self-will

* * *

1. (= należący do kogoś) one's own; być na własnym utrzymaniu be self-supporting; chodzić własnymi drogami play a lone wolf; dbać o własną kieszeń look to one's own interests; do rąk własnych (adnotacja na przesyłce, dokumencie) private; dostosować coś do własnych potrzeb tailor sth to one's needs; kisić się we własnym sosie keep to o.s.; mieć wiarę we własne siły be self-confident; mieć własne zdanie be one's own man l. woman; mieć własny kąt have a place of one's own; mierzyć coś własną miarą measure sth against one's own standards; na własne ryzyko at one's own risk; na własny koszt at one's own cost l. expense; na własny użytek for one's own use; nazwa własna jęz. proper noun; nie wierzę własnym uszom/oczom I can't believe my ears/eyes; odczuć coś na własnej skórze learn sth to one's cost; opisać coś własnymi słowami describe sth in one's own words; o własnych siłach unaided; on one's own; ratować własny tyłek pot. save one's own butt; we własnej osobie in person l. the flesh; w imieniu własnym on one's own behalf; w obronie własnej in self-defense; z własnej kieszeni out of one's own pocket; z własnej woli of one's free will; znać coś jak własną kieszeń know sth like the back of one's hand, know every nook and cranny of sth; zrobić coś na własną rękę do sth on one's own; zrobić coś według własnego uznania use one's own judgement.

2. (= własnej produkcji) home-; własne ciasto home-made cake; własne piwo home-brewed beer.

- słyszał bicie własnego serca he could hear the beating of his own heart

- nie miała własnego mieszkania she didn’t have a flat of her own

- na własne żądanie at one’s own request; iron. through one’s own fault

- być na własnym utrzymaniu to be self-supporting

- pracować na własny rachunek to be self-employed

- przesyłka doręczona do rąk własnych adresata mail delivered personally to the addressee

- to urządzenie mojego własnego pomysłu it’s a device I designed myself

- własny ojciec wypędził ją z domu her own father drove her from the house

■ bać się własnego cienia to be afraid of one’s own shadow

- chodzić własnymi drogami to have a mind a. will of one’s own, to do things one’s own way

- dbać o własną kieszeń to look after one’s own interests

- dbać a. drżeć a. troszczyć się o własną skórę to look out for oneself

- pójść za własną potrzebą pot. to answer the call of nature euf.

- kisić się we własnym sosie to stew in one’s own juice pot.

- mieć własne zdanie o czymś to have one’s own opinion about sth

- mierzyć kogoś/coś własną miarą to judge sb/sth by one’s own lights

- mówić/pisać własnymi słowami to say/write sth in one’s own words

- odczuć coś na własnej skórze to experience sth first-hand, to experience sth (for) oneself

- o własnych siłach on one’s own, unaided

- postępować według własnego uznania a. widzimisię to do as one chooses a. pleases

- słyszeć coś na własne uszy to hear sth with one’s own ears

- widzieć a. oglądać coś na własne oczy to see sth for oneself

- nie wierzyć własnym oczom/uszom to not believe one’s eyes/ears

- stanąć na własnych nogach to stand on one’s own two feet

- we własnej osobie in person

- we własnych oczach in one’s own eyes, in one’s own estimation

- urosnąć/zmaleć we własnych oczach to gain/lose self-esteem

- we własnym imieniu in one’s own name, for oneself

- wiara we własne siły self-confidence

- widzieć tylko koniec własnego nosa to not see further than the end of one’s nose, to not see beyond the end of one’s nose

- własne podwórko a. śmieci one’s/sb’s own home turf pot.

- własny kąt a place of one’s own

- własnymi rękami on one’s own, unaided

- własnym przemysłem on one’s own

- zdać się na własne siły to rely on oneself

- znać coś jak własną kieszeń a. jak własne pięć palców to know sth like the back of one’s hand, to know every inch of sth

- zostawili go własnemu losowi they left him to his own fate

- zrobić coś na własną rękę to do sth on one’s own

- z własnej kieszeni out of one’s own pocket

- z własnej woli of one’s own free will

- jest wielu znanych aktorów there are many well known actors

- nie ma nikogo, kto mógłby to zrobić there’s no one who could do it

- czy jest Bóg, czy go nie ma? does God exist, or not?

- był sobie kiedyś stary król there was a. lived once an old king

- nie było cię jeszcze wtedy na świecie this was before you were born

- kiedy mnie już z wami nie będzie euf. when I am no more a. I am no longer with you euf.

- myślę, więc jestem I think, therefore I am

- być albo nie być to be or not to be

- to dla nas być albo nie być this is our to be or not to be, this is our Waterloo

- nie ma już dla niej ratunku nothing can save her now

- jest wiele powodów do zadowolenia there’s good reason to be happy

- nie ma obaw a. strachu pot. ! no problem! pot., not to worry! pot.

- nie ma powodu do obaw there is no reason a. need to worry

- są sprawy, których nigdy nie zrozumiesz there are (certain) things that you’ll never understand

- nie ma co płakać/gadać it’s no use crying/talking (about it)

- nie ma co żałować (there’s) no need to be sorry

- nie ma co a. czego żałować it’s no great loss

- nie ma czemu się dziwić, że… it’s no surprise a. wonder that…

- nie ma o co się kłócić there’s nothing to quarrel about

- nie ma czym się martwić/czego się bać there’s nothing to worry about/to be afraid of

- nie ma z czego być dumnym (it’s) nothing to be proud of

- nie ma z czego się cieszyć/śmiać there’s nothing to rejoice/to laugh about

- „dziękuję za podwiezienie” – „nie ma za co” ‘thanks for the lift’ – ‘don’t mention it’ a. ‘you’re welcome‘

- „przepraszam, że panu przerwałem” – „nie ma za co” ‘sorry I interrupted you’ – ‘that’s all right’

- już cię/was nie ma! off with you!

- być w pracy/szkole to be at work/at school

- być w teatrze/na koncercie to be at the theatre/at a concert

- teraz wychodzę, ale będę w domu o piątej I’m going out now, but I’ll be home at five

- dzisiaj nie ma go w biurze he’s not in the office today

- w pokoju nikogo nie ma/nie było there is/was no-one in the room

- jest już piąta, a jego jak nie ma, tak nie ma it’s already five, and he’s still not here a. there’s still no trace of him

- „czy jest Robert?” – „nie, nie ma go, jest jeszcze w szkole” ‘is Robert in?’ – ‘no, he’s not, he’s still at school’

- „są jeszcze bilety na ostatni seans?” – „niestety, już nie ma” ‘do you still have tickets for the last showing?’ – ‘sorry, all sold out’

- czy będziesz jutro w domu? ‘will you be at home a. in home tomorrow?’

- kiedy (ona) będzie znowu w Warszawie? when will she be in Warsaw again?

- byłem wczoraj u Roberta/u babci I was at Robert’s/granny’s yesterday, I went to see Robert/granny yesterday

- był przy narodzinach swojej córki he was present at the birth of his daughter

- nigdy nie byłem w Rosji I’ve never been to Russia

- „skąd jesteś?” – „(jestem) z Krakowa/Polski” ‘where are you from?’ – ‘(I’m) from Cracow/Poland’

- „gdzie jesteś?” – „tutaj!” ‘where are you?’ – ‘(I’m) here!’

- „jestem!” (przy odczytywaniu listy) ‘here!’, ‘present’

- będąc w Londynie, odwiedziłem Annę when a. while I was in London I went to see Anna

- biblioteka jest w budynku głównym the library is in the main building

- w jednym pudełku jest dziesięć bateryjek there are ten batteries in a packet

- w domu nie było nic do jedzenia there was nothing to eat at home a. in the house

- co jest w tym pudle? what’s in this box?

- gdzie jest moja książka/najbliższa apteka? where’s my book/the nearest chemist’s?

- co jest dzisiaj na lunch? what’s for lunch today?

- wczoraj na kolację był dorsz there was cod for dinner yesterday

- „dużo masz tych ziemniaków?” – „oj, będzie” pot. ‘got a lot of those spuds?’ – ‘loads’ pot.

- będzie, będzie, więcej się nie zmieści pot. that’s plenty a. that’ll do, there’s no room for any more

- jest godzina druga po południu it’s two in the afternoon a. two p.m.

- nie ma jeszcze szóstej rano it’s not yet six a.m.

- zanim dotrzemy do domu, będzie ósma wieczorem/północ it’ll be eight p.m./midnight by the time we reach home

- był maj it was in May

- to było w grudniu 1999 it was in December 1999

- to było dawno, dawno temu this was a long, long time ago

- jest piękny ranek it’s a fine morning

- jest mroźno/upalnie it’s nippy/hot

- wczoraj był deszcz/mróz it was raining/freezing yesterday

- ciekawe, czy jutro będzie pogoda I wonder if it’s going to be fine tomorrow

- nie pamiętam dokładnie, to było dość dawno temu I can’t really remember, it was some time ago

- z niego jeszcze coś będzie he’ll turn out all right

- co z niego będzie? how will he turn out?, what will become of him?

- będzie z niego dobry pracownik he’ll be a good worker

- kuchmistrz to z ciebie nie będzie you’ll never make a chef

- z tych kwiatów nic już nie będzie these flowers/plants have had it pot.

- z naszych planów/wakacji nic nie będzie nothing will come of our plans/holidays

- nic z tego nie będzie it’s hopeless

- nic dobrego z tego nie będzie nothing good will come of it

- tyle pracy i nic z tego nie ma (he’s done) so much work and nothing to show for it

- koncert/egzamin jest jutro the concert/exam is tomorrow

- zebranie było w sali konferencyjnej the meeting was (held) in the conference room

- jutro nie będzie a. nie ma lekcji there are no classes tomorrow

- był do ciebie telefon there was a phone call for you

- czy były do mnie jakieś telefony? has anyone called me?

- był wypadek w kopalni there was an accident in the mine

- co będzie, jeśli nie zdasz egzaminu? what’s going to happen if you fail the exam?

- co będzie, jeśli ktoś nas zobaczy? supposing a. what if someone sees us?

- nie martw się, wszystko będzie dobrze don’t worry, it’ll be a. it’s going to be fine

- w życiu bywa rozmaicie you never know what life may bring

- opowiedziałem jej wszystko, tak jak było I told her everything just as it happened

- co ci/jej jest? what’s the matter with you/her?

- coś mi/jemu jest something’s the matter with me/him

- czy jemu coś jest? is anything the matter with him?

- nic mu nie będzie, to tylko przeziębienie he’ll be fine, it’s only a cold

- być na weselu/zebraniu to be at a wedding/meeting

- wczoraj byliśmy na przyjęciu we were at a reception yesterday

- być w liceum/na uniwersytecie to be at secondary school/at university

- być na studiach to be a student a. at college

- być na prawie/medycynie to study law/medicine

- był na trzecim roku anglistyki he was in his third year in the English department

- być na kursie komputerowym to be on a computer course

- być na wojnie to go to war

- być pierwszym/drugim to be the first/second to arrive

- był na mecie trzeci he came third

- czy był już listonosz? has the postman been a. come yet?

- być pod urokiem/wrażeniem kogoś/czegoś to be charmed/impressed by sb/sth

- być pod wpływem kogoś/czegoś to be under the influence of sb/sth

- prowadzić samochód, będąc pod wpływem alkoholu to drive while under the influence of alcohol

- być w ciąży to be pregnant

- być w dobrym/złym humorze to be in a good/bad mood

- nie być w nastroju do zabawy not to feel like going out a. partying

- być w doskonałej formie to be in excellent form a. in fine fettle

- być w strachu to be scared

- być w rozpaczy to be in despair

- bądźmy dobrej myśli let’s hope for the best

- jestem przed obiadem I haven’t had my lunch yet

- jestem już po śniadaniu I’ve already had breakfast

- był siedem lat po studiach he had graduated seven years earlier

- być po kielichu/po paru kieliszkach pot. to have had a drop/a few euf.

- być na diecie to be on a diet

- być na kaszce a. kleiku to be on a diet of gruel

- być na emeryturze/rencie to be on a pension

- sukienka jest do kolan the dress is knee-length

- wody było do kostek the water was ankle-deep

- firanka była do połowy okna the net curtain reached halfway down the window

- chwila nieuwagi i było po wazonie one unguarded moment and the vase was smashed to pieces

- jest już po nim/nas! it’s curtains for him/us! pot.

- jeszcze chwila i byłoby po mnie another instant and it would have been curtains for me a. would have been all up with me pot.

- być nauczycielem/malarzem to be a teacher/painter

- kiedy dorosnę, będę aktorem when I grow up, I’ll be an actor

- być Polakiem/Duńczykiem to be Polish/Danish

- borsuk jest drapieżnikiem the badger is a predator

- nie bądź dzieckiem! don’t be childish a. such a child!

- jestem Anna Kowalska I’m Anna Kowalska

- „cześć, to ty jesteś Robert?” – „nie, jestem Adam” ‘hi, are you Robert? a. you’re Robert, are you?’ – ‘no, I’m Adam’

- co to jest – ma cztery nogi i robi „miau”? what (is it that) has four legs and says ‘miaow’?

- była wysoka/niska she was tall/short

- jest autorką cenioną przez wszystkich she’s an author appreciated by all a. everybody

- mój dziadek był podobno bardzo przystojnym mężczyzną my grandfather is said to have been a very handsome man

- wciąż jest taka, jaką była za młodu she’s still her old self

- kwiaty były żółte i czerwone the flowers were yellow and red

- pizza była całkiem dobra the pizza was quite good

- pojemnik był z drewna/plastiku the container was made of wood/plastic

- z tych listewek byłby ładny latawiec these slats could make a fine kite

- wszystko to były jedynie domysły it was all only conjecture

- czyj jest ten samochód? whose car is this?, who does this car belong to?

- ta książka jest jej/Adama this book is hers/Adam’s, this is her/Adam’s book

- żona była dla niego wszystkim his wife was everything to him

- nie naśladuj innych, bądź sobą don’t imitate others, be yourself

- ta zupa jest zimna this soup is cold

- Maria jest niewidoma Maria is blind

- jesteś głodny? are you hungry?

- Robert jest żonaty/rozwiedziony Robert is married/divorced

- są małżeństwem od dziesięciu lat they’ve been married for ten years

- bądź dla niej miły be nice to her

- bądź tak dobry a. uprzejmy would you mind

- bądź tak miły i otwórz okno would you mind opening the window?

- czy byłaby pani uprzejma podać mi sól would you be kind enough a. would you be so kind as to pass me the salt?

- nie bądź głupi! don’t be a fool!

- cicho bądź! be quiet!

- być w kapeluszu/kaloszach/spodniach to be wearing a hat/rubber boots/trousers

- była w zielonym żakiecie/czarnym berecie she was wearing a green jacket/black beret, she had a green jacket/black beret on

- być za kimś/czymś (opowiadać się) to support sb/sth, to be for sb/sth

- byłem za tym, żeby nikomu nic nie mówić I was for not telling anyone anything

- dwa razy dwa jest cztery two times two is four

- ściany pokoju były pomalowane na różowo the walls of the room were painted pink

- dzieci, które są maltretowane przez rodziców children who are abused by their parents

- tak jest napisane w gazecie that’s what it says in the paper

- samochód będzie naprawiony jutro the car will be repaired by tomorrow

- to musi być zrobione do czwartku this must be done by Thursday

- sukienka była uszyta z czarnej wełenki the dress was made of black wool

- będzie pamiętał a. pamiętać tę scenę przez cały życie he will remember this scene all his life

- będziemy długo go wspominali a. wspominać we shall a. will long remember him

- co by się było stało, gdyby nie jego pomoc what would have happened if it hadn’t been for his help

- byłaby spadła ze schodów (omal nie) she almost fell down the stairs

- byłbym zapomniał! zabierz ze sobą śpiwór I almost a. nearly forgot! take a sleeping bag with you

- jest dopiero wpół do ósmej it’s only half past seven

- nie było co jeść there was nothing to eat

- za ciepło będzie ci w tym swetrze you’ll be too hot in this jumper

- byłoby przyjemnie zjeść razem obiad it would be nice to have lunch together

- wychodzić po zmierzchu było niebezpiecznie it was dangerous going out after dark

- nie kupić tego mieszkania będzie niewybaczalnym błędem not to buy that a. the flat would be an inexcusable mistake

- z chorym było źle/coraz gorzej the patient was bad/getting worse

- z dziadkiem jest nienajlepiej grandfather is poorly

- wszystko będzie na niego he’ll get all the blame

- żeby nie było na mnie I don’t want to get the blame

- na imię było jej Maria her name was Maria

- było dobrze po północy it was well after midnight

- będzie z godzinę/trzy lata temu an hour or so/some three years ago

- będzie kwadrans jak wyszedł he must have left fifteen minutes or so ago, it’s been fifteen minutes or so since he left

- do najbliższego sklepu będzie ze trzy kilometry it’s a good three kilometres to the nearest shop

- nie ma tu gdzie usiąść there’s nowhere here to sit

- w tym mieście na ma dokąd pójść wieczorem there’s nowhere to go at night in this town

- nie ma komu posprzątać/zrobić zakupy there’s no-one to clean/to do shopping

- nie ma z kim się bawić there’s no-one to play with

- trzeba było coś z tym zrobić something had to be done about it

- trzeba było od razu tak mówić why didn’t you say so in the first place?

- czytać można było tylko przy świecach one could read only by candlelight

- jest gorzej niż można było przypuszczać it’s worse than might have been expected

■ bądź zdrów! (pożegnanie) goodbye!, take care!

- być bez forsy/przy forsie pot. to be penniless/flush pot.

- być do niczego (bezużyteczny) [osoba, przedmiot] to be useless a. no good; (chory, słaby) [osoba] to be poorly a. out of sorts

- być może perhaps, maybe

- być może nam się uda perhaps we’ll succeed

- być może a. może być, że… it may happen that…

- być niczym [osoba] to be a nobody

- znałem ją, kiedy jeszcze była nikim I knew her when she was still a nobody

- być przy nadziei a. być w poważnym a. odmiennym a. błogosławionym stanie książk. to be in an interesting condition a. in the family way przest.; to have a bun in the oven euf., pot.

- było nie było (tak czy owak) when all’s said and done, after all; (niech się dzieje co chce) come what may, be that as it may

- było nie było, to już ćwierć wieku od naszego ślubu when all’s said and done a. after all, it’s twenty-five years since we got married

- było nie było, idę pogadać z szefem o podwyżce come what may, I’m going to the boss to talk about a rise

- było siedzieć w domu/nie pożyczać mu pieniędzy pot. serves you right, you should have stayed at home/shouldn’t have lent him money

- było nic mu nie mówić you should have told him nothing

- co będzie, to będzie whatever will be, will be

- co było, to było let bygones be bygones

- co jest? pot. what’s up? pot.

- co jest, do jasnej cholery? dlaczego nikt nie otwiera? what the hell’s going on? – why doesn’t anyone open the door? pot.

- co jest? przyjacielowi paru groszy żałujesz? what’s wrong? – can’t spare a friend a few pence? pot.

- coś w tym jest a. coś w tym musi być there must be something in it

- coś w tym musi być, że wszyscy dyrektorzy będą na tym zebraniu there must be something in it, if all the directors are going to the meeting

- jakoś to będzie things’ll a. it’ll work out somehow pot.

- nie ma co a. rady oh well

- nie ma co, trzeba brać się do roboty oh well, time to do some work

- nie ma co! well, well!

- mieszkanie, nie ma co, widne i ustawne well, well, not a bad flat, airy and well laid out

- ładnie się spisałeś, nie ma co! iron. well, well, you’ve done it now, haven’t you!

- nie ma (to) jak kuchnia domowa/kieliszek zimnej wódki nothing beats a. you can’t beat home cooking/a glass of cold vodka

- nie ma (to) jak muzyka klasyczna give me classical music every time

- nie ma to jak wakacje! there’s nothing like a holiday!

- nie może być! (niedowierzanie) I don’t believe it!, you don’t say!

- niech będzie! oh well!

- niech ci/wam będzie! have it your own way!

- niech mu/jej będzie! let him/her have his/her own way!

- niech tak będzie! (zgoda) so be it!

- tak jest! (owszem) (that’s) right!

- „to jest pańskie ostatnie słowo” – „tak jest, ostatnie” ‘is that your final word?’ – ‘yes, it is’, ‘that’s right’

- tak jest, panie pułkowniku/generale! Wojsk. yes, sir!

- to jest książk. that is, that is to say

- główne gałęzie przemysłu, to jest górnictwo i hutnictwo the main branches of industry, that is (to say) mining and metallurgy

* * *

* * *

jestem jesteś są; będę będziesz bądź

1. (= znajdować się w jakimś stanie l. miejscu) be; (= istnieć) exist, be there; być na diecie be on a diet; być na emeryturze be retired; jestem po robocie I'm finished l. done with work (for today); pewnego razu był sobie król... once upon a time there lived a king...; w ogrodzie były róże there were roses in the garden; w Galaktyce są miliardy gwiazd there are billions of stars in the Galaxy; ile ich jest? how many of them are there?; być w kinie be at the theater; być na wycieczce be on a trip; być w Warszawie be in Warsaw; być u babci na wsi be at grandma's house in the country; być z kimś sam na sam be one on one with sb; od świtu jestem na nogach I have been on my feet all day; Ewa jest na ostatnich nogach Eva is ready to drop l. dead on her feet; jesteś na drodze do zawału you are on the road to a heart attack; wszystko jest na swoim miejscu everything is in its place; to było nie na miejscu that was out of line; być na ustach całego miasteczka be on the lips of everyone in town; być jedną nogą na tamtym świecie have one foot in the grave; co dzisiaj będzie na obiad? what's for supper today?; wszystko jest pod ręką we have everything right at hand; być u steru przen. be at the wheel; no to jestem w domu (= zrozumiałem) that hits home; być w latach l. w leciech be up in one's years; być w sile wieku be in one's prime; być w opałach be in a bind; teraz wszystko jest w twoich rękach now everything is in your hands l. up to you; być w siódmym niebie be in seventh heaven; być w swoim żywiole be in one's element; być na zebraniu be at a meeting; być na wojnie be (fighting) in a war; być na studiach be at college; być na anglistyce be in the English Department; nigdy nie byłem w Chicago I've never been to Chicago; Adam jest pod pantoflem swojej żony Adam is henpecked; być nie w sosie be in a bad mood; jest gaz i woda we have gas and water; jestem takiego samego zdania I'm of the same opinion; jestem dobrej myśli I'm hoping for the best; jest mi u ciebie tak dobrze I feel so good at your place; jest mi głupio I feel stupid; to jest do niczego it's no good; być górą be on top; to nie jest czas po temu this is not the time for that; to nie jest mi na rękę this is inconvenient (for me); to nie jest po mojej myśli that's not what I intended l. what I had in mind; jestem pod wrażeniem I'm impressed; jestem bez pieniędzy I'm broke; jestem w ciąży I'm pregnant; Ewa jest przy nadziei przest. Eva is in the family way; jestem na służbie I'm on duty; byliśmy na spacerze we were taking a walk; dobrze wiesz, że jesteś na mojej łasce you know fully well that you're at my mercy; czy jesteś w stanie mnie zrozumieć? are you able to understand me?; jestem w dobrym humorze I'm in a good mood; byliśmy w kłopocie, co zrobić z... we couldn't figure out what to do with...; Ewa przez moment była w rozterce for a moment Ewa was in a dilemma; Ewa jest z Adamem w przyjaźni Ewa is friends with Adam; po czyjej jesteś stronie? whose side are you on?; Adam jest w porządku Adam is OK l. alright; to nie jest w moim guście that's not my style; jestem na bakier z gramatyką I haven't a clue about grammar; z teściową jestem na złej stopie I'm on bad terms with my mother-in-law; z prezesem jestem na ty I'm on a first name basis with the president; jestem za reformą I'm for the reform; oni są z sobą za pan brat they are on familiar terms; jestem z Ewą po słowie przest. I'm engaged to Eve.

2. ( część orzeczenia imiennego) jestem studentem I am a student; byłam piosenkarką I was a singer; będę generałem I will be a general; ta dziewczyna jest ładna that girl is pretty; samochód jest ojca that's father's car; ten długopis nie jest mój this pen isn't mine; bądź zdrów! get well!; jesteś dla mnie niczym! you mean nothing to me; on nie był sobą he wasn't himself; dwa razy dwa jest cztery two plus two is l. equals four.

3. ( w zdaniach bezosobowych) (= zdarzać się) jest piękny dzień it's a beautiful day; był kwiecień it was April; było to dość dawno it was l. happened quite a long time ago; był do ciebie telefon you had a call; było już późno it was getting late; nie ma co jeść there's nothing to eat; będzie z godzinę temu, jak... it's been an hour since...; a co będzie ze mną? what will happen to me?; ciekaw jestem, co z niego będzie I'm curious (about) what will become of him; jeżeli tak jest if it is so; być może maybe, perhaps; co będzie, to będzie come what may; co było, to było let bygones be bygones; jakoś to (w końcu) będzie thing's will turn out fine (in the end); co ci jest? what's wrong l. the matter with you?; z tej mąki nie będzie chleba it's hopeless; nie może być that's impossible; jest już po nim it's too late for him; he's done for; he's a goner l. a has-been; co było, a nie jest, nie pisze się w rejestr what's done is done; tak jest! exactly!, precisely!, that's right; wojsk. yes, sir!; to jest (= czyli) that is; było nie było whatever happens; no matter what (happens).

czasownik posiłkowy

1. tylko będę będziesz itd. ( w formach czasu przyszłego) will (be); będę pamiętał o tym I'll remember that; dzieci będą w ogrodzie the kids will be in the garden; będziemy śpiewać kolędy we're going to sing carols.

2. ( w formach strony biernej) dom był sprzedany za... the house was sold for...; jesteś obserwowany you are being watched; droga jest już naprawiona the road has been repaired.

* * *

1. (= niechybny) sure, certain; pewna śmierć certain death; pewne zwycięstwo certain l. sure victory.

2. (= godny zaufania) sure, dependable, reliable; zostawić kogoś/coś w pewnych rękach put sb/sth in safe hands.

3. (= niewątpliwy) sure, certain, reliable; pewna informacja reliable information; pewne źródło informacji reliable source of information; z pewnego źródła ( o informacjach) straight from the horse's mouth; to pewne, że... it's a sure thing that...

4. (= niezawodny) sure, certain, unfailing; pewna ręka steady hand; pewny krok firm step.

5. (= przekonany o czymś) confident, sure, certain; musisz być tego pewien l. pewny make no mistake about it; nie jestem pewien I'm not sure, I don't know exactly; jestem pewien zwycięstwa I'm sure l. certain of victory l. winning; nie jestem tego taka pewna I'm not so sure; nie jesteśmy pewni jutra there's no telling what the future l. tomorrow holds l. will bring; jestem absolutnie pewny Adama I have complete confidence in Adam; jesteś zbyt pewny siebie you're overconfident.

6. (= bezpieczny) secure, safe; tylko tutaj mogę czuć się pewna this is the only place I feel safe.

- mieć pewnoś ć, że… to be certain a. sure that…

- nabrać pewności, że… to become certain that…

- wciąż nie ma pewności, kto to zrobił it’s still uncertain who did it

- wiedzieć coś z (całą) pewnością to know sth with absolute certainty

- zrobić coś dla pewności to do sth just to be sure

- pewność siebie self-confidence

- stracić/odzyskać pewność siebie to lose/regain one’s selfconfidence

- brak mu pewności (siebie) he lacks (self-)confidence

- pewność w ruchach/głosie confidence in one’s movements/voice

- jego głos nabrał pewności his voice become more confident

- twoja obecność dodaje mi pewności your presence gives me confidence

- pewność dowodów/twierdzeń the reliability of evidence/statements

- z (całą) pewnością się ucieszą they’ll certainly be pleased

- „przyjedziesz jeszcze?” – „z pewnością” ‘will you come again?’ – ‘certainly’

- pokazać komuś drogę do wyjścia to show sb the way out

- pokazywać sztuki magiczne to perform magic tricks

- pokazać komuś, jak się tańczy salsę/jak się gotuje rosół to show sb how to dance the salsa/how to cook broth

- zegar pokazuje godziny the clock shows the time

- termometr pokazuje temperaturę the thermometer shows the temperature

- film pokazuje (nam) młodych naukowców the film shows young scientists

- głosowanie pokazało, że minister ma licznych zwolenników the vote showed (that) the minister had numerous supporters

- czas pokaże, czy… time will tell whether…

- pokazał, co potrafi a. umie he showed what he could do

- pokazał prawdziwe oblicze he showed his real self

- pokazać się w oknie to appear at the window

- pokazały się komary mosquitoes appeared

- pokazały się pierwsze truskawki the first strawberries came in

- czekał na nich, ale się nie pokazali he was waiting for them, but they didn’t show a. turn up

- nie pokazał się więcej that was the last time he showed up

- czemu się u nas nie pokaujesz? why don’t you ever come to see us?

- pokazać się z najlepszej strony to show oneself to one’s best advantage

- to się jeszcze pokaże time will tell

- pokazało się, że nie miał racji it turned out (that) he was wrong

■ pokazać (komuś) plecy to take to one’s heels pot., to turn tail pot.

- pokazać figę to thumb one’s nose

- pokazać komuś język to stick out one’s tongue at sb

- pokazać komuś drzwi to show sb the door

- pokazać pazury to bare one’s claws

- nie pokazać po sobie gniewu/zmieszania not to show how angry/embarrassed one is

- nie pokazał po sobie bólu he kept a stiff upper lip about his pain

- starał się nie pokazać po sobie irytacji he tried not to let his irritation show

- nie mógł/mogła a. nie śmiał/nie śmiała pokazać się ludziom na oczy he/she was too embarrassed to face anybody

* * *

1. (= robić coś) act; działać na rzecz dzieci niepełnosprawnych act in aid of handicapped children; działać w imieniu bezdomnych act on behalf of the homeless; działać w obronie własnej prawn. act in self-defense; działać w dobrej wierze act in good faith; działać na szkodę przedsiębiorstwa act to the detriment of the company, act against the interests of the company; działać na własną rękę pot. act on one's own.

2. (= wywierać wpływ) have an effect, influence; muzyka działa na mnie uspokajająco music helps me relax; to działa na moją wyobraźnię it inspires my imagination; zastrzyk zaraz zacznie działać injection will work soon; działasz mi na nerwy you're getting on my nerves, you're getting on my last nerve; działać kwasem siarkowym na cynk chem. treat zinc with sulfuric acid; działać na zwłokę play for time.

3. ( o urządzeniach) (= funkcjonować) work, operate; telefon nie działa phone doesn't work, phone is out of order; silnik przestał działać engine konked out l. died, engine is out of order, engine won't start; to działa na baterie it runs on batteries.

4. ( o aktach prawnych) (= obowiązywać) be in force, be effective; to prawo nie działa wstecz this law is not retroactive.

- przez ścianę było słychać muzykę/kłótnię music/a fight could be heard through the wall

- z daleka słychać grzmoty/strzelaninę thunder/gunfire is heard in the distance

- słychać o strajkach/epidemii one hears rumours of strikes/an epidemic

- słychać, że będą zwolnienia one hears that there will be redundancies

- wyjechał i nic nie było o nim słychać he left and has not been heard of since

- co (u ciebie) słychać? what’s up?, how are things?

- co słychać z waszą przeprowadzką? any news about your move?

- w jej głosie słychać było nutę histerii/samozadowolenia a note of hysteria/self-content could be heard in her voice

* * *

* * *

indecl.

1. (= coś daje się słyszeć) be heard, be audible; słychać było muzykę music could be heard; ledwo go było słychać he was hardly audible.

2. (= mówi się o czymś) they say, there is news; co słychać? what's up?, what's new?, how are things?, what's the crack?; (i) co tam u ciebie słychać? (so,) what have you been up to?; jak zewsząd słychać by l. from all accounts; nic nie słychać o ich ślubie there is no news about their wedding.

- wziąć kogoś w ramiona to hold/take sb in one’s arms

- wziąć kogoś za rękę to take sb by the hand a. sb’s hand

- wziąć kogoś pod ramię to take sb by the arm

- wziąć coś w zęby to take sth in one’s teeth

- wziął dziecko na ręce he picked up the child

- wzięła dziecko na kolana she put the child on her lap

- wziąć kogoś na narty/ryby/tańce to take sb fishing/skiing/dancing

- wziąć kogoś na kolację/spacer to take sb out to dinner/for a walk

- weź mnie ze sobą! take me with you!

- ile wziąłeś za samochód? how much did you get for your car?

- wziąć coś w dzierżawę to take out a lease on sth

- wziąć coś na kredyt/na raty to take sth on credit/in installments

- wziąć psa ze schroniska to take a dog from the shelter

- wziąć kogoś żywcem to take sb alive

- urodę wzięła po matce she got her good looks from her mother

- imię wziął po dziadku he is named after his grandfather

- weź coś na głowę, bo jest zimno! put something on your head, it’s cold!

- wziąć coś do siebie to take sth personally

- wzięła jego słowa poważnie/dosłownie/za żart she took his words seriously/literally/as a joke

- przepraszam, wzięłam pana za kogoś innego I’m sorry, I mistook you for someone else

- wziąć fortecę szturmem to storm a fortress

- kto mi wziął pióro? who’s taken my pen?

- wziąć ślub to get married

- weź nogi z kanapy! take a. get your legs off the sofa!

- bierz a. weź to stąd zaraz! take it away right now a. this minute! pot.

- wzięła go na litość ≈ she appealed to his better self

- dał się wziąć na jej kłamstwa he was taken in by her lies

- wziąć na siebie zrobienie czegoś to take it upon oneself to do sth

- wziąć na siebie winę to shoulder a. take the blame

- wzięła ją ciekawość/złość/zazdrość she was overcome with curiosity/anger/jealousy

- wzięła go grypa he came down with the flu

- tak go wzięły te komputery, że o niczym innym nie mówi he got so hooked on computers that he couldn’t talk about anything else

- weźmy (na przykład) sytuację we Francji… let’s take the situation in France (for example)…

- weźmy inny przykład… let’s take another example…

- razem wzięte taken together

- jest mądrzejszy niż wy wszyscy razem wzięci he’s smarter than all of you put together pot.

- wziąć się za głowę/pod boki to hold one’s head/sides

- dzieci wzięły się za ręce the children took each other’s hands

- wziąć się do pracy/nauki to get down to work/some studying

- wziąć się do pióra/łopaty to take up writing/a spade

- po pomalowaniu kuchni wziął się za salon having painted the kitchen he set to work on the living room

- weź się wreszcie za syna! do something about your son at last!

- skąd się tu wziął ten talerzyk? where did that plate come from?

■ wziął (i) wyszedł pot. he (just) went and left pot.

- weź się odczep pot. get away from me a. get lost, will you? pot.

* * *

- dyrektor wysoko pana ocenił the manager appraised you highly

- oceniać ludzi na podstawie wyglądu zewnętrznego to judge people by their appearance

- trudno ocenić, czy działał w dobrej wierze it’s hard to judge whether he acted in good faith

- eksperci ocenili te znaleziska jako bardzo cenne the experts assessed the finds as very precious

- ocenić sztukę teatralną to judge a. criticize a play

- komisja oceni szkody the committee will assess the damage

- skały, których wiek ocenia się na trzy miliardy lat rocks estimated to be three thousand million years’ old

- ocenił, że mamy minimalne szanse he estimated our chances as being minimal

- nie można stąd ocenić, jakie jest nachylenie stoku from here, you can’t estimate the steepness of the slope

- klasówka oceniona na bardzo dobrze a test marked A

- trafnie się ocenił his self-assessment was right

- tracić siły to lose one’s strength

- być u kresu sił to be absolutely tired out a. exhausted

- harował ponad siły he worked like a horse

- nie miał siły zwlec się z łóżka he didn’t have the strength to get up

- wytężył wszystkie siły, żeby nie upaść he strained every nerve not to fall down

- maszyna napędzana siłą ludzkich rąk a hand-operated machine

- przeliczyć się ze swoimi siłami to overestimate one’s ability

- zbierał siły, żeby stawić czoła niebezpieczeństwu he gathered all his strength to face the dangerous situation

- wierzyć we własne siły to have confidence in oneself

- nie wierzył we własne siły he lacked self-confidence

- to przerasta moje siły it’s beyond my power a. capabilities

- pisarz umarł w pełni sił twórczych the writer died at the height of his creative powers

- siła woli will power

- siła argumentów the force of argument

- kobieta świadoma swojej uwodzicielskiej siły a woman aware of her seductive powers

- siła miłości/słów the power of love/words

- siła armii military power

- wciąż wzrasta siła związków zawodowych trade unions are getting more and more powerful

- siła dolara/funta the strength of the dollar/the pound

- siła wiatru/wstrząsu the force of the wind/the earthquake

- zamieszki wybuchły ze zdwojoną siłą the riot broke out with redoubled strength

- hałas przybierał na sile the noise was getting louder

- siła napędowa a. sprawcza a. motoryczna czegoś przen. the driving force a. lifeblood of sth

- użyć siły to use force

- zrobić coś siłą to do sth by force

- siłą tego filmu jest subtelna obserwacja psychologiczna the film’s strength lies in its subtle psychological observation

- siły nadprzyrodzone supernatural powers

- siły nieczyste the powers of darkness, the forces of evil

- niewidzialna siła an invisible force

- tania siła robocza cheap labour (force)

- fachowa siła skilled labour

- siła najemna hired labour

- siły demokratyczne/postępowe forces of democracy/progress

- siły rynku market forces

- siły społeczne social forces

- siła tarcia friction force

- siła ciężkości the force of gravity

- połączyć siły to join a. combine forces

- robić coś wspólnymi siłami to make a joint effort to do sth

- równowaga sił między Moskwą a Waszyngtonem a balance of power between Russia and the USA

- siły nieprzyjacielskie the enemy forces

- siły powstańcze (the) rebel forces

- siły lądowe/morskie/powietrzne (the) ground/naval/air forces

- siły porządkowe the forces of law and order

- siły zbrojne the (armed) forces

- siłą powstrzymywała się od płaczu she could hardly stop herself from crying

- na siłę wypchnął ich z mieszkania he pushed them out of his flat by force

- karmić dziecko na siłę to force-feed a child

- na siłę starał się o jej względy he made every effort a. endeavour to win her favour

- na siłę zdążę na piątek I could do it by Friday, but at a push

- □ siła aerodynamiczna Fiz. aerodynamic force

- siła bezwładności Fiz. inertial force

- siła dośrodkowa Fiz. centripetal force

- siła elektrodynamiczna Fiz. electrodynamic force

- siła elektryczna Fiz. electric force

- siła nabywcza Ekon. purchasing power

- siła nośna Techn. aerodynamic lift

- siła odśrodkowa Fiz. centrifugal force

- siła pociągowa Techn. tractive force

- siła pozorna Fiz. inertial force

- siła spójności Fiz. cohesion

- siły wytwórcze Ekon. production forces

■ być skazanym na własne siły to be left to one’s own devices

- być w sile wieku to be in one’s prime

- co sił w nogach at full pelt

- co sił a. z całej siły a. z całych sił a. ze wszystkich sił a. ile sił with all one’s strength a. might

- to nie jest na moje/jej siły it’s too much for me/her, it’s beyond my/her power a. capabilities

- (nie) czuć się na siłach coś zrobić to (not) feel up to doing sth

- mieć siłę przebicia pot. to push oneself forward

- nie ma na niego/na to siły he’s/it’s out of control

- nie mieć siły a. sił do kogoś/czegoś to not put up with sb/sth any longer

- oddział w sile 20 żołnierzy a twenty-strong detachment

- opadać z sił to run out of steam

- próbować swoich sił w czymś a. na jakimś polu to try one’s hand at sth

- robić coś o własnych siłach a. własnymi siłami to do sth on one’s own, to do sth unaided

- siła by o tym opowiadać książk. a lot can be said about it

- siła wyższa circumstances beyond one’s control; force majeure książk.

- siła złego na jednego przysł. ≈ it never rains but it pours przysł.

- siłą rzeczy perforce książk.; necessarily

- trwać a. odbywać się siłą rozpędu a. bezwładu a. inercji to be a. run out of control

- nie ma takiej siły, żebym tam poszedł wild horses wouldn’t drag me there

- żadna siła mnie stąd nie ruszy wild horses wouldn’t drag me away from here