-
1 кид гӹц кежӹ
-
2 каприз
еркелік, наз, кежірлік -
3 капризничать
наздану, кежірлену, шәркездену, шолжақтау -
4 кид
1. рука; верхняя конечность человека от плеча до пальцев; кистьКидым сусырташ поранить руку;
кидым рӱзаш махать руками;
шола кид левая рука;
кидым шуялташ протянуть руку.
(Сакарын) кидше пел ий гыч иже тӧрланыш. С. Чавайн. Лишь через полгода поправилась рука Сакара.
2. рука, руки (употр. как символ труда, работы, действия, а также работника, деятеля)Шӧртньӧ кид золотые руки.
Ынде вуеш шуынат, суртыштына паша кид ешаралтеш. Б. Данилов. Ты теперь стал взрослым, в хозяйстве прибавятся рабочие руки.
А суртпечым ачалаш пӧръеҥ кид кӱлеш. Ю. Артамонов. А хозяйство привести в порядок нужны мужские руки.
3. перен. рука; манера письма, почеркАчин серыше еҥым кидше гычак пала. Я. Ялкайн. Ачин узнает писавшего человека по его почерку.
Ӱдыр адресым возышо еҥын кидшым ыш пале. В. Иванов. Девушка не узнала руку написавшего адрес.
4. рука, руки (употр. как символ обладания, владения, власти)Лу ял кидыште шагал гын 500 десятин чодыра ыле. М. Шкетан. В руках десяти деревень было самое меньшее 500 десятин лесу.
Власть ынде мыйын кидыштем. Н. Лекайн. Власть теперь в моих руках.
5. рука, сторона, направлениеПурла кидыште по правую руку, на правой стороне.
Тиде корно дене уна тудо кок зимовко йокте, тушечын шола кидыш. А. Айзенворт. По этой дороге вот до тех двух зимовок, оттуда на левую сторону.
6. Г.уст. держава, страна7. в поз. опр. ручной, рукКид вакш ручная мельница;
кид шагат ручные часы;
кид йыжыҥ сустав руки, сочленение руки.
Наталя кид вийжым ок чамане, бидон-влакым йылгыжтарен мушкеш. М. Иванов. Наталя не жалеет силу рук, до блеска моет бидоны.
Идиоматические выражения:
– кид гыч– кидым шала(ш) колташ– шке кид– кид(ым) лупшалаш– поро кид -
5 кид гӹц карангжы
-
6 чывань
чываньГ.1. прил. чванливый, чванный, спесивый, надменныйМӹлӓм пишок чывань ӹдӹрлӓ чучеш. К. Беляев. Мне кажется очень чванливой девушкой.
Мӓ машанышна, чывань поп. Пиш проста ылеш. Н. Игнатьев. Мы думали, надменный поп. Очень простой.
2. сущ. чванливость, спесь, надменность, важничаньеЧываньым лыкташ вывести спесь.
Чываньжы вилӹн кежӹш. Н. Ильяков. Пусть спадет его чванство.
-
7 обижаться
kirdems kezh (кирдемс кеж)
См. также в других словарях:
кежім — теру көне Өрмек тоқудағы бір тәсіл (әдіс), бұхар теру. зат. көне Кестелеп, оюлап жасаған әдемі ат жабу … Қазақ дәстүрлі мәдениетінің энциклопедиялық сөздігі
кежігу — кежік етістігінің қимыл атауы. Жапырағы жасыл жаутерек Жайқалмағы желден дүр. Шалулығы белден дүр, Төренің к е ж і г у і елден дүр (Шалкиіз жырау: Нар заман., 24) … Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі
кежірлі — сын. Кежірі бар; қырсықты, кесірлі. Кештің өзі де мен үшін к е ж і р л і болатын. Жалғыз басыма екі міндет іліп қойған (Қ. Тұрсынқұлов, Есіңде ме., 177) … Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі
кежімден — кежімде етістігінен жасалған ырықсыз етіс. Астында үкіленіп, к е ж і м д е н г е н пілдей боз азбан (М. Мағауин, Аласапыран, 100) … Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі
кежімдену — кежімден етістігінің қимыл атауы … Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі
кежімдеулі — сын. Кежімделген, кежім жабылған. Ошыңның қара жорғасы алтын тұрманмен ерттеліп, к е ж і м д е у л і тұрғанын көрген Дариға жүгіріп әкесіне келді (М. Разданұлы, Алтай., 118). Күреңбай атбегі к е ж і м д е у л і тұрған Құлагердің тұсына келіп… … Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі
кежікелес — ет. сөйл. Кежілдес. Босқа к е ж і к е л е с к е н ш е ана шаңның алдынан шықпаспысыңдар! (К. Сәрсекеев, Қызыл жалау, 2, 155) … Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі
кеж — кисель из ржаных высевок , арханг. (Подв.), невареная овсяная похлебка , олонецк. (Кулик.), также кеш – то же. К цежь из *цѣжь; ср. Калима, FUF 20, 128 и сл.; иначе, там же, 18, 150 и сл. Ср. цедить … Этимологический словарь русского языка Макса Фасмера
кежім — (Шымк., Мақт.; Көкш., Қ ту; Қ орда, Арал) ат жабуы. Атқа к е ж і м жабу керек (Шымк., Мақт.). Мұндайда атқа к еж і м жауып әкеледі деп жататын бұрын (Көкш., Қ ту). Салтанат, сәндік үшін әшекейленіп, өрнектеліп, тағымдар тағылып жасалатын таңдаулы … Қазақ тілінің аймақтық сөздігі
кежір — (Алм., Жам.) ешнәрсеге мойыны жар бермейтін жалқау, тоңмойын. Енді мұны к е ж і р демей не дейміз? (Алм., Жам.) … Қазақ тілінің аймақтық сөздігі
кежір түйе — Қ орда., Арал) жүрмейтін, мінезсіз, қырсық, азғын түйе буданы. Менің көршімнің ертеде бір к е ж і р т ү й е с і болды Қ орда., Арал) … Қазақ тілінің аймақтық сөздігі
