquaces,
very talkative, Plaut. Aul. 2, 1, 5:mepti labores,
very, Plin. Ep. 1, 9.— Poet. also with comp.:multum improbiores sunt quam a primo credidi,
much, far, Plaut. Most. 3, 2, 139:multum robustior illo,
Juv. 19, 197:majora,
Sil. 13, 708.— So with infra, post:haud multum infra viam,
Liv. 5, 37, 7; Plin. 98, 7, § 20:haud multum post mortem ejus,
Tac. A. 5, 3:ut multum,
at most, Mart. 10, 11, 6; Vop. Aur. 46.—multō by much, much, a great deal, far, by far (class.).1.With comparatives and verbs which imply comparison:2.multo tanto carior,
Plaut. Bacch. 2, 3, 76:pauciores oratores,
Cic. de Or. 1, 3, 11:facilius atque expeditius iter,
Caes. B. G. 1, 6.—With verbs:virtutem omnibus rebus multo anteponentes,
Cic. Fin. 4, 18, 49:multo ceteros anteibant,
Tac. H. 4, 13:multo praestat beneficii, quam maleficii immemorem esse,
Sall. J. 31, 28.—With malle:multo mavolo,
Plaut. Poen. 1, 2, 88; id. Ps. 2, 4, 38:meo judicio multo stare malo, quam, etc.,
Cic. Att. 12, 21, 1.—With sup. (rare but class.), by far, by much:3.quae tibi mulier videtur multo sapientissuma,
Plaut. Stich. 1, 2, 66; id. Am. 2, 2, 150: multo optimus hostis, by far, Lucil. ap. Non. 4, 413:simulacrum multo antiquissimum,
Cic. Verr. 2, 4, 49, § 109; 2, 4, 23, § 50; id. Cat. 4, 8, 17:maxima pars,
id. Imp. Pomp. 18, 54; cf. Hor. S. 2, 3, 82:multo id bellum maximum fuit,
Liv. 1, 11, 5:pars multo maxima,
id. 30, 18, 14: multo molestissima, Cic. Div. in. Caecil. 11, 36:multo gratissima lux,
Hor. S. 1, 5, 39:foedissimum,
Quint. 9, 4, 72:optimum,
id. ib. 26:pulcherrimum,
id. 1, 2, 24:utilissima,
id. 2, 10, 1:maxime,
Auct. Her. 4, 44, 58:multo maxime miserabile,
Sall. C. 36, 4:multo maxime ingenio validus,
id. J. 6, 1.—With particles denoting a difference, far, greatly, very:4.multo aliter,
Ter. And. prol. 4:multo aliter ac sperabat,
far otherwise than, Nep. Ham. 2:quod non multo secus fieret, si,
not far otherwise, not very different, Cic. Fam. 4, 9, 1: multo infra Cyrenaicum. Plin. 19, 3, 15, § 40. —In specifications of time, before ante and post, long, much:5.non multo ante urbem captam,
Cic. Div. 1, 45, 101:non multo ante,
not long before, Nep. Eum. 3, 3:multo ante,
Cic. Fam. 4, 1, 1:non multo post, quam, etc.,
not long after, id. Att. 12, 49, 9:haud multo ante solis occasum,
Liv. 5, 39, 2:multo ante noctem,
id. 27, 42, 13.—Very rarely with the positive for multum:6.maligna multo,
very, Ter. Hec. 1, 2, 83 Umpf.—Doubled, multo multoque, with comparatives:II.multo multoque longior,
far, very much, Front. ad M. Caes. 2, 5:multo multoque operosius est,
Val. Max. 4, 1, 2: multo multoque magis, Front. Laud. Negl. § 3.Comp.: plūs, pluris; in the plur., plures, plura (in sing. anciently written plous; three times in the S. C. de Bacch. Here perh. belongs, in the plur., pleores and pleoris, for plures, in the Song of the Arval Brothers.—For the class. neuter of the plur., plura, the form pluria was used in ante-class. Latinity. Gellius cites M. Cato, Q. Claudius, Valerius Antias, L. AElius, P. Nigidius, and M. Varro as authorities for this form, Gell. 5, 21, 6; yet Plautus and Terence have only plura; and the earlier reading pluria, in Lucr. 1, 877; 2, 1135; 4, 1085, is now supplanted by the critically certain plura and plurima.—The gen. plur. plurium, however, has remained the predominant form, e. g. Quint. 7, 1, 1; 8, 4, 27; 9, 4, 66 et saep.) [from the root ple; Gr. pleon, pimplêmi; cf. plenus, plera, compleo, etc.; also locu-ples, plebes, populus, etc.], more.A.In the sing. (used both substantively and adverbially): LIBRAS FARRIS ENDO DIES DATO. SI VOLET PLVS DATO, Fragm. XII. Tab. in Gell. 20, 1, 45: SI PLVS MINVSVE SECVERVNT, SE FRAVDE ESTO, ib.;(β).so (perh. in imitation of this legal phrase): ebeu, cur ego plus minusve feci quam aequom fuit!
Plaut. Capt. 5, 3, 18; Ter. Phorm. 3, 3, 21:ne plus minusve loqueretur,
Suet. Aug. 84; cf. Plaut. Men. 4, 2, 27; and in the signif. of circiter, about: septingenti sunt paulo plus aut minus anni... postquam, etc., Enn. ap. Varr. R. R. 3, 1, 2 (Ann. v. 493 Vahl.);so. non longius abesse plus minus octo milibus,
Hirt. B. G. 8, 20, 1 Oud.; cf.:speranti plures... venerunt plusve minusve duae,
Mart. 8, 71, 4:aut ne quid faciam plus, quod post me minus fecisse satius sit,
too much... too little, Ter. Hec. 5, 1, 4:tantum et plus etiam ipse mihi deberet,
Cic. Att. 7, 3, 7:vos et decem numero, et, quod plus est, Romani estis,
and what is more, Liv. 9, 24, 8:verbane plus an sententia valere debeat,
Cic. Top. 25, 96: [p. 1174] cf.:apud me argumenta plus quam testes valent,
id. Rep. 1, 38, 59:valet enim salus plus quam libido,
id. ib. 1, 40, 63.—With a partitive gen.:(γ).vultis pecuniae plus habere,
Cic. Inv. 1, 47, 88; cf.:nostri casus plus honoris habuerunt quam laboris,
id. Rep. 1, 4, 7; so,plus virium,
id. Leg. 1, 2, 6:plus hostium,
Liv. 2, 42:plus dapis et rixae multo minus invidiaeque,
Hor. Ep. 1, 17, 51:in hac causa eo plus auctoritatis habent, quia, etc.,
Cic. Rep. 3, 16, 26; cf.:plus ingenii,
id. ib. 1, 14, 22:Albano non plus animi erat quam fidei,
as little courage as fidelity, Liv. 1, 27, 5.—With quam (some examples of which have already been given above):(δ).non plus quam semel,
Cic. Off. 3, 15, 61:confiteor eos... plus quam sicarios esse,
id. Phil. 2, 13, 31:ne plus reddat quam acceperit,
id. Lael. 16, 58 et saep.:non plus quam in tres partis posse distribui putaverunt,
into not more than, id. Inv. 1, 34, 57:plus quam decem dies abesse,
id. Phil. 2, 13, 31:nulla (navis) plus quam triginta remis agatur,
with more than, Liv. 38, 38, 8.—Without quam:(ε).HOMINES PLOVS V. OINVORSEI VIREI ATQVE MVLIERES, S. C. de Bacch. 19 (Wordsw. Fragm. and Spec. p. 173): plus mille capti,
Liv. 24, 44:plus milies audivi,
Ter. Eun. 3, 1, 32: plus semel, Varr. ap. Plin. 14, 14, 17, § 96:plus quingentos colaphos infregit mihi,
Ter. Ad. 2, 1, 46:ferre plus dimidiati mensis cibaria,
Cic. Tusc. 2, 16, 37:non plus mille quingentos aeris,
id. Rep. 2, 22, 40:paulo plus ducentos passus a castris,
Liv. 31, 34:cum plus annum aeger fuisset,
id. 40, 2:parte plus dimidia rem auctam,
id. 29, 25.—With a compar. or adverbial abl., or with an abl. of measure:2.VIREI PLOVS DVOBVS, S. C. de Bacch. 20 (Wordsw. Fragm. and Spec. p. 173): de paupertate tacentes Plus poscente ferent,
more than the importunate, Hor. Ep. 1, 17, 44:ex his alius alio plus habet virium,
Cic. Leg. 1, 2, 6: cave putes hoc tempore plus me quemquam cruciari, Balb. ap. Cic. Att. 8, 15, A, 2:alterum certe non potest, ut plus una vera sit,
Cic. N. D. 1, 2, 5; cf.:in columba plures videri colores, nec esse plus uno,
id. Ac. 2, 25, 79: HOC PLVS NE FACITO, more than this, Fragm. XII. Tab. ap. Cic. Leg. 2, 23, 59:annos sexaginta natus es Aut plus eo,
or more than that, Ter. Heaut. 1, 1, 11:plus aequo,
Cic. Lael. 16, 58:plus paulo,
Ter. Heaut. 2, 1, 8:paulo plus,
Liv. 31, 34: multo plus, Anton. ap. Cic. Att. 10, 8, A, 1:plus nimio,
overmuch, Hor. Ep. 1, 10, 30: quam molestum est uno digito plus habere, too much by a finger, i. e. a finger too much, Cic. N. D. 1, 35, 99:uno plus Etruscorum cecidisse in acie,
one man more, Liv. 2, 7, 2.—In the gen. pretii, pluris, of more value, of a higher price, for more, higher, dearer:3.ut plus reddant musti et olei, et pretii pluris,
of greater value, Varr. R. R. 1, 7, 4:ager multo pluris est,
is worth much more, Cic. Rosc. Com. 12, 33; cf.:quo pluris sint nostra oliveta,
id. Rep. 3, 9, 16:pluris emere,
dearer, id. Fam. 7, 2, 1; so,vendere,
id. Off. 3, 12, 51; id. Verr. 2, 3, 19, § 48; Hor. S. 2, 3, 300:aedificare,
Col. 1, 4, 7:pluris est oculatus testis quam auriti decem,
of more value, Plaut. Truc. 2, 6, 8:mea mihi conscientia pluris est, quam omnium sermo,
Cic. Att. 12, 28, 2:facio pluris omnium hominem neminem,
id. ib. 8, 2, 4:facere aliquem pluris,
make more of one, esteem him more highly, id. Fam. 3, 4, 2:pluris habere,
id. Phil. 6, 4, 10:aestimare,
id. Par. 6, 2, 48:ducere,
id. Att. 7, 3, 5:putare,
id. Off. 3, 4, 18 et saep.—Rarely, instead of the genitive, in the abl. pretii: plure vendunt, Lucil. ap. Charis. 2, p. 189 P.: plure altero tanto, quanto ejus fundus est, velim, Plaut. ib.: plure venit, Cic. ib.—4.Plus plusque, more and more: quem mehercule plus plusque in dies diligo. Cic. Att. 6, 2, 10.—* 5.Like magis, with an adj.:B.plus formosus, for formosior,
Nemes. Ecl. 4, 72.—In the plur.1.Comparatively, more in number:2.omnes qui aere alieno premantur, quos plures esse intellego quam putaram,
Cic. Att. 7, 3, 5; id. Rep. 2, 22, 40:nemini ego plura acerba esse credo ex amore homini umquam oblata quam mihi,
Ter. Hec. 3, 1, 1:ne plura insignia essent imperii in libero populo quam in regno fuissent,
Cic. Rep. 2, 31, 55:multo plura,
many more things, Quint. 3, 6, 28.—In gen., of a great number, many: qui plus fore dicant in pluribus consilii quam in uno. Cic. Rep. 1, 35, 55: cf.: quid quaeso interest inter unum et plures, si justitia est in pluribus? id. ib. 1, 39, 61;b.1, 34, 52: non possunt una in civitate multi rem ac fortunas amittere, ut non plures secum in eandem trahant calamitatem,
id. Imp. Pomp. 7, 19:quod pluribus praesentibus eas res jactari nolebat,
Caes. B. G. 1, 18:plura castella Pompeius tentaverat,
id. B. C. 3, 52:summus dolor plures dies manere non potest,
Cic. Fin. 2, 28, 93:pluribus diebus, Quint. prooem. § 7: illic plurium rerum est congeries,
id. 8, 4, 27:quae consuetudo sit, pluribus verbis docere,
Cic. Clu. 41, 115:eum pluribus verbis rogat, ut, etc.,
id. Verr. 2, 4, 28, § 64;without verba: quid ego plura dicam?
id. de Or. 1, 5, 18:pluribus haec exsecutus sum,
Phaedr. 3, 10, 59;also elliptically, quid plura? and, ne plura, like quid multa? and ne multa: hic sacra, hic genus, hic majorum multa vestigia. Quid plura? hanc vides villam, etc.,
what need of many words? in short, Cic. Leg. 2, 1, 3:sed—ne plura—dicendum enim aliquando est—Pomponium Atticum sic amo, ut alterum fratrem,
id. Fam. 13, 1, 5.—Esp.: plures.(α).The mass, the multitude, opp. pauciores, = hoi oligoi, Plaut. Trin. 1, 1, 13.—(β).Euphemistically, acc. to the Gr. hoi pleiones, the dead:(γ).quin prius Me ad plures penetravi?
Plaut. Trin. 2, 2, 14.—The greater number, the majority:III.plures nesciebant qua ex causa convenissent,
Vulg. Act. 19, 32.Sup.: plūrĭmus (archaic form, plisima plurima, Paul. ex Fest. p. 204 and 205 Mull.: PLIOIRVME (I), Epit. of Scipio), a, um [from root ple; whence also plus, q. v., ploirumus for ploisumus; and thence the predominant form plurimus], most, very much, or many (as an adj. in good prose mostly in the plur., except the standing formula of greeting: salutem plurimam dicere alicui; v. infra):(β).hujus sunt plurima simulacra,
Caes. B. G. 6, 17:nos plurimis ignotissimi gentibus,
Cic. Rep. 1, 17, 26:plurimae et maximae partes,
id. ib. 1, 4, 8:plurimorum seculorum memoria,
id. ib. 3, 9, 14:haec plurimis a me verbis dicta sunt,
id. ib. 1, 7, 12 et saep.—In sing.:me plurima praeda onustum,
Plaut. Rud. 4, 2, 4:sermo,
Quint. 2, 2, 5:risus,
id. 6, 3, 85:res,
id. 6, 1, 51:exercitatio,
id. 8 prooem. §28: mons,
very large, Verg. A. 1, 419:cervix,
id. G. 3, 52:Aetna,
Ov. Ib. 600.—Of a greeting: impertit salutem plurimam, Lucil. ap. Non. 472. 16; and esp. freq.: salutem plurimam dicit (commonly abbrev. S. P. D.) at the beginning of letters; v. salus.— Poet.:medio cum plurimus orbe Sol erat,
very powerful, oppressive, Ov. M. 14, 53: plurima qua silva est. thickest, id. ib. 14, 361:coma plurima,
very thick, id. ib. 13, 844:sed plurima nantis in ore Alcyone conjux,
mostly, chiefly, id. ib. 11, 562.—And collect.:plurimus in Junonis honorem Aptum dicet equis Argos,
many a one, very many, Hor. C. 1, 7, 8; so,oleaster plurimus,
Verg. G. 2, 183:qua plurima mittitur ales,
Mart. 9, 56, 1:plurima lecta rosa est,
Ov. F. 4, 441.— In neutr. absol. (substant. or adverb.):ut haberet quam plurimum,
as much as possible, Cic. Rab. Post. 14, 39:caput autem est, quam plurimum scribere,
id. de Or. 1, 33, 150:ut in quoque oratore plurimum esset,
id. Rep. 1, 27, 123.— Adv.: plūrĭmum:et is valebat in suffragio plurimum, cujus plurimum intererat, esse in optimo statu civitatem,
Cic. Rep. 2, 22, 40:auspiciis plurimum obsecutus est Romulus,
id. ib. 2, 9, 16:si vero populus plurimum potest,
id. ib. 3, 14, 23; cf.:qui apud me dignitate plurimum possunt,
id. Rosc. Am. 1, 4:plurimum aliis praestare,
id. Inv. 2, 1, 1:ut te plurimum diligam,
id. Fam. 1, 7, 1; id. Tusc. 5, 27, 78:hoc ego utor uno omnium plurimum,
id. Fam. 11, 16, 2:quantum (al. quanto) plurimum possunt,
Quint. 11, 3, 120: plurimum quantum also signifies very much indeed, exceedingly (post-class.):plurimum quantum veritati nocuere,
Min. Fel. Oct. 22:gratulor,
id. ib. 40:(elleborum) ex aqua datur plurimum drachma,
at the most, Plin. 25, 5, 22, § 54; 9, 36, 60, § 125; 30, 6, 16, § 48; so,cum plurimum,
id. 2, 17, 15, § 78 (opp. to cum minimum); 18, 7, 10, § 60: nec tam numerosa differentia; tribus ut plurimum bonitatibus distat, for the most part, commonly, usually, = plerumque, Plin. 15, 3, 4, § 18.—In neutr. with a partit. gen.: sententiarum et gravitatis plurimum, Cic. Inv. 1, 18, 25:(γ).artis,
Quint. 10, 5, 3:auctoritatis et ponderis,
id. 9, 4, 91:ut laboris sic utilitatis etiam longe plurimum,
id. 10, 3, 1:virtutum,
id. 12, 1, 20 plurimum quantum favoris partibus dabat fratermtas ducum, Flor. 4, 2, 74.—In the gen. pretii:plurimi: immo unice unum plurimi pendit,
values very highly, esteems very much, Plaut. Bacch. 2, 2, 29:quem unum Alexander plurimi fecerat,
Nep. Eum. 2, 2:ut quisque quod plurimi est possidet,
Cic. Par. 6, 2, 48. -
55 nocte
nox, noctis (collat. form of the abl. noctu; v. in the foll.: nox, adverb. for nocte; v. fin.), f. (once masc. in Cato; v. infra, I.) [Sanscr. nak, naktis, night; Gr. nux; Germ. Nacht; Engl. night; from root naç; cf. neco, nekus], night.I.Lit.: hinc nox processit stellis ardentibus apta, Enn. ap. Macr. S. 6, 1 (Ann. v. 343 Vahl.):(β).ipsa umbra terrae soli officiens noctem efficit,
Cic. N. D. 2, 19, 49:negat ullum esse cibum tam gravem, quin is die et nocte concoquatur,
in a day and a night, in twenty-four hours, id. ib. 2, 9, 24 (v. dies, I. B. 2.):quod serenā nocte subito candens et plena luna defecisset,
id. Rep. 1, 15, 23:dinumerationibus noctium ac dierum,
id. ib. 3, 2, 3:Milo mediā nocte in campum venit,
id. Att. 4, 3, 4:omni nocte dieque,
Juv. 3, 105:de nocte,
by night, Cic. Mur. 33, 69:multā de nocte profectus est,
late at night, id. Att. 7, 4, 2; and:vigilare de nocte,
id. Mur. 9, 22 (v. de, I. B. 2.):multā nocte veni ad Pompeium,
id. Q. Fr. 2, 9, 2:qui ad multam noctem vigilāssem,
id. Rep. 6, 10, 10:ad multam noctem pugnatum est,
Caes. B. G. 1, 26:sub noctem naves solvit,
id. B. C. 1, 28:noctes et dies urgeri,
night and day, Cic. de Or. 1, 61, 260; cf.:qui (scrupulus) se dies noctesque stimulat,
id. Rosc. Am. 2, 6 et saep. (v. dies, I. B. 2.):concubiā nocte visum esse in somnis ei, etc.,
id. Div. 1, 27, 57 (v. concubius).—Abl. noctu: hac noctu filo pendebit Etruria tota, Enn. ap. Macr. S. 1, 4 (Ann. v. 153 Vahl.); so,2.hac noctu,
Plaut. Am. 1, 1. 116:noctu hac,
id. Mil. 2, 4, 28: noctu concubiā, Enn. ap. Macr. S. 1, 4 (Ann. v. 169 Vahl.):senatus de noctu convenire, noctu multā domum dimitti, Quadrig. ib.: ergo noctu futura, cum media esse coeperit, auspicium Saturnaliorum erit,
Macr. S. 1, 4 fin. —Once masc. (as in cum primo lucu;v. lux): in sereno noctu,
Cato, R. R. 156, 3.—In partic., personified: Nox, the goddess of Night, the sister of Erebus, and by him the mother of Æther and Hemera, Cic. N. D. 2, 17, 44; Hyg. Fab. prooem.; Verg. A. 5, 721; Serv. Verg. A. 6, 250; Tib. 2, 1, 87; 3, 4 17; Ov. F. 1, 455; Val. Fl. 3, 211; Stat. Th. 2, 59 et saep.—B.Transf.1.That which takes place or is done at night, nightdoings, night-work ( poet. and in post-class. prose):2.omnis et insanā semita nocte sonat,
nocturnal noise, a revelling by night, Prop. 5, 8, 60; Val. Fl. 2, 219.—Hence, Noctes Atticae, the title of a work of Gellius, which he wrote at Athens by night, Gell. praef.—Sleep, a dream ( poet.): pectore noctem Accipit, [p. 1221] Verg. A. 4, 530:3.talia vociferans noctem exturbabat,
Stat. Th. 10, 219:abrupere oculi noctem,
id. ib. 9, 599; Sil. 3, 216.—In mal. part., Plaut. Trin. 2, 1, 21; id. As. 1, 3, 42; Cic. Att. 1, 16, 5; Hor. Epod. 15, 13; Stat. Th. 1, 69; Just. 12, 3 et saep.; cf.:4.nox vidua,
Cat. 6, 7; Ov. H. 19, 69.—Death ( poet.):5.omnes una manet nox,
Hor. C. 1, 28, 15:jam te premet nox fabulaeque Manes,
id. ib. 1, 4, 16:in aeternam clauduntur lumina noctem,
Verg. A. 10, 746.—Darkness, obscurity, the gloom of tempest:6.quae lucem eriperet et quasi noctem quandam rebus offunderet,
Cic. N. D. 1, 3, 6:carcer infernus et perpetuā nocte oppressa regio,
Sen. Ep. 82, 16:taetrā nimborum nocte coörtā,
Lucr. 4, 172:imber Noctem hiememque ferens,
Verg. A. 3, 194:venturam melius praesagit navita noctem,
Prop. 4, 10, 5 (mortem, Müll.).—Hence, poet., of clouds of missiles, Luc. 7, 520; Val. Fl. 7, 598:veteris sub nocte cupressi,
the shadow, id. 1, 774.—Blindness:7.perpetuāque trahens inopem sub nocte senectam Phineus,
Ov. M. 7, 2: ego vero non video, nox oboritur, Sen. ap. Quint. 9, 2, 43: vultus perpetuā nocte coöpertus, Ps.-Quint. Decl. 1, 6. —The shades below, the infernal regions:II.descendere nocti,
Sil. 13, 708:noctis arbiter,
i. e. Pluto, Claud. Rapt. Pros. 1, 55.—Trop.A.Darkness, confusion, gloomy condition:B.doleo me in hanc rei publicae noctem incidisse,
Cic. Brut. 96, 330; cf.:rei publicae offusa sempiterna nox esset,
id. Rosc. Am. 32, 91:nox ingens scelerum,
Luc. 7, 571.—Mental darkness, ignorance ( poet.):2.quantum mortalia pectora caecae Noctis habent,
Ov. M. 6, 472.—Obscurity, unintelligibility:(α).mei versus aliquantum noctis habebunt,
Ov. Ib. 63.— Hence, adv.: nocte, noctū (cf. diu), and nox, in the night, at night, by night.Form nocte (rare but class.):(β).luce noctem, nocte lucem exspectatis,
Auct. Her. 4, 36, 48:in campum nocte venire,
Cic. Att. 4, 3, 4 (shortly after:in Comitium Milo de nocte venit): nec discernatur, interdiu nocte pugnent,
Liv. 8, 34 fin.; so id. 21, 32, 10; cf.:nec nocte nec interdiu,
id. 1, 47; Juv. 3, 127, 198:velut nocte in ignotis locis errans,
Quint. 7 prol. 3.—Form noctu (so most freq.): ob Romam noctu legiones ducere coepit, Enn. ap. Paul. ex Fest. p. 179 Müll. (Ann. v. 295 Vahl.):(γ).noctuque et diu,
Plaut. Cas. 4, 4, 5; so, noctu diuque, Titin. and Sall. Hist. Fragm. ap. Charis. p. 185 P.; cf.: nec noctu nec diu, Plaut. Fragm. ap. Non. 98, 27:continuum diu noctuque iter properabant,
Tac. A. 15, 12 fin.:quā horā, noctu an interdiu,
Auct. Her. 2, 4, 7; cf.:nonnumquam interdiu, saepius noctu,
Caes. B. G. 1, 8 fin.:noctu ambulabat in publico Themistocles,
Cic. Tusc. 4, 19, 44:noctu ad oppidum respicientes,
id. Div. 1, 32, 69; id. Fam. 14, 7, 1:noctu Jugurthae milites introducit,
Sall. J. 12, 4:noctu profugere,
id. ib. 106, 2:dum noctu stertit,
Hor. Ep. 2, 2, 27:noctu litigare,
Juv. 6, 35; 605; 14, 306.—Form nox (cf. pernox, and the Gr. nuktos, only ante-class.): SI NOX FVRTVM FACTVM SIT, Fragm. XII. Tab. ap. Macr. S. 1, 4 med.:hinc media remis Palinurum pervenio nox,
Lucil. Sat. 3, 22: quin tu hic manes? Arg. Nox si voles manebo, Plaut. As. 3, 3, 7 Ussing (al. mox); cf. id. Trin. 4, 2, 22 Brix, Krit. Anh. and Ritschl, ed. 2: si luci, si nox, si mox, si jam data sit frux, Enn. ap. Prisc. p. 724 P. (Ann. v. 412 Vahl.); cf. Gell. 12, 1. -
56 Nox
nox, noctis (collat. form of the abl. noctu; v. in the foll.: nox, adverb. for nocte; v. fin.), f. (once masc. in Cato; v. infra, I.) [Sanscr. nak, naktis, night; Gr. nux; Germ. Nacht; Engl. night; from root naç; cf. neco, nekus], night.I.Lit.: hinc nox processit stellis ardentibus apta, Enn. ap. Macr. S. 6, 1 (Ann. v. 343 Vahl.):(β).ipsa umbra terrae soli officiens noctem efficit,
Cic. N. D. 2, 19, 49:negat ullum esse cibum tam gravem, quin is die et nocte concoquatur,
in a day and a night, in twenty-four hours, id. ib. 2, 9, 24 (v. dies, I. B. 2.):quod serenā nocte subito candens et plena luna defecisset,
id. Rep. 1, 15, 23:dinumerationibus noctium ac dierum,
id. ib. 3, 2, 3:Milo mediā nocte in campum venit,
id. Att. 4, 3, 4:omni nocte dieque,
Juv. 3, 105:de nocte,
by night, Cic. Mur. 33, 69:multā de nocte profectus est,
late at night, id. Att. 7, 4, 2; and:vigilare de nocte,
id. Mur. 9, 22 (v. de, I. B. 2.):multā nocte veni ad Pompeium,
id. Q. Fr. 2, 9, 2:qui ad multam noctem vigilāssem,
id. Rep. 6, 10, 10:ad multam noctem pugnatum est,
Caes. B. G. 1, 26:sub noctem naves solvit,
id. B. C. 1, 28:noctes et dies urgeri,
night and day, Cic. de Or. 1, 61, 260; cf.:qui (scrupulus) se dies noctesque stimulat,
id. Rosc. Am. 2, 6 et saep. (v. dies, I. B. 2.):concubiā nocte visum esse in somnis ei, etc.,
id. Div. 1, 27, 57 (v. concubius).—Abl. noctu: hac noctu filo pendebit Etruria tota, Enn. ap. Macr. S. 1, 4 (Ann. v. 153 Vahl.); so,2.hac noctu,
Plaut. Am. 1, 1. 116:noctu hac,
id. Mil. 2, 4, 28: noctu concubiā, Enn. ap. Macr. S. 1, 4 (Ann. v. 169 Vahl.):senatus de noctu convenire, noctu multā domum dimitti, Quadrig. ib.: ergo noctu futura, cum media esse coeperit, auspicium Saturnaliorum erit,
Macr. S. 1, 4 fin. —Once masc. (as in cum primo lucu;v. lux): in sereno noctu,
Cato, R. R. 156, 3.—In partic., personified: Nox, the goddess of Night, the sister of Erebus, and by him the mother of Æther and Hemera, Cic. N. D. 2, 17, 44; Hyg. Fab. prooem.; Verg. A. 5, 721; Serv. Verg. A. 6, 250; Tib. 2, 1, 87; 3, 4 17; Ov. F. 1, 455; Val. Fl. 3, 211; Stat. Th. 2, 59 et saep.—B.Transf.1.That which takes place or is done at night, nightdoings, night-work ( poet. and in post-class. prose):2.omnis et insanā semita nocte sonat,
nocturnal noise, a revelling by night, Prop. 5, 8, 60; Val. Fl. 2, 219.—Hence, Noctes Atticae, the title of a work of Gellius, which he wrote at Athens by night, Gell. praef.—Sleep, a dream ( poet.): pectore noctem Accipit, [p. 1221] Verg. A. 4, 530:3.talia vociferans noctem exturbabat,
Stat. Th. 10, 219:abrupere oculi noctem,
id. ib. 9, 599; Sil. 3, 216.—In mal. part., Plaut. Trin. 2, 1, 21; id. As. 1, 3, 42; Cic. Att. 1, 16, 5; Hor. Epod. 15, 13; Stat. Th. 1, 69; Just. 12, 3 et saep.; cf.:4.nox vidua,
Cat. 6, 7; Ov. H. 19, 69.—Death ( poet.):5.omnes una manet nox,
Hor. C. 1, 28, 15:jam te premet nox fabulaeque Manes,
id. ib. 1, 4, 16:in aeternam clauduntur lumina noctem,
Verg. A. 10, 746.—Darkness, obscurity, the gloom of tempest:6.quae lucem eriperet et quasi noctem quandam rebus offunderet,
Cic. N. D. 1, 3, 6:carcer infernus et perpetuā nocte oppressa regio,
Sen. Ep. 82, 16:taetrā nimborum nocte coörtā,
Lucr. 4, 172:imber Noctem hiememque ferens,
Verg. A. 3, 194:venturam melius praesagit navita noctem,
Prop. 4, 10, 5 (mortem, Müll.).—Hence, poet., of clouds of missiles, Luc. 7, 520; Val. Fl. 7, 598:veteris sub nocte cupressi,
the shadow, id. 1, 774.—Blindness:7.perpetuāque trahens inopem sub nocte senectam Phineus,
Ov. M. 7, 2: ego vero non video, nox oboritur, Sen. ap. Quint. 9, 2, 43: vultus perpetuā nocte coöpertus, Ps.-Quint. Decl. 1, 6. —The shades below, the infernal regions:II.descendere nocti,
Sil. 13, 708:noctis arbiter,
i. e. Pluto, Claud. Rapt. Pros. 1, 55.—Trop.A.Darkness, confusion, gloomy condition:B.doleo me in hanc rei publicae noctem incidisse,
Cic. Brut. 96, 330; cf.:rei publicae offusa sempiterna nox esset,
id. Rosc. Am. 32, 91:nox ingens scelerum,
Luc. 7, 571.—Mental darkness, ignorance ( poet.):2.quantum mortalia pectora caecae Noctis habent,
Ov. M. 6, 472.—Obscurity, unintelligibility:(α).mei versus aliquantum noctis habebunt,
Ov. Ib. 63.— Hence, adv.: nocte, noctū (cf. diu), and nox, in the night, at night, by night.Form nocte (rare but class.):(β).luce noctem, nocte lucem exspectatis,
Auct. Her. 4, 36, 48:in campum nocte venire,
Cic. Att. 4, 3, 4 (shortly after:in Comitium Milo de nocte venit): nec discernatur, interdiu nocte pugnent,
Liv. 8, 34 fin.; so id. 21, 32, 10; cf.:nec nocte nec interdiu,
id. 1, 47; Juv. 3, 127, 198:velut nocte in ignotis locis errans,
Quint. 7 prol. 3.—Form noctu (so most freq.): ob Romam noctu legiones ducere coepit, Enn. ap. Paul. ex Fest. p. 179 Müll. (Ann. v. 295 Vahl.):(γ).noctuque et diu,
Plaut. Cas. 4, 4, 5; so, noctu diuque, Titin. and Sall. Hist. Fragm. ap. Charis. p. 185 P.; cf.: nec noctu nec diu, Plaut. Fragm. ap. Non. 98, 27:continuum diu noctuque iter properabant,
Tac. A. 15, 12 fin.:quā horā, noctu an interdiu,
Auct. Her. 2, 4, 7; cf.:nonnumquam interdiu, saepius noctu,
Caes. B. G. 1, 8 fin.:noctu ambulabat in publico Themistocles,
Cic. Tusc. 4, 19, 44:noctu ad oppidum respicientes,
id. Div. 1, 32, 69; id. Fam. 14, 7, 1:noctu Jugurthae milites introducit,
Sall. J. 12, 4:noctu profugere,
id. ib. 106, 2:dum noctu stertit,
Hor. Ep. 2, 2, 27:noctu litigare,
Juv. 6, 35; 605; 14, 306.—Form nox (cf. pernox, and the Gr. nuktos, only ante-class.): SI NOX FVRTVM FACTVM SIT, Fragm. XII. Tab. ap. Macr. S. 1, 4 med.:hinc media remis Palinurum pervenio nox,
Lucil. Sat. 3, 22: quin tu hic manes? Arg. Nox si voles manebo, Plaut. As. 3, 3, 7 Ussing (al. mox); cf. id. Trin. 4, 2, 22 Brix, Krit. Anh. and Ritschl, ed. 2: si luci, si nox, si mox, si jam data sit frux, Enn. ap. Prisc. p. 724 P. (Ann. v. 412 Vahl.); cf. Gell. 12, 1. -
57 nox
nox, noctis (collat. form of the abl. noctu; v. in the foll.: nox, adverb. for nocte; v. fin.), f. (once masc. in Cato; v. infra, I.) [Sanscr. nak, naktis, night; Gr. nux; Germ. Nacht; Engl. night; from root naç; cf. neco, nekus], night.I.Lit.: hinc nox processit stellis ardentibus apta, Enn. ap. Macr. S. 6, 1 (Ann. v. 343 Vahl.):(β).ipsa umbra terrae soli officiens noctem efficit,
Cic. N. D. 2, 19, 49:negat ullum esse cibum tam gravem, quin is die et nocte concoquatur,
in a day and a night, in twenty-four hours, id. ib. 2, 9, 24 (v. dies, I. B. 2.):quod serenā nocte subito candens et plena luna defecisset,
id. Rep. 1, 15, 23:dinumerationibus noctium ac dierum,
id. ib. 3, 2, 3:Milo mediā nocte in campum venit,
id. Att. 4, 3, 4:omni nocte dieque,
Juv. 3, 105:de nocte,
by night, Cic. Mur. 33, 69:multā de nocte profectus est,
late at night, id. Att. 7, 4, 2; and:vigilare de nocte,
id. Mur. 9, 22 (v. de, I. B. 2.):multā nocte veni ad Pompeium,
id. Q. Fr. 2, 9, 2:qui ad multam noctem vigilāssem,
id. Rep. 6, 10, 10:ad multam noctem pugnatum est,
Caes. B. G. 1, 26:sub noctem naves solvit,
id. B. C. 1, 28:noctes et dies urgeri,
night and day, Cic. de Or. 1, 61, 260; cf.:qui (scrupulus) se dies noctesque stimulat,
id. Rosc. Am. 2, 6 et saep. (v. dies, I. B. 2.):concubiā nocte visum esse in somnis ei, etc.,
id. Div. 1, 27, 57 (v. concubius).—Abl. noctu: hac noctu filo pendebit Etruria tota, Enn. ap. Macr. S. 1, 4 (Ann. v. 153 Vahl.); so,2.hac noctu,
Plaut. Am. 1, 1. 116:noctu hac,
id. Mil. 2, 4, 28: noctu concubiā, Enn. ap. Macr. S. 1, 4 (Ann. v. 169 Vahl.):senatus de noctu convenire, noctu multā domum dimitti, Quadrig. ib.: ergo noctu futura, cum media esse coeperit, auspicium Saturnaliorum erit,
Macr. S. 1, 4 fin. —Once masc. (as in cum primo lucu;v. lux): in sereno noctu,
Cato, R. R. 156, 3.—In partic., personified: Nox, the goddess of Night, the sister of Erebus, and by him the mother of Æther and Hemera, Cic. N. D. 2, 17, 44; Hyg. Fab. prooem.; Verg. A. 5, 721; Serv. Verg. A. 6, 250; Tib. 2, 1, 87; 3, 4 17; Ov. F. 1, 455; Val. Fl. 3, 211; Stat. Th. 2, 59 et saep.—B.Transf.1.That which takes place or is done at night, nightdoings, night-work ( poet. and in post-class. prose):2.omnis et insanā semita nocte sonat,
nocturnal noise, a revelling by night, Prop. 5, 8, 60; Val. Fl. 2, 219.—Hence, Noctes Atticae, the title of a work of Gellius, which he wrote at Athens by night, Gell. praef.—Sleep, a dream ( poet.): pectore noctem Accipit, [p. 1221] Verg. A. 4, 530:3.talia vociferans noctem exturbabat,
Stat. Th. 10, 219:abrupere oculi noctem,
id. ib. 9, 599; Sil. 3, 216.—In mal. part., Plaut. Trin. 2, 1, 21; id. As. 1, 3, 42; Cic. Att. 1, 16, 5; Hor. Epod. 15, 13; Stat. Th. 1, 69; Just. 12, 3 et saep.; cf.:4.nox vidua,
Cat. 6, 7; Ov. H. 19, 69.—Death ( poet.):5.omnes una manet nox,
Hor. C. 1, 28, 15:jam te premet nox fabulaeque Manes,
id. ib. 1, 4, 16:in aeternam clauduntur lumina noctem,
Verg. A. 10, 746.—Darkness, obscurity, the gloom of tempest:6.quae lucem eriperet et quasi noctem quandam rebus offunderet,
Cic. N. D. 1, 3, 6:carcer infernus et perpetuā nocte oppressa regio,
Sen. Ep. 82, 16:taetrā nimborum nocte coörtā,
Lucr. 4, 172:imber Noctem hiememque ferens,
Verg. A. 3, 194:venturam melius praesagit navita noctem,
Prop. 4, 10, 5 (mortem, Müll.).—Hence, poet., of clouds of missiles, Luc. 7, 520; Val. Fl. 7, 598:veteris sub nocte cupressi,
the shadow, id. 1, 774.—Blindness:7.perpetuāque trahens inopem sub nocte senectam Phineus,
Ov. M. 7, 2: ego vero non video, nox oboritur, Sen. ap. Quint. 9, 2, 43: vultus perpetuā nocte coöpertus, Ps.-Quint. Decl. 1, 6. —The shades below, the infernal regions:II.descendere nocti,
Sil. 13, 708:noctis arbiter,
i. e. Pluto, Claud. Rapt. Pros. 1, 55.—Trop.A.Darkness, confusion, gloomy condition:B.doleo me in hanc rei publicae noctem incidisse,
Cic. Brut. 96, 330; cf.:rei publicae offusa sempiterna nox esset,
id. Rosc. Am. 32, 91:nox ingens scelerum,
Luc. 7, 571.—Mental darkness, ignorance ( poet.):2.quantum mortalia pectora caecae Noctis habent,
Ov. M. 6, 472.—Obscurity, unintelligibility:(α).mei versus aliquantum noctis habebunt,
Ov. Ib. 63.— Hence, adv.: nocte, noctū (cf. diu), and nox, in the night, at night, by night.Form nocte (rare but class.):(β).luce noctem, nocte lucem exspectatis,
Auct. Her. 4, 36, 48:in campum nocte venire,
Cic. Att. 4, 3, 4 (shortly after:in Comitium Milo de nocte venit): nec discernatur, interdiu nocte pugnent,
Liv. 8, 34 fin.; so id. 21, 32, 10; cf.:nec nocte nec interdiu,
id. 1, 47; Juv. 3, 127, 198:velut nocte in ignotis locis errans,
Quint. 7 prol. 3.—Form noctu (so most freq.): ob Romam noctu legiones ducere coepit, Enn. ap. Paul. ex Fest. p. 179 Müll. (Ann. v. 295 Vahl.):(γ).noctuque et diu,
Plaut. Cas. 4, 4, 5; so, noctu diuque, Titin. and Sall. Hist. Fragm. ap. Charis. p. 185 P.; cf.: nec noctu nec diu, Plaut. Fragm. ap. Non. 98, 27:continuum diu noctuque iter properabant,
Tac. A. 15, 12 fin.:quā horā, noctu an interdiu,
Auct. Her. 2, 4, 7; cf.:nonnumquam interdiu, saepius noctu,
Caes. B. G. 1, 8 fin.:noctu ambulabat in publico Themistocles,
Cic. Tusc. 4, 19, 44:noctu ad oppidum respicientes,
id. Div. 1, 32, 69; id. Fam. 14, 7, 1:noctu Jugurthae milites introducit,
Sall. J. 12, 4:noctu profugere,
id. ib. 106, 2:dum noctu stertit,
Hor. Ep. 2, 2, 27:noctu litigare,
Juv. 6, 35; 605; 14, 306.—Form nox (cf. pernox, and the Gr. nuktos, only ante-class.): SI NOX FVRTVM FACTVM SIT, Fragm. XII. Tab. ap. Macr. S. 1, 4 med.:hinc media remis Palinurum pervenio nox,
Lucil. Sat. 3, 22: quin tu hic manes? Arg. Nox si voles manebo, Plaut. As. 3, 3, 7 Ussing (al. mox); cf. id. Trin. 4, 2, 22 Brix, Krit. Anh. and Ritschl, ed. 2: si luci, si nox, si mox, si jam data sit frux, Enn. ap. Prisc. p. 724 P. (Ann. v. 412 Vahl.); cf. Gell. 12, 1. -
58 obex
ōbex, obĭcis (objĭcis), m. and f. (of either gender indifferently; very rare in nom. sing.; acc. not found, v. Neue, Formenl. 1, p. 489) [obicio, that which is cast or placed before; hence], a bolt, bar; a barrier, wall (mostly poet. and in post-Aug. prose; not in Cic. or Cæs.).I.Lit.: obices pessuli, serae, Paul. ex Fest. p. 187 Müll.:II.fultosque emuniit obice postes,
Verg. A. 8, 227; cf. Ov. M. 14, 780:ferrati portarum obices,
Tac. H. 3, 30:obices portarum subversi,
id. A. 13, 39; Sil. 4, 24:diffractis portarum obicibus,
Amm. 24, 5: infirmā scamellorum obice fultae fores, App. ap. Prisc. p. 615 P.:saxi,
Verg. G. 4, 422:ecce maris magnā claudit nos obice pontus,
id. A. 10, 377: quā vi maria alta tumescant Obicibus ruptis, their barriers, i. e. their rocky shores, id. G. 2, 480; Gell. 17, 11 fin. —Transf., a hinderance, impediment, obstacle:apud hanc obicem,
Plaut. Pers. 2, 2, 21:per obices viarum,
Liv. 9, 3, 1; 2, 58; 6, 33, 11: nullae obices, nulli contumeliarum gradus, obstacles to admission, Plin. Pan. 47, 5; Inscr. Orell. 708. -
59 Paestani
Paestum, i, n., a city of Lucania, formerly called Posidonia, celebrated for its twice-blowing roses, now Pesti:II.biferique rosaria Paesti,
Verg. G. 4, 119; cf. Ov. M. 15, 708; Prop. 5, 5, 61:oppidum Paestum Graecis Posidonia appellatum,
Plin. 3, 5, 10, § 71.—Hence,Paestānus, a, um, adj., of or belonging to Pœstum, Pœstan:sinus,
Cic. Att. 16, 6, 1:rosae,
Ov. P. 2, 4, 28.—In plur.: Paestāni, ōrum, m., the Pœstans, Liv. 37, 10. -
60 Paestanus
Paestum, i, n., a city of Lucania, formerly called Posidonia, celebrated for its twice-blowing roses, now Pesti:II.biferique rosaria Paesti,
Verg. G. 4, 119; cf. Ov. M. 15, 708; Prop. 5, 5, 61:oppidum Paestum Graecis Posidonia appellatum,
Plin. 3, 5, 10, § 71.—Hence,Paestānus, a, um, adj., of or belonging to Pœstum, Pœstan:sinus,
Cic. Att. 16, 6, 1:rosae,
Ov. P. 2, 4, 28.—In plur.: Paestāni, ōrum, m., the Pœstans, Liv. 37, 10.
См. также в других словарях:
708 — Années : 705 706 707 708 709 710 711 Décennies : 670 680 690 700 710 720 730 Siècles : VIIe siècle VIIIe sièc … Wikipédia en Français
708 — Portal Geschichte | Portal Biografien | Aktuelle Ereignisse | Jahreskalender ◄ | 7. Jahrhundert | 8. Jahrhundert | 9. Jahrhundert | ► ◄ | 670er | 680er | 690er | 700er | 710er | 720er | 730er | ► ◄◄ | ◄ | 704 | 705 | 706 | … Deutsch Wikipedia
-708 — Cette page concerne l année 708 du calendrier julien proleptique. Années : 711 710 709 708 707 706 705 Décennies : 730 720 710 700 690 680 670 Siècles : IX … Wikipédia en Français
708 — РСТ РСФСР 708{ 83} СПКП. Машины и оборудование для содержания автомобильных дорог. Номенклатура показателей. ОКС: 03.220.20, 43.080.99 КГС: Т51 Система документации, определяющая показатели качества, надежности и долговечности продукции Действие … Справочник ГОСТов
708 — NOTOC EventsBy PlaceAsia* August 29 Copper coins are minted in Japan for the first time (Traditional Japanese date: August 10, 708). * The Japanese court is moved from Heian to Nara. * Nazaktar Khan, a Turk Shahi prince, in alliance with the… … Wikipedia
708 — Años: 705 706 707 – 708 – 709 710 711 Décadas: Años 670 Años 680 Años 690 – Años 700 – Años 710 Años 720 Años 730 Siglos: Siglo VII – … Wikipedia Español
708-я пехотная дивизия (Германия) — 708 я пехотная дивизия 708. Infanterie Division Годы существования май 1941 февраля 1945 Страна … Википедия
708. Volksgrenadier-Division (Wehrmacht) — 708. Volksgrenadier Division Aktiv 4. September 1944–3. Februar 1945 Land Deutsches Reich NS … Deutsch Wikipedia
708 Raphaela — is a minor planet orbiting the Sun.External links* [http://cfa www.harvard.edu/iau/lists/NumberedMPs.txt Discovery Circumstances: Numbered Minor Planets] … Wikipedia
(708) Raphaela — Descubrimiento Descubridor Joseph Helffrich Fecha 3 de febrero de 1911 Nombre Provisional 1911 LJ … Wikipedia Español
708 год — Годы 704 · 705 · 706 · 707 708 709 · 710 · 711 · 712 Десятилетия 680 е · 690 е 700 е 710 е · … Википедия