more than...

- ponad kimś/czymś over a. above sb/sth

- ponad miastem/lasem above a. over the city/forest

- szybowiec wzbił się ponad chmury the glider soared up above the clouds

- ponad miasto nadleciała eskadra bombowców a bomber squadron flew over the town

- przedkładać szczęście ponad bogactwo to value happiness over wealth

- stawiać jakość ponad ilość to put quality before quantity

- ponad wszystko above all else

- kochać kogoś ponad wszystko to love sb more than anything else in the world

- ponad przeciętną above average

- dojrzały ponad wiek mature beyond his age

- praca ponad siły superhuman work

- ponad ludzką wytrzymałość beyond human endurance

- być ponad czyjeś siły to be beyond sb’s strength

- być ponad takie przyziemne sprawy to be above such mundane matters

- powiedziała nam niewiele ponad to, co już wiedzieliśmy she didn’t tell us much beyond what we already knew

- ponad pół miliona over a. more than half a million

- ponad godzinę over a. more than an hour

- ponad pięciokrotny wzrost a more than fivefold increase, over a fivefold increase

- ponad dwudziestoletnie badania over a. more than twenty years’ research

- ona ma ponad sześćdziesiąt lat she’s over sixty (years old) a. more than sixty years old

* * *

* * *

1. ( na oznaczenie miejsca) + Ins. above, over; ponad domami above houses; ponad głowami above heads.

2. + Acc. ( na oznaczenie kierunku) over.

3. + Acc. (= więcej niż) above, over, more than; ponad sto tysięcy osób over one hundred thousand people; pracuję tu ponad dziesięć lat I have been working here for over ten years; żyć ponad stan spend more than sb has; ponad miarę excessively; ponad wszystko above all; to jest już ponad moje siły it's beyond me; nie wiem wiele więcej ponad to, że... I do not know more than...

- nad kimś/czymś [znajdować się] over a. above sb/sth

- nad głównym wejściem over a. above the main entrance

- łuna nad miastem a glow over the city

- 1500 metrów nad poziomem morza 1,500 metres above sea level

- miał siniak nad lewym okiem he had a bruise over a. above his left eye

- mieszkali nad sklepem they lived over a. above the shop

- rano nad miastem przeszła burza a storm broke over the city in the morning

- tumany kurzu unosiły się nad drogą clouds of dust rose over the road

- piłka przeleciała wysoko nad poprzeczką the ball went high over the bar

- pochylić się nad kimś/czymś to lean a. bend over sb/sth

- pochyliła się nad kołyską she leaned a. bent over the cot

- pochylali się nad mapą they were bending over a map

- nad coś [kierować się] over a. above sth

- balon wzbił się nad chmury the balloon soared up above the clouds

- myśliwce nadleciały nad miasto fighter planes flew over the city

- Wiedeń leży nad Dunajem Vienna lies on the Danube

- kupili dom nad jeziorem they bought a house on a. by a lake

- opalali się nad rzeką they were sunbathing by the river

- spacer nad brzegiem rzeki/Sekwany a walk along a. by the riverside/along the Seine

- nad coś [kierować się] to sth

- pojechać nad morze to go to the seaside

- pójść na spacer nad jezioro to take a walk to the lake

- wycieczka nad Wigry a trip to Lake Wigry

- być a. stać nad kimś to be over sb

- nad sobą miał dyrektora finansowego above him he had the financial director

- kontrola nad czymś control over a. of sth

- mieć nadzór nad czymś to supervise sth, to have control over sth

- sprawować władzę nad czymś to exercise authority a. power over sth

- przewaga nad kimś/czymś superiority a. the advantage over sb/sth

- opieka nad ludźmi w podeszłym wieku care of the elderly

- dyskusja nad budżetem discussion on a. about the budget

- dyskutowali nad projektem uchwały they were discussing the (draft) bill

- praca nad czymś work on a. at sth

- pracować nad planami budynku to work on the design of a building

- rozmyślać nad czymś to ponder on a. over sth

- medytować nad czymś to meditate on a. upon sth

- siedzieć nad książką to pore over a book

- ślęczeć nad lekcjami to slog away at one’s homework pot.

- ich zachwyt nad jego obrazami their delight over his paintings

- użalić się nad kimś to feel sorry for sb, to pity sb

- użalać się nad sobą a. nad własnym losem to feel sorry for oneself pot., pejor.; to bemoan one’s lot książk., żart.

- znęcać się nad kimś to torment sb

- zlituj się nade mną/nad nim have mercy on me/him

- nad ranem/wieczorem (just) before dawn a. daybreak/dusk a. nightfall

- nic straszniejszego nad wojnę nothing more terrible than war

- cóż piękniejszego nad miłość what can be more beautiful than love?

- kochać kogoś nad życie to love sb more than life itself

- nad wszystkie rozrywki uwielbiał kino of all pastimes he adored the cinema more than anything else

- praca nad siły superhuman work

- poeta nad poetami a towering poet

- przebój nad przeboje an all-time hit

- skandal nad skandale a scandal to end all scandals

- łotr nad łotrami an arch-villain; a consummate villain książk.

- nade wszystko above all (else), more than anything (else)

- nade wszystko cenił spokój he valued peace and quiet more than anything a. above all else

- była sławna, bogata, a nade wszystko urodziwa she was famous, rich, and, above all, good-looking

- nadczułość hypersensitivity

* * *

* * *

+ Ins.

1. (= powyżej, ponad) above, over; nad głową (= w górze) overhead.

2. (= na brzegu l. krawędzi, blisko) nad (samą) granicą at the (very) border, near the border; nad grobem at the graveside; przen. (= blisko śmierci) at death's door, with one foot in the grave; nad morzem at the seaside, on the sea; nad rzeką/jeziorem on the river/lake; Waszyngton leży nad Potomakiem Washington lies l. is located on the Potomac River; nad przepaścią t. przen. on the edge of a precipice; nad ranem in the early morning.

3. (przedmiot uwagi l. kontroli) litować się nad kimś feel pity for sb; (= okazywać komuś miłosierdzie) have l. take pity on sb; mieć przewagę nad kimś have the advantage on l. over sb, have the upper hand over sb; opieka nad dziećmi child care; pastwić się nad kimś torment sb; płakać nad czymś cry over sth; rozpaczać nad kimś/czymś lament for sb/sth; sprawować władzę nad kimś/czymś rule sb/sth; form. have/hold dominion over sb/sth; stracić panowanie nad sobą lose one's temper; pot. blow one's top, blow a gasket, hit the ceiling.

4. (temat rozważań l. dyskusji) debata nad ustawą/wnioskiem debate on a bill/motion; zastanawiać się nad czymś consider sth, pause over sth.

5. (cel badań l. wysiłków) pracować nad czymś work on sth.

6. lit. (podkreślenie wyjątkowości; często z archaiczną formą narzędnika) mistrz nad mistrzami l. nad mistrze master of l. over masters; Pieśń nad Pieśniami Bibl. the Song of Songs.

+ Acc.

1. ( cel w przestrzeni) over, above; nad głowę above one's head; (= w górę) up; nad miasto over the town l. city.

2. (= na brzeg) nad jezioro/morze/rzekę to the lake/sea/river.

3. lit. ( porównanie lub wybór) than, above; cenić coś nad życie value sth above life; cóż jest (lepszego) nad wino? what (is) better than wine?; nade wszystko above all.

- dużo pływać/czytać to swim/read a lot

- za dużo jeść/gadać to eat/talk too much

- trochę za dużo zapłaciłeś you paid a bit too much

- powinieneś więcej pracować you should work harder

- im więcej o tym myślę, tym mniej rozumiem the more I think about it, the less I understand

- coraz więcej wiemy we know more and more

- najwięcej pracowałem po nocach I worked mostly at night

- dużo więcej osób/samochodów/domów far a. many more people/cars/houses

- dużo więcej czasu/miejsca/pieniędzy far a. much more time/space/money

- dużo mniej osób/samochodów/domów far fewer people/cars/houses

- dużo mniej czasu/miejsca/pieniędzy far a. much less time/space/money

- dużo bardziej/mniej skomplikowany far a. much more/less complicated

- dużo lepszy/gorszy far a. much better/worse

- tutaj czuję się dużo bezpieczniejsza I feel much safer here

- dużo więcej się tu nauczyłem I learnt far more here

- ty akurat dużo wiesz! a fat lot you know!

- dużo mi możesz zrobić! a fat lot you can do to me!

- dużo osób/samochodów/domów a lot of a. many people/cars/houses

- dużo czasu/miejsca/pieniędzy a lot of time/space/money

- przyszło dużo ludzi a lot of people came

- mamy jeszcze dużo czasu we still have a lot of time

- dużo się od tej pory zmieniło a lot has changed since then

- dużo się od niego nauczyłem I learnt a lot from him

- mamy jeszcze dużo do roboty pot. a. do zrobienia we still have a lot to do

- (on) zawsze ma dużo do powiedzenia (jest gadatliwy) he always has a great deal a. a lot to say

- on ma tu dużo/najwięcej do powiedzenia (jest wpływowy) he has a big/the biggest say around here

- w jabłkach jest dużo witamin apples are rich in vitamins

- nie ma tu zbyt dużo miejsca there isn’t too much room here

- coraz więcej osób uczy się angielskiego more and more people are learning English

- przynieś trochę więcej drewna bring some more firewood

- zarabiam więcej niż ona I earn more than she does

- najwięcej kosztują mieszkania w centrum flats in the city centre are the most expensive

- „ile masz książek?” – „dużo” ‘how many books have you got?’ – ‘lots’

- „ile mamy czasu?” – „dużo” ‘how much time have we got?’ – ‘a lot’

- mieć za dużo pracy/zmartwień to have too much work/too many problems

- zostało nam nie więcej niż sto złotych we have no more than 100 zlotys left

- jest więcej niż ładna she’s more than pretty

- już jej nigdy więcej nie zobaczyłem I haven’t seen her since

- lubię ją i nic więcej I like her and that’s all

- Słońce jest tylko gazową kulą i niczym więcej the Sun is nothing more than a gaseous sphere

- to doskonałe, więcej, genialne! that’s great – no, it’s downright brilliant!

- był wtedy w Londynie, a co więcej mieszkał w tym samym hotelu he was in London then and what’s more he stayed in the same hotel

■ co za dużo – to niezdrowo przysł. everything in moderation przysł.

* * *

comp więcej; adv

* * *

więcej

1. (= wiele) a lot, many l. much; dużo wody upłynie not in the nearest future; mam dużo czasu I have a lot of time; dużo przeszedłem w życiu I've gone through a lot during my life; mam dużo spraw do załatwienia I have a lot (of things) to do l. take care of; mam dużo na głowie I have a lot on my mind; dużo wcześniej much earlier; dużo palę I smoke heavily; powiedziałeś za dużo you said too much; sprzedać dużo samochodów sell a lot of cars; nie tak dużo not so much l. many; tak dużo, jak potrafię as much as I can.

2. iron. (= nic) nothing l. not anything; dużo tam wiesz you don't know anything; dużo by to dało! a fat lot of good that would do!

* * *

adv; od (dużo, wiele)

* * *

1. zob. dużo.

2. zob. wiele.

3. (ilość, liczba, miara) more; będzie z tego więcej szkody niż pożytku it will do more harm than good; coraz więcej pijesz! you've been drinking more and more!; ani słowa więcej! not a word more!; to jest więcej niż głupie it's more than silly; on wie niewiele więcej od ciebie he doesn't know a lot more than you; a co więcej what's more; mniej więcej more or less; jak najwięcej skorzystać benefit as much as possible; mieć więcej szczęścia niż rozumu be more lucky than wise, fortune favors fools; im więcej, tym lepiej the more, the better; nikt więcej nobody else; nic więcej nothing more; więcej już nie przyszedł he didn't come any more.

- dopóty ją błagał, aż się zgodziła he kept begging her until a. till she agreed

- poczekaj, aż wrócę wait until a. till I get back

- czekają, aż (on) umrze they are waiting until he dies a. for him to die

- nie czekając, aż ogień się rozprzestrzeni, wezwała straż she called the fire brigade GB fire department US before the flames had a chance to spread

- aż w końcu a. aż wreszcie until at last

- aż tu (nagle) all of a sudden, suddenly

- opalała się w ogrodzie, aż tu nagle jak nie lunie she was sunbathing in the garden, when all of a sudden the rain came pouring down

- rozmawiamy sobie, aż tu słyszę: ktoś woła there we were talking, when all of a sudden I heard someone calling

- pioruny waliły, aż cały dom trząsł się the thunder was so loud that the whole house trembled

- wrzeszczał, aż uszy puchły he was screaming his head off

- ziewnął, aż mu żuchwa zatrzeszczała he yawned so widely that his jaws cracked

- do najbliższej wioski jest aż dwadzieścia kilometrów it’s as far a. as much as twenty kilometres to the nearest village

- zatrzymał się aż pod lasem he got as far as the forest before he stopped

- nie sądziłem, że granice miasta sięgają aż tak daleko I didn’t realize the town borders reached so far

- aż po czubek głowy right to the top of one’s head

- aż po szyję right up to the neck

- aż do samego ministra right up to the minister himself

- od sprzątaczki aż po dyrektora from the cleaner (right) up to the director

- od prezesa wielkiej firmy aż do właściciela małego warsztatu from the president of a large company right down to the owner of a small workshop

- aż do jego śmierci w 1887 roku (right up) until his death in 1887

- aż do czasu uchwalenia budżetu until such time as the budget is passed

- nie było go w Warszawie aż do lipca he was away from Warsaw right up until July

- spał aż do południa he didn’t get up before noon, he slept until a. till noon

- obiecał jej wierność aż po grób he promised her he would remain faithful to the grave a. until death

- aż dziewięciu uczniów as many as a. no fewer than nine pupils

- aż 70% as much as a. no less than 70 per cent

- „to będzie kosztować 2000 złotych” – „aż tak dużo?” ‘it’s going to cost 2,000 zlotys’ – ‘as much as that?’

- aż za dużo more than enough

- nie powinieneś aż tyle pracować you shouldn’t work as much as that

- pola aż złote od dojrzewającej pszenicy fields positively golden with ripening wheat

- bogactwo aż kapie incredible wealth a. wealth dripping out of their ears

- w domu aż pachnie od czystości it’s so clean in the house that you could eat your dinner off the floor

- był ostrożny aż do przesady he was unduly a. exaggeratedly cautious

- opowieść przejmująca aż do bólu a painfully gripping a. poignant story

- było zimno aż nie do wytrzymania it was unbearably cold

- uczuł taki zawrót głowy, że aż się zachwiał na nogach he felt so dizzy that he swayed on his legs

- aż do skutku for as long as it takes, to the bitter end

- będziemy negocjować aż do skutku we’ll continue negotiations until we get what we want

- zajadał, że aż miło the way he was eating it was a pleasure to watch

- ciemno/zimno (że) aż strach terribly a. awfully dark/cold

- aż strach pomyśleć it doesn’t bear thinking about, one shudders to think

- aż nadto more than enough

- trunków było aż nadto there was more than enough to drink

- jest aż nadto powodów, żeby wątpić w jego obietnice there’s more than enough reason for doubting his promises

- dziewczyna aż nadto uprzejma an exceedingly polite girl

- aż nadto dobrze only too well

- znała go aż nadto dobrze she knew him too well

- aż taki a. aż tak głodny/gruby so a. that hungry/fat

- on nie jest aż taki beznadziejny he’s not that hopeless

- wcale nie jest aż tak zimno it’s not that cold

* * *

* * *

till, until; poczekaj, aż przyjdę wait till I come.

1. (wzmacnia, uwydatnia, poprzedzając wyrażenia z przyimkami) as... as..., as far as, as many as, as much as; till, until; all the way; dojechać aż do granicy go l. drive as far as the border, go l. drive all the way to the border; pracować od świtu aż do nocy work all day long, work from dawn till dusk; przywieźć coś aż z Los Angeles bring sth all the way from Los Angeles; posunąć się aż do kradzieży go so far as to steal; nie budzić aż do ostatniej chwili not wake up until the very last moment.

2. (uwydatnia znaczenie, poprzedzając poszczególne części mowy) pochodzić aż z czasów rzymskich date as far back as the Roman times; wypić aż pięć piw drink as many as five beers.

3. ( w utartych połączeniach) aż miło posłuchać it's a pleasure to listen; aż strach pomyśleć one shudders to think; aż do końca until the end; to the bitter end; aż do till, until, up to, as late as, as far back as.

- czekałem przeszło godzinę I waited over an hour

- od przeszło trzech lat for over a. more than three years

- przeszło pięciokrotny wzrost a more than fivefold increase

* * *

* * *

over, more than; ryba ważyła przeszło dwa kilogramy the fish weighed over two kilograms; nie byłem tu od przeszło trzech lat I haven't been here for over three years.

- mylił się niejednokrotnie w swoich decyzjach he’s made plenty of wrong decisions

- niejednokrotnie ratowała cudze życie she’s saved lives on more than one occasion

- niejednokrotnie uciekał ze szkoły he ran away from school many times

* * *

* * *

more than once, many a time; repeatedly.

* * *

adv; od mało

* * *

(wody, pieniędzy) less; (ludzi, krzeseł) fewer; coraz mniej less and less; fewer and fewer; mniej więcej more or less; nie mniej no less than; no fewer than; ni mniej, ni więcej, tylko... not less and not more than...; zob. mało.

* * *

than; (nie) więcej niż (no) more than; jest wyższy niż jego brat he is taller than his brother; jest więcej niż ładna she is more than just pretty.

Gen.pl. -ów

1. (= nizina) lowland.

2. (= niski poziom) low; niż demograficzny drop in the birth rate.

3. (= obszar niskiego ciśnienia) depression, low; niż baryczny barometric low.

adv; od bardzo

* * *

more; bardziej niż more than; tym bardziej the more so, especially as; tym bardziej że... the more so because; im bardziej..., tym... the more..., the...; im bardziej próbuję, tym więcej się męczę the more I try, the more tired I get; im bardziej dojrzały, tym mądrzejszy the more mature the wiser; coraz bardziej more and more.

- jeden z najpiękniejszych parków, jakie można u nas zobaczyć one of the finest parks one can see here

- czytać można było tylko przy świecy one a. you could only read by candlelight

- wystawę będzie można obejrzeć we wrześniu the exhibition will open in September

- na to nie można liczyć one a. you can’t count on that

- na nim można/nie można polegać you can/can’t count a. rely on him

- można/nie można było tego uniknąć it could/couldn’t have been avoided

- można się było tego spodziewać one could a. might have expected that, that was (only) to be expected

- czego innego można się było po nim spodziewać? what else can a. could you expect from him?

- łatwiejszy, niż można by przypuszczać easier than one might have expected a. supposed, easier than might have been expected a. supposed

- można było powiedzieć, że nie chcesz iść ze mną you could a. should have told me you didn’t want to go with me

- można śmiało powiedzieć, że… it’s safe to say a. we can safely say that…

- sprawa pilna, rzec by można: niecierpiąca zwłoki a matter of urgency, one might say, brooking no delay książk., żart.

- jest pracowity, czego nie można powiedzieć o tobie he’s hard-working, which is more than can be said for a. of you

- nie można powiedzieć, żeby film nas rozczarował I can’t a. wouldn’t say the film disappointed us

- dzieci – nie można powiedzieć – zachowywały się grzecznie the children, it must be said, behaved very well

- nie można zaprzeczyć temu, że… there’s no denying the fact that…

- nie można z tobą wytrzymać you’re (absolutely) impossible! pot.

- można wytrzymać pot. (z powątpiewaniem) it’s all right a. OK

- cholery można dostać! pot. it’s enough to drive you up the wall pot.

- jak można się tak zachowywać? how could they/you behave like that?

- gdzie/kiedy tylko można wherever/whenever possible

- ile tylko można (z policzalnymi) as many as possible; (z niepoliczalnymi) as much as possible

- jak tylko można by all means possible

- jeżeli tylko można if it’s (at all) possible

- nie można tego dotykać you mustn’t touch it

- czy można? can I?; may I? książk.

- czy można wejść? can I a. may I come in?

- czy można tu zaparkować? can I park here?

- czy można otworzyć okno? do you mind if I open the window?

- nie rób tego, tak nie można! don’t do that, it’s wrong!

- jeśli można if I may książk.

- jeśli można, jeszcze jedna uwaga one more thing, if I may

- jeśli można tak powiedzieć if I may say so

- można pana prosić o otworzenie drzwi? could you open the door, please?

- czy można panią prosić do tańca? would you like to dance?; may I have this dance? książk.

- można by zaprosić kilka osób I/we could invite one or two people

* * *

* * *

1. ( wyraża możliwość urzeczywistnienia czegoś) it is possible to..., one (you etc.) can l. may...; rzec by można, że... one (you etc.) could l. can say that...; można się cieszyć, że... it is fortunate that...; można już iść you (we etc.) may l. can go now; można śmiało powiedzieć, że... it is safe to say that...; można wykazać, że... it is arguable that...; można jej wybaczyć, że... she could be forgiven for...; czego (innego) można się (było) spodziewać? what (else) can l. do you expect?; można było tego uniknąć it was avoidable; nie można się jej oprzeć she is irresistible; można mieć wątpliwości there is room for doubt; gdyby tylko było można if it was only possible, given half a chance; można tam dojść piechotą it is within walking distance; można się było tego spodziewać small l. little wonder; wszystko co można sobie wyobrazić everything under the sun, everything but the kitchen sink; można wytrzymać pot. it's O.K. l. okay, it's alright l. all right; jak można...? ( coś zrobić) how to...?, how can one...?; ( wyraz oburzenia) how can l. dare you...?

2. ( dla wyrażenia przyzwolenia) one (you etc.) may..., one (you etc.) is (are etc.) allowed l. free to...; czy można? may I?, do you mind?; czy tu można palić? may l. can I smoke here?; czy można zapalić? do you mind if I smoke?; tak nie można! that's wrong!; jeśli można if that's OK; czy można zamknąć okno? do you mind if I close the window?; nie można tak myśleć you mustn't think that; można by pójść do kina how l. what about going to the cinema?, why don't we go to the cinema?

* * *

* * *

lit. (= poza tym) moreover, besides.

przest. (= zbyt) too, overly; aż nadto more than enough, amply; tego już nadto that's enough.

* * *

1. pl. blows.

2. (sytuacja, okoliczność) time; raz po raz l. za razem time after time; innym razem some other time; pewnego razu once; tym razem this time; na drugi raz next time; na razie (= tymczasem) for the time being; na razie! pot. see you!; na razie nie not yet; w każdym razie in any case, at any rate; w najlepszym razie at best; w najgorszym razie at worst; w przeciwnym razie otherwise, or else; w takim razie so, well then, in that case; w żadnym razie no way, by no means; w razie czego just in case; w razie pożaru in the event l. case of fire; w razie potrzeby if need be; w sam raz just fine l. right; przejść od razu do rzeczy get straight to the point; tak od razu offhand, just like that; trzeba było tak od razu mówić! why didn't you say so in the first place?!.

3. ( wielokrotność) time; (jeden) raz once; dwa razy twice; dwa razy dwa two times two; dwa razy więcej ( policzalne) two times more; ( niepoliczalne) twice as much; pierwszy raz first time; za pierwszym razem on the first go, at the first attempt; pierwszy raz słyszę I've never heard that before; raz na jakiś czas from time to time; raz na miesiąc/rok once a month/year, monthly/annually; po raz pierwszy for the first time; raz na zawsze for good, once and for all; raz czy dwa once or twice; raz w życiu once in a lifetime; ani razu not a single time; choć raz just once, just for once; ile razy? how many times?; jeszcze raz once again, once more; na raz at once; zerknij na to jeszcze raz take another look at it; nie raz, nie dwa many a time, more than once; od razu straightaway, at once; za każdym razem every time, each time, whenever.

1. (= kiedyś) once; raz go widziałem I saw him once.

2. (= wreszcie) at last.

3. (= ostatecznie) eventually, finally.

indecl. pot. (= jeden) one; raz, dwa, trzy... one, two, three...; raz dwa (= błyskawicznie) in no time.

- wszystko udało się nadspodziewanie dobrze it all worked out better than expected

- dzisiejszy dzień był nadspodziewanie piękny today was unexpectedly lovely

* * *

1. (= niespodziewanie) unexpectedly.

2. (= lepiej niż oczekiwano) beyond expectation.

- mieć coś do zrobienia/czytania to have something to do/read

- coś go rozśmieszyło something made him laugh

- czy w tym pudełku coś jest? does this box contain anything?

- weźcie coś do pisania take something to write with

- masz coś do pisania? have you got something to write with?

- mam ci coś do powiedzenia I’ve got something to tell you

- bał się czegoś he was afraid of something

- czegoś tu nie rozumiem there’s something I don’t understand here

- jak będziesz czegoś a. cośpot. chciał, to krzyknij if you want anything, give me a shout

- bunt przeciwko czemuś, co jest nieuniknione rebellion against something that’s inevitable

- walnął czymś w ścianę he banged on the wall with something

- coś ciekawego/nowego something interesting/new

- marzę o czymś zimnym I’m dying for something cool pot.

- w niej jest coś dziwnego there’s something odd about her

- coś innego something else

- to znaczy coś innego this means something else

- coś innego niż… something other than…

- idzie o coś innego niż wybór nowego prezydenta it’s more than just the question of electing a new president

- coś podobne do czegoś a. w rodzaju czegoś something like sth, a kind of sth

- coś w rodzaju kanapy/rewolucji something like a sofa/revolution, a kind of sofa/revolution

- (lub) coś w tym rodzaju a. coś podobnego (or) something of the kind, (or) something like that

- coś jak a. jakby a. jak gdyby something like

- to coś jak gdyby tragedia grecka it’s something like a Greek tragedy

- poczuł coś jakby smutek pot. he felt a kind of sadness

- takie coś pot. (rzecz trudna do nazwania) thing; thingy pot.

- takie coś do otwierania butelek this thingy for opening bottles

- ona ma w sobie coś she’s got a certain something

- w tym, co on mówi, coś jest a. musi być there’s something in what he says, there must be something in it

- to było coś! that was (really) something!

- to o czymś świadczy that proves a. shows something

- żeby do czegoś dojść, trzeba ciężko pracować you have to work hard to achieve anything

- coś około 100 kilogramów somewhere around a hundred kilos

- coś ponad/poniżej 200 złotych something over/under 200 zlotys

- dwadzieścia kilometrów/sto lat z czymś something over twenty kilometres/a hundred years, twenty something kilometres/a hundred and something years

- 1000 złotych lub coś koło tego a thousand zlotys or thereabouts GB thereabout US

- ostatnio coś wychudł he’s grown somewhat thin lately

- coś mi dzisiaj praca nie idzie I can’t get down to work today somehow

- coś długo jej nie widać she’s taking her time coming

- coś mi się widzi, że… something tells me that…

- jest zawsze czegoś zły somehow he’s always angry

- ona czegoś im się nie spodobała they didn’t like her for some reason

- ona czemuś nas ostatnio unika for some reason she’s been avoiding us lately

■ coś niecoś a little, a bit

- coś niecoś wiem na ten temat I know a thing or two about that

- coś takiego a. podobnego! well, I never! pot., you don’t say! pot.

- coś ty! pot. (zaskoczenie) you’re kidding! pot; (oburzenie) don’t be ridiculous!

- …czy coś pot. …or something pot.

- podobno były na niego jakieś naciski czy coś apparently they put pressure on him or something

* * *

* * *

co- decl. zob. co, -ś indecl. ( zastępuje rzeczownik) ( w zdaniach twierdzących) something; ( w zdaniach przeczących) anything; daj mi coś give me something; coś innego something else; coś do jedzenia something to eat; coś do pisania something to write with; coś w tym jest there's something to it; coś podobnego! incredible!, is that so?; coś ci powiem I'll tell you what; dojść do czegoś (= dotrzeć do jakiegoś miejsca) reach sth; (= osiągnąć pieniądze, sławę, prestiż itp.) attain wealth, fame and prestige; ona ma coś w sobie there's something about her; mieć coś do kogoś have a problem with sb; coś komuś leży na sercu l. wątrobie sb has got a problem with sth; coś tu jest nie tak there's something wrong here, something is not quite right here; coś ty? you've got to be kidding.

something, somewhat, somehow; coś mi tu nie pasuje there's something wrong here, something is not quite right here, there seems to be something wrong here.

* * *

dwaj l. dwóch l. dwu Gen. i Loc. dwóch l. dwu Dat. dwom l. dwu l. dwóm Ins. dwoma l. dwu; dwie Gen. i Loc. dwóch l. dwu Dat. dwom l. dwu l. dwóm Ins. dwoma l. dwiema

1. (= liczba 2) two; dwa psy two dogs; dwa krzesła two chairs; dwaj bracia l. dwóch l. dwu braci two brothers; dwa razy twice l. two times; dwa razy dziennie twice a day; mój syn ma dwa lata my son is two; co dwa tygodnie/lata every other week/year; w dwóch słowach in short l. brief; dwa kroki stąd (just) around the corner; bez dwóch zdań no doubt about it; grać w dwa ognie play dodge ball; obiad zrobię raz, dwa I'll have dinner ready in two shakes, I'll have dinner ready in a snap l. flash l. jiffy; nie raz, nie dwa more than once, many times; wtrącić swoje dwa słowa add l. put in one's two cents, add l. put in one's two cents' worth; pracować za dwóch do the work of two; wygrać dwa do zera win two-nil; dwa razy daje, kto prędko daje he gives twice who gives quickly; kij ma dwa końce two can play at the game; gdzie się dwóch bije, tam trzeci korzysta two dogs fight for a bone, and a third runs away with it; co dwóch, to nie jeden many hands make light work, two heads are better than one; pokorne cielę dwie matki ssie the still sow eats up all the draft; trzymać dwie sroki za ogon have too many irons in the fire; upiec dwie pieczenie na jednym ogniu kill two birds with one stone; mądrej głowie dość dwie słowie a word is enough to the wise.

2. szkoln., uniw. (= dawniej ocena niedostateczna w szkołach podstawowych i ponadpodstawowych; ocena niedostateczna na uniwersytecie) fail, unsatisfactory, E l. F; (= obecnie ocena dopuszczająca w szkołach podstawowych i ponadpodstawowych) pass, passing, D.

* * *

Gen.pl. głów

1. (człowieka, zwierzęcia) head; ból głowy headache; marzenie ściętej głowy pie in the sky, wishful thinking; trupia głowa skull and crossbones; od stóp do głów from head to foot; z odkrytą l. gołą głową bare-headed; bić kogoś na głowę be more than a match for sb; być czyimś oczkiem w głowie be the apple of sb's eye; chować głowę w piasek bury l. hide one's head in the sand; domagać się czyjejś głowy call for sb's head; drapać się w głowę scratch one's head; kręcić głową shake one's head; mieć dach nad głową have a roof over one's head; mieć głowę na karku pot. have a good head on one's shoulders; mieć słabą głowę pot. not be able to hold one's liquor; mieć urwanie głowy w pracy be having a hectic time at work; skinąć głową nod one's head; stawać na głowie, żeby coś robić stand on one's head l. bend over backwards to do sth; strzec kogoś/czegoś jak oka w głowie watch sb/sth like a hawk; zmyć komuś głowę pot. rake sb over the coals; dam sobie głowę uciąć, że... I'd bet my life that...; głowa mi pęka I've got a splitting headache; kręci mi się w głowie my head is spinning l. reeling; niech cię o to głowa nie boli never you mind; od przybytku głowa nie boli there is never too much of a good thing; ręczę za to głową I can vouch for it; włos z głowy mu nie spadnie not a hair of his head shall be injured, I can vouch for his safety; woda sodowa uderzyła mu do głowy pot. sb has got a big head, sb has grown too big for his/her britches; wszystko stoi na głowie everything has been turned upside down l. topsy turvy; głowa do góry! cheer up!

2. (= rozum) head, mind; człowiek z głową na karku a man with a good head on his shoulders; łamać sobie głowę nad czymś rack one's brains over sth; mieć coś z głowy have sth off one's mind; mieć olej w głowie have one's head screwed on right; przychodzić do głowy spring to mind; przyszło mi do głowy, że... it just came l. occurred to me that...; nic mi nie przychodzi do głowy nothing springs to mind; robić coś z głową use one's head to get sth done; suszyć komuś głowę give sb grief, bitch at sb; tracić głowę lose one's head; wylecieć z głowy slip one's mind; zawrócić komuś w głowie cast a spell on sb; zawracać komuś głowę pester l. bug sb about sth; nie zawracaj sobie tym głowy don't bother l. worry yourself about it; chodzi mi po głowie pewien pomysł I have an idea; chyba masz coś z głową pot. I think you have sth wrong upstairs; chyba masz nie po kolei w głowie pot. I don't think you have all your marbles; jego nazwisko wyleciało mi z głowy I had his name on the tip of my tongue; mam inne sprawy na głowie I've got other things to worry about; mam pustkę w głowie my mind is a blank, I have a mental block; moja w tym głowa, żeby... I'll make sure that...; nie mam głowy do interesów I don't have a head for business; to się nie mieści w głowie it staggers the mind l. imagination; wybij to sobie z głowy get that idea out of your head; spokojna głowa! pot. stay cool!; rusz głową! use your head!; zawracanie głowy! nonsense!; kto nie ma w głowie, ten ma w nogach little wit in the head makes much work for the feet l. heels.

3. (= człowiek jako osoba myśląca) head; co dwie głowy, to nie jedna two heads are better than one; co głowa, to rozum so many men, so many minds; mądrej głowie dość dwie słowie a word to the wise is sufficient.

4. (= człowiek jako jednostka) head; pół litra na głowę a half liter per head; płacić od głowy pay by the head.

5. (= zwierzchnik) head; głowa państwa head of state; koronowana głowa crowned head.

6. (np. kapusty) head; głowa cukru loaf of sugar.

- cóż to jest? what on earth is a. whatever’s that?

- cóż cię tu sprowadza? what (on earth) a. whatever brings you here?

- czegóż więcej ci potrzeba? what more do you want?

- po cóżeś przyjechał? what exactly did you come for?

- czemuż zawdzięczam ten honour? to what do I owe this honour?

- cóż ciekawego mogli mu powiedzieć? what could they (possibly) say to him (that was) of any interest?

- czegóż tu nie ma: meble, porcelana… you’ve/they’ve got everything here: furniture, china…

- czegóż to ludzie nie wymyślą whatever will they think of next?

- cóż to za hałasy? what on earth is that noise?

- cóż to za miłe dziecko! what a nice child!

- cóż za bzdura! what absolute rubbish! GB pot.

- cóż to za jeden, ten człowiek towarzyszący dyrektorowi? who’s that man accompanying the director?

- cóż po pistolecie, skoro nie ma nabojów? what use is a gun without ammunition?

- i cóż z tego? and what of it (exactly)? pot.

- cóż z tego, że ona zarabia więcej ode mnie? so what if she earns more than I do?

- cóż poradzić, takie jest życie what can one a. you do, that’s life

- cóż ty na to? what do you say to that a. think of that?

- po cóż a. na cóż what for?, whatever for?

- po cóż mi samochód? what a. whatever do I need a car for?

- po cóż się wysilać? why make the effort?

- cóż to nic nie mówisz? why don’t you say something?

- cóżeś taka blada? why are you so pale?

- czegoż tak się gapisz? why are you gaping like that?

- czemuż mnie nie zapytałeś? why didn’t you ask me?

- cóż, to się zdarza oh well, it happens

- ciekawa książka, lecz cóż, zbyt droga it’s an interesting book, still it’s too expensive

* * *

* * *

Gen. czegoż l. czegóż Dat. czemuż Ins. i Loc. czymże

1. ( wyraża pytanie) what; cóż dopiero let alone, not to mention; ale cóż but.

2. ( w funkcji względnej) what; cóż to za kolega what kind of friend is he; cóż to za pogoda what kind of weather is that.

( wyraża wzmocnione pytanie) why; cóż tak się na mnie gapisz? why are you staring l. gaping at me like that?

* * *

* * *

1. (= odbierać) take ( coś komuś sth away from sb); nie zabieraj mu tego! don't take it away from him!; złodzieje zabrali mi portfel the thieves have taken my wallet.

2. (= unieść) sweep away; powódź zabrała ze sobą wszystkie mosty the flood swept away all the bridges.

3. (= brać ze sobą) take; nie zapomnij zabrać ze sobą parasolki don't forget to take your umbrella; zabrać dzieci na spacer take children for a walk; zabrać tajemnicę do grobu carry one's secret to the grave, take one's secret with one.

4. (= przyprowadzić ze sobą) bring (along); zabierz go ze sobą na przyjęcie, dobra? bring him (along) to the party, will you?

5. (ładunek, pasażerów) pick up; autobus był pełen i nie zabrał nas z przystanku the bus was full and didn't pick us up from the stop.

6. (= mieścić) (o statku, autobusie) take; ten autobus nie może zabrać więcej pasażerów this bus can't take more passengers.

7. (= usuwać, przenosić) take; zabrano go do szpitala he was taken to hospital; śmierć go zabrała death took him.

8. (= zajmować) take up; zabierać komuś czas take up sb's time; nie powinno mi to zabrać więcej niż 5 minut it shouldn't take more than 5 minutes.

9. speak; zabierać głos (na zebraniu, konferencji) take the floor.

1. (= rozpoczynać) get down ( do czegoś to sth); zabierać się do wyjścia be getting ready to leave, be about to leave.

2. pot. (= zaczynać stosować jakieś środki) get around (do kogoś/czegoś on sb/sth).

3. pot. (= przyłączać się) come along ( z kimś with sb) ( somewhere); join ( z kimś sb) ( going somewhere); mogę się z wami zabrać na dworzec? will you give me a ride l. lift to the station?

4. pot. (= wychodzić) get out; zabieraj się stąd! get out of here!; zabieraj tyłek! move l. shift your ass l. carcass!

* * *

chcę chcesz, chciej

1. (= mieć chęć) want; chcieć coś zrobić want to do sth; chciałbym, żeby on przyszedł I wish he came; chce mi się spać I'm (feeling) sleepy; chce mi się jeść/pić I'm hungry/thirsty; chce mi się śmiać/płakać I feel like laughing/crying; chce mi się wyć z rozpaczy pot. I feel like howling; nie chce mi się pracować I do not feel like working; nic mi się nie chce I do not feel like doing anything; chce mi się siusiu pot. I want to pee; czego chcesz ode mnie?! what do you want from me?!; (czy) chcesz, czy nie chcesz whether you like it or not; chcę się z tobą ożenić I want to marry you; chciał wstać, ale mu zabrakło sił he wanted to get up but he lacked the strength (to do so); jeśli chcesz, to... if you want...; masz, czego chciałeś you got what you wanted, you got what you asked for; sam tego chciał he asked for it; chciałbym być ptakiem I'd like to be a bird; I wish I were a bird; chciałbym być aktorem I'd like to become an actor; I'd like to be an actor; I wish I were an actor; chciałbym dożyć tego I wish I could live long enough to see that; chciałbym być spokojny I'd like to be calm; chciałbym, żeby się to nie sprawdziło I wish it wouldn't be l. come true; nie chce iść dalej he l. she doesn't want to go any further; he l. she refuses to go any further; sam nie wie, czego chce even he himself doesn't know what he wants; zrobię to, jak mi się będzie chciało I'll do it if I feel like doing it; ona nie chce iść za mąż she doesn't want to get married; chciałbym I would like to; chciałoby się zatańczyć one would like to dance; chciałoby się wyjechać na wakacje one would like to go on holiday; chcąc nie chcąc willy-nilly, willingly or unwillingly; jak sobie chcesz as you wish; co chcesz przez to powiedzieć? what do you mean?; what do you mean by that?; what is that supposed to mean?; nie chciałby, żeby mnie z nim widziano he wouldn't want anybody to see me with him; chciałbyś tego spróbować? would you like to try that?; chciałbym ci uścisnąć rękę I'd like to shake your hand; chciał powiedzieć coś więcej he wanted to say more than (just) that; chciałbym się czegoś napić I would like something to drink; I could use a drink; czego ona właściwie chce? what does she really want?; tak jest, bo tak chcę! it is so because I want it that way!; tak, jak chce tego zwyczaj as custom would have it; according to custom; chciałbym nieba ci przychylić, ale... I would like to give you everything that you want but...; los chciał, że... fate decreed that...; pech chciał, że spóźniłem się na pociąg I had the bad luck to miss the train; unfortunately, I missed the train; niech się dzieje, co chce whatever is to happen, let it happen; chcę chleba z szynką I want bread and ham; chciałem jak najlepiej I tried to do my best; niech mówi, co chce, a mnie nie przekona whatever he l. she says, he l. she won't convice me; niech robi, jak chce let him do as he pleases; chcieć to móc where there's a will, there's way; dla chcącego nie ma nic trudnego where there's a will, there's way; kto chce psa uderzyć, zawsze kij znajdzie when you want to blame sb, you'll always find a reason.

2. ( o rzeczach) will l. would not + verb; drzwi nie chcą się otworzyć the door won't open; ognisko nie chce się palić the fire won't burn; rana nie chciała się zagoić the wound wouldn't heal; nauka nie chce mi wchodzić do głowy I can't remember anything I study; nie chce mi to przejść przez gardło I won't say that.