-
1 compos
compos, potis (com u. potis), einer Sache völlig mächtig, in voller Gewalt, in vollem Gebrauche od. Besitze od. Genusse von etw., einer Sache ganz teilhaftig, a) v. Besitz des Bewußtseins, Verstandes, des Körpers u. seiner Glieder, c. mentis od. mentis suae, seiner Sinne (des Bewußtseins) mächtig, bei Sinnen, bei Verstand (Ggstz. mente captus u. dgl.), Cic. u.a. (vgl. Mützell Curt. 6, 3 [9], 16): fervente adhuc et compote mentis pectore, des Bewußtseins mächtig, Tac.: u. so compotes sui, bei sich, bei Sinnen, Cels. (Ggstz. mente lapsi) u. Curt. (Ggstz. lymphatici): u. alienatas discordiā mentes hominum compotes sui facere, zur Besinnung zurückbringen, Liv. – mit vorhergeh. Negation vix sum c. animi (bin fast außer mir); ita ardeo iracundiā, Ter.: u. öfter vix od. non satis mentis suae c. u. ne mentis quidem c., fast besinnungslos, ganz betäubt (von in Ohnmacht Gefallenen od. in einem ähnlichen Zustand der Betäubung Befindlichen), Curt. u.a. (vgl. Mützell Curt. 3, 5 [12], 4); ebenso mit Abl., vix mente c., Ps. Verg. cul.: qui essent animo et scientiā compotes, Cic. de or. 1, 210: corpore atque animo (der Sinne) vix prae gaudio compotes, Liv.: neque animo neque linguā satis compos, Sall.; vgl. Drak. Liv. 4, 40, 3. – absol., vix c. (sc. sui) Imilce, Sil. 4, 808. – b) v. Besitz eines geistigen od. moral. Gutes od. (selten) Übels, scien-————tiae compotem esse, etwas wissen können, Cic.: rationis et consilii c., der Vernunft u. Überlegung fähig, Cic.: certi compotesque consili, Enn. fr.: animus rationis concentionisque compos et particeps, Cic.: c. voti, der seinen Wunsch erreicht, erlangt hat, Hor., Liv. u.a. – probri c., Naev. fr.: culpae compotem esse, Schuld haben, Plaut.: sceleris compotem esse, das Verbrechen wirklich begehen, Quint. – m. Abl., magnis compos et multis malis, heimgesucht von usw., Acc. tr. 36. – absol., nec multitudine compotum (der Teilhaftigen) eius doni vulgari laudem, Liv. 1, 10, 7. – c) vom moral. od. (selten) vom mater. Besitz äußerer Güter etw. genießend, im Genuß od. Besitz einer Sache, eiusdem fortunae c., Liv. fr. 49 H. (fr. 50 W.): tum patriae compotem me numquam siris esse, wollest mir nie wieder den Genuß meines V. verschaffen, Liv.: qui me huius urbis compotem fecerunt, die mir den Genuß des Aufenthalts in dieser Stadt wiederverschafft haben, Cic.: u. so alqm compotem facere libertatis, patriae, Plaut. – m. Abl., praedā ingenti compos exercitus, im Besitz einer ungeh. B., Liv. 3, 70, 13. – ⇒ Abl. Sing. immer compote, Genet. Plur. immer compotum. – Nbf. v(oti) s(ui) compote(s) factus, Corp. inscr. Lat. 11, 3247; vgl. Bücheler Grundr. der lat. Dekl. S. 8.
См. также в других словарях:
scien — obs. form of scion … Useful english dictionary
scien — om·ni·scien·cy; … English syllables
scíenþ — pres 3rd sing of scínan … Old to modern English dictionary
scien — «s, t (L). Knowledge … Dictionary of word roots and combining forms
science fiction — scien·ce fic·tion loc.s.f.inv. ES ingl. {{wmetafile0}} fantascienza {{line}} {{/line}} DATA: 1963. ETIMO: comp. di science scienza e fiction fiction … Dizionario italiano
scientifica — scien·tì·fi·ca s.f. CO TS dir. → polizia scientifica {{line}} {{/line}} DATA: 1965. ETIMO: tratto dalla loc. polizia scientifica … Dizionario italiano
scientificamente — scien·ti·fi·ca·mén·te avv. CO sotto l aspetto scientifico; con rigore scientifico Contrari: antiscientificamente. {{line}} {{/line}} DATA: 1872 … Dizionario italiano
scientificità — scien·ti·fi·ci·tà s.f.inv. CO carattere scientifico: la scientificità di una spiegazione, di un analisi Contrari: empirismo. {{line}} {{/line}} DATA: 1917 … Dizionario italiano
scientifico — scien·tì·fi·co agg., s.m. AD 1. agg., che è proprio della scienza, dei modelli cognitivi da essa formalizzati o delle forme culturali e intellettuali di rigore metodologico, precisione e sistematicità che ne derivano: risultato scientifico,… … Dizionario italiano
scientifismo — scien·ti·fì·smo s.m. TS filos. non com. → 1scientismo {{line}} {{/line}} DATA: 1930 … Dizionario italiano
scientifizzazione — scien·ti·fiz·za·zió·ne s.f. BU conferimento di caratteri scientifici a una disciplina {{line}} {{/line}} DATA: sec. XX … Dizionario italiano