-
1 decus
dĕcus, ŏris, n. [decet] [st2]1 [-] parure, ornement, beauté, charme, gloire, honneur (au pr. et au fig.). [st2]2 [-] le beau moral, action honorable, le devoir, l'honneur, la vertu. [st2]3 [-] les plus illustres, l'élite. [st2]4 [-] surtout au plur. hauts faits, exploits. [st2]5 [-] au plur. Tac. suite d'aïeux renommés. - Psyche cum sua sibi perspicua pulchritudine nullum decoris sui fructum percipit, Apul. M. 4: Psyché, avec toute son éclatante beauté, ne tire aucun avantage de son charme. - quantum indulget vestro natura decori! Ov. Ars, 3: combien la nature est secourable à vos charmes! - aliquod addere urbi decus, Liv. 1: ajouter quelque embellissement à la ville, continuer à embellir un peu la ville. - verum decus in virtute positum est, Cic. Fam. 10: le véritable honneur réside dans la vertu. - superimpositum capiti decus, Liv. 1: l'ornement dont la tête est couverte (= le diadème). - ferre novum Caesari decus, Tac. An. 15: porter à César un triomphe inconnu jusqu'alors. - Graecarum artium decora, Tac. An. 15: les chefs-d'oeuvres des arts de la Grèce. - corpus procerum, decora facies, Tac. An. 15: une haute taille et une belle figure. - avec double dat. - arboribus decori esse, Virg. B. 5: être la parure des arbres. - decus innuptarum, Catull. 64, 78: la fleur (l'élite) des jeunes filles. - immemores decoris, Ov. M. 8, 536: ne songeant pas à leur beauté. - decrevere patres vota pro reditu ejus supplicationesque et alia decora, Tac. An. 3, 47: les sénateurs décrétèrent des voeux pour son retour, des prières publiques et d'autres honneurs. - decora equestris ordinis, Plin.-jn.: les plus illustres des chevaliers romains. - inter nobilis et longa decora praeferentis, Tac. An. 14: parmi des nobles et des gens se targuant de compter de nombreux aïeux renommés. - ita honorata virtute feminae quoque ad publica decora excitatae, Liv. 2: le courage ainsi récompensé incita aussi les femmes à mériter les distinctions publiques. - multa belli decora, Liv. 3: beaucoup d'exploits militaires. - tanti decoris testis, Tac. An. 15: témoin d'un si grand exploit.* * *dĕcus, ŏris, n. [decet] [st2]1 [-] parure, ornement, beauté, charme, gloire, honneur (au pr. et au fig.). [st2]2 [-] le beau moral, action honorable, le devoir, l'honneur, la vertu. [st2]3 [-] les plus illustres, l'élite. [st2]4 [-] surtout au plur. hauts faits, exploits. [st2]5 [-] au plur. Tac. suite d'aïeux renommés. - Psyche cum sua sibi perspicua pulchritudine nullum decoris sui fructum percipit, Apul. M. 4: Psyché, avec toute son éclatante beauté, ne tire aucun avantage de son charme. - quantum indulget vestro natura decori! Ov. Ars, 3: combien la nature est secourable à vos charmes! - aliquod addere urbi decus, Liv. 1: ajouter quelque embellissement à la ville, continuer à embellir un peu la ville. - verum decus in virtute positum est, Cic. Fam. 10: le véritable honneur réside dans la vertu. - superimpositum capiti decus, Liv. 1: l'ornement dont la tête est couverte (= le diadème). - ferre novum Caesari decus, Tac. An. 15: porter à César un triomphe inconnu jusqu'alors. - Graecarum artium decora, Tac. An. 15: les chefs-d'oeuvres des arts de la Grèce. - corpus procerum, decora facies, Tac. An. 15: une haute taille et une belle figure. - avec double dat. - arboribus decori esse, Virg. B. 5: être la parure des arbres. - decus innuptarum, Catull. 64, 78: la fleur (l'élite) des jeunes filles. - immemores decoris, Ov. M. 8, 536: ne songeant pas à leur beauté. - decrevere patres vota pro reditu ejus supplicationesque et alia decora, Tac. An. 3, 47: les sénateurs décrétèrent des voeux pour son retour, des prières publiques et d'autres honneurs. - decora equestris ordinis, Plin.-jn.: les plus illustres des chevaliers romains. - inter nobilis et longa decora praeferentis, Tac. An. 14: parmi des nobles et des gens se targuant de compter de nombreux aïeux renommés. - ita honorata virtute feminae quoque ad publica decora excitatae, Liv. 2: le courage ainsi récompensé incita aussi les femmes à mériter les distinctions publiques. - multa belli decora, Liv. 3: beaucoup d'exploits militaires. - tanti decoris testis, Tac. An. 15: témoin d'un si grand exploit.* * *Decus, decoris, pen. corr. n. g. L'honneur et reputation qu'ha une personne d'avoir faict quelque chose.\Decoris securus. Tacit. Qui ne se soulcie ne de vertu ne d'honneur.\Gerere nomen et decus. Virgil. Avoir bruit et honneur. -
2 facinus
făcĭnus, ŏris, n. [st2]1 [-] action, acte, fait, affaire, chose. [st2]2 [-] action extraordinaire, acte héroïque, action d'éclat, exploit ( syn.: factum, res gestae). [st2]3 [-] action coupable, crime, forfait, attentat (syn.: culpa, peccatum, delictum, flagitium, scelus, crimen...). - facinus patrare, Sall. C. 18, 8: perpétrer un crime. - facinus est vincire civem Romanum, Cic.: c'est un crime d'enchaîner un citoyen romain.* * *făcĭnus, ŏris, n. [st2]1 [-] action, acte, fait, affaire, chose. [st2]2 [-] action extraordinaire, acte héroïque, action d'éclat, exploit ( syn.: factum, res gestae). [st2]3 [-] action coupable, crime, forfait, attentat (syn.: culpa, peccatum, delictum, flagitium, scelus, crimen...). - facinus patrare, Sall. C. 18, 8: perpétrer un crime. - facinus est vincire civem Romanum, Cic.: c'est un crime d'enchaîner un citoyen romain.* * *Facinus, pen. cor. huius facinoris, pen. corr. Quelque faict que ce soit, Quelque hault faict.\Facinus istud non est mihi conducibile. Plaut. Ce ne seroit pas mon prouffit que je feisse cela.\Facinus quos inquinat, aequat. Lucan. Touts ceulx qui sont souillez d'un meschant cas, sont esgaulx, Touts ceulx qui sont complices et compaignons à commettre ensembleement un meschant acte, sont aussi grands maistres l'un que l'autre, et subjects les uns aux autres.\Moliri. Sil. Machiner.\Obire. Cic. Faire.\Facinus, pro scelere et flagitio. Plaut. Un cas et faict meschant, Une meschanceté.\Facinoris crimen. Cic. Le blasme de quelque meschanceté.\Non rudis facinorum. Taci. Qui n'est point apprentiz de, etc.\Horridum. Senec. Cas horrible et enorme.\Tum vero indignum facinus clamitantes. Liu. Ils commencerent à crier que c'estoit grand honte. Bud.\In oculis habere. Ouid. L'avoir devant les yeuls. -
3 opus
[st1]1 [-] ŏpus, indécl. n.: chose nécessaire, ce dont on a besoin, besoin. - opus est = il faut, on a besoin [] necesse est: il faut, c'est une nécessité. - opus est (qqf.), Cic.: il est bon, il est utile. - alicui opus est aliquo: qqn a besoin de qqn. - mihi opus est amico: [besoin est à moi d’un ami] = j’ai besoin d’un ami. - nihil opus est nobis simulatione: nous n’avons nul besoin de dissimuler. - mihi nihil opus est verbis: je n'ai pas besoin de paroles. - stulto (dat.) nulla re opus est: le sot n’éprouve le besoin de rien. - mihi opus est dux viae: j'ai besoin d'un guide. - mihi opus est laborare: j'ai besoin de travailler. - opus est + prop. inf. (opus est ut + subj.): il faut que, il est nécessaire que. - opus est te laborare: tu as besoin de travailler. - quid opus est plura (s.-ent. dicere)? Cic.: à quoi bon en dire plus? - nunc opus est te animo valere: maintenant il faut que tu sois moralement fort. - dux nobis et auctor opus est, Cic. Fam. 2, 6, 1: il nous faut un chef et un guide. - mature facto opus est (facto: part. n. au lieu de l’inf.): il faut agir à temps. - facto magis quam consulto opus est: on a plus besoin d'agir que de consulter. - opus est properato (abl. n. sing. du part. passé): il faut se presser. - opus quod facto est, Cic.: ce qu'il faut faire. - opus est scito, Ter.: il faut le savoir. - opus consulto est, Sall.: il faut consulter. - avec abl. du supin - opus est dictu, Ter.: il faut dire. - quod scitu opus est, Cic. Inv. 1, 20, 28: ce qu'il faut savoir. - quanti argenti opus fuit, Liv. 23, 31: ce qu'il fallait d'argent. - quae (nom. n. plur.) opus erant, Nep.: ce qu'il fallait. - opus sunt milites, Plaut.: il faut des soldats. - puero opus est cibum (acc.), Plaut. Truc.: il faut de la nourriture à l'enfant. - sic opus est, Ov. M. 1: voilà ce qu'il faut. [st1]2 [-] ŏpus, ĕris, n.: a - travail, occupation, besogne, tâche, affaire; ouvrage, œuvre, exploit, acte, rôle, fonction. - in opus publicum damnatus, Dig.: condamné aux travaux forcés. - lex operi faciundo, Cic.: cahier des charges. - menses octo continuos his opus non defuit, Cic. Verr. 2, 4: durant huit mois de suite, le travail ne leur a pas manqué. - opera magna, Curt.: de grandes actions. - (bona) opera, um: Eccl. les bonnes oeuvres, les oeuvres de charité. - opus hoc censorium est, Cic.: cela est du ressort du censeur. b - effort, soin, peine, fatigue. - magno opere = magnopere: avec beaucoup d’effort, avec beaucoup de soin, avec beaucoup de peine; beaucoup, grandement. - Thais maxumo te orabat opere ut cras redires, Ter.: Thaïs voulait te demander avec la plus grande insistance de venir demain. - ratio magno opere est laudanda, Nep.: l'idée doit être vivement louée. - summo opere celare, Lucr. 4: mettre le plus grand soin à cacher. - nimio opere, Cic.: trop difficilement. c - travail des champs, agriculture; exploitation (des mines); travail (des abeilles), miel. - apes foris pascuntur, intus opus faciunt, Varr.: les abeilles butinent à l'extérieur et font du miel à l'intérieur (dans la ruche). - opus faciam, ut defetiger usque ingratiis ut dormiam, Ter.: je travaillerai (la terre) pour me fatiguer jusqu'à dormir malgré moi. - in opus metallicum dari, Plin.: être condamné aux mines. d - édifice, bâtiment. - curator operum, Inscr.: intendant des bâtiments. - publica opera: bâtiments publics. e - ouvrage militaire, ouvrage d'art, digue, jetée; au plur. travaux de fortification, travaux de retranchement, travaux pour le siège. - opus castrorum: édification d'un camp. - opus hibernorum, Caes.: retranchements du camp d'hiver. - urbem operibus claudere, Nep.: enfermer la ville dans des lignes d'attaque. - operibus Toletum cepit, Liv. 35: il prit la ville de Tolède au moyen de travaux d'approche. - operibus flumen obstruere, Caes.: barrer le fleuve au moyen de digues. - locum reperit natura atque opere munitum, Caes.: il trouve une position protégée par la nature et par la main de l'homme. - absolutis operibus pro vallo legiones instructas collocat, Caes. BG. 8: les travaux terminés, il range les légions devant le retranchement. - urbem operibus saepire, Cic.: entourer la ville d'ouvrages de siège. f - œuvre d'art, travail d'esprit, livre, écrit, poème. - Corinthia opera, Cic.: les oeuvres de Corinthe (les bronzes de Corinthe). - hydria Boethi manu facta praeclaro opere, Cic.: une aiguière, faite de la main de Boëthus, un chef-d'oeuvre. g - travail, main-d'oeuvre, art, façon. h - effet, action (d'une chose). - opus efficere, Cic.: produire de l'effet. - opus meae bis sensit Telephus hastae, Ov. M. 12: Télèphe a senti deux fois l'effet de ma lance. [st1]3 [-] Ŏpūs, untis, f. (acc. -untem ou -unta): Oponte (ville de Locride). - [gr]gr. Ὀποῦς, οῦντος. - Ŏpuntĭus, a, um: d'Oponte. - [gr]gr. Ὀπούντιος. - Opuntii, ōrum, m.: les habitants d'Oponte (en Locride).* * *[st1]1 [-] ŏpus, indécl. n.: chose nécessaire, ce dont on a besoin, besoin. - opus est = il faut, on a besoin [] necesse est: il faut, c'est une nécessité. - opus est (qqf.), Cic.: il est bon, il est utile. - alicui opus est aliquo: qqn a besoin de qqn. - mihi opus est amico: [besoin est à moi d’un ami] = j’ai besoin d’un ami. - nihil opus est nobis simulatione: nous n’avons nul besoin de dissimuler. - mihi nihil opus est verbis: je n'ai pas besoin de paroles. - stulto (dat.) nulla re opus est: le sot n’éprouve le besoin de rien. - mihi opus est dux viae: j'ai besoin d'un guide. - mihi opus est laborare: j'ai besoin de travailler. - opus est + prop. inf. (opus est ut + subj.): il faut que, il est nécessaire que. - opus est te laborare: tu as besoin de travailler. - quid opus est plura (s.-ent. dicere)? Cic.: à quoi bon en dire plus? - nunc opus est te animo valere: maintenant il faut que tu sois moralement fort. - dux nobis et auctor opus est, Cic. Fam. 2, 6, 1: il nous faut un chef et un guide. - mature facto opus est (facto: part. n. au lieu de l’inf.): il faut agir à temps. - facto magis quam consulto opus est: on a plus besoin d'agir que de consulter. - opus est properato (abl. n. sing. du part. passé): il faut se presser. - opus quod facto est, Cic.: ce qu'il faut faire. - opus est scito, Ter.: il faut le savoir. - opus consulto est, Sall.: il faut consulter. - avec abl. du supin - opus est dictu, Ter.: il faut dire. - quod scitu opus est, Cic. Inv. 1, 20, 28: ce qu'il faut savoir. - quanti argenti opus fuit, Liv. 23, 31: ce qu'il fallait d'argent. - quae (nom. n. plur.) opus erant, Nep.: ce qu'il fallait. - opus sunt milites, Plaut.: il faut des soldats. - puero opus est cibum (acc.), Plaut. Truc.: il faut de la nourriture à l'enfant. - sic opus est, Ov. M. 1: voilà ce qu'il faut. [st1]2 [-] ŏpus, ĕris, n.: a - travail, occupation, besogne, tâche, affaire; ouvrage, œuvre, exploit, acte, rôle, fonction. - in opus publicum damnatus, Dig.: condamné aux travaux forcés. - lex operi faciundo, Cic.: cahier des charges. - menses octo continuos his opus non defuit, Cic. Verr. 2, 4: durant huit mois de suite, le travail ne leur a pas manqué. - opera magna, Curt.: de grandes actions. - (bona) opera, um: Eccl. les bonnes oeuvres, les oeuvres de charité. - opus hoc censorium est, Cic.: cela est du ressort du censeur. b - effort, soin, peine, fatigue. - magno opere = magnopere: avec beaucoup d’effort, avec beaucoup de soin, avec beaucoup de peine; beaucoup, grandement. - Thais maxumo te orabat opere ut cras redires, Ter.: Thaïs voulait te demander avec la plus grande insistance de venir demain. - ratio magno opere est laudanda, Nep.: l'idée doit être vivement louée. - summo opere celare, Lucr. 4: mettre le plus grand soin à cacher. - nimio opere, Cic.: trop difficilement. c - travail des champs, agriculture; exploitation (des mines); travail (des abeilles), miel. - apes foris pascuntur, intus opus faciunt, Varr.: les abeilles butinent à l'extérieur et font du miel à l'intérieur (dans la ruche). - opus faciam, ut defetiger usque ingratiis ut dormiam, Ter.: je travaillerai (la terre) pour me fatiguer jusqu'à dormir malgré moi. - in opus metallicum dari, Plin.: être condamné aux mines. d - édifice, bâtiment. - curator operum, Inscr.: intendant des bâtiments. - publica opera: bâtiments publics. e - ouvrage militaire, ouvrage d'art, digue, jetée; au plur. travaux de fortification, travaux de retranchement, travaux pour le siège. - opus castrorum: édification d'un camp. - opus hibernorum, Caes.: retranchements du camp d'hiver. - urbem operibus claudere, Nep.: enfermer la ville dans des lignes d'attaque. - operibus Toletum cepit, Liv. 35: il prit la ville de Tolède au moyen de travaux d'approche. - operibus flumen obstruere, Caes.: barrer le fleuve au moyen de digues. - locum reperit natura atque opere munitum, Caes.: il trouve une position protégée par la nature et par la main de l'homme. - absolutis operibus pro vallo legiones instructas collocat, Caes. BG. 8: les travaux terminés, il range les légions devant le retranchement. - urbem operibus saepire, Cic.: entourer la ville d'ouvrages de siège. f - œuvre d'art, travail d'esprit, livre, écrit, poème. - Corinthia opera, Cic.: les oeuvres de Corinthe (les bronzes de Corinthe). - hydria Boethi manu facta praeclaro opere, Cic.: une aiguière, faite de la main de Boëthus, un chef-d'oeuvre. g - travail, main-d'oeuvre, art, façon. h - effet, action (d'une chose). - opus efficere, Cic.: produire de l'effet. - opus meae bis sensit Telephus hastae, Ov. M. 12: Télèphe a senti deux fois l'effet de ma lance. [st1]3 [-] Ŏpūs, untis, f. (acc. -untem ou -unta): Oponte (ville de Locride). - [gr]gr. Ὀποῦς, οῦντος. - Ŏpuntĭus, a, um: d'Oponte. - [gr]gr. Ὀπούντιος. - Opuntii, ōrum, m.: les habitants d'Oponte (en Locride).* * *Opus, operis, pen. corr. neut. gen. Ouvrage, Besongne, OEuvre.\Graue Martis opus. Virg. Le labeur et travail de la guerre.\- famam extendere factis, Hoc virtutis opus. Virgil. C'est à faire à vertu.\Caeterorum casus, conatusque in contextu operis dicemus. Tacit. En la suite de nostre livre, En poursuivant nostre histoire.\Opus otii. Cic. OEuvre faict quand on estoit de loisir.\Acutum opus. Claud. Ingenieux.\Numerosius. Quintil. Chose de grand devis, longue à descrire. B.\Adest opus. Plaut. Il y a besongne taillee, preste et appareillee.\Omni opere anniti. Plin. S'efforcer de tout son povoir.\Exigere. Ouid. Parfaire et achever.\Opus facere. Columel. Faire sa besongne. Besongner.\Opus faciam vt defatiger vsque. Terent. Je besongneray.\Propositum repetemus opus. Ouid. Nous recommencerons, etc.\Operibus et munitionibus vrbem aliquam sepire. Cic. Environner de rempars.\Sistere opus. Ouid. Laisser.\Noctes vigiles transmittere operi. Stat. Besongner toute nuict, Passer les nuicts à besongner.\Opus, Artifice. Cicero, Loricas caelatas opere Corinthio, hydriasque grandes eadem arte perfectas.\Opere antiquo et summa arte perfectae. Cicero. D'ouvrage à l'antique.\Mineruae operum haud ignara. Virgil. Qui est scavante en laine faicture.\Opus, Indeclinabile adiectiuum, etiam pro Necesse, siue Necessario accipitur: vt Opus est fessum quiescere. Il est besoing que celuy qui est las, se repose.\Vt cautus est, vbi nihil opus est! Terent. Où il n'est nul besoing.\Dux nobis et author opus est. Cic. Nous est necessaire, Nous fait besoing.\Opus est lectionis. Quintil. Il est besoing de lire. Castigatiores codices habent LECTIONE.\Celeriter mihi hoc homine conuento est opus. Plaut. Il est besoing que hastivement je parle à cest homme ci.\Opus est maturato. Liu. Il est besoing de se haster.\Is omnia pollicitus est, quae tibi essent opus: facturum puto. Cic. Il a promis de faire tout ce qui te sera besoing: et croy qu'il le fera.\Vt graminibus, ita frugibus roburneis opus habent. Columel. Ils ont besoing de, etc.\Opere magno orare. Plaut. Prier fort.\Tabulae pictae Graecos homines nimio opere delectant. Cic. Trop.\Opere tanto, pro Tantopere. Plaut. Tant. -
4 authoritas
Authoritas, pen. corr. authoritatis. Cic. Povoir et authorité.\Authoritas alterius. Cic. L'authorité, reputation, et bonne estime qu'on ha d'une personne.\Authoritas legatorum. Cic. Le povoir des embassadeurs. Bud.\Adulta authoritas. Tacit. Grande.\Fluxa authoritas. Tacit. Passee, Abolie, Escouslee.\Proiecta authoritas. Tac. De laquelle on tient compte, Vilipendee.\Homo tenui authoritate. Cic. Homme de petite authorité.\Tanta ebori authoritas erat. Plin. L'yvoire estoit en si grand pris et recommandation.\Authoritas senectutis. Cic. L'authorité de vieillesse et sa reverence, gravité et estime.\Abiicere authoritatem alicuius. Ci. Peu priser, N'en tenir compte.\Adhibere authoritatem. Cic. User d'authorité.\Adiicere authoritatem. Plin. iu. Adjouster, Donner plus d'authorité.\Adiungi ad authoritatem Senatus. Cic. Estre allié au senat.\Adolescit authoritas. Tacit. Croist, Devient grande.\Coalescit authoritas. Tacit. Croist.\Comparare authoritatem. Caesar. Acquerir.\Authoritatem defugere. Plaut. Desadvouer.\Authoritatem defugere. Terent. Ne faire point ce qu'un autre commande, Desobeir, Ne suyvre point son conseil.\Attende quam ego non defugiam authoritatem Consulatus mei. Cic. Regarde combien je ne crains point de dire hault et cler de quelle authorité j'ay usé en mon Consulat, ou l'exploit que je feis contre les conjurateurs lors que j'estoye Consul.\In authoritate esse. Plin. Estre en authorité et reputation, Estre en credit.\In authoritate esse alicuius. Liu. Obeir, Faire ce qui plaist à autruy.\Est in authoritatem scientiae. Plin. Fait plus estimer le scavoir.\Authoritas eorum mecum facit. Cic. Eulx qui sont gens d'authorité sont de mon opinion, Leur advis fait pour moy.\Imminuere suam authoritatem. Cic. Diminuer, Amoindrir.\Intercessum est authoritati. Cic. On s'est opposé à, etc.\Senatus authoritas intercessit. Cic. Est entrevenue.\Leuare authoritatem suam inconstantia. Ci. Diminuer, Amoindrir.\Perscribere authoritatem. Caelius Ciceroni. Mettre par escript et enregistrer la deliberation et arrest du Senat.\Authoritatem alicuius sequi. Cic. La suyvre.\Tribuere authoritatem. Cic. Bailler authorité.\Authoritates publicae. Cic. Lettres, et enseignemens, ou papiers authentiques.\Conuinci authoritatibus. Cic. Estre convaincu par lettres et enseignemens ou instrumens authentiques.\Authoritas alicuius. Cic. L'authorité et reputation qu'on ha d'une personne.\Authoritas, pro Testimonio authentico. Cic. Tesmoignage authentique.\Vsus et authoritas. Cic. Proprieté de quelque chose acquise par prescription.\Authoritas. Venuleius. L'action que j'ay par raison de la garantie à l'encontre de mon autheur.\Authoritatis iure. Cic. Par droict de prescription. -
5 actum
actum, i, n. (surtout au plur.) [st1]1 [-] acte, action, fait, exploit. - patriis actis superbire, Ov.: s'enorgueillir des exploits de son père. [st1]2 [-] au plur.: actes publics et officiels, lois, ordonnances, décrets émanant d'un magistrat. - acta alicujus tueri, rescindere, Suet.: maintenir, annuler les ordonnances de qqn. - jurare in acta principis, Tac.: jurer sur les actes de l'empereur (lui prêter serments d'obéissance pour ses actes passés et futurs). [st1]3 [-] registre des actes officiels. - acta patrum (acta senatus): actes du sénat. - acta publica (acta urbana, acta rerum urbanarum ou simplement acta): journal de Rome, registre des actes publics, actes publics (registre officiel où l'on inscrivait les délibérations du peuple, les mariages, les naissances et les décès) - aliquid in acta referre (mittere): consigner qqch dans les actes publics. - beneficium in acta mittere, Sen. (au fig.): divulguer un bienfait. - ab actis: celui qui tient les actes, archiviste. - acta triumphorum, Plin.: actes des triomphes (où figuraient les noms et les exploits du triomphateur). - acta forensia: pièces d'un procès. - acta militaria, Veg.: registres militaires (où l'on consignait l'effectif de la légion, la solde...) - aliquid acti: qqch de réalisé, progrès réalisé. - acta apostolica, Alc.: actes des apôtres. -
6 ausum
ausum ī, n [audeo], a bold deed, reckless act: fortia ausa, V: auso potiri, to succeed in boldness, V.: ausi paenitet, O.* * *I-, -, - Vintend, be prepared; dare (to go/do), act boldly, risk; (SUB for audeo-kludge)IIdaring/bold deed, exploit, venture; attempt; presumptuous act, outrage; crime -
7 factum
factum ī, n [P. neut. of facio], a deed, act, exploit, achievement: horum facta depingere, T.: te pro istis factis Ulciscar, T.: Dimidium facti, qui coepit, habet, H.: famam extendere factis, V.: egregium: inlustria et gloriosa: mortalia, of mortals, H.: totā notissima Cypro Facta, the story, O.: recte ac turpiter factum, Cs.: bene facta, benefits: recte facta, services, L.— An event: paulo post id factum, Cs.: mirabile, O.* * *fact, deed, act; achievement -
8 facio
făcĭo, feci, factum, 3, v. a. and n.; in pass.: fio, factus, fieri ( imper. usually fac, but the arch form face is freq., esp. in Plaut. and Ter., as Plaut. As. prol. 4; 1, 1, 77; id. Aul. 2, 1, 30; id. Cist. 2, 1, 28; id. Ep. 1, 1, 37; 2, 2, 117; id. Most. 3, 2, 167 et saep.; Ter. And. 4, 1, 57; 4, 2, 29; 5, 1, 2; 14; id. Eun. 1, 2, 10 al.; Cato, R. R. 23, 1; 26; 32 al.; Cat. 63, 78; 79; 82; Ov. Med. fac. 60; Val. Fl. 7, 179 al.; futur. facie for faciam, Cato ap. Quint. 1, 7, 23; cf. dico, init., and the letter e:I.faxo,
Plaut. Am. 1, 1, 199; 2, 1, 42; 3, 3, 17; 3, 4, 14; 5, 1, 55 et saep.; Ter. And. 5, 2, 13; id. Eun. 2, 2, 54; 4, 3, 21 al.; Verg. A. 9, 154; 12, 316; Ov. M. 3, 271; 12, 594: faxim, Enn. ap. Non. 507, 23; Plaut. Am. 1, 3, 13; id. Aul. 3, 2, 6; 3, 5, 20 al.; Ter. And. 4, 4, 14; id. Heaut. 1, 2, 13:faxis,
Hor. S. 2, 3, 38; Sil. 15, 362: faxit, Lex Numae in Paul. ex Fest. s. v. ALIVTA, p. 6 Mull.; Fragm. XII. Tab. ap. Gell. 20, 1, 12; Plaut. Capt. 3, 4, 90; 3, 5, 54; id. Cas. 3, 5, 6 al.; Ter. Heaut. 1, 2, 24; id. Phorm. 3, 3, 21:faximus,
Plaut. Truc. 1, 1, 40: faxitis, an old form in Liv. 23, 11, 2; 25, 12, 10; 29, 27, 3:faxint,
Plaut. Am. 2, 1, 85; id. Aul. 2, 1, 27; 2, 2, 79 al.; Ter. Heaut. 1, 1, 109; id. Hec. 1, 2, 27; 3, 2, 19; Cic. Verr. 2, 3, 35, § 81; id. Fam. 14, 3, 3.—In pass. imper.:fi,
Plaut. Curc. 1, 1, 87; Hor. S. 2, 5, 38; Pers. 1, 1, 39:fite,
Plaut. Curc. 1, 1, 89 al. — Indic.: facitur, Nigid. ap. Non. 507, 15: fitur, Cato ap. Prisc. p. 789:fiebantur,
id. ib.: fitum est, Liv. Andron. ap. Non. 475, 16.— Subj.: faciatur, Titin. ib.— Inf.: fiere, Enn. ap. Charis. p. 75 P.; Ann. v. 15, ed. Vahl.; Laev. ap. Gell. 19, 7, 10.—On the long i of fit, v. Ritschl, prol. p. 184, and cf. Plaut. Capt. prol. 25: ut fit in bello) [prob. root bha-; Sanscr. bhasas, light; Gr. pha-, in phainô, phêmi; cf. fax, facetiae, facilis, Corss. Ausspr. 1, 423.—But Curt. refers facio to root the- (strengthened THEK), Griech. Etym. p. 64], to make in all senses, to do, perform, accomplish, prepare, produce, bring to pass, cause, effect, create, commit, perpetrate, form, fashion, etc. (cf. in gen.:ago, factito, reddo, operor, tracto): verbum facere omnem omnino faciendi causam complectitur, donandi, solvendi, judicandi, ambulandi, numerandi,
Dig. 50, 16, 218.Act.A.In gen.(α).With acc.: ut faber, cum quid aedificaturus est, non ipse facit materiam, sed ea utitur, quae sit parata, etc.... Quod si non est a deo materia facta, ne terra quidem et aqua et aer et ignis a deo factus est, Cic. N. D. Fragm. ap. Lact. 2, 8 (Cic. ed. Bait. 7, p. 121):(β).sphaera ab Archimede facta,
Cic. Rep. 1, 14:fecitque idem et sepsit de manubiis comitium et curiam,
id. ib. 2, 17:aedem,
id. ib. 2, 20:pontem in Arari faciundum curat,
Caes. B. G. 1, 13, 1:castra,
id. ib. 1, 48, 2; Cic. Fam. 15, 4, 4:faber vasculum fecit,
Quint. 7, 10, 9:classem,
Caes. B. G. 4, 21, 4:cenas et facere et obire,
Cic. Att. 9, 13, 6:ignem lignis viridibus,
id. Verr. 2, 1, 17, § 45:poema,
to compose, id. Pis. 29, 70:carmina,
Juv. 7, 28:versus,
id. 7, 38:sermonem,
Cic. Fam. 9, 8, 1; cf.litteram,
id. Ac. 2, 2, 6: ludos, to celebrate, exhibit = edere, id. Rep. 2, 20; id. Att. 15, 10;also i. q. ludificari,
Plaut. Capt. 3, 4, 47:sementes,
i. e. to sow, Caes. B. G. 1, 3, 1:messem,
Col. 2, 10, 28:pecuniam,
to make, acquire, Cic. Verr. 2, 2, 6, § 17:manum (with parare copias),
to collect, prepare, id. Caecin. 12, 33; so,cohortes,
Caes. B. C. 3, 87, 4:exercitum,
Vell. 2, 109, 2; and:auxilia mercede,
Tac. A. 6, 33:iter,
Cic. Att. 3, 1; id. Planc. 26, 65; id. Div. 1, 33, 73 et saep.; cf.also the phrases: aditum sibi ad aures,
Quint. 4, 1, 46:admirationem alicujus rei alicui,
to excite, Liv. 25, 11, 18; Sen. Ep. 115:aes alienum,
Cic. Att. 13, 46, 4; Liv. 2, 23, 5; Sen. Ep. 119, 1:alienationem disjunctionemque,
Cic. Lael. 21, 76:animum alicui,
Liv. 25, 11, 10:arbitrium de aliquo,
to decide, Hor. C. 4, 7, 21;opp. arbitrium alicui in aliqua re,
i. e. to leave the decision to one, Liv. 43, 15, 5:audaciam hosti,
id. 29, 34, 10:audientiam orationi,
Cic. Div. in Caecil. 13, 42:auspicium alicui,
Liv. 1, 34, 9; Hor. Ep. 1, 1, 86:auctoritatem,
Cic. de Imp. Pomp. 15, 43:bellum,
Cic. Off. 1, 11, 35; Caes. B. G. 3, 29, 2:multa bona alicui,
Plaut. Poen. 5, 4, 46:castra,
to pitch, Tac. H. 5, 1:caulem,
to form, Col. Arb. 54:clamores,
to make, raise, Cic. Brut. 95, 326:cognomen alicui,
to give, Liv. 1, 3, 9:commercium sermonis,
id. 5, 15, 5:concitationes,
Caes. B. C. 3, 106 fin.:conjurationes,
to form, id. B. G. 4, 30 fin.:consuetudinem alicui cum altero,
Cic. Fam. 13, 23, 1:consilia alicui,
Liv. 35, 42, 8:contentionem cum aliquo,
Cic. Off. 1, 38, 137:controversiam,
to occasion, id. Or. 34, 121:convicium magnum alicui,
id. Fam. 10, 16, 1:copiam pugnandi militibus,
Liv. 7, 13, 10:corpus,
to grow fat, corpulent, Cels. 7, 3 fin.; Phaedr. 3, 7, 5:curam,
Tac. A. 3, 52:damnum,
to suffer, Cic. Brut. 33, 125:detrimentum,
id. Verr. 2, 4, 9, § 20:desiderium alicujus, rei alicui,
Liv. 3, 34, 7; 7, 24, 10:dicta,
Ov. F. 2, 375; 3, 515:difficultatem,
Quint. 10, 3, 10 and 16:discordiam,
to cause, Tac. H. 3, 48:discrimen,
Quint. 7, 2, 14; 11, 1, 43:disjunctionem (with alienationem),
Cic. Lael. 21, 76:dolorem alicui,
id. Att. 11, 8, 2:dulcedinem,
Sen. Ep. 111:eloquentiam alicui (ira),
Quint. 6, 2, 26:epigramma,
to write, Cic. Arch. 10, 25:errorem,
Sen. Ep. 67:eruptiones ex oppido,
Caes. B. C. 2, 2, 5:exemplum,
Quint. 5, 2, 2: exempla = edere or statuere, Plaut. Most. 5, 1, 66. exercitum, to raise, muster, Tac. A. 6, 33:exspectationem,
Quint. 9, 2, 23:facinus,
Plaut. Bacch. 4, 9, 1; Cic. Fin. 2, 29, 95; Tac. A. 12, 31:facultatem recte judicandi alicui,
Cic. Verr. 2, 2, 73, § 179:fallaciam,
Ter. And. 1, 8, 7:famam ingenii,
Quint. 11, 2, 46:fastidium,
Liv. 3, 1, 7:favorem alicui,
id. 42, 14, 10; Quint. 4, 1, 33:fidem alicui,
Cic. Cat. 3, 2, 4; id. Att. 7, 8, 1; Quint. 6, 2, 18:finem,
Cic. Att. 16, 16, 16; id. Rep. 2, 44:formidinem,
to excite, Tac. H. 3, 10:fortunam magnam (with parare),
Liv. 24, 22, 9:fraudem,
Plaut. Mil. 2, 2, 9; Cic. Att. 4, 12:fugam fecerunt, stronger than fugerunt,
Liv. 8, 9, 12 Weissenb.; Sall. J. 53, 3;but: cum fugam in regia fecisset (sc. ceterorum),
Liv. 1, 56, 4; so,fugam facere = fugare,
id. 21, 5, 16; 21, 52, 10:fugam hostium facere,
id. 22, 24, 8; 26, 4, 8 al.:gestum vultu,
Quint. 11, 3, 71:gradum,
Cic. de Or. 2, 61, 249; id. Verr. 2, 2, 1, § 3; Quint. 3, 6, 8:gratiam alicujus rei,
Liv. 3, 56, 4; 8, 34, 3:gratulationem alicui,
Cic. Fam. 11, 18, 3; Sen. Ep. 6:gratum alicui,
Ter. Eun. 4, 4, 56; Cic. Rep. 1, 21; cf.:gratissimum alicui,
id. Fam. 7, 21 fin.:histrioniam,
Plaut. Am. prol. 152:homicidium,
to commit, Quint. 5, 9, 9:hospitium cum aliquo,
Cic. Balb. 18, 42:imperata,
Caes. B. G. 2, 3, 3:impetum in hostem,
Cic. Fin. 1, 10, 34; Liv. 25, 11, 2:incursionem,
Liv. 3, 38, 3:indicium,
Cic. Verr. 2, 1, 57, § 150:inducias,
id. Phil. 8, 7, 20:initium,
to begin, id. Agr. 2, 29, 79; cf.:initia ab aliquo,
id. Rep. 1, 19:injuriam,
id. ib. 3, 14 (opp. accipere); Caes. B. G. 1, 36, 4; Quint. 3, 6, 49; 10, 1, 115:insidias alicui,
Cic. Mil. 9, 23:iram,
Quint. 6, 1, 14:jacturam,
Cic. Off. 3, 23, 89; id. Fin. 2, 24, 79; Caes. B. G. 7, 77, 7:judicium,
Cic. Att. 7, 23, 2:judicatum,
to execute, id. Fl. 20, 48:jus alicui,
Liv. 32, 13, 6:jussa,
Ov. F. 1, 379:laetitiam,
Cic. Fin. 1, 7, 25:largitiones,
id. Tusc. 3, 20, 48:locum poetarum mendacio,
Curt. 3, 1, 4:locum alicui rei,
Cels. 2, 14 fin.; 7, 4, 3; Curt. 4, 11, 8; Sen. Ep. 91, 13 et saep.:longius,
Cic. Leg. 1, 7, 22 al.:valde magnum,
id. Q. Fr. 1, 2, 2, § 7:medicinam alicui,
to administer, id. Fam. 14, 7:memoriam,
Quint. 11, 2, 4:mentionem,
Cic. Q. Fr. 2, 11, 2:metum,
to excite, Tac. A. 6, 36:turbida lux metum insidiarum faciebat,
suggested, Liv. 10, 33, 5:metum alicui,
id. 9, 41, 11:missum aliquem,
Cic. Verr. 2, 3, 58, § 134:modum irae,
Liv. 4, 50, 4:moram,
Cic. Att. 16, 2, 1; Plaut. Most. 1, 1, 72:morem alicujus rei sibi,
Liv. 35, 35, 13:motus,
id. 28, 46, 8: multam alicui, Cato ap. Gell. 11, 1, 6:munditias,
id. R. R. 2, 4:mutationem,
Cic. Sest. 12, 27; id. Off. 1, 33, 120:multa alicui,
id. Q. Fr. 3, 1, 5, § 16:naufragium,
to suffer, id. Fam. 16, 9, 1:negotium alicui,
to give to do, make trouble for, Quint. 5, 12, 13; Just. 21, 4, 4:nomen alicui,
Liv. 8, 15, 8; cf.nomina,
to incur debts, Cic. Off. 3, 14, 59:odium vitae,
Plin. 20, 18, 76, § 199:officium suum,
Ter. Phorm. 4, 5, 12:omnia amici causa,
Cic. Lael. 10, 35; id. Fam. 5, 11, 2:opinionem alicui,
id. Div. in Caecil. 14, 45:orationem,
id. de Or. 1, 14, 63; id. Brut. 8, 30; id. Or. 51, 172:otia alicui,
to grant, Verg. E. 1, 6:pacem,
to conclude, Cic. Off. 3, 30, 109:pecuniam ex aliqua re,
id. Verr. 2, 2, 6, § 17:periculum,
Ter. Eun. 3, 2, 23; id. Heaut. 2, 1, 9; Tac. A. 13, 33; 16, 19; Sall. C. 33, 1: perniciem alicui, to cause, = parare, Tac. H. 2, 70:planum,
Cic. Rosc. Am. 19, 54:potestatem,
id. Cat. 3, 5, 11; id. Rep. 2, 28:praedam,
Caes. B. G. 4, 34, 5; Cic. Verr. 2, 1, 60, § 156; Plaut. Poen. 3, 6, 8:praedas ab aliquo,
Nep. Chabr. 2, 2:proelium,
to join, Caes. B. G. 1, 13; Cic. Deiot. 5, 13; Liv. 25, 1, 5; Tac. H. 4, 79; id. A. 12, 40:promissum,
Cic. Off. 3, 25, 95:pudorem,
Liv. 3, 31, 3:ratum,
id. 28, 39, 16:rem,
Ter. Ad. 2, 2, 12:reum,
to accuse, Cic. Verr. 2, 2, 38: risum, Cael. ap. Cic. Fam. 8, 9, 1; Quint. 6, 1, 40; 48:scelus,
to commit, Tac. H. 1, 40:securitatem alicui,
Liv. 36, 41, 1:sermonem,
Cic. Verr. 2, 1, 26, § 66:significationem ignibus,
Caes. B. G. 2, 33, 3:silentium,
Liv. 24, 7, 12:somnum,
to induce, Juv. 3, 282:spem,
Cic. Att. 3, 16; Liv. 30, 3, 7:spiritus,
id. 30, 11, 3:stercus,
Col. 2, 15:stipendia,
Sall. J. 63, 3; Liv. 3, 27, 1; 5, 7, 5:stomachum alicui,
Cic. Att. 5, 11, 2; id. Fam. 1, 9, 10:suavium alicui,
Plaut. As. 4, 1, 53:suspicionem,
Cic. Fl. 33, 83:taedium alicujus rei,
Liv. 4, 57, 11:terrorem iis,
to inflict, id. 10, 25, 8:timorem,
to excite, id. 6, 28, 8:mihi timorem,
Cic. Fam. 10, 18, 2:totum,
Dig. 28, 5, 35:transitum alicui,
Liv. 26, 25, 3:turbam,
Ter. Eun. 4, 1, 2:urinam,
Col. 6, 19:usum,
Quint. 10, 3, 28:vadimonium,
Cic. Quint. 18, 57:verbum, verba,
to speak, talk, id. Verr. 2, 4, 65, § 147:verbum,
to invent, id. Fin. 3, 15, 51:versus,
id. Q. Fr. 3, 5:vestigium,
id. Rab. Post. 17, 47: viam [p. 717] sibi, Liv. 3, 5, 6:vim alicui or in aliquem,
id. 38, 24, 4; 3, 5, 5:vires,
to get, acquire, Quint. 10, 3, 3:vitium,
Cic. Top. 3, 15 al. —With ut, ne, quin, or the simple subj.:(γ).faciam, ut ejus diei locique meique semper meminerit,
Plaut. Capt. 4, 2, 20:facere ut remigret domum,
id. Pers. 4, 6, 3; id. Capt. 3, 4, 78; 4, 2, 77:ea, quantum potui, feci, ut essent nota nostris,
Cic. Ac. 1, 2, 8:facito, ut sciam,
id. Att. 2, 4, 4:non potuisti ullo modo facere, ut mihi illam epistolam non mitteres,
id. ib. 11, 21, 1:si facis ut patriae sit idoneus,
Juv. 14, 71:ut nihil ad te dem litterarum facere non possum,
Cic. Ac. 8, 14, 1; for which, with quin:facere non possum, quin ad te mittam,
I cannot forbear sending, id. ib. 12, 27, 2:fecisti, ut ne cui maeror tuus calamitatem afferret,
id. Clu. 60, 168:fac, ne quid aliud cures,
id. Fam. 16, 11, 1:domi assitis, facite,
Ter. Eun. 3, 2, 53:fac fidele sis fidelis,
Plaut. Capt. 2, 3, 79:fac cupidus mei videndi sis,
Cic. Fam. 5, 21, 5:fac cogites,
id. ib. 11, 3, 4.—In pass.:fieri potest, ut recte quis sentiat, etc.,
Cic. Tusc. 1, 3, 6: potest fieri, ut iratus dixerit, etc., Crass. ap. Cic. de Or. 2, 70, 285:nec fieri possit, ut non statim alienatio facienda sit,
id. Lael. 21, 76; so with ut non, id. Verr. 2, 2, 77, § 190 (Zumpt, Gram. § 539).—With inf. = efficere, curare, to cause (rare):(δ).nulla res magis talis oratores videri facit,
Cic. Brut. 38, 142; Pall. 6, 12:aspectus arborum macrescere facit volucres inclusas,
Varr. R. R. 3, 5, 3; Sall. Fragm. ap. Sen. Ep. 114:qui nati coram me cernere letum Fecisti,
Verg. A. 2, 539; Ov. H. 17, 174:mel ter infervere facito,
Col. 12, 38, 5 (perh. also in Ov. H. 6, 100, instead of favet, v. Loers. ad h. l.; cf. infra, B. 4.).—Absol.:B.ego plus, quam feci, facere non possum,
Cic. Fam. 11, 14, 3:faciam, ut potero, Laeli,
id. de Sen. 3, 7; cf. id. Rep. 1, 24:noli putare, pigritia me facere, quod non mea manu scribam,
id. Att. 16, 15, 1; so,facere = hoc or id facere,
Lucr. 4, 1112 (cf. Munro ad loc.); 1153: vereor ne a te rursus dissentiam. M. Non facies, Quinte, Cic. Leg. 3, 15, 33;so after scribam,
id. Att. 16, 16, 15:nominaverunt,
id. Rep. 2, 28, 50;after disserere: tu mihi videris utrumque facturus,
id. ib. 2, 11, 22;after fingere: ut facit apud Platonem Socrates,
id. ib.:necesse erit uti epilogis, ut in Verrem Cicero fecit,
Quint. 6, 1, 54:qui dicere ac facere doceat,
id. 2, 3, 11:faciant equites,
Juv. 7, 14; Liv. 42, 37, 6:petis ut libellos meos recognoscendos curem. Faciam,
Plin. Ep. 4, 26, 1; 5, 1, 4 et saep. (cf. the use of facio, as neutr., to resume or recall the meaning of another verb, v. II. E. infra; between that use and this no line can be drawn).In partic.1.With a double object, to make a thing into something, to render it something:2.senatum bene firmum firmiorem vestra auctoritate fecistis,
Cic. Phil. 6, 7, 18:te disertum,
id. ib. 2, 39 fin.:iratum adversario judicem,
id. de Or. 1, 51, 220:heredem filiam,
to appoint, constitute, id. Verr. 2, 1, 43, § 111:aliquem regem,
Just. 9, 6:aliquem ludos,
Plaut. Aul. 2, 2, 75:aliquem absentem rei capitalis reum,
Cic. Verr. 2, 2, 38, § 93:animum dubium,
id. de Imp. Pomp. 10, 27:injurias irritas,
id. Verr. 2, 2, 26, § 63:vectigalia sibi deteriora,
Caes. B. G. 1, 36, 4:hi consules facti sunt,
Cic. de Sen. 5, 14:disciplina doctior facta civitas,
id. Rep. 2, 19:di ex hominibus facti,
id. ib. 2, 10; cf.:tua virtute nobis Romanos ex amicis amicissimos fecisti,
Sall. J. 10, 2.—In pass.:quo tibi sumere depositum clavum fierique tribuno?
to become a tribune, Hor. S. 1, 6, 25.—to value, esteem, regard a person or thing in any manner (like the Engl. make, in the phrase to make much of).—Esp. with gen. pretii:3.in quo perspicere posses, quanti te, quanti Pompeium, quem unum ex omnibus facio, ut debeo, plurimi, quanti Brutum facerem,
Cic. Fam. 3, 10, 2:te quotidie pluris feci,
id. ib. 3, 4, 2:voluptatem virtus minimi facit,
id. Fin. 2, 13, 42:dolorem nihili facere,
to care nothing for, to despise, id. ib. 27, 88:nihili facio scire,
Plaut. Pers. 2, 2, 42:negat se magni facere, utrum, etc.,
Quint. 11, 1, 38:parum id facio,
Sall. J. 85, 31: si illi aliter nos faciant quam aequum sit. Plaut. Stich. 1, 1, 43.—With gen., to make a thing the property of a person, subject it to him: omnia, quae mulieris fuerunt, viri fiunt, Cic. Top. 4, 23.—Esp.: facere aliquid dicionis alicujus, to reduce to subjection under a person or power:4.omnem oram Romanae dicionis fecit,
Liv. 21, 60, 3:dicionis alienae facti,
id. 1, 25, 13; 5, 27, 14; cf.: ut munus imperii beneficii sui faceret, to make it ( seem) his own bounty, Just. 13, 4, 9:ne delecto imperatore alio sui muneris rempublicam faceret,
Tac. A. 15, 52.—To represent a thing in any manner, to feign, assert, say. —Constr. with acc. and adj. or part., or with acc. and inf.(α).Acc. and part.:(β).in eo libro, ubi se exeuntem e senatu et cum Pansa colloquentem facit,
id. Brut. 60, 218:Xenophon facit... Socratem disputantem,
id. N. D. 1, 12, 31; cf.:ejus (Socratis) oratio, qua facit eum Plato usum apud judices,
id. Tusc. 1, 40 fin. al.—Acc. and inf.:(γ).qui nuper fecit servo currenti in via decesse populum,
Ter. Heaut. prol. 31:fecerat et fetam procubuisse lupam,
Verg. A. 8, 630; cf. Ov. M. 6, 109, v. Bach ad h. l.:poetae impendere apud inferos saxum Tantalo faciunt,
Cic. Tusc. 4, 16, 35:quem (Herculem) Homerus apud inferos conveniri facit ab Ulixe,
id. N. D. 3, 16, 41:Plato construi a deo mundum facit,
id. ib. 1, 8, 19:Plato Isocratem laudari fecit a Socrate,
id. Opt. Gen. 6, 17; id. Brut. 38, 142:M. Cicero dicere facit C. Laelium,
Gell. 17, 5, 1:caput esse faciunt ea, quae perspicua dicunt,
Cic. Fia. 4, 4, 8, v. Madv. ad h. l.—In double construction:5.Polyphemum Homerus cum ariete colloquentem facit ejusque laudare fortunas,
Cic. Tusc. 5, 39 fin. —To make believe, to pretend:6.facio me alias res agere,
Cic. Fam. 15, 18:cum verbis se locupletem faceret,
id. Fl. 20:me unum ex iis feci, qui, etc.,
id. Planc. 27, 65.—Hypothetically in the imper. fac, suppose, assume:7.fac, quaeso, qui ego sum, esse te,
Cic. Fam. 7, 23, 1; cf.:fac potuisse,
id. Phil. 2, 3, 5:fac animos non remanere post mortem,
id. Tusc. 1, 34, 82; 1, 29, 70:fac velit,
Stat. Ach. 2, 241:fac velle,
Verg. A. 4, 540.—In mercant. lang., to practise, exercise, follow any trade or profession:8.cum mercaturas facerent,
Cic. Verr. 2, 5, 28, § 72:naviculariam,
id. ib. 2, 5, 18, §46: argentariam,
id. ib. 2, 5, 49, § 155; id. Caecin. 4, 10:topiariam,
id. Q. Fr. 3, 1, 2, § 5:haruspicinam,
id. Fam. 6, 18, 1:praeconium,
id. ib.; so,piraticam,
id. Post. Red. in Sen. 5, 11:medicinam,
Phaedr. 1, 14, 2.—In relig. lang., like the Gr. rhezein, to perform or celebrate a religious rite; to offer sacrifice, make an offering, to sacrifice:9.res illum divinas apud eos deos in suo sacrario quotidie facere vidisti,
Cic. Verr. 2, 4, 8, § 18:sacra pro civibus,
id. Balb. 24, 55:sacrificium publicum,
id. Brut. 14, 56.— Absol.:a sacris patriis Junonis Sospitae, cui omnes consules facere necesse est, consulem avellere,
Cic. Mur. 41, 90.—With abl.:cum faciam vitula pro frugibus,
Verg. E. 3, 77:catulo,
Col. 2, 22, 4.— Pass. impers.:cum pro populo fieret,
Cic. Att. 1, 13, 3:quibus diis decemviri ex libris ut fieret, ediderunt,
Liv. 37, 3, 5.—In gram., to make, form in inflecting:10.cur aper apri et pater patris faciat?
Quint. 1, 6, 13; so id. 14; 15; 27; cf.:sic genitivus Achilli et Ulixi fecit,
id. 1, 5, 63; 1, 6, 26:eadem (littera) fecit ex duello bellum,
id. 1, 4, 15.—In late Lat., (se) facere aliquo, to betake one's self to any place:11.intra limen sese facit,
App. 5, p. 159, 25;without se: homo meus coepit ad stelas facere,
Petr. 62:ad illum ex Libya Hammon facit,
Tert. Pall. 3.—Peculiar phrases.a.Quid faciam (facias, fiet, etc.), with abl., dat., or (rare) with de, what is to be done with a person or thing? quid hoc homine facias? Cic. Sest. 13, 29; id. Verr. 2, 2, 16, § 40:b.nescit quid faciat auro,
Plaut. Bacch. 2, 3, 100:quid tu huic homini facias?
Cic. Caecin. 11, 30; cf.:quid enim tibi faciam,
id. Att. 7, 3, 2: quid faceret huic conclusioni, i. e. how should he refute, etc., id. Ac. 2, 30, 96:quid facias illi?
Hor. S. 1, 1, 63:miserunt Delphos consultum quidnam facerent de rebus suis,
Nep. Them. 2: quid fecisti scipione? what have you done with the stick? or, what has become of it? Plaut. Cas. 5, 4, 6; cf. id. ib. 5, 4, 9.—In pass.:quid Tulliola mea fiet?
Cic. Fam. 14, 4, 3:quid illo fiet? quid me?
id. Att. 6, 1, 14:quid fiet artibus?
id. Ac. 2, 33, 107:quid mihi fiet?
Ov. A. A. 1, 536:quid de illa fiet fidicina igitur?
Plaut. Ep. 1, 2, 48: de fratre quid fiet? Ter. Ad. 5, 9, 39.— Absol.:quid faciat Philomela? fugam custodia claudit?
Ov. M. 6, 572:quid facerem? neque servitio me exire licebat, etc.,
Verg. E. 1, 41 al. —Fit, factum est aliquo or aliqua re, it happens to, becomes of a person or thing:(β).volo Erogitare, meo minore quid sit factum filio,
Plaut. Capt. 5, 1, 32:nec quid deinde iis (elephantis) factum sit, auctores explicant,
Plin. 8, 6, 6, § 17:quid eo est argento factum?
Plaut. Most. 3, 1, 106.—Hence,Esp., si quid factum sit aliquo, if any thing should happen to one (i. q. si quid acciderit humanitus), euphemistically for if one should die:c.si quid eo factum esset, in quo spem essetis habituri?
Cic. de Imp. Pomp. 20, 59; cf.:eum fecisse aiunt, sibi quod faciendum fuit,
Plaut. Poen. 5, 1, 23. —Ut fit, as it usually happens, as is commonly the case:d.praesertim cum, ut fit, fortuito saepe aliquid concluse apteque dicerent,
Cic. Or. 53, 177:queri, ut fit, incipiunt,
id. Verr. 2, 2, 23, § 56:dum se uxor, ut fit, comparat,
id. Mil. 10, 28:fecit statim, ut fit, fastidium copia,
Liv. 3, 1, 7.—Fiat, an expression of assent, so be it! very good! fiat, geratur mos tibi, Plaut. Ps. 1, 5, 146; id. As. 1, 1, 27; id. Am. 2, 2, 138; id. Most. 4, 3, 44 al.—e. 12.In certain phrases the ellipsis of facere is common, e. g. finem facere:II.Quae cum dixisset, Cotta finem,
Cic. N. D. 3, 40, 94; id. Fin. 4, 1 init. —With nihil aliud quam, quid alium quam, nihil praeterquam, which often = an emphatic Engl. only (but not in Cic.):Tissaphernes nihil aliud quam bellum comparavit,
Nep. Ages. 2:per biduum nihil aliud quam steterunt parati,
Liv. 34, 46; Suet. Caes. 20; id. Aug. 83; Liv. 2, 63; 4, 3; 3, 26.—So with nihil amplius quam, nihil prius quam, nihil minus quam, Liv. 26, 20; 35, 11; Suet. Dom. 3.Neutr.A.With adverbs, to do, deal, or act in any manner:B.recta et vera loquere, sed neque vere neque recte adhuc Fecisti umquam,
Plaut. Capt. 5, 2, 7;v. recte under rego: bene fecit Silius, qui transegerit,
Cic. Att. 12, 24, 1:seu recte seu perperam,
to do right or wrong, id. Quint. 8, 31:Dalmatis di male faciant,
id. Fam. 5, 11 fin.:facis amice,
in a friendly manner, id. Lael. 2, 9; cf.:per malitiam,
maliciously, id. Rosc. Com. 7, 21:humaniter,
id. Q. Fr. 2, 1, 1:imperite,
id. Leg. 1, 1, 4:tutius,
Quint. 5, 10, 68:voluit facere contra huic aegre,
Ter. Eun. 4, 1, 10: bene facere, to profit, benefit (opp. male facere, to hurt, injure), Ter. Ad. 5, 8, 25; 5, 7, 19; Plaut. Most. 3, 2, 22; id. Capt. 5, 2, 23; v. also under benefacio and benefactum.—Facere cum or ab aliquo, to take part with one, to side with one; and opp. contra (or adversus) aliquem, to take part against one:C.si respondisset, idem sentire et secum facere Sullam,
Cic. Sull. 13, 36; cf.:cum illo consulem facere,
id. Att. 6, 8, 2; and:secum consules facere,
id. Planc. 35, 86:auctoritatem sapientissimorum hominum facere nobiscum,
id. Caecin. 36, 104; cf.:rem et sententiam interdicti mecum facere fatebatur,
id. ib. 28, 79:cum veritas cum hoc faciat,
is on his side, id. Quint. 30, 91:commune est, quod nihilo magis ab adversariis quam a nobis facit,
id. Inv. 1, 48, 90:omnes damnatos, omnes ignominia affectos illac (a or cum Caesare) facere,
id. Att. 7, 3, 5:quae res in civitate duae plurimum possunt, eae contra nos ambae faciunt in hoc tempore,
id. Quint. 1, 1:neque minus eos cum quibus steterint quam adversus quos fecerint,
Nep. Eum. 8, 2:cum aliquo non male facere,
to be on good terms with, Ov. Am. 3, 762.—In late Lat. facere cum aliqua = vivere cum aliqua, to live in matrimony, to be married, Inscr. Orell. 4646. —D.Ad aliquid, alicui, or absol., to be good or of use for any thing; to be useful, of service:E.chamaeleon facit ad difficultatem urinae,
Plin. 22, 18, 21, § 46; Scrib. Comp. 122:ad talem formam non facit iste locus,
Ov. H. 16, 190; cf. id. ib. 6, 128; id. Am. 1, 2, 16 al.:radix coronopi coeliacis praeclare facit,
Plin. 22, 19, 22, § 48; so with dat., Plin. Val. 2, 1; Prop. 3 (4), 1, 20:facit autem commode ea compositio, quam, etc.,
Col. 7, 5, 7; 8, 17, 13:nec caelum, nec aquae faciunt, nec terra, nec aurae,
do not benefit me, Ov. Tr. 3, 8, 23:mire facit in peroratione confessio,
Quint. 11, 3, 173; 171; cf. with a subject-clause: plurimum facit, totas diligenter [p. 718] nosse causas, id. 6, 4, 8: ad aliquid or alicui signifies also to suit, fit:non faciet capiti dura corona meo,
Prop. 3, 1, 19; cf. Ov. H. 16, 189.—Like the Gr. poiein or dran, and the Engl. to do, instead of another verb (also for esse and pati):F.factum cupio (sc. id esse),
Plaut. Truc. 4, 4, 24:factum volo,
id. Bacch. 3, 3, 91; id. Most. 3, 2, 104:an Scythes Anacharsis potuit pro nihilo pecuniam ducere, nostrates philosophi facere non potuerunt?
Cic. Tusc. 5, 32, 90:nihil his in locis nisi saxa et montes cogitabam: idque ut facerem, orationibus inducebar tuis,
id. Leg. 2, 1, 2; cf.:Demosthenem, si illa pronuntiare voluisset, ornate splendideque facere potuisse,
id. Off. 1, 1 fin.; and:cur Cassandra furens futura prospiciat, Priamus sapiens hoc idem facere nequeat?
id. Div. 1, 39, 85; so id. Ac. 2, 33, 107; id. Att. 1, 16, 13; Planc. ap. Cic. Fam. 10, 18, 2; Nep. Chabr. 3, 4; 4, 3 al.:vadem te ad mortem tyranno dabis pro amico, ut Pythagoreus ille Siculo fecit tyranno (here also with the case of the preceding verb),
Cic. Fin. 2, 24 fin. (v. Madv. ad h. l. p. 278):jubeas (eum) miserum esse, libenter quatenus id facit (i. e. miser est),
what he is doing, Hor. S. 1, 1, 64:in hominibus solum existunt: nam bestiae simile quiddam faciunt (i. q. patiuntur or habent),
Cic. Tusc. 4, 14; so,ne facias quod Ummidius quidam (= ne idem experiaris, ne idem tibi eveniat),
Hor. S. 1, 1, 94. —Facere omitted, especially in short sentences expressing a judgment upon conduct, etc.:1.at stulte, qui non modo non censuerit, etc.,
Cic. Off. 3, 27, 101.—Hence,factus, a, um, P. a.A.As adjective ante-class. and very rare:B.factius nihilo facit, sc. id, i. e. nihilo magis effectum reddit,
is no nearer bringing it about, Plaut. Trin. 2, 3, 6; cf. Lorenz ad loc.—Far more freq.,In the neutr. as subst.: factum, i ( gen. plur. factum, Enn. ap. Cic. Div. 1, 31, 66 Trag. 81), that which is done, a deed, act, exploit, achievement (syn.: res gestae, facinus).1.In gen.:2.depingere,
Ter. Phorm. 1, 5, 38:facere factum,
Plaut. Truc. 2, 7, 5; id. Mil. 3, 1, 139:dicta et facta,
Ter. Eun. 5, 4, 19; id. Heaut. 4, 5, 12:opus facto est,
id. Phorm. 4, 5, 4:ecquod hujus factum aut commissum non dicam audacius, sed, etc.,
Cic. Sull. 26, 72: meum factum probari abs te triumpho gaudio, Caes. ap. Cic. Att. 9, 16, A. 1;14, 9, 2: quod umquam eorum in re publica forte factum exstitit?
id. ib. 8, 14, 2:praeclarum atque divinum,
id. Phil. 2, 44, 114:egregium,
id. Fam. 10, 16, 2; id. Cael. 10, 23:factum per se improbabile,
Quint. 7, 4, 7; 6, 1, 22:illustre,
Nep. Arist. 2, 2; cf.:illustria et gloriosa,
Cic. Fin. 1, 11, 37:forte,
id. Att. 8, 14, 2:dira,
Ov. M. 6, 533:nefanda,
id. H. 14, 16 al.; but also with the adv.:recte ac turpiter factum,
Caes. B. G. 7, 80, 5; cf.:multa huius (Timothei) sunt praeclare facta sed haec maxime illustria,
Nep. Timoth. 1, 2;v. Zumpt, Gram. § 722, 2: dimidium facti, qui coepit, habet,
Hor. Ep. 1, 2, 40:quo facto aut dicto adest opus,
Plaut. Am. 1, 1, 15 et saep.:famam extendere factis,
Verg. A. 10, 468: non hominum video. non ego facta boum, doings, i. e. works, Ov. H. 10, 60.—In partic., bonum factum, like the Gr. agathê tuchê, a good deed, i. e. well done, fortunate (ante-class. and post-Aug.):* 2.bonum factum'st, edicta ut servetis mea,
Plaut. Poen. prol. 16; cf. id. ib. 44; cf.:hoc factum est optimum, ut, etc.,
id. Ps. 1, 2, 52:majorum bona facta,
Tac. A. 3, 40; cf. id. ib. 3, 65. —At the commencement of edicts, Suet. Caesar, 80; id. Vit. 14; Aur. Vict. Vir. Ill. 49, 17; Tert. Pudic. 1.—(But in the class. per. factum in this sense is a participle, and is construed with an adv.:bene facta,
Sall. C. 8, 5; id. J. 85, 5; Cic. Tusc. 2, 26, 64:recte, male facta,
id. Off. 2, 18, 62:male facto exigua laus proponitur,
id. Leg. Agr. 2, 2, 5; id. Brut. 43, 322; Quint. 3, 7, 13; cf. Krebs, Antibarb. p. 460).—facteon, a word jestingly formed by Cicero, after the analogy of the Greek, for faciendum: quare, ut opinor, philosophêteon, id quod tu facis, et istos consulatus non flocci facteon, Cic. Att. 1, 16, 13 Orell. N. cr. (for facteon, Ernesti has eateon). -
9 legio
lĕgĭo, ōnis, f. [2. lego] (prop., a selecting, choosing; hence), transf., a body of soldiers:I.legio, quod leguntur milites in delectu,
Varr. L. L. 5, § 87 Müll.Lit., a Roman legion. It consisted of 10 cohorts of foot-soldiers and 300 cavalry, making together between 4200 and 6000 men. As a general rule, the legion was composed of Roman citizens; it was only on the most pressing occasions that slaves were taken into it. The standard was a silver eagle. The legions were usually designated by numerals, according to the order in which they were levied;II.though sometimes they were named after the emperor who raised them, or after their leader, after a deity, after some exploit performed by them, etc.: cum legionibus secunda ac tertia,
Liv. 10, 18:undevicesima,
id. 27, 14:vicesima,
id. 27, 38:Claudiana,
Tac. H. 2, 84:Galbiana,
id. ib. 2, 86:Martia,
Cic. Phil. 4, 2:adjutrix,
Tac. H. 2, 43:rapax,
id. ib.:in legione sunt centuriae sexaginta, manipuli triginta, cohortes decem,
Gell. 16, 4, 6; cf. Inscr. Orell. Index rerum, s. v. legio.—Transf.A.Plur., of the troops of other nations, legions, soldiers:B.Bruttiae Lucanaeque legiones,
Liv. 8, 24:Latinae,
id. 6, 32; cf.of the troops of the Samnites,
id. 10, 17;of the Gauls,
id. 22, 14;of the Carthaginians,
id. 26, 6:Teleboae ex oppido Legiones educunt suas,
Plaut. Am. 1, 1, 62:in quorum (i. e. Thebanorum) sulcis legiones dentibus anguis nascuntur,
Juv. 14, 241.—In gen., an army, a large body of troops: legio rediit, Enn. ap. Non. 385, 17 (Ann. v. 535 Vahl.):C.quia cotidie ipse ad me ab legione epistolas mittebat,
Plaut. Ep. 1, 1, 56; 83; 2, 2, 22; id. Most. 1, 2, 48:si tu ad legionem bellator cluis, at ego in culina clueo,
id. Truc. 2, 7, 53:cetera dum legio campis instructa tenetur,
Verg. A. 9, 368:de colle videri poterat legio,
id. ib. 8, 605;10, 120: horruit Argoae legio ratis,
Val. Fl. 7, 573.—Of a large body of men:2.idem istuc aliis adscriptivis fieri ad legionem solet,
Plaut. Men. 1, 3, 2; cf.:legio mihi nomen est, quod multi sumus,
Vulg. Marc. 5, 9; id. Luc. 8, 30; 36:duodecim legiones angelorum,
id. Matt. 26, 53.—Trop.:sibi nunc uterque contra legiones parat,
his troops, forces, expedients, Plaut. Cas. prol. 50. -
10 praemium
praemĭum, ii, n. [prae-emo, what one has got before or better than others] (class.).I.Profit derived from booty, booty ( poet.; cf. praeda; and: avorti praedam ab hostibus. Pen. Heus, ecqua in istac pars inest praemi mihi? Plaut. Men. 1, 2, 26):II.multaque praeterea Laurentis praemia pugnae Aggerat, et longo praedam jubet ordine duci,
Verg. A. 11, 78 sq.;rapta praemia veste ferre,
Tib. 1, 2, 25; cf. Tac. H. 1, 51:ferre ad patrios praemia dira Lares,
Prop. 2, 23, 67 (3, 28, 22):spectat sua praemia raptor,
Ov. M. 6, 518; 13, 414:tam dirae praemia culpae,
Juv. 8, 119.—Also, game killed, prey, Prop. 3, 11 (4, 12), 46; Hor. Epod. 2, 36; Val. Fl. 8, 253.— Poet.:raptae virginitatis,
Ov. M. 8, 850.—Transf.A.In gen., profit, advantage, prerogative, distinction (class.), Lucr. 3, 899; 956; 5, 5; cf. poet.: Veneris, i. e. children (the Greek dôra Aphroditês), Verg. A. 4, 33:B.absens factus aedilis, continuo praetor: licebat enim celerius legis praemio,
Cic. Ac. 2, 1, 1.—In partic., reward, recompense (the predom. signif. of the word; syn.: munus, donum): sapiens virtuti honorem praemium, haud praedam petit, Enn. ap. Cic. de Or. 3, 26, 102 (Trag. v. 374 Vahl.): ecquid erit praemi, reward, id. ap. Cic. Sen. 1, 1 (Ann. v. 341 ib.):2.donum et praemium,
Ter. Eun. 5, 8, 27:legibus praemia proposita sunt virtutibus,
Cic. de Or. 1, 58, 247:persuadere alicui magnis praemiis et pollicitationibus,
Caes. B. G. 3, 18:praemiis ad perdiscendum commoveri,
Cic. de Or. 1, 4, 13:praemia alicui dare pro re aliquā,
id. Mur. 4, 8:praemio afficere aliquem,
to reward, Quint. 3, 6, 42:augere, Tac A. 1, 42: inducere,
Sall. J. 13, 8:illicere,
id. ib. 97, 3:invitare,
Cic. Lig. 4, 12:elicere ad faciendum aliquid,
id. Balb. 16:evocare,
Quint. 1, 1, 20:praemium persolvere alicui,
to give, Cic. Cael. 29, 68:reddere alicui pro re aliquā,
Cat. 64, 157:rependere,
Stat. Th. 9, 50:proponere,
to propose, offer, Caes. B. C. 1, 17: consequi, to obtain, id. B. G. 1, 42; so,tollere,
Juv. 6, 321:promittens, si sibi praemio foret, se Arpos proditurum esse,
if he were rewarded, Liv. 24, 45.—Ironic.: cape praemia facti, reward, for punishment, Ov. M. 8, 503:tibi pro scelere, Di... praemia reddant Debita,
Verg. A. 2, 537.—A bribe:C.ut somno careas ponendaque praemia sumas,
Juv. 3, 56.—Transf., an act deserving a reward, an exploit, Verg. A. 12, 437.
См. также в других словарях:
exploit — [ ɛksplwa ] n. m. • XIVe; espleit 1080; lat. explicitum, de explicare « accomplir » 1 ♦ Vx ou littér. Action d éclat accomplie à la guerre. ⇒ 2. fait (fait d armes; haut fait), geste. Glorieux, brillant exploit. « les départements bretons,… … Encyclopédie Universelle
exploit — EXPLOIT. s. m. Action signalée, memorable, principalement à la guerre. Exploit militaire. bel exploit. grand exploit. glorieux exploit. il s est signalé par ses exploits. il s est rendu fameux par mille exploits. Il signifie aussi, Un acte que… … Dictionnaire de l'Académie française
exploit — ex‧ploit [ɪkˈsplɔɪt] verb [transitive] 1. to use something fully and effectively in order to gain a profit or advantage: • New TV companies are fully exploiting the potential of satellite transmission. • the ways in which natural resources are… … Financial and business terms
Exploit — Ex*ploit , n. [OE. esploit success, OF. esploit, espleit,revenue, product, vigor, force, exploit, F. exploit exploit, fr. L. explicitum, prop. p. p. neut. of explicare to unfold, display, exhibit; ex + plicare to fold. See {Ply}, and cf.… … The Collaborative International Dictionary of English
Exploit — can mean: *Exploit (computer security) *Exploit (online gaming) *Exploit (natural resources) *Exploit (sociology)*An achievement. The first summit of mount Everest was a stunning exploit. *The longest river on the island of Newfoundland is called … Wikipedia
Exploit — (del inglés to exploit, explotar o aprovechar) es una pieza de software, un fragmento de datos, o una secuencia de comandos con el fin de automatizar el aprovechamiento de un error, fallo o vulnerabilidad, a fin de causar un comportamiento no… … Wikipedia Español
exploit — [eks′ploit΄; ] also, and for v.usually [, ek sploit′, iksploit′] n. [ME & OFr esploit, an exploit, action < L explicitum, neut. pp. of explicare: see EXPLICATE] an act remarkable for brilliance or daring; bold deed vt. 1. to make use of; turn… … English World dictionary
Exploit — (viene de to exploit aprovechar) código escrito con el fin de aprovechar un error de programación para obtener diversos privilegios software. Un buen número de exploits tienen su origen en un conjunto de fallos similares. Algunos de los grupos de … Enciclopedia Universal
exploit — [n] achievement accomplishment, adventure, attainment, coup, deed, do, effort, enterprise, escapade, feat, job, maneuver, performance, stroke, stunt, tour de force, venture; concept 706 exploit [v] take advantage of; misuse abuse, apply, avail… … New thesaurus
Exploit — (frz. exploa), Heldenthat; e. ation (–ploatassiong), Nutzung, Ausbeutung; exploitiren, einen Auftrag vollziehen; nutzen, ausbeuten … Herders Conversations-Lexikon
exploit — I (make use of) verb apply, avail oneself of, bring into play, capitalize on, consume, employ, exercise, fall back on, find useful, implement, make the most of, manipulate, operate, profit by, put in practice, put into action, put into operation … Law dictionary