849

(or in two words), adj. pron. in dual sense, [A. S. oþar-hveða], Lat. alteruter, either, one of the two; with gen., annan hvern þeirra sona Skallagríms, Eg. 256; væntir mik at aðra hvára (acc. sing. fem., now aðra hverja) skipan taki brátt, Fms. viii. 444. Dual, aðrir hvárir, in a collect. sense, either party, Sd. 138; neut. used as adv., annaðhvárt—eða, either—or (Lat. aut—aut), Fms. i. 127, Skálda 171, Nj. 190.

u, f. (qs. ör-mæða), distress, toil, Fas. i. 405, Bs. i. 849.

I) n. bath, esp. steam- or vapour-bath (fara or ganga til baðs, koma ór baði, ganga frá baði; taka bað).

II) from biðja.

* * *

n. [in Goth. probably baþ, but the word is not preserved; A. S. bäð, pl. baðo; Engl. bath; Germ. bad; cp. also Lat. balneum, qs. badneum (?); Grimm even suggests a kinship to the Gr. βάπτω]:—bath, bathing. In Icel. the word is not very freq., and sounds even now somewhat foreign; laug, lauga, q. v., being the familiar Icel. words; thus in the N. T. Titus iii. 5. is rendered by endrgetningar laug; local names referring to public bathing at hot springs always bear the name of laug, never bað, e. g. Laugar, Laugarnes, Laugardalr, Laugarvatn, etc. The time of bathing, as borne out by many passages in the Sturl. and Bs., was after supper, just before going to bed; a special room, baðstofa ( bathroom), is freq. mentioned as belonging to Icel. farms of that time. Bathing in the morning seems not to have been usual; even the passages Sturl. ii. 121, 125 may refer to late hours. This custom seems peculiar and repugnant to the simple sanitary rules commonly observed by people of antiquity. It is, however, to be borne in mind that the chief substantial meal of the ancient Scandinavians was in the forenoon, dagverðr; náttverðr ( supper) was light, and is rarely mentioned. Besides the word bað for the late bath in the Sturl. and Bs., baðstofa is the bathroom; síð um kveldit, í þann tíma er þeir Þórðr ok Einarr ætluðu at ganga til baðs, Sturl. iii. 42; um kveldit er hann var genginn til svefns, ok þeir til baðs er þat líkaði, ii. 117, 246, iii. 111; þat var síð um kveldit ok vóru menn mettir ( after supper) en Ormr bóndi var til baðs farinn, ok var út at ganga til baðstofunnar, Bs. i. 536; eptir máltíðina ( supper) um kveldit reikaði biskupinn um baðferðir ( during bathing time) um gólf, ok síðan for hann í sæng sína, 849; hence the phrase, skaltú hafa mjúkt bað fyrir mjúka rekkju, a good bathing before going to bed, of one to be burnt alive, Eg. 239. In Norway bathing in the forenoon is mentioned; laugardags morguninn vildu liðsmenn ráða í bæinn, en konungr vildi enn at þeir biði þar til er flestir væri í baðstofum, Fms. viii. 176; snemma annan dag vikunnar …, and a little below, eptir þat tóku þeir bað, vii. 34, iii. 171; þá gengr Þéttleifr til baðstofu, kembir sér ok þvær, eptir þat skœðir hanu sik, ok vápnar, Þiðr. 129, v. l.; Icel. hann kom þar fyrir dag ( before daybreak), var Þórðr þá í baðstofu, Sturl. ii. 121, 125; vide Eb. 134, Stj. 272.

COMPDS: baðferð, baðhús, baðkápa, baðkona, baðstofa, baðstofugluggr.

f. time for bathing, Bs. i. 849.

adv., iðrliga, O. H. L. 78; iðuliga, Hom. 113, Sks. 66, 174, 231 B, Barl. 93, Anecd. 24, Fms. x. 392: mod. iðugliga, Bs. i. 849, Sks. 121, 359: iðula or iðola, Hom. 140, Pr. 471:—frequently, passim.

m. evensong, vespers, MS. 625. 178, Bs. i. 849.

adj. [cp. Ulf. þrutfills], ‘body-rotten,’ leprous, 625. 46, Hom. 43, Bs. i. 849, Barl. 35, Fms. xi. 309, Magn. 516, Stj. 616.

m. a ‘lock-boy,’ porter, Bs. i. 849, Thom. 239.

n. the district of a provost, provostship, Ann. 1327, 1394, K. Á. 230, Bs. i. 747, 753: the revenue of the p., allt p., þat sem féll í sakeyri eðr öðrum sektum, gaf hann fátækum, … skipaði hann presta at láta reka prófastdæmi, Bs. (Laur. S.) i. 849.

(að), v.

1) to drive piles into; Ólafr konungr lét s. ána uppi, he blocked the river by means of piles;

2) to measure with a yard-measure (s. lérept vaðmál).

1) stick;

2) candlestick (= kertastika);

3) yard, yard-measure, equal to two Icelandic ells (menn skyldi hafa stikur, þær er væri tveggja alna at lengd).

* * *

að, [A. S. stician], to drive piles (stik), Hkr. i. 92 (see stik); hann lét stika ána Temps, Bret.; stikaðr var út óssinn, sem vandi er á í Austrvegum ( as is the custom in the Baltic) at stika fyrir úfriði, O. H. L. 12; svá er sagt at Ólafr konungr lét stika ána uppi, ok stór vötn er nær lágu. 52; hann skyldi ok láta stika þjóðleið … svá at eigi væri þar skipum fært, Fb. ii. 72; stika hvert grunn, Edda (Ht.): stakes driven in between high and low water-mark for whale or salmon catching, s. fyrir hval, N. G. L. i. 61; s. laxa-fiski, D. N. v. 531.

II. to measure with a yard-measure; stika lérept, Fms. vi. 348; s. vaðmál, Ölk. 36; s. niðr hundrað vöru, Bs. i. 849; þar fyrir skaltú s. þér ór fatabúri þrjátigir álnir lérepts, 876.

u, f. a stick; hvárki steinn né stika, Stj. 531; eldiviðar-stikum, sticks for fuel, 264.

2. a yard, yard measure (equal to two ells); með stikum þeim er jamnlangar eru tíu, sem kvarði tvítögr sá er merktr er á kirkju-vegg á Þingvelli, Grág. i. 497; met, mæli-keröld ok stikur, Gþl. 522; hafa ranga stiku, Jb. 375: greiða vaðmál eigi skemra saman en stiku, Vm. 16; stiku-breiðr, yard-broad, Grág. i. 498; stiku-blígr, a nickname, Landn.: compds, kerti-stika, a candlestick; reglu-s., a ruler. ☞ The old stika seems to have answered to the Engl. yard; gaf þá þat ráð til Páll biskup, at menn skyldi hafa stikur, þær er væri tveggja álna at lengd, Bs. i. 135 (Páls S. ch. 9).