-
21 undir-seta
u, f. an ‘under-sitting,’ pressure, influence, Bs. i. 722. -
22 úti-seta
u, f. a sitting out, in the open air, esp. of wizards sitting out at night for the sake of sorcery or prophesying; útiseta ok vekja troll upp, N. G. L. i. 19; spáfarar ok útisetur, Gþl. 137; efla útisetu ok leita spádóms, Skíða R. 56; morð, fordæðu-skapi, ok spáfarar ok útisetu, at vekja troll upp ok fremja heiðni með því, 182; cp. sitja úti (see sitja l. 1). -
23 vetr-seta
u, f. winter-quarters, Landn. 228, 310, Fms. ii. 29, Orkn. 112. -
24 yfir-seta
u, f. a ‘sitting-over,’ sedulity; mæðask í vökum ok yfirsetu, 655 xii. 3, H. E. i. 585; ekki ætlaða ek at þat væri mín y. ( my business) at dæma milli þeirra, Fms. ix. 334.2. a holding back; y. á landskyld, D. N. vi. 320.3. medic. midwifery; in yfirsetu-kona, u, f. a midwife, Stj. 189, as also in mod. usage. -
25 þar-seta
u, f. a ‘there-sitting,’ remaining there, sojourn, Gþl. 404. -
26 búðseta
-
27 boð-seti
(beð-seti, N. G. L. i. 315), a, m. a dub. Norse term, the benches in a law-court(?), the bar(?); hverr þeirra manna er gengr fyrir boðseta (acc. pl.) fram, nema hann eigi at sækja eðr verja, sá er sekr níu ertogum við konung ok bæjarmenn, N. G. L. i. 323, 315; beðseti, qs. bekkseti (?). -
28 BÚÐ
I)f.farmanna búðir, merchants’ booths; esp. of the temporary dwellings at the Icelandic parliament;tjalda búð, to fit up a booth (with tent-roof and hangings);2) abode, dwelling place;fara búðum, to change one’s abode;hafa harða, kalda búð, to have a hard, cold abode.(= búið, búit), used as adv., may be;búð svá sé til ætlat, may be, it will come so to happen;búð eigi hendi hann slíka úgiptu í annat sinn, may be he will not have such misfortune again.* * *f.I. [Engl. booth; Germ. bude; Dan. bod: not from búa], a booth, shop; farmanna búðir, merchants’ booths: setja búðir, Eg. 163; hafa búðir á landi, Grág. i. 91, the booths in the harbour being but temporary and being removed as soon as the ship went to sea.β. specially used of the temporary abodes in the Icel. parliament, where, as the meeting only lasted two weeks a year, the booths remained empty the rest of the year; hence tjalda ( to dress) búðir, viz. during the session for the use of its owner. But every goði ( priest) and every family had their own ‘booth,’ which also took their names from a single man or ruling family, e. g. Allsherjar b., Sturl. ii. 44; Snorra b., 125; b. Skapta, Nj. 220; b. Hafliða, Sturl. i. 44: from families or districts, Ölfusinga b., Nj. 181; Möðruvellinga b., 182, 247; Skagfirðinga b., 182; Jöklamanna b., Sturl. ii. 158; Austfirðinga b., 158, 159; Saurbæinga b., 82; Dalamanna b., Nj. 48; Mosfellinga b., 164; Rangæinga b., 48, 180; Ljósvetninga b., 183, 223; Norðlendinga b., 228; Vatnsfirðinga b., 248; Vestfirðingu b., Bs. i. 21; Svínfellinga b., Lv. 18; Skarðverja b., Sturl. i. 199, etc.: other names, Byrgis-búð, 31; Grýta, ii. 45; Dilkr, 158; Valhöll, 126; Hlað-búð, 82, Nj. 244; Virkis-búð, 247. As the alþing was a public meeting, other booths are also mentioned, e. g. Trúða búðir, booths of Jugglers, Troubadours, Grág. ii. 84; Ölbúð, an Ale-booth, beer-shop, Sturl. ii. 125; Sútara búð, a Souter’s (cobbler’s) booth, Grág. ii. 84; Sverð-skriða b., a Tanner’s booth, id.; and Göngumanna búðir, Beggars’ booths, a troop of beggars being an appendage to any old feast or public meeting, cp. Gísl. 54–56: the law (Grágás) forbade the sheltering of beggars at the parliament, but in vain; see numberless passages referring to alþing or fjórðungsþing, esp. Grág. Þ. Þ., Nj., Sturl., Gísl. l. c., Korm. S., Kristni S. A short treatise, called ‘Catastasis of Booths,’ composed about A. D. 1700, is mentioned in Dasent’s Burnt Njal; but it is the mere work of a scholar, not founded upon tradition. As búð is opposed to bú, as a temporary abode to a permanent fixed one, so búðsetumaðr (búð-seta), a cottager, is opposed to bóndi; fara búðum is to change one’s abode, Hkr. ii. 110; Mýramanna-búð, Band. (MS.)γ. in eccl., Tjald-búð is the Tabernacle.2. in the compds í-búð, sam-búð, etc., ‘búð’ is a different word, being simply formed from the verb búa, and of late formation, prob. merely a rendering of Lat. habitatio; whilst búð, a booth, is not related to búa.II. esp. in compds, í-búð, living in; sam-búð, living together; vás-búð, a cold berth, i. e. wet and cold; hafa harða, kalda búð, to have a hard, cold abode, Fms. x. 158 (belongs perh. to I.)COMPDS: búðardvöl, búðardyr, búðargögn, búðarhamarr, búðarketill, búðarkviðr, búðarlið, búðarmaðr, búðarnagli, búðarrúm, búðarsetumaðr, búðarstaðr, búðarsund, búðartópt, búðarveggr, búðarvirki, búðarvist, búðarvörðr. -
29 BÆR
* * *bœr, or býr, gen. baejar or býjar; gen. biar also occurs, esp. in Norse MSS. of the 14th century, Fb., but is rare and unclassical; pl. -ir, gen. -ja, dat. -jum. In Icel. people say bær; in Norway bö in Swed. and Dan. (always with y) by; the root word being búa, bú: this word is very freq. in local names of towns and villages throughout the whole of Scandinavia; and wherever the Scandinavian tribes settled the name by or bö went along with them. In the map of Northern England the use of this word marks out the limits and extent of the Norse immigration, e. g. the name Kirkby or Kirby; about twenty or thirty such are found in English maps of the Northern and Midland Counties, denoting churches built by the Norse or Danish settlers, as Whitby, Grimsby, etc., cp. Kirkjubær in Icel. In Denmark and Sweden local names ending in -by are almost numberless.I. a town, village, this is the Norse, Swed., and Dan. notion; þeir brenna býi at köldum kolum, Fms. xi. 122; til bæjarins (of Niðarós), vii. 30; of Bergen, viii. 360, 438; Tunsberg, ix. 361; of the town residence of the earl of Orkney, Nj. 267: allit., borgir ok bæi, castles and towns, Ann. 1349, etc. etc.; baejar-biskup, a town-bishop, Fms. vii. 32; bæjar-prestr, a town-priest, D. N.; bæjar-lögmaðr, a town-justice, id.; bæjar-lýðr, bæjar-lið, bæjar-menn, town’s-people, Fms. viii. 38, 160, 210, Eg. 240, Bs. i. 78; baejar-brenna, the burning of a town, Fms. x. 30; bæjar-bygð, a town-district, viii. 247; bæjar-gjald, a town-rate, N. G. L. i. 328; bæjar-sýsla, a town-office, Fms. vi. 109; bæjar-starf, id., Hkr. iii. 441; bæjar-seta, dwelling in town, Ld. 73, Ísl. ii. 392.II. a farm, landed estate, this is the Icel. notion, as that country has no towns; bær in Icel. answers to the Germ. ‘hof,’ Norweg. ‘ból,’ Dan. ‘gaard,’ denoting a farm, or farmyard and buildings, or both together; hence the phrase, reisa, göra, setja bæ, efna til bæjar, to build the farmstead, Eb. 10, 26, 254, Ld. 96, 98, Fs. 26, Landn. 126, 127, Eg. 131, Gísl. 8, 28, Bs. i. 26, Þorst. hv. 35; byggja bæ, Bs. i. 60; the phrase, bær heitir…, a farm is called so and so, Ísl. ii. 322, 323, 325, Ann. 1300, Hrafn. 22, Dropl. 5; the allit. phrase, búa á bæ…, Þorst. hv. 37; the passages are numberless, and ‘bær’ has almost become synonymous with ‘house and home;’ and as it specially means ‘the farm-buildings,’ Icel. also say innan-bæjar, in-doors; utan-bæjar, out-of-doors; í bæ, within doors; milii baejar ok stöðuls, K. Þ. K. 78; milli bæja; bæ frá bæ, from house to house; á bæ og af bæ, at home and abroad: things belonging to a bær, bæjar-dyr, the doors of the houses, the chief entrance; bæjar-hurð ( janua); bæjar-veggr, the wall of the houses; bæjar-bust, the gable of the houses; bæjar-lækr, the home-spring, well; bæjar-hlað, the premises; bæjar-stétt, the pavement in the front of the houses; bæjar-leið, a furlong, a short distance as between two ‘bæir;’ bæjar-sund, passage between the houses; bæjar-hús, the home-stead, opp. to fjár-hús, etc., where cattle is kept, or barns and the like; fram-bær, the front part of the houses; torf-bær, timbr-bær, a ‘bær’ built of turf or timber: phrases denoting the ‘bær’ as hearth and home, hér sú Guð í bæ, God be in this house, a form of greeting, cp. Luke x. 5; bæjar-bragr, the customs or life in a house; nema börn hvað á bæ er títt (a proverb). -
30 HÓG-
[akin to hagr and hœgr, easy; from a lost strong verb, haga, hóg], only found in COMPDS, denoting easy, gentle, soft: hóg-bærr, adj. easy to bear, Bs. i. 94. hóg-drægr, adj. easy to carry, Stor. 1. hóg-dýr, n. gentle deer, poët. name of a ship, Lex. Poët. hóg-látr, adj. of easy temper, Sks. 355. hóg-leiki, m. meekness, Stj. 71. hóg-liga, adv. calmly, meekly, gently; taka h. á, to touch gently, Fb. i. 467, Hkr. ii. 63, Fms. vii. 158, Nj. 219; hóg-ligar, more fitly, Fms. vii. 258; ríða h., to ride gently, Korm. 60; fara h. með, Fms. vi. 353. hóg-ligr, adj. easy, Gísl. 143: gentle, Fs. 32, Fms. vi. 274: meet, hóglig bið, 623. 60. hóg-lífl, n. an easy, quiet life, Ó. H. 214, Fb. i. 37. hóg-lyndi, n., fem. in Mar. 351, 914; an easy temper, gentleness, Mar. hóg-lyndr, adj. easy-tempered, peaceable, Eb. 258, 656 B. 6, Fms. iv. 214. hóg-læti, n. gentleness, Hkr. iii. 169. hóg-reið, f. the easy wain, the wain of Thor, Haustl. hóg-samliga, adv. calmly, 656 A. ii. 11. hóg-samr, adj. gentle, Fms. x. 415. hóg-seta, u, f. = hóglífi, Fs. 183. hóg-settr, adj. modest, Lex. Poët. hóg-stýrt, part. easily steered, Eg. 762. hóg-sætr, adj. living at ease, Greg. 49.B. In a few words hóg- is no doubt of a different origin, from hog- = hogr or hugr, mind: these words are, hóg-væra, ð, to ease the mind, Sks. 40, 591, Mag. 7. hóg-værð and hóg-væri, f. calmness of mind, equanimity, Bs. i. 45, Fms. x. 408, Hom. 43, Mar. passim, Pass. 6. 5, 34. 4. hógvær-leikr, m. modesty, Stj. hóg-værliga, adv. meekly. hóg-værligr, adj. meek, gentle, Mar. passim. hóg-værr, adj. gentle, pious, meek of mind, Nj. 2, Eg. 702, Sturl. i. 139, Anecd. 11, Ó. H. 92, Hom. 8, 129, Fms. x. 419, Pass. 13. 2, passim: of beasts, gentle, 673. 56, Stj. 83, Karl. 277. In all these words the notion of ‘quietness’ is contained in the latter part of the compd. -
31 íllingr
m. a bad man. íllinga-seta, u, f. a set of rogues, Bs. i. 142. -
32 LANGR
a.1) long, of space and time (langt sverð, löng stund);2) neut., langt, long, far, distant; þeir áttu eigi langt til eyjarinnar, they had no long distance to the island;3) e-m er langt at e-m, one is interested in a person; hvat er yðr langt at þessum mönnum, what interest do you take in these men?;4) long, wearisome (þér mun langt þykkja hér á heiðinni).* * *löng, langt, adj., compar. lengri, superl. lengstr, [common to all Teut. languages]:—long, of space and time; löng sverð, Fas. i. 379; af löngu skeggi, Skálda 181; lengri hina eptri fætr, Stj.; þóat sú sé lengri, N. G. L. i. 44; þeir lifa opt langan aldr er með orðum eru vegnir, a saying = Engl. words break no bones, Nj. 252; hann fékk eigi mælt tveim orðum lengra samfast, Hkr. ii. 138; Föstudagr inn langi, Long Friday, Good Friday, passim; langt líf, Hom. 12; mjök langa hríð, Nj. 94; þá er dagr er sem lengstr, þá er nótt er sem lengst, Landn. (pref.); vili þér þiggja lengra líf, Fms. vi. 166; sigr þinn mun eigi langr vera, xi. 23; höfum vér eigi heyrt þessa sögu lengri, we have not heard this story any farther, i. e. here ends the tale, Njarð. (fine); þat er löng saga at segja, ‘tis a long story to tell, Fms. xi. 99; seint er um langan veg at spyrja tíðenda, a saying, Edda 31; endi-langr, liggja endi-langr, to lie at full length; hón lagðisk sem hón var löng hjá honum, Karl. 47: long in prosody, Skálda 175, 179.II. neut. long, far, distant; langt á milli fjalls ok fjöru, Landn. 57; ok áttu eigi langt til eyjarinnar, Fms. i. 41; langt í brott, a long way off, far away, Stj. 195; langt mun yðr flestum til at ér veiðit svá, Ó. H. 78; fljótið var svá mikit, at langt var um úreitt, that it was impassable far beyond that, Nj. 63; hann seildisk upp svá hátt sem hann mátti lengst, Edda 33; svá langt vestr, at engi hefir síðan lengra eignask, Landn. 41; lið kom vel til hans ór héruðum, en fátt kom um lengra, Fms. iv. 385; þvíat þeir ætluðu ekki lengra í kveld en til Höfðabrekku, Nj. 252; ok þurfti þar eigi lengra at grafa til vatns en í djúpum dölum, Edda (pref.); langt mun í milli vera lítilmennsku minnar ok þess hins mikla áhuga er þér býr í brjósti, Fms. iv. 80: in the saying, leita langt um skammt, cp. Lat. quod petis hic est, Nj. 207.III. adverbial phrases; of langt, far off, þá sá hann of langt krossinn, 656 B. 5; langt frá, far from it! langt-um, by far; langtum betra, better by far.2. löngu or laungu, long since; sá ek þetta löngu á hans yfirbragði, Fms. i. 141; svá sem ek sagða yðr löngu, 139; sem mér sagði löngu hugr um, Nj. 191; mjök löngu, very long ago, Sks. 117; seg oss ný tíðendi, löngu fundumsk vit næst, we have not seen one another for an age, Bjarn. 15: fyrir löngu, long ago; þat vissa ek fyrir löngu at ek var vel kvæntr, Gísl. 69; hann hafði tekinn verit ór jörðu fyrir löngu áðr, Fms. i. 51: löngum, long, mostly, continuously; Eirekr var löngum með föður sínum, 6; hón var löngum um nætr á kirkju at bænum sínum, Ld. 328; en þó löngum ( mostly) vel stiltr, Nj. 38; þeir vóru samflota, svá at hvárir vissu löngum til annarra, Eg. 126: compar. lengrum, longer; lengrum en lög stóðu til, Fms. xi. 99; þeir skolu skipta vikum eða smærum, ok eigu þeir at ráða er lengrum vilja skipta, Grág. ii. 350: superl. lengstum, mostly, most of the time; höfuðborg sú er Geira sat í lengstum, Fms. i. 101; hann var þó lengstum at Grjótá, Nj. 135; gamanmál er þit munut lengstum um tala, Ld. 306.IV. metaph. longing, taking interest in; hvat er yðr langt at þessum mönnum, hvárt mægð eðr frændsemi, what interest take you in these men? Fms. ii. 211; hann lét eigi ráða, hvárt menn vóru tignir eða útignir, eðr honum mikit at langt eða lítið, Rb. 364.2. neut. long, weary; langt þykki mér, ligg ek einn saman, Eg. (in a verse); þat vil ek, at þú komir til heimkynna minna, þvíat þér mun langt þykkja hér á heiðinni, Grett. 130 new Ed.V. in many local names, Lang-ey, Langa-nes, Langa-hlíð, Langa-land (the Danish island), etc., Landn.; see below.B. COMPDS: langabein, langabúr, langidjákn, Langafasta, Langifrjádagr, Langaspjót, langatöng.II. lang-afi, a, m. a great grandfather. lang-amma, u, f. a great grandmother; langömmu-bróðir, -systir, a great granduncle, aunt. lang-áss, m. a purlin, opp. to þvertré, Fms. ix. 512. lang-bakki, a, m. (see bakki 2); in the phrase, skjóta í langbakka, to stave off for a long time, Fms. x. 132. lang-band, n. the purlin along the roof in a house. lang-barðr, m. a halberd, Hkm. 7; Edda (Gl.) reckons it amongst swords: name of a serpent, Edda (Gl.) Lang-barðar, m. pl. the Lombards, either from their beard (barð) or battle axe (barða), Skv. 3, Greg. 63. Langbarða-land, n. Lombardy, Mart. lang-bein, n. = langabein, a nickname, Ann. lang-bekkr, m. a long bench, bench lengthways, opp. to þverbekkr, Fms. vi. 193, Sturl. i. 142, iii. 182. Lang-brók, f. ‘Long-breek,’ nickname of a lady on account of her tall stature, Nj. lang-eldar, m. pl. long fires (see eldr II), Eb. 276, Nj. 15, Korm. 144. lang-ermar, f. pl. long sleeves, Fms. vii. 321. lang-feðgar, m. pl. agnate-forefathers, ancestors by the father’s side, counted upwards, Hkr. i. 1, Eg. 2, Nj. 158. langfeðga-kyn, n. the lineage of langfeðgar, Hkr. i. 14. langfeðga-nöfn, n. pl. the name of one’s langfeðgar, Edda 153 (pref.) langfeðga-tal, n. a tale or roll of langfeðgar, agnate pedigree, Eg. 536: the name of an old historical work containing ancient pedigrees of kings, Hkr. i. (pref.) langfeðga-tala, u, f. = langfeðgatal, Nj. 25. langfeðga-ætt, f. = langfeðgakyn, Fms. x. 158. lang-feðgin, n. pl. ancestors, agnate and cognate. lang-feðr, m. pl. = langfeðgar, and langfeðra-tal, n. = langfeðgatal, Gþl. 284, Stj. 331, Fagrsk. 151, Hom. 46. lang-feðri, n. = langfeðgar, Landn. 167. lang-ferð, f. a long journey, Sturl. ii. 185, Fs. 51, Bs. ii. 162. langferða-maðr, m. one who ‘fares’ far, a far traveller, Fs. lang-frami, a, m. lasting fame, Orkn. 466, Fb. ii. 513, Mar.; á langframann, mod. til langframa, adverb. for good, Rétt, 4. 25. lang-fættr, adj. long-legged, Stj. 276. lang-för, f. = langferð, Eb. 298. lang-gæði, n. long-lasting, corrupt from langæð. lang-gæðr and langæðligr, adj. a later and inferior form for langær, langæligr, Bs. i. 62, Fas. iii. 57. lang-háls, m. long-neck, a nickname, Landn. lang-hálsaðr, adj. long-necked, Njarð. 364. lang-hendr, adj. with long hands, Ld. 298. Lang-hlíðingar, m. pl. the men from Langahlíð, Sturl. lang-húfr, m. long-hulk, name of a ship, Bs. lang-húsa, að, to run, in a pun (langhús = rann), Krók. 63, 64. lang-hyggja, u, f. long-suffering, Barl. 42. lang-höfðaðr, adj. long-beaked, of a ship, Hkv. 1. 24. lang-höfði, a, m. a nickname, Sturl. lang-knakkr, m. a kind of bench, Finnb. 310. lang-lega, u, f. a long stay, of a weatherbound ship, Fms. ix. 296; as also of long sickness in bed. lang-leggr, m. the long leg, bone of a leg of mutton, Bárð. 176, Háv. 40. langleggjar-stykki, n. a leg of mutton, Háv. 40. lang-leiði, n. lengthwise; langleiði sín á milli, at a long distance, Stj. 73, Eg. 579. lang-leikr, m. length, Stj. 346. lang-leitr, adj. long-faced, Fms. i. 155, ii. 20, vii. 175, 321, Þiðr. 174, Bs. i. 72. lang-liðit, n. part. after a long time, Bs. ii. 133. lang-liga, adv. for a long time past, = mod. langalengi, Js. 24, Sturl. iii. 297, Fas. ii. 268. lang-lífi, n. long life, Fms. vii. 73, K. Þ. K. 60. lang-lífr, adj. long-lived, Fs., Fms. iii. 173. lang-loka, u, f. ‘long-lock,’ a kind of eight-lined verse in which the first and the last line make a sentence, whilst the six between them are intercalary, of which Edda (Ht.) 14 furnishes a specimen: in mod. usage langloka is a poem not divided into strophes, for specimens of which see Snót 72, 215. lang-lund, f. long-suffering, langlundar-geð, n. id. lang-minni, n. a long memory. lang-minnigr, adj. having a long memory, Nj. 30, v. l.: long to be remembered, Pr. 158. lang-mælgi, f. long-winded talk, Fms. v. 225. lang-mæli, n. long talk, Hom. 125, Bs. ii. 117. lang-mæltr, part. long-spoken, long-winded, Sks. 316, Hom. (St.) lang-nefjaðr, adj. long-nosed, Sturl. ii. 133, iii. 105. lang-nefjur, f. pl. rowlocks, Edda (Gl.) lang-nefr, m. long-nose, a nickname, Sturl. lang-niðjar, m. pl. a descending lineage by the father’s side, pedigree of agnates, counted downwards, Vsp. 16; opp. to landfeðgar when counted upwards in time. lang-nætti, n. the long night, Fr. lang-orf, n. a long handle of a scythe, Korm. 38, Sturl. i. 180, Sks. 358. lang-pallr, m. a dais along (not across) the hall, Fms. vi. 439. lang-reið, f. a long ride, Vígl. 61. lang-ræða, u, f. a long talk, Fms. ix. 252. lang-ræðr, part. long-spoken, long-winded, Sks. 316. lang-ræki, n. rancour, an unforgiving temper, N. G. L. ii. 417, Hom. 33, 143. lang-rækr, adj. having a long memory, brooding long over past wrongs, Anal. 171, Eb. 42, Bret. 92, Þiðr. 181, Fas. iii. 520. lang-samlega, adv. incessantly. lang-seta, u, f. a long stay, Vm. 113. lang-setis, adv. lengthways, lang-skepta, u, f. a long-shafted spear, Karl. 405. lang-skeptr, part. long-shafted, Sks. 388, Fs. 64. lang-skip, n. a long ship, a kind of large ancient ship of war, distinguished from the lesser skeið, both being distinguished from the merchant’s knörr (cp. Gr. ναυς μακρα, Lat. longa navis), Hkv. 2. 11, Ó. H., Fms. passim, Eg. 37, 42; langskips mastr, rá, segl, a mast, yard, sail of a long ship, Sturl. i. 194, Eg. 198, 515, Fms. vii. 30, passim. langskipa-görð, f. building of a langskip, Gþl. 121. langskips-búza, u, f. = langskip, Hkr. ii. 143. langskips-menn, m. pl. the crew of a long ship, Fms. ii. 16, Fs. 92. lang-skör, f. the lower hem of a tent, Fas. i. 372. lang-staðinn, part. of old date, long-standing, Lv. 77. lang-stóll, m. a long seat, Vm. 7, Fas. i. 84. lang-stræti, n. a long street, Fms. viii. 319. lang-sýnn, adj. far-sighted, Fas. i. 157. lang-sæi, f. a far sight, Edda i. 544. lang-sær, adj. long-sighted, prophetic, Lv. 81. lang-talaðr, part. long-spoken, Fms. i. 288. lang-úðigr, adj. = langrækinn, Hkr. iii. 252. lang-vari, a, m.; til langvara, to last long, Njarð. 376. lang-vaxinn, part. longish, Fms. ii. 59. lang-vé, mod. lang-vía, u, f. a bird, columbus troile, Edda (Gl.) lang-viðir, m. pl. the long timbers in a house or ship, N. G. L. i. 65, 100, Hom. 95. lang-viðri, n. pl. long-continued weather, heat, cold, or the like; langviðrum skal eyða grund, Mkv. 24; cp. Ísland eyðist af langviðrum ok lagaleysi, Ísl. Þjóðs. i. 438. lang-vinnr, adj. long-lasting, of sickness, bad weather, or the like. lang-vinr, m. a friend of long standing, Hm. 157, Fas. ii. 64, Bárð. 173; langvinirnir rjúfask sízt, a saying, Grett. 184 new Ed. lang-vist, f. a long abode, Hom. 9, Fr.: adv. langvistum, staying long, Fbr. 33, Fms. vii. 112, Eg. 227, Fs. 149. lang-vængr, m. long wing (?), Vm. 27. lang-þili, n. the wainscot lengthwise, opp. to þverþili, Gþl. 346. lang-æð, f. long-lasting; til langæðar eða fullnaðar, Bs. i. 740, Ant. 112. lang-æliga, adv. for a long time, Sturl. ii. 186, MS. 625. 77. lang-æligr, adj. long-lasting, Stj. 47, Fas. i. 171, Bs. i. 311. lang-ær, adj. [langr and æ = ever, or akin to Germ. ew, ewig], long-lasting; langætt musteri, MS. 677. 6: vegsama föður þinn ok móður, svá at þú sért langær yfir jörðinni, Stj. 301 (Fifth Commandment); hverr eldrinn mun vera heitari ok langærri, Fms. vii. 37; má vera at sigrinn verði ekki langær, ii. 10; at langær friðr standi í þessu landi, Bs. i. 572. -
33 MAÐR
(gen. manns, pl. menn, with the art. menninir), m.1) man (irrespective of sex), human being (guð skapaði síðarst menn tvá, er ættir eru frá komnar);sýndi maðr manni, one showed it to another, it went from from hand to hand;fjöldi manns, a great number of people;múgr manns, crowd of people;2) degree in kinship;vera at þriðja, fjórða, fimta manni, to be related in the third, fourth, fifth degree;hann var manni firr en systrungr Bárðar, he was the son of a cousin of B.;* * *m., qs. mann-r, which form also occurs in old poets, engi mannr und ranni, Vellekla, (for the change of nn before r into ð see the introduction to letter N); gen. manns, dat. manni, acc. mann, plur. menn, qs. menn-r; with the article, menninir, so always in old writers, but in mod. mennirnir erroneously, as if from mennir: the plur. meðr, answering to the sing. maðr, occurs in old poets—meðr vituð öðling æðra, Fms. vii. 87 (in a verse); Norð-meðr róa naðri, vi. 309 (in a verse); meðr fengu mikit veðr, Edda 102; hirð-meðr, veðja, Rekst., all verses of the 11th and 12th centuries; er meðr Myrkvið kalla, Akv. 5: meðr hlutu sár, Fbr. 75 new Ed. (in a verse): gen. pl. manna, dat. mönnum, acc. menn. In Ballads and Rímur after the 15th century, and hence in eccl. writers of later times, a nom. mann is now and then used, esp. in compds influenced by Germ. and Engl., e. g. hreysti-mann, Skíða R. 58; or for the sake of rhyme, ætla þú ekki, aumr mann | af komast muni strafflaust hann, Pass. 14. 17: [Ulf. manna = ἄνθρωπος; in other Teut. languages spelt man, or better mann.]B. A man = Lat. homo, Gr. ἄνθρωπος, also people; eigi vil ek segja frá manninum þvíat mér er maðrinn skyldr, þat er frá manni at segja, at maðr er vel auðigr at fé, Nj. 51; mennskr maðr, a manlike man, a human being, opp. to giants or beings of superhuman strength, Gm. 31; menn eru hér komnir ef menn skal kalla, en líkari eru þeir þursum at vexti ok sýn en mennskum mönnum, Eg. 110; flýjum nú! ekki er við menn um at eiga, Nj. 97; þat hafa gamlir menn mælt, at þess manns mundi hefnt verða ef hann félli á grúfu, Eg. 107; þeir ungu menn ( the young people) elskask sín í millum, Mar.; þótt nökkut væri þústr á með enum yngrum mönnum, Ld. 200; fjöldi manns, múgr manns, Fms. ii. 45, 234, xi. 245; þykkir mönnum nökkur várkunn til þess, 192; var þat margra manna mál, at …, Eg. 537, Fms. i. 45; er þat íllt manni? Eg. 604; sá maðr, that person, K. Þ. K. 4; manna beztr, fríðastr …, the best, fairest … of men, passim; allra manna bezt, beyond all men, best of all men, Bs. i. 67; kona var enn þriði maðr, Hkr. iii. 184; hvárr þeirra manna, each of the wedded fair, Grág. i. 476; góðir menn, good men! in addressing, passim: allit., Guði ok góðum mönnum, to God and all good men, Bs. i. 68: sayings, maðr skal eptir mann lifa, man shall live after man (as a consolation), Eg. 322: maðr er manns gaman, man is man’s comfort, Hm. 46; whence huggun er manni mönnum at, Pass. 2. 10: maðr eptir mann, man after man, in succession; or, maðr af manni, man after man, in turn: sýndi maðr manni, man shewed it to man, it went round from hand to hand, Fms. vi. 216; nú segir maðr manni þessi fagnaðar-tíðendi, Bs. i. 181, Þiðr. 142; kunni þat maðr manni at segja at Bróðir felldi Brján, Nj. 275.2. phrases, þat veit menn (the verb in sing., the noun in plur.), every one knows that! to be sure! Art. 31, 62, Karl. 48; meðr of veit, Sighvat: mod. viti menn! with a notion of irony; thus also menn segja, men say, (in old poët. usage elliptically, kveða = Lat. dicunt, Vþm. 24, 26, 28, 30, Gm. 13, Hdl. 42, Hm. 11; kváðu, people said, Vm. 33): the sing. maðr = Fr. on, mod. Dan. man (in Dan. man siger), is not vernacular.3. in compds. kvenn-maðr, a woman; karl-maðr, a man: of families, Mýra-menn, Síðu-menn, Landn.: inhabitants, people, Norð-menn, Norsemen; Noregs-menn, the men of Norway; Athenu-menn, Athenians; Korintu-menn, Corinthians; of condition of life, leik-menn, laymen; kenni-menn, clergymen; búand-menn, peasants; valds-menn, rulers; kaup-menn, merchants; sjó-menn, seamen; vinnu-menn, labourers.4. degree in a lineage: at þriðja, fjórða, fimta … manni, in the third, fourth, fifth … degree, Grág. i. 321; manni firnari en systrungr …, one degree remoter than …, used of odd degrees (e. g. four on one side and three on the other), ii. 172; hann var manni firr en systrungr Bárðar, he was an odd second cousin of B., Bárð. 165; hence tví-menningar, þrí-menningar, fjór-menningar …, a second, third, fourth … cousin, passim.II. a man. Lat. vir; vér höfum þrjú skip ok hundruð manna á hverju, Fas. ii. 521; síðan fór hann til manna sinna, Fms. v. 514; greiða eyri gulls hverjum manni, 178; hann fór með of manns yfir landit, iv. 146; and so in countless instances: Sigurðar-menn, the followers of S.; Tuma-menn, konungs-menn, Krist-menn, kross-menn, vii. 293, 299, Ó. H. 216.2. a husband; Guð er Kristinnar andar maðr er honum giptisk í trú, Greg. 31: freq. in mod. usage, maðrinn minn, my husband! dóttur-maðr, a son-in-law.3. metaph., vera maðr fyrir e-u, to be man enough for it, able to do it; eg er ekki maðr fyrir því, maðr til þess, id.; hann sýndisk eigi maðr til at setjask í svá háleitt sæti, Bs. i. 743; mikill, lítill, maðr fyrir sér, to be a great, strong, weak man, and the like.III. the Rune m, see introduction.C. COMPDS, manns- and manna-: manns-aldr, m. a man’s life, generation, 623. 10, Fms. viii. 240, Fas. i. 406. manns-bani, a, m. ‘man’s bane,’ a man-slayer, Js. 49, Ni. 119. manns-barn, n. a ‘man’s bairn;’ in the phrase, hvert m., every child of man, Sturl. i. 47. manna-bein, n. pl. human bones, Fms. i. 230. manns-blóð, n. human blood, Nj. 59, Fms. iii. 125. manna-búkar, m. pl. corpses of slain, Fms. iii. 7, xi. 355. manna-bygð, f. human abodes, opp. to the wilderness, Fms. i. 215. manna-bær, m. dwelling-houses, Ann. 1390. manns-bætr, f. pl. weregild, Eg. 259. manns-efni, n. a man to be; gott-m. (see efni), Eg. 368, Fms. i. 174, Fær. 231. manna-farvegr, m. a foot-path, Gþl. 539. manns-fingr, m. a human finger. manna-forráð, n. ‘man-sway,’ rule, dominion; the godord or priesthood is often in the Laws and Sagas so called, Hrafn. 21, Nj. 149, Grág., Ísl. ii. 402, Fms. x. 45. manna-forræði, n. = mannaforráð, Nj. 231, Ld. 310. manns-fótr, m. a human foot, Hkr. ii. 114. manna-fundr, m. a meeting of men, Grág. i. 420. manns-fylgja, u, f., or manna-fylgjur, f. pl. fetches of men, Lv. 69, Fs. 68; see fylgja. manna-för, n. pl. men’s footprints, Eg. 578. manna-grein, f. distinction of men, Fms. viii. 21. manns-hauss, m. a human skull, Þorf. Karl. 242. manns-hár, n. human hair, Edda 4, Fas. iii. 266. manns-hold, n. human flesh, Fms. xi. 235. manna-hugir, m. pl., see hugr III. 2, Háv. 55, Þórð. 17 new Ed. manna-hús, n. pl. men’s houses, Fbr. 77: human abodes. manns-höfuð, manna-höfuð, m. (he human head, K. Á. 1, Fms. x. 280, Nj. 275. manns-hönd, f. a human hand, Fas. i. 66. manns-kona, u, f. a man’s wife, married woman, Grág. i. 335, 337, 341, 344, 380, Bs. i. 777, Sks. 340. manna-lát, n. the loss of men, loss of life, death, Nj. 248, Eg. 585, Orkn. 296. manns-lát, n. a person’s death, decease; heyra mannslát, to hear of a person’s death. manns-líf, n. man’s life, Hom. 6. manns-líki, n. human shape, Edda 9. manna-lof, n. praise of men, Hom. 83. manna-mál, n. human voices, human speech, Nj. 154; or manns-mál, id., in the phrase, það heyrist ekki mannsmál, no man’s voice can be heard, of a great noise. manna-missir, m. the loss of men, Sturl. iii. 7, Fas. ii. 552. manns-morð, n. murder, N. G. L. i. 256. manna-mót, n. = mannfundr, Grág. i. 343. manns-mót, n. manly mien, ‘manfulness,’ Fms. i. 149, xi. 86; þat er mannsmót að honum, he looks like a true man. manna-munr, m. distinction, difference of men, Bs. i. 855. manna-múgr, m. a crowd of people, Fær. 12. manns-mynd, f. the human shape, Stj. 147. manna-reið, f. (a body of) horsemen, Nj. 206. manna-samnaðr, m. = mannsafnaðr, Ísl. ii. 83. manna-seta, u, f. men staying in a place, Ld. 42. manna-skipan, f. the placing of people, as at a banquet, in battle, Korm. 62, Sturl. i. 20, ii. 237. manna-skipti, n. pl. exchange of men, Germ. auswechselung, Hkr. i. 8. manna-slóð, f. ‘man’s sleuth,’ a track of men, Sturl. i. 83. manna-spor, n. pl. men’s footprints. Sturl. ii. 90, Eg. 578, Landn. 191. manna-styrkr, m. help, Þórð. 74. manna-sættir, m. a daysman, peacemaker, Fms. x. 51, Eb. manna-taka, u, f. a reception of men, strangers, Fb. ii. 194. manna-tal, n. = manntal, Hkr. ii. 340. manns-váði, a, m. danger of life, Fms. viii. 224. manna-vegr, m. a road where men pass, opp. to a wilderness, Grett. 115 A, Ld. 328. manna-verk, n. pl. = mannvirki, man’s work, work by human hands, Fb. i. 541. manns-verk, n. work to be done by a person, N. G. L. i., 38, Gþl. 114. manna-vist, f. a human abode. Fms. i. 226, Jb. 9, Orkn. 434. manns-vit, n. ‘man’s wit,’ human understanding, reason, Nj. 106. manna-völd, n. pl.; in the phrase, e-t er af manna-völdum, it is due to human causes, not by natural causes, e. g. of a fire, the disappearance of a thing, or the like, Nj. 76, Fms. ii. 146, iii. 98. manns-vöxtr, m. a man’s stature, Fas. ii. 508, Hom. 112. manna-þengill, m. king of men, the name of Njörð, Gm. 16, Edda 104. manns-æði, n. human bearing, behaviour. manns-æfi, f. man’s lifetime; mart kann skipask á mannsæfinni, a saying, Fms. vii. 156; mart verðr á mannsætinni, útítt var þat þá er vér vórum ungir, Fær. 195. -
34 NÁ-
in compds. nigh, near.* * *adv. [Ulf. newa = ἐγγύς; A. S. neah; Engl. nigh; Germ. nahe]:—only used in COMPDS, denoting nigh, near: ná-borinn, part. near akin, born, Sks. 274, Hðm. 10, Skv. 3. 11. ná-búð, f. dwelling near to, Þórð. 69, Sturl. i. 88. ná-búi, a, m. a neighbour, Grág. ii. 343, Eg. 60, 108, Ld. 26, Nj. 11, Eb. 24. ná-býli, n. a neighbouring farm. ná-frændi, a, m. a near kinsman, Eg. 252, Ld. 258, Fms. vii. 268, Fb. i. 437, Bs. i. 133, 620. ná-frændkona, u, f. a near female relative, Bs. i. 288, 620. ná-granna, u, f. a female neighbour, Stj. 260. ná-granni, a, m. a neighbour, Fms. i. 294, Gþl. 107, Barl. 104, MS. 625. 86. ná-grennd, f., and ná-grenni, n. a neighbourhood, Stj. 189, Bárð. 165, Gísl. 92. ná-hendr, adj. a kind of metre, Edda (Ht.) 75. ná-kominn, part. coming near one, touching one nearly; þetta mál er mér nákomit, Sturl. i. 36. ná-kveðinn, part. = náhendr, Edda v. l. ná-kvæma, d, to come near to, Bs. ii. 78. ná-kvæmd, f. a ‘near-coming,’ coming near to, proximity, Bs. i. 88; í n. við e-n, Mar. ná-kvæmi, f. (mod. ná-kvæmni), exactness, Sks. 443. ná-kvæmliga, adv. minutely, exactly. ná-kvæmligr, adj. exact, minute, ná-kvæmr, adj. ‘nigh-coming,’ near about one’s person, near to one; þeir vóru svá nákvæmir konungi, Stj. 540; svá var Guðs miskunn honum nákvæm, Bs. i. 48; var Ólafr konungr honum svá nákvæmr, at …, Fms. vi. 74: metaph. attentive, hón er nákvæmust mönnum til á heita, Edda 16: minute, close, n. í skriptum, Bs. i. 871: accurate, exact, nákvæmt svar, Sks. 94 new Ed., freq. in mod. usage. ná-lægð, f. a lying near, nearness, proximity, Bs. ii. 57, Rb. 478, freq. in mod. usage: presence, H. E. i. 246, 247. ná-lægjast, d, dep. to approach, Mar. ná-lægr, adj., superl. nálægstr, Fs. 26, Fms. xi. 33; þar nálægt, Fs. 29: ‘nigh-lying,’ close by, near at hand, Ld. 184; nálægjar, close to one another, Hom. 55; nálæg héruð, Þórð. 3: metaph., Fms, i. 76, 208, v. 290. ná-mágr, m. a near relative by marriage; námágar þrír, ef maðr á dóttur manns, systur eða móður, Grág. i. 29, Sks. 713, N. G. L. i. 80. ná-munda, adj., see mund and miðmundi; vera í námunda, to be close by, Hkr. i. 266, Stj. 189, 255; þat land sem lá í námunda við Jórdan, 107; þeirra verka er hann hafði n. sér, which he was about doing, Barl. 149; at þat sé allt í n. þér ( at hand) er þú megir gleði af taka, 14; ganga, koma n. e-u, to come near to, Stj. 15, 40; þat er vissi n. Múspelli, Edda 4. ná-mæli, n. hurtful language, Stor. ná-sessi, a, m. a bench-mate, N. G. L. i. 68. ná-seta, u, f. a sitting near, proximity, Dropl. 32. ná-settr, part. seated near, Sks. 226. ná-skyldr, adj. nearly related, Boll. 336. ná-stæðr, adj. = náskyldr, Thom. ná-sæti, n. = náseta, Grág. i. 51. ná-venzlaðr, part. = náskyldr, Stj. 226. ná-vera, u, f. presence, Stj. 10, 258. náveru-kona, u, f. a midwife, Stj. 248. ná-verandi, part. present, Bs. ii. 142, MS. 625. 191. ná-vist, f. presence, Ld. 34, Fms. ii. 229, v. 218, Hom. 124, Sks. 361. ná-vista, u, f. = návist, Al. 59, 119, Hom. 127, Gþl. 139. návistar-kona, u, f. a female neighbour, MS. 4. 5. návistar-maðr, m. a person present, Gþl. 150: a neighbour, 540. návistar-vitni, n. an eye-witness, Gþl. 155. návistu-maðr, m. = návistarmaðr, Fms. ix. 262. -
35 RJÚFA
* * *(rýf; rauf, rufum; rofinn), v.1) to break a hole in, break (hljópu þeir þá upp á húsin ok tóku at r.); r. undir, to make wounds; r. samnaðinn, to break up the gathering;2) fig. to break, violate (r. sáttmál, sætt, eiða, trygðir);3) impers., rýfr þokuna, the fog clears away; rýfr (or rýfr í) veðrit, rýfr upp veðr, the weather clears, it clears up.* * *pres. rýf; pret. rauf, rauft, rauf, pl. rufu; subj. ryfi; part, rofinn; [A. S. reófan]:—to break, rip up, break a hole in; r. undir, to make a wound, Rm. 45; Baglar rufu stofuna, Fms. ix. 55; vóru þeir sem óðastir at r. húsin, Eb. 214; hlupu þeir upp á skálann ok rufu, Grett. 154; hann lagði í óst; á Ólafi, ok rauf á barkanum, Sturl. ii. 95; r. búlka, to ‘break bulk,’ see búlki, Fms. vi. 378: to break up, þá rufu þeir samnaðinn, Eg. 98; raufsk þá flokkr allr, Fms. ix. 217; raufsk leiðangrinn, x. 57, xi. 248; en er raufsk fjölmenni á þinginu, Orkn. 284; varð þá at rjúfask sú íllinga seta, Bs. i. 142.II. metaph. to break, violate; rjúfa sáttmál. Fms. i. 109; rjúfa, grið, sátt, Nj. 56; Gunnarr kvaðsk ekki ætla at r. sættir, 111; rjúf aldri sætt þá er góðir menn göra milli þín ok annarra, 85; ef hann ryfi sættina, Fms. xi. 356; en ef prestr rýfr skript, K. Þ. K. 72; r. dóm, Fb. ii. 171; r. heit, Stj. 641; r. sína eiða, Fms. viii. 155; r. trygðir, Grág.; r. lögmanns órskurð, id.; eigi rjúfask honum fyrirheit Hugonis ábóta, they failed him not, Mar.; þykki mér þat opt rjúfask er skemra er at frétta en slíkt, Nj. 259; hefir yðr þat sjaldan rofizk er ek hefi sagt yðr, Fms. viii. 134, v. l.: part., var þá enn rofinn valrinn, Hkr. ii. 381.III. impers. it clears, of weather, as of fog or clouds drifting away in a gale; þá er í rauf veðrit, when the weather cleared, Fms. i. 174; ok er fyrst rauf í, sá þeir fyrir sér bratta hamra, viii. 53, v. l.; skúraveðr var á, ok var hvasst veðrit þá er rauf, en vindlítið þess í milli, Ld. 56: en veðr rauf upp í móti degi, Sturl. iii. 292; rýfr þokuna ok kyrrir sjáinn. Fas. ii. 516. -
36 SET
n. a raised deal-floor or platform along the side-walls of an ancient hall (eldaskáli), used as a sitting- and sleeping-place by the household.* * *n., lit. the seat; in ancient dwellings it appears to have meant the aisle or wing that ran along the hall on both sides, divided from the nave or middle hall by posts and a partition (set-stokkar and bríkr); the ‘set’ was the daily sitting-room, and here were the beds; innar gengr hann eptir höllinni, breið vóru set báðum megin … fyrir stokkana, Konr.; þá snúa þau rekkjum sínum ok horfa þá um endilangt setið, Gísl. 106 (endilangt húsit, 22, l. c.); en um kveldit er menn fóru í rekkjur, þá bygðu sitt set hvárir, Sturl. i. 173; þeir Ingimundr hjuggu upp í setið þá er þeir kómu í skálann (during the night when all were in bed), ii. 73; höggvit er til okkar ofan ór setinu, iii. 174; síðan bjuggusk þeir til rekkna ok lögðusk niðr í seti þar við eldinn, Ó. H. 153; var búit um þá í setinu ok lögðusk þar til svefns, id.; ef hundr er bundinn í seti, þá skal hann eigi ná á stokk (i. e. setstokk) fram, at bíta menn er ganga á gólfi, Grág. ii. 119; Grettir sér nú hvar stóðu ullar-kambar í setinu, Grett. 24 new Ed.: the phrases ‘innar af seti’ and ‘útar af seti’ are not quite clear, perh. the former means towards the nave or central hall, the latter towards the aisle or outer chambers; thus, innar frá seti, Sturl. ii. 67; ek hefi búit, góða sæng útan af seti, Dropl. 28; hann hvíldi í lokrekkju innar af seti, Ísl. ii. 262; hinu iðra setinu, Fb. ii. 297; dyrr vóru fram ór skotinu at setum innan-verðum, gékk Egill fram í setið, ok lagði hann niðr í setið, Eg. 397. seta-skáli, a, m. a sitting-room, Eb. 274. -
37 set-hús
n. = seta skáli, N. G. L. ii. 139, v. l. 6; called sœde-hus in Lister in Norway, Fr. -
38 SITJA
* * *(sit; sat, sátum; setinn), v.1) to sit, be seated;hann sat it næsta honum, he sat next him;sitja upp, to sit erect (þeir létu hann sitja upp í hauginum); to sit at table;2) to stay, sojourn;sitja heima, to stay at home (sitr Gunnarr nú heima nökkura hríð);sitja kyrr, to remain quiet, stay at home;sitja í festum, to sit as one’s betrothed (of the bride between the betrothal and wedding);to reside (Haraldr konungr sat optast á Rogalandi);to sit fishing (þeir vóru komnir á þær vastir, er hann var vanr at sitja);3) to tarry (gørði liðinu leitt at sitja);sitja veðrfastr, to lie weather-bound;4) with acc., sitja e-t ór hendi sér, to let it slip through idleness;sitja byr ór hendi sér, to miss a fair wind;5) sitja vel (illa) jörð, to keep one’s estate in good (bad) order;sitja launþing, to hold a secret meeting;6) sitja e-t, to put up with, endure (eigi mundu þeir þvílíka skömm eða hneisu setið hafa);sitja e-m e-t, to submit to, put up with at one’s hand (sitja mönnum skammir ok skapraunir);er slíkt engum manni sitjanda, it is not to be endured from any man;7) sitja e-m e-t, to cut one off from (hugðust þeir Sveinn at sitja honum vatn);8) with preps.:sitja at e-u, to sit busy with a thing;sitja at sumbli, to sit at a banquet;sitja at tafli, to sit at chess;sitja at fé, nautum, to tend sheep, cattle;sitja at málum, to sit over a case, debate it;sitja á stefnu, to be in the chair at a meeting;sitja á sannindum, to withhold (conceal) the truth;sitja á sér, to control oneself, keep down one’s temper (Hallgerðr sat mjök á sér um vetrinn);sitja á svikrædum, svikum við e-n, to plot against one;sitja fyrir, to be on the spot (úvíst er at vita, hvar úvinir sitja á fleti fyrir);sitja fyrir e-u, to be a hindrance to (sitja fyrir sœmd e-s);to be exposed to, have to bear (sitja fyrir hvers manns ámæli);sitja fyrir ádrykkju e-s, to be one’s drinking-mate;sitja fyrir svörum, to stand questions, be the spokesman;sitja fyrir málum, to lead the discussion;sitja fyrir e-m, to lie in ambush (in wait) for;sitja hjá e-u, to be present at (sitja hjá ráðagerðum e-s);to sit idly by (þú munt þó drepa vilja bróður minn, ok er þat skömm, ef ek sit hjá);sitja inni, to sit in prison;sitja til e-s, to wait;er þar til at sitja, we may wait till then;sitja um e-t, to watch for an opportunity;þeir sátu um at rengja, they watched to find a flaw in the proceedings;to plot against (hann sitr um ríki hans);sitja um líf e-s, to seek one’s life;sitja um e-n, to lie in wait for, waylay;sitja um e-u, to be busy with (sitja um nauðsynjamálum);sitja um borðum, to sit at table;sitja undir e-u, to be subject to;sitja yfir e-u, to sit over a thing, be busy with (ekki mun ek lengr yfir þessu sitja);sitja yfir drykkju, borðum, to sit drinking, at table;to attend to (sitja yfir málum manna);sitja yfir kvæðum, to listen to songs;sitja yfir e-u, to take possession of;láta slíka sitja yfir váru, to let such persons withhold our property from us;to bear down (hann sat yfir virðland);sitja yfir skörðum hlut, to suffer a loss of right;sitja yfir sjúkum manni, to sit up with (nurse) a sick person, esp. a woman in labour;9) recipr., sitjast nær, to sit near one another.* * *pres. sit; pret. sat, sazt, sat, pl. sátu; subj. sæti; imperat. sit, sittú; part. setinn; with the neg. suff. sit-k-a, I sit not, Hkv. 2. 34: [Ulf. sitan = καθησθαι; A. S. sittan; Engl. sit; Germ. sitzen; Swed. sitta; Dan. sidde; Lat. sedere; Gr. ἔδος, ἔζεσθαι]:—to sit; s. á haugi. Vsp. 34, Þkv. 6, Skm. 11; þeir sátu á vellinum, Nj. 114; þar sem búarnir sitja, 110, Grág. i. 4; konungr sat á hesti, Fms. x. 255, 408; hann sat it næsta honum, Nj. 2; ganga til matar, ok sátu þeir um hríð, Eg. 483; svá vildi hverr maðr sitja ok standa sem hann bauð, … ok var rétt at segja at hann væri bæði konungr ok biskup yfir landinu, Bs. i. 67; s. fyrir, to be on the spot, Hm. 1: in greetings, sit heill! sitið heilir, ‘sit hale,’ be seated and welcome, Fms. x. 201, Ísl. ii. 438; nú sittú heill, Sighvat (Ó. H. in a verse); seggi biðr hann s. í frið, Skíða R. 28; s. at mat, to sit at meat, Fms. x. 378; s. at sumbli, Ls. 10; s. at tafli, to sit at chess, Ísl. ii. 359; s. at fé, s. at nautum, to tend sheep, neat-cattle, Boll. 336, Eg. 714, Sturl. i. 77; s. at málum, to sit over a case, debate it, Ld. 18; s. á stefnu, to be in the chair at a meeting, Ó. H. 85: s. upp, to sit up, sit erect; þeir létu hann s. upp í hauginum, Nj. 118: to sit at table, Jökull sat upp ok orti vísu, Ó. H. 191; gékk konungrinn at sjá þá er upp sátu, who sate at table, Greg. 43; Eyvindr hafði mest forráð at veizlunni, ok sat ekki upp, Orkn. 246; þeim sinnum er jarl sat upp (uppi Ed.) mataðisk sveinninn með honuni, Fms. ix. 245: s. úti, to sit outside (at night), of wizards (úti-seta), Vsp. 21, Orkn. 234, 246; þat er úbóta-verk at s. úti, N. G. L. i. 350; svá segja menn at Gunnhildr, fóstra Hákonar, léti s. úti til sigrs honum … en Þórdís skeggja er sú kona kölluð sem sagt er at úti sæti, Fms. vii. 275.2. with prepp.; sitja á svikræðum, svikum við e-n, to plot against, Fms. i. 263, ii. 34; sitja á sér, to control, constrain oneself; Hallgerðr sat mjök á sér um vetrinn, Nj. 25; hann gat ekki á sér setið, he could not keep quiet:—s. fyrir e-u, to be exposed to, to have to stand the brunt of; s. fyrir ámæli, hættu, afar-kostum, Nj. 71, Fms. v. 71, vii. 125; s. fyrir svörum, to stand questions, be the spokesman, iv. 274, vi. 13, Ölk. 36, Band. 12; s. fyrir málum, to lead a discussion, Fms. ix. 98; s. fyrir e-m, to sit in ambush (fyrir-sát), Nj. 94, 107. Ld. 218: ellipt., Nj. 94, Eg. 577, 743:—s. hjá, to sit by:—s. til e-s, to watch for; er þar til at sitja, Nj. 103:—s. um e-t, to watch for an opportunity; þeir sátu um at rengja, 242; er ætíð sátu um þat at spilla friðinum, Magn. 464: to plot against, s. um sæmd e-s, Fms. v. 273; hann sitr um ríki hans, 293; s. um líf e-s, to seek one’s life, Ld. 40, Fms. i. 223; s. um e-n, to waylay, Landn. 287, Nj. 131:—s. undir, to sit under one, keep him on one’s knees; s. undir barni, sittu undir mér! s. undir lestri, to ‘sit under’ a preaching; s. undir hlyðni, to be subject to, Sks. 476 B:—s. yfir e-u, to sit over a thing; s. yfir drykkju, Eg. 6; s. yfir sjúkum manni, to sit up with a sick person, Fms. vii. 166, x. 250; esp. with a woman in labour, iv. 32, viii. 8 (yfirsetu-kona = a midwife); also, sitja yfir málum manna, to attend to (as judge), Ó. H. 86, Fms. vii. 60, Nj. 189; ekki er nú tóm at s. yfir kvæðum, to listen to songs, Ísl. ii. 235; s. yfir varningi sínum, to sit over one’s wares, Sks. 28: to superintend, Fms. viii. 5 (Fb. ii. 533): sitja yfir e-u, to take possession of what belongs to another person; at úvinir mínir siti eigi yfir mínu, Ísl. ii. 146, 224; þeir menn hafa setið yfir eignum várum ok ættleifð, Fms. i. 223; sitr nú yfir fé því Atli inn skammi, Eg. 468; hann sat yfir virðingu allra höfðingja, Nj. 173; s. yfir hlut e-s, 89, Ld. 66, Eg. 512: s. yfir skörðum hlut, to suffer a loss of right, Ld. 266.II. to abide, stay, sojourn; sitja heima, to stay at home; sitr Gunnarr nú heima nokkuta hríð, Nj. 106; s. heima sem dóttir (heima-sæta); s. heima sem mær til kosta, Sams. S. 6; sat hann þar hálfan mánuð, Nj. 106; þat var engi siðr at s. lengr en þrjár nætr at kynni, Eg. 698; viku var at boðinu setið, Ld. 200; í slíkum fagnaði sem þeir sátu, Fms. x. 260; hann sat at Gufuskálum inn þriðja vetr, Eg. 592; setið hefir þú svá nær, at þú mættir hafa hefnt þessa, Nj. 178; sátu þingmenn Runólfs í hverju húsi, Bs. i. 20; s. kyrr, to remain quiet, stay at home, Grág. i. 163; s. í festum, of a betrothed woman between the espousals and the wedding, Nj. 4: to reside, Haraldr konungr sat optast á Rogalandi, Eg. 367, Nj. 268, Fms. i. 23, Ver. 60: s. at löndum, to reign, Hkr. ii. 3; s. at búum sínum, Fs. 12; sitja búðsetu, to live in a booth, Grág. i. 187, ii. 71; s. strandsetri, to live on the coast(fishing), i. 263, 290; s. slímu-setri, to hang on to a place, living upon other people, Gþl. 200, N. G. L. i. 70; þér munut þurrt hafa um setið allar vitundir, had no part nor knowledge of it, Sturl. iii. 261: to stay, answer not to a call, Grág. i. 447; nú sitr einn hverr lengr niðri, N. G. L. i. 40; s. um stefnu, 344; ef hann sitr svá þrjá vetr at hann geldr eigi tíund sína rétta, K. Á. 94; s. hjá e-u, to be neutral, take no part; hann hafði áðr setið hj;á málum þessum, Lv. 9, Ísl. ii. 267, Nj. 84, 97; þú lætr þá menn s. hjá kyrra, remain undisturbed, Ld. 258; s. hjá fé, to tend sheep.2. a fishing term, to sit fishing on a mið, q. v.; á þær vastir er hann var vanr at s. ok draga flata fiska … þeir váru komnir svá langt út, at hætt var at s. útarr fyrir Miðgarðs-ormi, Edda 35.3. to tarry; görði liðinu leitt at sitja, Fms. x. 344; s. veðr-fastr, to lie weather-bound, Eg. 482; s. í díblissu, to sit in a dungeon, Fms. ix. 219; s. kyrr, Grág. i. 163; s. fyrir, to remain sitting, Fms. v. 66; sitja til járns, to sit preparing for the ordeal, 308, 311; s. fyrir ádrykkju e-s, to be one’s cup-mate, Eg. 253.III. with acc.; sitju e-t ór hendi sér, to ‘sit a thing out of one’s hands,’ let it slip through idleness, Fms. v. 276: mod., s. e-t af sér, id.; skulut ér ekki sitja byri því heldr, miss a fair wind, vi. 358; þegjandi sitr þetta Þórir jarl á Mæri, Orkn. (in a verse); hafði annat bréf komit til Lopts á sama sumri, ok sat hann bæði (acc.), he ‘sate it off,’ i. e. did not answer to the call, Bs. i. 726; (so in mod. usage, s. e-n af stokki, to ‘sit him off,’ wait till he is gone;) sátu margir af sínum hestum, many ‘sate off’ dismounted from, their horses, Fms. vi. 211; sitja rétti sínum, to remain inactive until one’s right is prescribed, Grág. ii. 91, K. Þ. K. 26.2. sitja vel (ílla) jörð, to keep one’s estate in good (bad) order; sal hann þann bæ vel, Brandkr. 57; þessi jörð er vel setin; sátu þessir allir brullaup sitt í Gautavík, Vígl. 33; s. launþing, to hold a secret meeting, Fms. xi. 219.3. sitja e-t, to put up with an injury; eigi mundu þeir þvilíka skömm eðr hneisu setið hafa, Ísl. ii. 338; þykkisk hann þá lengr hafa setið Sveini þann hlut er hann mundi eigi öðrum þola, Fms. xi. 62; menn munu þat eigi s. þér, ef þú meiðir fé manna, Glúm. 342; s. mönnum slíkar hneisur, Ld. 278; s. mönnum skammir ok skapraunir, Fms. ii. 14; s. e-m frýju, Hkr. iii. 397; er slíkt engum manni sitjanda (gerund.), ‘tis not to be endured from any man, Korm. 162.4. to cut one off from; fyrr munu þér svelta í hel, enn þér sitið oss mat, Fms. vi. 152; hugðusk þeir Sveinn at s. honum vatn, x. 407; ok mundi svá ætla at s. þeim mat þar í Eyjunum, Orkn. 410.IV. reflex. in recipr. sense; þeir skulu svá nær sitjask ( sit so near one another) at hvárir-tveggi nemi orð annarra, Grág. i. 69; er mér lítið um at hætta til lengr at þit sitisk svá nær, Ld. 158.2. part., nú mun eigi mega sitjanda hlut í eiga, there is no time to rest, Nj. 110. -
39 skemma
* * *I)(-da, -dr), v.1) to put to shame;2) to shorten, make shorter; dagr, nótt skemmist, the day, night shortens;3) to damage, spoil (skemma vápn manna); vera skemmdr, to be hurt.f. a small detached building, lady’s bower; storehouse.* * *u, f. [prop. from skamr = short], a small detached building in an ancient dwelling, for sleeping in or for a lady’s bower; hann átti eina litla skemmu ok svaf hann þar jafnan, Fær. 259; þau vóru öll í svefni í skemmu einni, Gísl. 7. Ísl. ii. 38; sá hann Steingerði sitja í skemmu einni, Korm. 228; skemmu-búr, a bower, Eg. 560; skemmu-dyrr, -gluggr, -hurð, -veggr, Fms. ii. 125, iii. 67, iv. 335, Fær. 144, Fas. i. 197; skemmu-seta, sitting in a skemma, of ladies, iii. 68, Fms. ii. 90.2. in mod. usage, a store-house used for keeping things in, an out-house; í skemmu þrettán dýnur ok tuttugu, átján skinn-beðir, hálfr fjórði tugr hæginda, Dipl. iii. 4. skemmu-mær, f. a chamber-maid, Fas. i. 193. -
40 veizlu-sveinn
m. a charity boy (= mod. niðr-seta), Nj. 15.
См. также в других словарях:
Šėta — Wappen Staat … Deutsch Wikipedia
Seta — bezeichnet: allgemein als biologischer Begriff etwas spitzes, borstenartiges: (lat.: seta Borste) in der Botanik den Stiel der Sporenkapsel bei Moosen, siehe Seta (Moose) in der Mykologie dickwandige, zugespitzte Hyphenenden, siehe Seta… … Deutsch Wikipedia
setă — SÉTĂ, sete, s.f. (bot.) Axă verticală protejată de o membrană care susţine capsula cu spori la muşchiul de pământ. – Din lat. seta. Trimis de ana zecheru, 13.09.2007. Sursa: DEX 98 sétă s. f., pl. séte Trimis de siveco, 10.08.2004. Sursa:… … Dicționar Român
seta — / seta/ s.f. [lat. pop. sēta, class. saeta setola, crine ]. (tess.) [fibra che si ricava dal bozzolo del baco da seta] ● Espressioni: seta artificiale ▶◀ raion. ▲ Locuz. prep.: fig., di seta [simile a seta: capelli di s. ] ▶◀ [➨ serico] … Enciclopedia Italiana
SETA — Cette page d’homonymie répertorie les différents sujets et articles partageant un même nom. Seta peut désigner : Seta, des poils microscopiques poussant sur les animaux ; Seta, une société d édition et de développement de jeux vidéo. Ce … Wikipédia en Français
seta — sustantivo femenino 1. Hongo que tiene forma de sombrero sostenido por un pie y puede ser comestible o venenoso. seta comestible. seta de cardo. seta venenosa … Diccionario Salamanca de la Lengua Española
Seta — [lateinisch, Nebenform von saeta »Borste«] die, /...ten, 1) Botanik: Kapselstiel, stielartiger, in das Gewebe der Moospflanze eingesenkter Teil der Mooskapsel. Die Seta hebt die Mooskapsel an und erleichtert die Verbreitung der Sporen durch… … Universal-Lexikon
SETA — SETA ряд международных организаций. SETA Corporation японская компания, производившая видеоигры SETA Ry финская правозащитная организация сексуальных меньшинств … Википедия
Seta — Se ta (s[=e] t[.a]), n.; pl. {Set[ae]} (s[=e] t[=e]). [L. seta, saeta, a bristle.] 1. (Biol.) Any slender, more or less rigid, bristlelike organ or part; as the hairs of a caterpillar, the slender spines of a crustacean, the hairlike processes of … The Collaborative International Dictionary of English
seta — SETÁ, setez, vb. I. tranz. (inform.) A stabili, a selecta sau a configura parametrii de funcţionare ai unui sistem tehnic computerizat (aparat, echipament, maşină, instalaţie etc.) conform unei metodologii specifice şi în acord cu o anumită… … Dicționar Român
seta — pl. setae, 1793, from L. seta bristle … Etymology dictionary