-
21 spatium
spatium, iī, n. (zu Wz. *spe(i) –, sich ausdehnen; vgl. altind. sphāyati, nimmt zu, ahd. spuot, das Gelingen, spuon, von statten gehen, gelingen), der Raum, als Ausdehnung nach Länge u. Breite, I) eig. (u. bildl.): A) im allg.: spatia locorum, Caes.: caeli spatium, Verg., totum caeli sp., Lucr.: reliquum spatium, quā flumen intermittit, mons continet, Caes.: spatium non est agitandi (equos), Nep.: iam tamen ad impetum capiendum, equiti utique, modicum erat spatium, Liv.: laxum spatium res magna desiderat, Sen.: nam quo squamigeri poterunt procedere tandem, ni spatium dediderint latices? Lucr.: protinus certe recesserunt spatio libero dato, Curt. – B) insbes., der bestimmt zwischen zwei Gegenständen gedachte Raum, 1) die Weite, u. zwar: a) die Weite = der Zwischenraum, die Entfernung, paribus spatiis intermissae trabes, gleichweit abstehende B., Caes.: aequo fere spatio ab castris utrisque abesse, Caes.: ab tanto spatio, in so großer Entfernung, Caes.: neve spatium viae te terreat, accipe currus, die Weite, Ov. – b) die Weite = der Umfang, die Größe, Länge, victi hostis, Ov.: oris et colli, Ov.: spatium admirabile rhombi, eine wunderbar große Butte, Iuven.: quod sit homini spatium a vestigio ad verticem, id esse passis manibus inter longissimos digitos, Länge, Plin.: trahere aures in spatium, in die Länge, Ov.: fugit in spatium,————flieht geradeaus, sucht das Weite (Ggstz. redit in gyrum), Ov. – 2) die Strecke, die jmd. zu durchgehen, zu durchlaufen hat, a) übh., die Strecke, Wegstrecke, Bahn, longum sp. itineris, Caes.: duûm milium sp., Caes.: ingens die uno cursu emetiens spatium, Liv.: dimidium fere spatium confecerat, cum etc., Nep.: incredibili celeritate magno spatio paucis diebus confecto, Caes.: nec lapis spatium evasit totum, Ov.: eadem spatia quinque stellae conficiunt, Cic. – profunda altitudo nullis inquirentium spatiis penetrabilis, v.d. Maßleine am Senkbeil, Tac. – b) die Bahn der Wettrennenden, α) die zurückzulegende Strecke, der Umlauf, singulos missus a septenis spatiis ad quina corripuit, Suet.: cum septimo spatio palmae appropinquant, Sen.: septem spatiis circo meruere coronam, Sen.: spatia corripere, den Lauf beschleunigen Verg.: ebenso addere in spatia, Lauf an Lauf fügen, Verg. – bildl., quasi decurso spatio, Cic.: aetatis od. vitae spatium decurrere, den Lebenslauf vollenden, Plaut. u. Ov.: mea quem spatiis propioribus aetas insequitur, der mir an Alter näher kommt, Verg. – β) die ganze Bahn, Rennbahn (griech. στάδιον), sp. declivis Olympi, Ov.: nobiles equos cursus et spatia probant, Tac. dial. – bildl., deflexit iam aliquantulum de spatio curriculoque consuetudo maiorum, ist aus ihrer Bahn u. ihrem Geleise gewichen, Cic. – c) der Spaziergang, α) als Strecke, der Gang, duobus spa-————tiis tribusve factis, Cic.: ut in extremis spatiis subsultim decurreret, Suet. – β) als Ort, der Spazierplatz, Gang, spatia silvestria, Cic.: spatia Academiae, Cic.: spatia communia, Cic. – II) übtr., v. der Zeit, A) im allg.: a) der Zeitabschnitt, Zeitraum, die Zeit, tempore ac spatio, Tac.: spatia omnis temporis non numero dierum sed noctium finiunt, Caes.: sp. praeteriti temporis, Cic.: annuum, Cic.: dierum triginta, Cic.: tam longo spatio, Cic.: spatio brevi, Hor.: in brevi spatio, Ter.: hoc interim spatio, in dieser Zwischenzeit, Cic.: post sexagesimum vitae spatium, nach dem 60. Jahre, Plin.: mori iussis non amplius quam horarum spatium dedit, Suet. – b) emphatisch, die Dauer, Länge der Zeit, spatio pugnae defatigati, durch die Dauer des K., Caes.: arbor spatio durata, durch die Länge der Zeit, Ov.: spatia annorum (die Länge der Jahre) lenibunt vulnera nostra, Prop. – B) insbes.: 1) die für eine Tätigkeit usw. bestimmte Zeit, Frist, Muße, Gelegenheit, nisi tempus et spatium datum sit, Cic.: pugnae spatium dare, eine Pause im K. eintreten lassen, Curt.: spatium animo dare, sich Zeit zur Überlegung gönnen, Curt.: irae spatium dare, dem Zorne Raum geben (= den Z. austoben, verrauchen lassen), Liv. u. Sen.: irae spatium et consilio tempus dare, Liv.: daret malorum paenitentiae, daret bonorum consensui spatium, er möchte den Schlechten Zeit zur Reue, den Guten Zeit zur Vereinigung————geben, Tac.: quom prius quam intereo spatium ulciscendi danunt (= dant), Pacuv. fr.: ut spatium pila in hostes coniciendi non daretur, Caes.: si mihi aliquid spatii ad scribendum darent, Cic.: neque, ut celari posset, tempus spatium ullum dabat, gestattete die Zeit, Ter.: spatium habere ad dicendum, Cic.: spatio sumpto, Liv.: spatium sumamus ad cogitandum, Cic.: spatio ad colloquendum sumpto, Liv.: sex dies ad eam rem conficiendam spatii postulant, Caes.: ne properes, ora; spatium pro munere posco, Ov. – 2) das metrische od. rhetor. Zeitmaß, Cic. or. 193. Quint. 1, 5, 18 u.a. -
22 spiramentum
spīrāmentum, ī, n. (spiro), I) eine Öffnung, durch die gehaucht-, geblasen-, geatmet wird, das Luftloch, Verg. u. Colum.: animae, Luftröhre, Verg.: cavernarum, Iustin. – II) das Hauchen, 1) das Wehen, Dunsten, Duften, der Dunst, Duft, venti sp. et perflatus, Luftzug, Vitr.: v. Dunst des Essigs, Vitr.: vom Duft der Wohlgerüche, Macr.: Oceanus quasi spiramenta quaedam magnitudinis exaestuat, Sen. rhet. – 2) das Atmen, der Atem, sensit spiramentum gracile, luctantem vitam cum morte, Hist. Apollon. 26. – dh. meton., der gleichsam durchs Atmen bestimmte Zwischenraum in der Zeit, die Pause, temporum, Tac. Agr. 44: sine spiramento ullo, ohne langes Zaudern, Amm. 14, 7, 15: sine spiramento vel mora, Amm. 29, 1, 40.Ausführliches Lateinisch-deutsches Handwörterbuch > spiramentum
- 1
- 2
См. также в других словарях:
pause — [ poz ] n. f. • 1360; lat. pausa 1 ♦ Interruption momentanée d une activité, d un travail. ⇒ arrêt, 2. break(anglic.), interruption, suspension. La pause de midi. Fam. La pause( )café (pour prendre le café). ♢ Spécialt Temps de repos interrompant … Encyclopédie Universelle
Pause-café, Pause-tendresse — Pause café Pause café Titre original Pause café Autres titres francophones Joëlle Mazart Pause café, pause tendresse Genre Série dramatique Créateur(s) Georges Coulonges Pays d’origine … Wikipédia en Français
Pause-café, pause tendresse — Pause café Pause café Titre original Pause café Autres titres francophones Joëlle Mazart Pause café, pause tendresse Genre Série dramatique Créateur(s) Georges Coulonges Pays d’origine … Wikipédia en Français
Pause-cafe — Pause café Pause café Titre original Pause café Autres titres francophones Joëlle Mazart Pause café, pause tendresse Genre Série dramatique Créateur(s) Georges Coulonges Pays d’origine … Wikipédia en Français
Pause café — Titre original Pause café Autres titres francophones Joëlle Mazart Pause café, pause tendresse Genre Série dramatique Créateur(s) Georges Coulonges Pays d’origine … Wikipédia en Français
Pause-café — Autres titres francophones Joëlle Mazart Pause café, pause tendresse Genre Drame Créateur(s) Georges Coulonges Acteurs principaux Véronique Jannot Anna Gaylor Bernard Le Coq Musique Jean Musy Pays d’origine … Wikipédia en Français
pause-café — pause [ poz ] n. f. • 1360; lat. pausa 1 ♦ Interruption momentanée d une activité, d un travail. ⇒ arrêt, 2. break(anglic.), interruption, suspension. La pause de midi. Fam. La pause( )café (pour prendre le café). ♢ Spécialt Temps de repos… … Encyclopédie Universelle
Pause — Pause, 1) Unterbrechung, Stillstand in Etwas; 2) (Mus.), der Verzug in einem Tonstück, welchen ein Instrument od. mehre machen; 3) Notenzeichen, welches dem Spieler od. Sänger andeutet, diesen Verzug eintreten zu lassen. Die P n sind große u.… … Pierer's Universal-Lexikon
Pause (Begriffsklärung) — Pause bezeichnet die zeitlich begrenzte Unterbrechung eines Ablaufs, siehe Pause eine veraltete Reproduktionstechnik (bzw. deren Ergebnis auf Papier), siehe Blaupause, pausen eine Taste auf der deutschen Computertastatur, siehe Pause (Tastatur)… … Deutsch Wikipedia
pause — n Pause, recess, respite, lull, intermission are comparable when they mean a temporary cessation especially in action, in activity, or in movement. Pause, though it carries an implication of expected resumption, stresses the fact of stopping… … New Dictionary of Synonyms
Pause — Pause, v. i. [imp. & p. p. {Paused}; p. pr. & vb. n. {Pausing}.] [Cf. F. pauser, L. pausare. See {Pause}, n., {Pose}.] 1. To make a short stop; to cease for a time; to intermit speaking or acting; to stop; to wait; to rest. Tarry, pause a day or… … The Collaborative International Dictionary of English