December

• December

- pierwszego grudnia on the first of December

- w grudniu in December

* * *

górn. Miners' Day (in Poland = St. Barbara's Day, December 4).

* * *

* * *

gł. form. d. (= dnia); (w) dn. on; z dn. of; Waszyngton, dn. 20.02.2006 Washington, Feb 20, 2006; list wysłano dn. 5 maja the letter was mailed on May 5; w odpowiedzi na Pańskie/Pani/Państwa pismo z dn. 4 września in reply to your letter of September 4.

* * *

December.

* * *

- dni- Gen. -a December; w grudniu po południu żart. in never-never land.

- jest wielu znanych aktorów there are many well known actors

- nie ma nikogo, kto mógłby to zrobić there’s no one who could do it

- czy jest Bóg, czy go nie ma? does God exist, or not?

- był sobie kiedyś stary król there was a. lived once an old king

- nie było cię jeszcze wtedy na świecie this was before you were born

- kiedy mnie już z wami nie będzie euf. when I am no more a. I am no longer with you euf.

- myślę, więc jestem I think, therefore I am

- być albo nie być to be or not to be

- to dla nas być albo nie być this is our to be or not to be, this is our Waterloo

- nie ma już dla niej ratunku nothing can save her now

- jest wiele powodów do zadowolenia there’s good reason to be happy

- nie ma obaw a. strachu pot. ! no problem! pot., not to worry! pot.

- nie ma powodu do obaw there is no reason a. need to worry

- są sprawy, których nigdy nie zrozumiesz there are (certain) things that you’ll never understand

- nie ma co płakać/gadać it’s no use crying/talking (about it)

- nie ma co żałować (there’s) no need to be sorry

- nie ma co a. czego żałować it’s no great loss

- nie ma czemu się dziwić, że… it’s no surprise a. wonder that…

- nie ma o co się kłócić there’s nothing to quarrel about

- nie ma czym się martwić/czego się bać there’s nothing to worry about/to be afraid of

- nie ma z czego być dumnym (it’s) nothing to be proud of

- nie ma z czego się cieszyć/śmiać there’s nothing to rejoice/to laugh about

- „dziękuję za podwiezienie” – „nie ma za co” ‘thanks for the lift’ – ‘don’t mention it’ a. ‘you’re welcome‘

- „przepraszam, że panu przerwałem” – „nie ma za co” ‘sorry I interrupted you’ – ‘that’s all right’

- już cię/was nie ma! off with you!

- być w pracy/szkole to be at work/at school

- być w teatrze/na koncercie to be at the theatre/at a concert

- teraz wychodzę, ale będę w domu o piątej I’m going out now, but I’ll be home at five

- dzisiaj nie ma go w biurze he’s not in the office today

- w pokoju nikogo nie ma/nie było there is/was no-one in the room

- jest już piąta, a jego jak nie ma, tak nie ma it’s already five, and he’s still not here a. there’s still no trace of him

- „czy jest Robert?” – „nie, nie ma go, jest jeszcze w szkole” ‘is Robert in?’ – ‘no, he’s not, he’s still at school’

- „są jeszcze bilety na ostatni seans?” – „niestety, już nie ma” ‘do you still have tickets for the last showing?’ – ‘sorry, all sold out’

- czy będziesz jutro w domu? ‘will you be at home a. in home tomorrow?’

- kiedy (ona) będzie znowu w Warszawie? when will she be in Warsaw again?

- byłem wczoraj u Roberta/u babci I was at Robert’s/granny’s yesterday, I went to see Robert/granny yesterday

- był przy narodzinach swojej córki he was present at the birth of his daughter

- nigdy nie byłem w Rosji I’ve never been to Russia

- „skąd jesteś?” – „(jestem) z Krakowa/Polski” ‘where are you from?’ – ‘(I’m) from Cracow/Poland’

- „gdzie jesteś?” – „tutaj!” ‘where are you?’ – ‘(I’m) here!’

- „jestem!” (przy odczytywaniu listy) ‘here!’, ‘present’

- będąc w Londynie, odwiedziłem Annę when a. while I was in London I went to see Anna

- biblioteka jest w budynku głównym the library is in the main building

- w jednym pudełku jest dziesięć bateryjek there are ten batteries in a packet

- w domu nie było nic do jedzenia there was nothing to eat at home a. in the house

- co jest w tym pudle? what’s in this box?

- gdzie jest moja książka/najbliższa apteka? where’s my book/the nearest chemist’s?

- co jest dzisiaj na lunch? what’s for lunch today?

- wczoraj na kolację był dorsz there was cod for dinner yesterday

- „dużo masz tych ziemniaków?” – „oj, będzie” pot. ‘got a lot of those spuds?’ – ‘loads’ pot.

- będzie, będzie, więcej się nie zmieści pot. that’s plenty a. that’ll do, there’s no room for any more

- jest godzina druga po południu it’s two in the afternoon a. two p.m.

- nie ma jeszcze szóstej rano it’s not yet six a.m.

- zanim dotrzemy do domu, będzie ósma wieczorem/północ it’ll be eight p.m./midnight by the time we reach home

- był maj it was in May

- to było w grudniu 1999 it was in December 1999

- to było dawno, dawno temu this was a long, long time ago

- jest piękny ranek it’s a fine morning

- jest mroźno/upalnie it’s nippy/hot

- wczoraj był deszcz/mróz it was raining/freezing yesterday

- ciekawe, czy jutro będzie pogoda I wonder if it’s going to be fine tomorrow

- nie pamiętam dokładnie, to było dość dawno temu I can’t really remember, it was some time ago

- z niego jeszcze coś będzie he’ll turn out all right

- co z niego będzie? how will he turn out?, what will become of him?

- będzie z niego dobry pracownik he’ll be a good worker

- kuchmistrz to z ciebie nie będzie you’ll never make a chef

- z tych kwiatów nic już nie będzie these flowers/plants have had it pot.

- z naszych planów/wakacji nic nie będzie nothing will come of our plans/holidays

- nic z tego nie będzie it’s hopeless

- nic dobrego z tego nie będzie nothing good will come of it

- tyle pracy i nic z tego nie ma (he’s done) so much work and nothing to show for it

- koncert/egzamin jest jutro the concert/exam is tomorrow

- zebranie było w sali konferencyjnej the meeting was (held) in the conference room

- jutro nie będzie a. nie ma lekcji there are no classes tomorrow

- był do ciebie telefon there was a phone call for you

- czy były do mnie jakieś telefony? has anyone called me?

- był wypadek w kopalni there was an accident in the mine

- co będzie, jeśli nie zdasz egzaminu? what’s going to happen if you fail the exam?

- co będzie, jeśli ktoś nas zobaczy? supposing a. what if someone sees us?

- nie martw się, wszystko będzie dobrze don’t worry, it’ll be a. it’s going to be fine

- w życiu bywa rozmaicie you never know what life may bring

- opowiedziałem jej wszystko, tak jak było I told her everything just as it happened

- co ci/jej jest? what’s the matter with you/her?

- coś mi/jemu jest something’s the matter with me/him

- czy jemu coś jest? is anything the matter with him?

- nic mu nie będzie, to tylko przeziębienie he’ll be fine, it’s only a cold

- być na weselu/zebraniu to be at a wedding/meeting

- wczoraj byliśmy na przyjęciu we were at a reception yesterday

- być w liceum/na uniwersytecie to be at secondary school/at university

- być na studiach to be a student a. at college

- być na prawie/medycynie to study law/medicine

- był na trzecim roku anglistyki he was in his third year in the English department

- być na kursie komputerowym to be on a computer course

- być na wojnie to go to war

- być pierwszym/drugim to be the first/second to arrive

- był na mecie trzeci he came third

- czy był już listonosz? has the postman been a. come yet?

- być pod urokiem/wrażeniem kogoś/czegoś to be charmed/impressed by sb/sth

- być pod wpływem kogoś/czegoś to be under the influence of sb/sth

- prowadzić samochód, będąc pod wpływem alkoholu to drive while under the influence of alcohol

- być w ciąży to be pregnant

- być w dobrym/złym humorze to be in a good/bad mood

- nie być w nastroju do zabawy not to feel like going out a. partying

- być w doskonałej formie to be in excellent form a. in fine fettle

- być w strachu to be scared

- być w rozpaczy to be in despair

- bądźmy dobrej myśli let’s hope for the best

- jestem przed obiadem I haven’t had my lunch yet

- jestem już po śniadaniu I’ve already had breakfast

- był siedem lat po studiach he had graduated seven years earlier

- być po kielichu/po paru kieliszkach pot. to have had a drop/a few euf.

- być na diecie to be on a diet

- być na kaszce a. kleiku to be on a diet of gruel

- być na emeryturze/rencie to be on a pension

- sukienka jest do kolan the dress is knee-length

- wody było do kostek the water was ankle-deep

- firanka była do połowy okna the net curtain reached halfway down the window

- chwila nieuwagi i było po wazonie one unguarded moment and the vase was smashed to pieces

- jest już po nim/nas! it’s curtains for him/us! pot.

- jeszcze chwila i byłoby po mnie another instant and it would have been curtains for me a. would have been all up with me pot.

- być nauczycielem/malarzem to be a teacher/painter

- kiedy dorosnę, będę aktorem when I grow up, I’ll be an actor

- być Polakiem/Duńczykiem to be Polish/Danish

- borsuk jest drapieżnikiem the badger is a predator

- nie bądź dzieckiem! don’t be childish a. such a child!

- jestem Anna Kowalska I’m Anna Kowalska

- „cześć, to ty jesteś Robert?” – „nie, jestem Adam” ‘hi, are you Robert? a. you’re Robert, are you?’ – ‘no, I’m Adam’

- co to jest – ma cztery nogi i robi „miau”? what (is it that) has four legs and says ‘miaow’?

- była wysoka/niska she was tall/short

- jest autorką cenioną przez wszystkich she’s an author appreciated by all a. everybody

- mój dziadek był podobno bardzo przystojnym mężczyzną my grandfather is said to have been a very handsome man

- wciąż jest taka, jaką była za młodu she’s still her old self

- kwiaty były żółte i czerwone the flowers were yellow and red

- pizza była całkiem dobra the pizza was quite good

- pojemnik był z drewna/plastiku the container was made of wood/plastic

- z tych listewek byłby ładny latawiec these slats could make a fine kite

- wszystko to były jedynie domysły it was all only conjecture

- czyj jest ten samochód? whose car is this?, who does this car belong to?

- ta książka jest jej/Adama this book is hers/Adam’s, this is her/Adam’s book

- żona była dla niego wszystkim his wife was everything to him

- nie naśladuj innych, bądź sobą don’t imitate others, be yourself

- ta zupa jest zimna this soup is cold

- Maria jest niewidoma Maria is blind

- jesteś głodny? are you hungry?

- Robert jest żonaty/rozwiedziony Robert is married/divorced

- są małżeństwem od dziesięciu lat they’ve been married for ten years

- bądź dla niej miły be nice to her

- bądź tak dobry a. uprzejmy would you mind

- bądź tak miły i otwórz okno would you mind opening the window?

- czy byłaby pani uprzejma podać mi sól would you be kind enough a. would you be so kind as to pass me the salt?

- nie bądź głupi! don’t be a fool!

- cicho bądź! be quiet!

- być w kapeluszu/kaloszach/spodniach to be wearing a hat/rubber boots/trousers

- była w zielonym żakiecie/czarnym berecie she was wearing a green jacket/black beret, she had a green jacket/black beret on

- być za kimś/czymś (opowiadać się) to support sb/sth, to be for sb/sth

- byłem za tym, żeby nikomu nic nie mówić I was for not telling anyone anything

- dwa razy dwa jest cztery two times two is four

- ściany pokoju były pomalowane na różowo the walls of the room were painted pink

- dzieci, które są maltretowane przez rodziców children who are abused by their parents

- tak jest napisane w gazecie that’s what it says in the paper

- samochód będzie naprawiony jutro the car will be repaired by tomorrow

- to musi być zrobione do czwartku this must be done by Thursday

- sukienka była uszyta z czarnej wełenki the dress was made of black wool

- będzie pamiętał a. pamiętać tę scenę przez cały życie he will remember this scene all his life

- będziemy długo go wspominali a. wspominać we shall a. will long remember him

- co by się było stało, gdyby nie jego pomoc what would have happened if it hadn’t been for his help

- byłaby spadła ze schodów (omal nie) she almost fell down the stairs

- byłbym zapomniał! zabierz ze sobą śpiwór I almost a. nearly forgot! take a sleeping bag with you

- jest dopiero wpół do ósmej it’s only half past seven

- nie było co jeść there was nothing to eat

- za ciepło będzie ci w tym swetrze you’ll be too hot in this jumper

- byłoby przyjemnie zjeść razem obiad it would be nice to have lunch together

- wychodzić po zmierzchu było niebezpiecznie it was dangerous going out after dark

- nie kupić tego mieszkania będzie niewybaczalnym błędem not to buy that a. the flat would be an inexcusable mistake

- z chorym było źle/coraz gorzej the patient was bad/getting worse

- z dziadkiem jest nienajlepiej grandfather is poorly

- wszystko będzie na niego he’ll get all the blame

- żeby nie było na mnie I don’t want to get the blame

- na imię było jej Maria her name was Maria

- było dobrze po północy it was well after midnight

- będzie z godzinę/trzy lata temu an hour or so/some three years ago

- będzie kwadrans jak wyszedł he must have left fifteen minutes or so ago, it’s been fifteen minutes or so since he left

- do najbliższego sklepu będzie ze trzy kilometry it’s a good three kilometres to the nearest shop

- nie ma tu gdzie usiąść there’s nowhere here to sit

- w tym mieście na ma dokąd pójść wieczorem there’s nowhere to go at night in this town

- nie ma komu posprzątać/zrobić zakupy there’s no-one to clean/to do shopping

- nie ma z kim się bawić there’s no-one to play with

- trzeba było coś z tym zrobić something had to be done about it

- trzeba było od razu tak mówić why didn’t you say so in the first place?

- czytać można było tylko przy świecach one could read only by candlelight

- jest gorzej niż można było przypuszczać it’s worse than might have been expected

■ bądź zdrów! (pożegnanie) goodbye!, take care!

- być bez forsy/przy forsie pot. to be penniless/flush pot.

- być do niczego (bezużyteczny) [osoba, przedmiot] to be useless a. no good; (chory, słaby) [osoba] to be poorly a. out of sorts

- być może perhaps, maybe

- być może nam się uda perhaps we’ll succeed

- być może a. może być, że… it may happen that…

- być niczym [osoba] to be a nobody

- znałem ją, kiedy jeszcze była nikim I knew her when she was still a nobody

- być przy nadziei a. być w poważnym a. odmiennym a. błogosławionym stanie książk. to be in an interesting condition a. in the family way przest.; to have a bun in the oven euf., pot.

- było nie było (tak czy owak) when all’s said and done, after all; (niech się dzieje co chce) come what may, be that as it may

- było nie było, to już ćwierć wieku od naszego ślubu when all’s said and done a. after all, it’s twenty-five years since we got married

- było nie było, idę pogadać z szefem o podwyżce come what may, I’m going to the boss to talk about a rise

- było siedzieć w domu/nie pożyczać mu pieniędzy pot. serves you right, you should have stayed at home/shouldn’t have lent him money

- było nic mu nie mówić you should have told him nothing

- co będzie, to będzie whatever will be, will be

- co było, to było let bygones be bygones

- co jest? pot. what’s up? pot.

- co jest, do jasnej cholery? dlaczego nikt nie otwiera? what the hell’s going on? – why doesn’t anyone open the door? pot.

- co jest? przyjacielowi paru groszy żałujesz? what’s wrong? – can’t spare a friend a few pence? pot.

- coś w tym jest a. coś w tym musi być there must be something in it

- coś w tym musi być, że wszyscy dyrektorzy będą na tym zebraniu there must be something in it, if all the directors are going to the meeting

- jakoś to będzie things’ll a. it’ll work out somehow pot.

- nie ma co a. rady oh well

- nie ma co, trzeba brać się do roboty oh well, time to do some work

- nie ma co! well, well!

- mieszkanie, nie ma co, widne i ustawne well, well, not a bad flat, airy and well laid out

- ładnie się spisałeś, nie ma co! iron. well, well, you’ve done it now, haven’t you!

- nie ma (to) jak kuchnia domowa/kieliszek zimnej wódki nothing beats a. you can’t beat home cooking/a glass of cold vodka

- nie ma (to) jak muzyka klasyczna give me classical music every time

- nie ma to jak wakacje! there’s nothing like a holiday!

- nie może być! (niedowierzanie) I don’t believe it!, you don’t say!

- niech będzie! oh well!

- niech ci/wam będzie! have it your own way!

- niech mu/jej będzie! let him/her have his/her own way!

- niech tak będzie! (zgoda) so be it!

- tak jest! (owszem) (that’s) right!

- „to jest pańskie ostatnie słowo” – „tak jest, ostatnie” ‘is that your final word?’ – ‘yes, it is’, ‘that’s right’

- tak jest, panie pułkowniku/generale! Wojsk. yes, sir!

- to jest książk. that is, that is to say

- główne gałęzie przemysłu, to jest górnictwo i hutnictwo the main branches of industry, that is (to say) mining and metallurgy

* * *

* * *

jestem jesteś są; będę będziesz bądź

1. (= znajdować się w jakimś stanie l. miejscu) be; (= istnieć) exist, be there; być na diecie be on a diet; być na emeryturze be retired; jestem po robocie I'm finished l. done with work (for today); pewnego razu był sobie król... once upon a time there lived a king...; w ogrodzie były róże there were roses in the garden; w Galaktyce są miliardy gwiazd there are billions of stars in the Galaxy; ile ich jest? how many of them are there?; być w kinie be at the theater; być na wycieczce be on a trip; być w Warszawie be in Warsaw; być u babci na wsi be at grandma's house in the country; być z kimś sam na sam be one on one with sb; od świtu jestem na nogach I have been on my feet all day; Ewa jest na ostatnich nogach Eva is ready to drop l. dead on her feet; jesteś na drodze do zawału you are on the road to a heart attack; wszystko jest na swoim miejscu everything is in its place; to było nie na miejscu that was out of line; być na ustach całego miasteczka be on the lips of everyone in town; być jedną nogą na tamtym świecie have one foot in the grave; co dzisiaj będzie na obiad? what's for supper today?; wszystko jest pod ręką we have everything right at hand; być u steru przen. be at the wheel; no to jestem w domu (= zrozumiałem) that hits home; być w latach l. w leciech be up in one's years; być w sile wieku be in one's prime; być w opałach be in a bind; teraz wszystko jest w twoich rękach now everything is in your hands l. up to you; być w siódmym niebie be in seventh heaven; być w swoim żywiole be in one's element; być na zebraniu be at a meeting; być na wojnie be (fighting) in a war; być na studiach be at college; być na anglistyce be in the English Department; nigdy nie byłem w Chicago I've never been to Chicago; Adam jest pod pantoflem swojej żony Adam is henpecked; być nie w sosie be in a bad mood; jest gaz i woda we have gas and water; jestem takiego samego zdania I'm of the same opinion; jestem dobrej myśli I'm hoping for the best; jest mi u ciebie tak dobrze I feel so good at your place; jest mi głupio I feel stupid; to jest do niczego it's no good; być górą be on top; to nie jest czas po temu this is not the time for that; to nie jest mi na rękę this is inconvenient (for me); to nie jest po mojej myśli that's not what I intended l. what I had in mind; jestem pod wrażeniem I'm impressed; jestem bez pieniędzy I'm broke; jestem w ciąży I'm pregnant; Ewa jest przy nadziei przest. Eva is in the family way; jestem na służbie I'm on duty; byliśmy na spacerze we were taking a walk; dobrze wiesz, że jesteś na mojej łasce you know fully well that you're at my mercy; czy jesteś w stanie mnie zrozumieć? are you able to understand me?; jestem w dobrym humorze I'm in a good mood; byliśmy w kłopocie, co zrobić z... we couldn't figure out what to do with...; Ewa przez moment była w rozterce for a moment Ewa was in a dilemma; Ewa jest z Adamem w przyjaźni Ewa is friends with Adam; po czyjej jesteś stronie? whose side are you on?; Adam jest w porządku Adam is OK l. alright; to nie jest w moim guście that's not my style; jestem na bakier z gramatyką I haven't a clue about grammar; z teściową jestem na złej stopie I'm on bad terms with my mother-in-law; z prezesem jestem na ty I'm on a first name basis with the president; jestem za reformą I'm for the reform; oni są z sobą za pan brat they are on familiar terms; jestem z Ewą po słowie przest. I'm engaged to Eve.

2. ( część orzeczenia imiennego) jestem studentem I am a student; byłam piosenkarką I was a singer; będę generałem I will be a general; ta dziewczyna jest ładna that girl is pretty; samochód jest ojca that's father's car; ten długopis nie jest mój this pen isn't mine; bądź zdrów! get well!; jesteś dla mnie niczym! you mean nothing to me; on nie był sobą he wasn't himself; dwa razy dwa jest cztery two plus two is l. equals four.

3. ( w zdaniach bezosobowych) (= zdarzać się) jest piękny dzień it's a beautiful day; był kwiecień it was April; było to dość dawno it was l. happened quite a long time ago; był do ciebie telefon you had a call; było już późno it was getting late; nie ma co jeść there's nothing to eat; będzie z godzinę temu, jak... it's been an hour since...; a co będzie ze mną? what will happen to me?; ciekaw jestem, co z niego będzie I'm curious (about) what will become of him; jeżeli tak jest if it is so; być może maybe, perhaps; co będzie, to będzie come what may; co było, to było let bygones be bygones; jakoś to (w końcu) będzie thing's will turn out fine (in the end); co ci jest? what's wrong l. the matter with you?; z tej mąki nie będzie chleba it's hopeless; nie może być that's impossible; jest już po nim it's too late for him; he's done for; he's a goner l. a has-been; co było, a nie jest, nie pisze się w rejestr what's done is done; tak jest! exactly!, precisely!, that's right; wojsk. yes, sir!; to jest (= czyli) that is; było nie było whatever happens; no matter what (happens).

czasownik posiłkowy

1. tylko będę będziesz itd. ( w formach czasu przyszłego) will (be); będę pamiętał o tym I'll remember that; dzieci będą w ogrodzie the kids will be in the garden; będziemy śpiewać kolędy we're going to sing carols.

2. ( w formach strony biernej) dom był sprzedany za... the house was sold for...; jesteś obserwowany you are being watched; droga jest już naprawiona the road has been repaired.

- wyjeżdżam dopiero jutro I’m not leaving till tomorrow

- dopiero wczoraj/w zeszłym tygodniu only yesterday/last week

- dopiero teraz/wtedy only now/then

- dopiero wtedy zrozumiałam it was only then that I understood

- dopiero wtedy, gdy only when

- zauważył, że zgubił parasol dopiero wtedy, gdy dotarł na dworzec only when he got to the station did he notice that he’d lost his umbrella

- wróci dopiero za dwa tygodnie he won’t be back for (another) two weeks

- dopiero co only just

- dopiero co wstała she’s only just got up

- dopiero co kupiony płaszcz a newly bought coat

- dopiero ojciec pożyczył jej pieniądze no one but her father lent her money

- ona ma dopiero dwa lata she’s only two

- woda jest dopiero letnia the water’s just lukewarm

- to dopiero pech! that really is bad luck!

- a to ci dopiero historia! what a turn-up (for the books)! GB pot.

- poczekaj, wróci ojciec, dopiero ci się dostanie you just wait till father gets back, you’ll be (in) for it GB pot.

- jest za słaba, żeby stanąć, a co dopiero chodzić she’s too weak to stand, let alone walk

- w październiku bywa już zimno, a co dopiero w grudniu it gets cold enough in October, let alone December

* * *

* * *

only; not... until; wrócę dopiero po północy I won't be back until after midnight; dopiero co just now, a moment ago; Br. only just; dopiero teraz/niedawno/wtedy only now/recently/then; dopiero wtedy zrozumiałem only then did I understand, it was only then that I understood; nabożeństwo dopiero się zaczęło, gdy... the service had hardly begun when...; najgorsze dopiero będzie the worst is yet to come; przeczytałem dopiero połowę książki I've only read half of the book; przyjadę dopiero za tydzień I'm not coming for another week; przyjechałem dopiero wczoraj wieczorem I only got here last night, I got here just last night; znaleziono ją dopiero następnego dnia she wasn't found until the following l. next day; koleje znacjonalizowano dopiero po wojnie the railways were not nationalized until after the war; to dopiero druga it's only two o'clock.

a co dopiero let alone, not to mention; dobrze jest mieć samochód, a co dopiero mercedesa it's great to have a car, let alone a Mercedes, it's great to have a car, not to mention a Mercedes; a to dopiero! goodness me!, well I never!; Br. blimey!

Gen. -ów December 6 gift-shower.

* * *

- tk- beginning, start, outset; od początku from the start, from the beginning; z początku at first, at the start; z początkiem czegoś at the beginning of sth; od początku świata from the beginning of things; dać początek czemuś give rise to sth; brać z czegoś swój początek originate from sth, rise from sth; zrobić dobry początek make a good start; na początku było trudno the beginning was hard l. tough; na początek mogę panu zaproponować 1000 złotych miesięcznie I can offer a starting salary of 1,000 zlotys a month; jak na początek, poradził sobie nieźle as for a start he did quite well, he did quite well just for starting; od samego początku wszyscy byli nieżyczliwi from the very beginning everybody was unfriendly; uczę się niemieckiego od początku I am a beginner in German; urlop planujemy w początkach sierpnia we're planning our vacation at the beginning of August; z początkiem grudnia zaczęła się prawdziwa zima early in December the real winter started; zrób to jeszcze raz, od początku do it again from the start; miłe złego początki, lecz koniec żałosny short pleasures, long lament.

* * *

Gen.pl. -ów

1. (mówienia, pisania, w muzyce, malarstwie) style; styl artystyczny artistic style; styl literacki literary style; styl mówiony spoken style, conversational style; styl naukowy scientific style; styl pisany written style; styl potoczny colloquial style; styl publicystyczny journalistic style; styl telegraficzny telegraphese; styl urzędowy official style.

2. sztuka style; styl barokowy/renesansowy baroque/Renaissance style.

3. ( zachowania się) style; styl bycia conduct; styl życia/pracy/ubierania się life/work/dress style; to nie w twoim stylu it's not like you, it's unlike you; zwyciężyć w pięknym stylu win in great style.

4. sport (np. pływacki, tenisowy) stroke; (np. skoków narciarskich) style; styl wolny free style; styl klasyczny breast stroke; styl grzbietowy backstroke; styl motylkowy butterfly stroke.

5. ( kalendarz) style; 25 grudnia według nowego/starego stylu 25th of December according to the New/Old Style.

6. hist. stylus.

- data historyczna a historic date

- wczorajsza/jutrzejsza data yesterday’s/tomorrow’s date

- data urodzenia date of birth

- data ważności (the) expiry date

- data płatności (the) date of payment

- poglądy starej/świeżej daty outdated/up-to-date views

- człowiek starej a. starszej datyprzen. someone of the old school, an old-fashioned person

- wyznaczyć datę to fix a date

- dokument nosi datę 20 grudnia 2002 the document is dated a. bears the date of 20 December 2002

- decyduje data stempla pocztowego the date on the postmark is what counts

- czy podała datę wyjazdu? did she give the date of her departure? a. her date of departure?

■ być pod dobrą datą pot. to be well oiled pot.

- prawo nowożytne modern law

- prawo polskie/francuskie Polish/French law

- reguły a. normy prawa legal norms a. principles

- rządy prawa the rule of law

- zgodnie z prawem in accordance with a. according to the law

- zgodnie z polskim prawem under Polish law

- zgodnie z duchem i literą prawa in accordance with the spirit and the letter of the law

- wbrew prawu against the law, contrary to the law

- stosować się do przepisów prawa to abide by a. obey the law

- złamać prawo to break the law

- być niezgodnym z prawem a. wbrew prawu to be against the law

- uznać przerywanie ciąży za niezgodne z prawem to criminalize abortion

- działać w granicach prawa/niezgodnie z prawem to operate within/outside the law

- stać ponad prawem to be above the law

- wejść w konflikt z prawem to fall foul of a. to come into conflict with the law

- wyjąć kogoś spod prawa Hist. to outlaw sb

- człowiek wyjęty spod prawa Hist. an outlaw

- w imieniu prawa in the name of the law

- w obliczu prawa in the eyes of the law

- w majestacie prawa iron. in all the majesty of the law iron.

- nieznajomość prawa nie zwalnia od odpowiedzialności ignorance of the law is no excuse a. defence, ignorance is no defence

- prawo drakońskie Hist. Draconian law

- drakońskie prawa a. prawo przen. draconian measures

- zbiór praw a legal code a. code of laws

- system praw a system of law, a legal system

- uchwalać a. stanowić prawa to enact a. make laws

- uchwalić prawo to pass a. adopt a law

- uchylić prawo to revoke a. rescind a law książk.

- naruszyć a. złamać prawo to violate książk. a. break a law

- prawo o spółdzielczości/środkach masowego przekazu a law on the cooperative movement/on the mass media

- nowe prawo wchodzi w życie a. obowiązuje od 1 maja the new law comes into effect on a. applies as of 1 May

- prawo o stowarzyszeniach wygasa a. traci moc 31 grudnia the law on association lapses on a. as of 31 December

- wydział prawa a law faculty

- student/studentka prawa a law student

- studiować prawo to study a. read law

- ukończyć prawo to graduate in law

- prawa człowieka/zwierząt human/animal rights

- działacz/kampania na rzecz obrony praw zwierząt an animal rights activist/campaign

- prawa kobiet women’s rights

- prawa publiczne/obywatelskie public/civil rights

- prawa małżeńskie/rodzicielskie marital/parental rights

- prawa i obowiązki obywatela civil rights and duties

- prawo własności proprietorship, ownership

- prawa spadkowe inheritance rights

- prawa miejskie a (town/city) charter

- nadać/odebrać prawa miejskie to grant/revoke a town/city charter

- uczestniczyć w zebraniu bez prawa głosu to take part in a meeting without the right to vote

- prawo pierwszeństwa przejazdu the right of way

- równe prawa equal rights

- prawo do emerytury pension rights

- prawo do pracy/do strajku the right to work/to strike

- mieć prawo do corocznego urlopu/do emerytury to be entitled to annual leave/to a retirement pension

- mieć prawa do książki to have a. hold the copyright on a. in a. for a book

- mieć prawo do ekranizacji powieści to own the film rights to a novel

- mieć prawo coś zrobić to have the right a. to be entitled to do sth

- ona nie ma prawa tak cię traktować she has no right to treat you like that

- masz pełne prawo odmówić you have every right to refuse

- kto ci dał prawo mnie krytykować? what gives a. who gave you the right to criticize me?

- rościć/zastrzec sobie prawo do czegoś to claim/reserve the right to sth

- nabyć/utracić prawo do czegoś to gain a. acquire/lose the right to sth

- zrzec się prawa do czegoś to relinquish a. renounce one’s right to sth książk.

- przyznać komuś prawo do czegoś to grant sb the right to sth

- odmówić komuś prawa do czegoś to deny sb the right to sth

- pozbawić kogoś prawa wykonywania zawodu to deprive sb of the right to practise their profession, to ban sb from practising a profession

- upominać się o swoje prawa a. dochodzić swoich praw to demand a. claim one’s rights

- jakim prawem? by what right?

- jakim prawem wtrącasz się w moje sprawy? who gave you the right to interfere in my affairs?

- wszelkie prawa zastrzeżone all rights reserved

- wywiad publikowany na prawach wyłączności an exclusive interview

- na równych prawach on equal terms

- ona jest tu na prawach domownika she’s treated here as one of the family

- prawo łaski the prerogative of mercy

- skorzystać z prawa łaski to pardon, to be pardoned

- zdawać/zdać egzamin na prawo jazdy to take/pass one’s driving test

- chodzić na kurs prawa jazdy to take driving lessons

- prawa naturalne/ekonomiczne/społeczne natural/economic/social laws

- prawa fizyczne/natury the laws of physics/nature

- odkryć/sformułować prawo to formulate a law a. principle

- podlegać prawom materii/przyrody to be subject to the laws of matter/nature

- na prawo od budynku jest sad to the right of the building there’s an orchard

- na prawo jest a. widzicie ratusz to a. on your right is a. you can see the town hall

- iść/skręcić w prawo a. na prawo to go/turn right

- skręć w pierwszą (ulicę) w prawo take the first (street to the) right

- na prawo patrz! Wojsk. eyes right!

- na prawo i (na) lewo (wszędzie) everywhere; right and left and centre pot.

- szastał pieniędzmi na prawo i lewo he was spending money right, left and centre pot.

- puszczała się na prawo i lewo pot. she slept around a lot pot.

- w prawo i w lewo (na wszystkie sposoby) in every possible way

- zwrot na prawo a turn to the right

- być na prawo od kogoś to be to the right of sb

- być na prawo od centrum to be right of centre

- z prawa rozciągały się pola to the right, there were fields

- z prawa i z lewa from all sides

- □ prawa kardynalne Hist. cardinal laws

- prawo administracyjne administrative law

- prawo autorskie copyright law

- prawo biogenetyczne recapitulation theory; Biol. palingenesis

- prawo bliższości Hist., Prawo (the right of) primogeniture

- prawo budowlane building code

- prawo chełmińskie Hist., Prawo Chełm Law (a charter defining terms under which Polish towns were incorporated, modelled on the Magdeburg Law)

- prawo ciążenia Newtona Fiz. Newton’s law of gravitation

- prawo cywilne civil law

- prawo doraźne Prawo summary justice

- prawo drogowe Prawo the rules of the road, the Highway Code GB

- prawo finansowe a. skarbowe revenue law

- prawo handlowe commercial a. trade law

- prawo kanoniczne a. kościelne canon a. church a. ecclesiastical law

- prawo karne Prawo criminal law

- prawo karne wykonawcze penal law

- prawo karne skarbowe penal revenue law

- prawo lokalowe housing law

- prawo łowieckie game laws

- prawo magdeburskie a. niemieckie Hist., Prawo Magdeburg Law

- miasto na prawie magdeburskim a town chartered according to the Magdeburg law

- prawo mennicze Hist. minting rights

- prawo międzynarodowe international law

- prawo Murphy’ego Murphy’s a. Sod’s pot., żart. Law

- prawo obywatelstwa right of citizenship

- prawo państwowe constitutional law

- prawo Parkinsona Parkinson’s law

- prawo pracy labour legislation, employment legislation

- prawo prasowe press legislation

- prawo probiercze assay law

- prawo procesowe adjective a. procedural law

- prawo rodzinne family law

- prawo rzymskie Roman law

- prawo składowe a. składu Hist. the right of storage

- prawo wartości Ekon. the law of value

- prawo wojenne law of war

- prawo wyborcze electoral a. election law

- bierne prawo wyborcze eligibility to stand for election, right to be elected

- czynne prawo wyborcze voting rights, suffrage, franchise

- powszechne prawo wyborcze universal suffrage a. a universal franchise

- prawo wyborcze dla kobiet women’s suffrage

- prawo zwyczajowe common law, custom

■ psie prawo pot. bounden duty przest.

- wilcze prawo a. prawo dżungli a. pięści the law of the jungle

- albo w prawo, albo w lewo you can’t have your cake and eat it

- oferta wygasa 31 grudnia the offer expires on 31 December

- męska linia rodu wygasła na ich synu the male line of the family became extinct when their son died