-
1 ирлек
сущ.1) принадле́жность к мужско́му по́лу || мужско́йирлек вазифасы — мужска́я обя́занность и положе́ние мужчи́ны, му́жа
ирлек дәрәҗәсе — мужско́е досто́инство
2) му́жество, му́жественность, геро́йство3) благоро́дство• -
2 җирлек
сущ.1) прям.; перен. по́чва, основа́ниемәдәниятнең үсеше өчен җирлек — по́чва для разви́тия культу́ры
2) жив. фон, грунт3) перен. ба́за, осно́вахалык иҗаты җирлегендә — на осно́ве (ба́зе) наро́дного тво́рчества
4) разг. родна́я сторона́, ро́динаҗирлегең кайда синең? — где твоя́ ро́дина?
-
3 ирлек күрсәтү
1) прояви́ть му́жество2) соверши́ть благоро́дный посту́пок -
4 җирлек
1. arkaplan, fon2. gerekçe, dayanak -
5 җирлек
-
6 ирлек
мужество, мужественность, геройство -
7 җирлек
Grundlage f.; Hintergrund m. -
8 җирлек
сущ. 1) фон 2) перен.база, основа -
9 ирлек
сущ. мужество, храбрость -
10 аяк астындагы җирлек
-
11 табан терәрлек җирлек
то́чка опо́ры (в жи́зни) -
12 cirlek
-
13 irlek
-
14 аяк
I сущ.1) нога́, но́ги (у человека, некот. животных и птиц); ла́па, ла́пы ( у крупных хищников); (кечкенә, нечкә) но́жка (у ребёнка, грибов, рюмки); ла́пка (у кошки, тетерева) || ножно́й (тормоз, насос), для ног (рычаг управления, педали)аякта басып тору — стоя́ть на нога́х
аягы чебиләгән — у него́ цы́пки на нога́х
аяк арган — но́ги уста́ли, уста́лость в нога́х
аяк бармаклары — па́льцы ног ( на ногах); ( у хищника) па́льцы лап (на ла́пах)
аяк кымырҗу — зуд в нога́х
аякны кузгатып кую — дви́нуть (пошевели́ть) ного́й (нога́ми)
аякка кияргә юк — не́чего наде́ть на́ ноги; не́чего обу́ть
балаларның аягына алу — купи́ть де́тям на́ ноги; купи́ть де́тям о́бувь
арт аякларына басу — встать на за́дние ла́пы ( о медведе)
аяк богавы — ножны́е кандалы́
аягың ләпелдәмәсә, авызың чәпелдәмәс фольк. — не поша́ркаешь нога́ми, не поча́вкаешь губа́ми; нога́ми не подви́гаешь, ртом не зача́вкаешь
2) но́жка (стола, табуретки), разно́жка; нога́ (крана, экскаватора, буровой установки)урындыкның бер аягы селкенә — но́жка у сту́ла шата́ется
3) в функ. сказ.; разг.а) аяктакөне буе аякта — це́лый день на нога́х
бабай хәзергә аякта әле — де́душка пока́ хо́дит
•- аягы белән колачлау
- аягы белән кочу
- аягына су төшерү
- аягына су төшү
- аяк аксау
- аяк башы
- аяк бөкләп
- аяк йоны
- аяк йөзе
- аяк киеме
- аяк киендерү
- аякка кию
- аякка киенү
- аяк кию
- аяк киенү
- аяк куя торган
- аяк машинасы
- аяк очы
- аяк очында
- аяк салмыйча
- аякны салмыйча
- аяктан салмыйча
- аяк табаны
- аяк таю
- аяк чишендерү
- аяк чишенү••аягы авыр — см. авыр аяклы
аягы керсә, башы кермәгән (башы керсә, аягы кермәгән) — ещё поступи́ть (офо́рмиться, зачи́слить, прийти́) не успе́л; бе́з году неде́ля (как появи́лся) ( работает в новом коллективе)
аягы (аякка) таза (нык) — на́ ногу кре́пкий (кре́пок)
аягы тик тормый — но́ги не стоя́т на ме́сте (у кого-л.); ≈≈ не стои́тся на ме́сте (кому-л.)
аягына сыер басмаган — прост. ли́ха не хвати́л (хлеба́л, ню́хал, испыта́л, отве́дал), го́ря ещё не знал (ве́дал, отве́дал, вида́л); ещё не зна́ет, почём фунт ли́ха; мо́лодо да зе́лено
аягың төкле булсын! — да бу́дет счастли́вым (све́тлым, сча́стьем), к сча́стью твой прихо́д (прие́зд, возвраще́ние, вход в но́вую семью́, посеще́ние, поселе́ние)! входи́ со счастли́выми нога́ми, ступи́ счастли́вой ного́й; пусть твой прихо́д принесёт сча́стье (бу́дет к сча́стью, к ра́дости)
аяк арасында буталу (буталып йөрү, чуалу) — в разн. знач. пу́таться ме́жду ног (нога́ми)
аяк асты итү (ясау); аяк астына әйләндерү — проходны́м дворо́м сде́лать ( лестничную площадку в большом доме); в проходно́й двор превраща́ть/преврати́ть, обраща́ть/обрати́ть; зата́птывать/затопта́ть (газон, садик)
аяк астына егылу — см. аякка егылу
аяк астына палас (келәм) җәю (түшәү) — путь (доро́гу, доро́жку) ковро́м выстила́ть (вы́стлать, устила́ть/устла́ть); путь кра́сной доро́жкой выстила́ть
аяк астына ташлау — см. аяк астына салу 3)
аяк астында (аунап) ятмый — под нога́ми не валя́ется, на у́лице (доро́ге, полу́) не валя́ется
аяк астында буталу (буталып йөрү, чуалу) — в нога́х пу́таться, под нога́ми пу́таться (меша́ться)
аяк астында туфрак булырга тору (әзер булу) — гото́в стать пра́хом (пыли́нкой) ( под чьими) стопа́ми (нога́ми); гото́в (согла́сен) но́ги мыть ( кому)
аяк атлаган саен — см. адым саен
аяк атлар (басар) җир (урын) юк (калмаган) — ша́гу не сде́лаешь (шагнёшь, сту́пишь), ша́гу нельзя́ (невозмо́жно, не́где) сде́лать
аяк басмаган — ( чья) нога́ не ступа́ла (ступи́ла); де́вственный ( лес)
аяк белән эшләү (язу, ремонтлау) — прост. ле́вой ного́й де́лать (выполня́ть, кра́сить, писа́ть, ремонти́ровать); де́лать спустя́ рукава́
аяк бетереп йөрү (бару, килү) — см. аяк ите ашатып йөрү
аяк бетү — см. аяктан калу 2)
аяк калмас — но́ги не отни́мутся (отва́лятся; отпаду́т)
аяк (аяклар) калмау — см. аяктан калу 2)
аяк киеме туздыру — ирон.; шутл. (понапра́сну, зря, без то́лку) о́бувь сна́шивать (сноси́ть, ста́птывать/стопта́ть, изна́шивать/износи́ть, сбива́ть/сбить, бить); бесполе́зная (бестолко́вая, никчёмная) ходьба́ (хожде́ние)
аяк кыздыру (кыздырып йөрү) — промина́ть/промя́ть (жеребца, собаку); де́лать/сде́лать проми́нку ( лошади); проми́нка
аяк кыскарту — прост. но́ги (но́жки) укора́чивать/укороти́ть ( кому) прост.
аяк кычыту — см. аяксу
аяк очына (очы белән генә) басып — на цы́почках (носо́чках, носка́х)
аяк сузу — прост. но́ги (но́жки) протя́гивать (протяну́ть, вы́тянуть, отки́дывать/отки́нуть) прост. ( чаще о животных); (о мелких животных, птицах) но́жки (ла́пки) кве́рху прост.; дух испуска́ть/испусти́ть прост.
аяк талдырып (әрәм итеп) йөрү (бару, килү) — см. аяк ите ашатып йөрү
аяк тартмый (бармый) — но́ги не иду́т (несу́т); не тя́нет (не хо́чется, не охо́та) идти́ (пойти́, ходи́ть/сходи́ть) безл. ( куда)
аяк терәп каршы тору — встава́ть/встать на дыбы́
аяк тибү — ( в гневе) ного́й (нога́ми) то́пать (зато́пать, то́пнуть, прито́пнуть); ( на такт музыки) нога́ми (ного́й) прито́пывать (то́пать)
аяк тигән җиргә тия, тимәгән җиргә тими (юк) — см. аяк җиргә дә тимәү
аяк тыну — см. аяк басылу
аяк урынына тояк — взаме́н; как-ника́к заме́на (кака́я ни на есть, хоть кака́я-то); хоть кака́я-нибудь, да заме́на; ( о человеке) Ива́н ли, Си́дор ли, как-ника́к заме́на
аяк үзеңнеке түгел (кебек) — но́ги (но́жки) (как, бу́дто, сло́вно, то́чно) чужи́е (не свои́); ног (под собо́й) не чу́ешь (чу́вствуешь)
аяк эштән чыгу — см. аяктан калу
аяк яздыру — см. яраландыру
аяк ялгыштыру (саташтыру, бутау) — с ноги́ сбива́ться/сби́ться
аякка аяк куеп — нога́ на́ ногу ( усесться полукругом на траве)
(аякка) аяк чалыну (эләгү, уралу, чорналу) — ≈≈ нога́ за́ ногу захо́дит (заплета́ется, зашла́, цепля́ется)
аякка баскан — на нога́х
аякка бастыру — в разн. знач. на́ ноги ста́вить (поста́вить, поднима́ть/подня́ть); взбудора́живать/взбудора́жить, восстана́вливать/восстанови́ть, возрожда́ть/возроди́ть
аякка басып — см. аяк өсте 1)
аякка гер таккан (аскан, бәйләгән) кебек — бу́дто (сло́вно) ги́ри на нога́х (вися́т, привя́занные)
аякка егылып сорау (үтенү, ялыну, ялвару, баш ору) — в но́ги (но́жки) па́дать (упа́сть, пасть, бро́ситься, ки́нуться); к нога́м ( чьим) па́дать; в но́ги кла́няться (поклони́ться) (кому-л.)
аякка нык (таза) — на́ ноги (ногу) кре́пок, ступа́ет кре́пко; но́ги кре́пкие ( у кого)
аякка тагылган (бәйләнгән) таш (гер) кебек — как (бу́дто, сло́вно, то́чно) ги́ри (балла́ст, ка́мень) на нога́х
аякны алыштырып кую (басу, алу) — переступи́ть (перемина́ться) с ноги́ на́ ногу
аякны - ат, кулны канат итеп (итәсең дә) — (брать/взять) но́ги в ру́ки (оха́пку) и...; как на кры́льях
аякны төреп кую (тору) — зара́нее (заблаговре́менно, пора́ньше) пригото́виться (гото́виться, подгото́виться, забо́титься, позабо́титься, шевели́ться/пошевели́ться, предусмотре́ть); быть нагото́ве (настороже́, начеку́)
аяктан егу — в разн. знач. (о ветре, сильном течении, болезни, качке во время шторма, тяжёлой вести и т. п.); с ног вали́ть (свали́ть, повали́ть)
аяктан егылырдай булу; аяктан егылыр хәлгә (чиккә) җитү — см. аяктан калу 2)
- аягыннан тотып селкесәң дә булмыйаяктан таякка калу — но́ги на костыли́ (па́лки) смени́ть; оста́ться с костыля́ми (на костыля́х), лиши́вшись ног
- аягыннан тотып селкесәң дә чыкмый
- аягыннан тотып селкесәң дә бер тиен төшми
- аяк асты
- аяк астына салу
- аяк астына салып таптау
- аяк астында
- аяк астында уралу
- аяк астындагы
- аяк астындагы җир
- аяк астындагы җирлек
- аяк атлаган якка
- аяк атлар хәл булмау
- аяк атлар хәл калмау
- аяк атлар чама булмау
- аяк атлар көч булмау
- аяк атлар рәт булмау
- аяк атлар дәрман булмау
- аяк атлау
- аяк баскан җир яну
- аяк баскан туфрак яну
- аяк басу
- аяк басылу
- аяк җиргә дә тимәү
- аяк идәнгә дә тимәү
- аяк ите ашатып йөрү
- аяк ите ашап йөрү
- аяк ите бетереп йөрү
- аяк өсте
- аяк өстеннән
- аяк өсте йоклый
- аяк өстеннән йоклый
- аяк өсте йоклап йөри
- аяк өстеннән йоклап йөри
- аяк өсте төш күрү
- аяк өсте төш күреп йөрү
- аяк өстеннән төш күрү
- аяк өсли төш күрү
- аяк атламау
- аяк та атламау
- аяк та атлап карамау
- аяк атлыйсы булмау
- аяк атлатмау
- аяк та атлатмау
- аяк атларга бирмәү
- аяк та атларга бирмәү
- аяк басмау
- аяк та басмау
- аяк басып карамау
- аяк та басып карамау
- аяк басасы булмау
- аяк та басасы булмау
- аяк бастырмау
- аяк та бастырмау
- аяк терәп
- аяк тыгу
- аяк чалу
- аяк ялы
- аякка басу
- аякка егылу
- аякны көчкә атлау
- аякны көч-хәл белән атлау
- аякны чак атлау
- аякта көчкә басып
- аяктан егылу
- аяктан калу
- аяктан язу II сущ.; диал.ча́шка, ча́ша; бока́л -
15 аяк астындагы җир
= аяк астындагы җирлек по́чва (фунда́мент, опо́ра) под нога́миаяк астындагы җирлекне (туфракны, җирне) югалту — теря́ть (потеря́ть, утеря́ть) по́чву под нога́ми
-
16 грунт
сущ.1) грунт, по́чварассаданы ачык грунтка утырту — вы́садить расса́ду в откры́тый грунт
2) иск. грунт, основно́й фонсм. тж. җирлекгрунт өчен буяу — кра́ска для гру́нта
ак грунтка төшерелгән рәсемнәр — рису́нки на бе́лом гру́нте
•- грунт юл- грунт сылау -
17 куә
сущ.; книжн.1) дар, спосо́бность; дарова́ниефикер куәсе — спосо́бность мы́слить, мысли́тельный дар
язучылык куәсе — писа́тельское дарова́ние
2) мочь прост., возмо́жность, си́ла (совершать что-л.)ирлек куәсе — мужска́я си́ла
3) уст.; см. куәт -
18 табан
I сущ.1) анат. ступня́, стопа́, плюсна́; пята́ уст. || плюснево́йтабан сөякләре — плюсневы́е ко́сти
2) уст. фут; ме́ра длины́, разме́ром в сре́днюю стопу́атай заманы пәйгамбәр заманына бер табан якынрак, ди — (посл.) говоря́т, что вре́мя отцо́в на фут бли́же ко вре́мени проро́ка (т. е. поскольку эпоха пророка идеальна, а всё на свете идёт к развращению времена отцов все-таки лучше чем время сына)
3) подо́шва (о́буви)табан салу — приби́ть (приши́ть) подо́шву о́буви
4) по́лоз, поло́зья (саней, лыж и т. п.)табан бөгү — гнуть поло́зья
табан сугу — прибива́ть/приби́ть ( железные) поло́зья ( к деревянной основе)
5) перен. о рабочих плоских поверхностях некоторых механизмов и машин: ступня́, башма́к, ре́йка и т. п.тегү машинасының табаны — наступа́тельная ре́йка шве́йной маши́нки
•- табан астына салып таптау
- табан астына салып изү
- табан астында
- табан астында калу оставаться/остаться под пятой
- табан кызу
- табан майлау
- табан терәрлек җирлек
- табан терәү
- табан шомарту
- табан ялау
- табан ялтырату
- табанны ялтырату
- табаннан кереп, түбәдән чыгу
- табаны пешкән мәче кебек йөрү
- табаны пешкән мәче кебек кылану
- табаны пешкән мәче шикелле йөрү
- табаны пешкән мәче шикелле кылану
- табаны пешкән мәче төсле йөрү
- табаны пешкән мәче төсле кылану
- табаны пешкән песи кебек йөрү
- табаны пешкән песи кебек кылану
- табаны пешкән песи шикелле йөрү
- табаны пешкән песи шикелле кылану
- табаны пешкән песи төсле йөрү
- табаны пешкән песи төсле кылану
- табага баскан мәче кебек йөрү
- табага баскан мәче шикелле йөрү
- табага баскан мәче шикелле кылану
- табага баскан мәче төсле йөрү
- табага баскан мәче төсле кылану
- табага баскан мәче кебек кылану
- табага баскан песи кебек йөрү
- табага баскан песи шикелле йөрү
- табага баскан песи төсле йөрү
- табага баскан песи кебек кылану
- табага баскан песи шикелле кылану
- табага баскан песи төсле кылану
- табанына басу
- табанына басып тору
- табаныннан тузган II сущ.1) карп; линь2) кара́сьтабан (балык) шулпасы — уха́ из карасе́й
табан тоту — лови́ть карасе́й
••III послелогтабан балык — см. табан
см. таба -
19 тормышчан
прил.1) жи́зненный; практи́ческийтормышчан мәгънә — практи́ческий смысл
тормышчан идея — осуществи́мая иде́я
тормышчан җирлек — жи́зненная осно́ва
2) жизнеспосо́бный органи́зм3) разг.; см. тормышчыл
См. также в других словарях:
җирлек — 1. Җир булу сыйфаты, туфракның уңдырышы басуның җирлеген югалту 2. Үсеп утырган яки басып торган әйбер астындагы җир үләннең җирлеге бик бәләкәй 3. Башка төсләр, бизәкләр аерылып торган төп нигез төс; фон яшькелт җирлеккә ак бөрчек төшкән күлмәк … Татар теленең аңлатмалы сүзлеге
ирлек — 1. Ир булу 2. күч. Батырлык, ныклык, кыюлык. Егетлек … Татар теленең аңлатмалы сүзлеге
ирлекле — Ирлек сыйфатына ия булган … Татар теленең аңлатмалы сүзлеге
база — 1. мах. Базис (1) 2. Нигез, җирлек, кирәкле шартлар. Процесс, үсеш, иҗат өчен чыганак булып хезмәт итә торган матди яки рухи байлык 3. Чимал әзерләүче яки продукт җитештерүче экономик район, предприятие, хуҗалык тармагы 4. Төрле кыйммәтләр, товар … Татар теленең аңлатмалы сүзлеге
буйча — Берәр җирлек, фон өстендә бер үк юнәлештә сызылып киткән кыска сызыкларның, бизәк юлларының берсе; кыска гына буй … Татар теленең аңлатмалы сүзлеге
грунт — 1. Җир, балчык, туфрак 2. Буялачак әйбергә (агачка яки киндергә) беренче кат буялган буяу, җирлек. ГРУНТ ЮЛ – Таш яки асфальт җәелмәгән, күп йөрүдән такыраеп кына барлыкка килгән юл … Татар теленең аңлатмалы сүзлеге
җир — 1. Кояштан өченче планета 2. күч. Бөтен дөнья җирдә юктыр. ҖИР ӨСТЕ – Аяк асты җир, идән һ. б. . Җиргә – Түбән таба, аска 4. Җир шарының өске катлавы, туфрак 5. Иген басулары, чәчүлек кырлар. Басуның аерым өлеше; бер иген үсә торган басу. Басуда… … Татар теленең аңлатмалы сүзлеге
левкас — Агач әйберләрнең өслеген буяр алдыннан тигезли торган җилем белән алебастр яки акбур катнашмасы; шул сыланган җирлек … Татар теленең аңлатмалы сүзлеге
нигез — 1. Корылачак, урнаштырылачак нәрсәнең терәге булып хезмәт иткән корылма, аскы өлеш. Йортның тышкы стенасы буена, җылыту өчен гадәттә туфрактан салынган биек булмаган өем 2. Төп йорт, ата баба йорты; туган үскән, гомер иткән йорт 3. күч. Нәрсәнең… … Татар теленең аңлатмалы сүзлеге
сөннәт — I. дини. Ирлек әгъзасының очын каплап торган тирене кисеп алу йоласы. II. СӨННӘТ – дини. 1. Мөхәммәт пәйгамбәрнең вәгазьләре күрсәтмәләре, эш гамәле, йоласы 2. с. Шәригатьтә мәҗбүри булмаган, Мөхәммәт күрсәтмәләре нигезендә генә үтәлә торган… … Татар теленең аңлатмалы сүзлеге
стенд — 1. Экспонатлар, диаграммалар һ. б. күрсәтмә материаллар урнаштырыла торган күргәзмә җиһазы (гадәттә вертикаль куелган такта җирлек, аслык) ; шунда куелган материаллар 2. Машина, аппарат кебек коралларны җыю сынау өчен җиһазланган урын яки… … Татар теленең аңлатмалы сүзлеге
