-
1 hósta
-
2 HEYRA
* * *(-ða, -ðr), v.1) to hear;heyra heyrir þat, er gras grœr á jörðu, hears the grass grow;heyra illa, hard of hearing;heyra e-t til e-s, to hear (a sound) from one;hefir hvárki heyrt til hans styn né hosta, neither groan nor cough has been heard from him;heyrir blástr (acc.) hans í alla heima, when he blows, it can he heard in all the worlds;2) to listen to, give ear to;heyra bœn e-s, to listen to (to grant) one’s prayer;heyra á e-t, to listen (= hlýða á e-t);3) heyra til e-s or e-m til, to belong to, concern (þetta mál, er heyrir til dóttur þinnar);þat er til mín heyrir, as far as I am concerned;4) with dat. to behave (mér heyrir eigi at þegja við yðr);5) refl. e-m heyrist e-t, one thinks he hears;þá heyrðist þeim öllum sem sveinninn kvæði þetta, they all thought they heard the boy say this (verse).* * *ð, in Norse MSS. höyra (eyra, dropping the h, N. G. L. i. 220), [Ulf. hausjan = ἀκούειν; A. S. hyran; Hel. hôrjan; Engl. hear; O. H. G. horan; Germ. hören; Dan. höre; Swed. höra]:—to hear; the notion of hearing being taken to imply motion towards a place, cp. Germ. zu-hören, Icel. heyra til, Engl. hearken to, Scot. hear till; at þeir heyrðu eðr sá atburðina, Fms. vii. 226, Nj. 13, Grág. i. 56, Sks. 554; nú heyra þeir til liðs konungsins hvar þat fór, Fb. ii. 128; hann heyrir þat er gras vex á jörðu, Edda 17; h. messu, tíðir, to hear mass, attend service, Fms. ix. 500; h. húslestr, id.; menn vildu eigi h. (hear, believe) at hann mundi fallit hafa, x. 364; heyrðu þeir snörgl nokkut til rekkju Þóreyjar, Fs. 144; hefir hvárki heyrt til hans styn né hósta, Nj. 2; þeir heyrðu blástr til drekanna, Gullþ. 8; hann heyrði þangat mikinn glaum, Eb. 28; heyrðu þeir hark mikit í búrit, 266; heyrit fádæmi, Háv. 45; heyr endemi (q. v.); sem nú hefir þú heyrt, as thou hast now heard, Sks. 714.2. to hearken; þeirra bæn var eigi fyrr heyrð, Fms. x. 401; Guð heyrði bæn Moyses, Sks. 575; en ef þú vildir h. bæn mína, Drottinn minn, 596.3. with prepp., heyra á e-t, to give ear, listen to a thing; en þá er hann hafði heyrt á töluna, Fms. xi. 37; höfðu þessir allir heyrt á (been within hearing, been present) sætt þeirra Þóris ok Bjarnar, Eg. 349; þótt sjálfr konungr heyri á, though within hearing of the king himself, Ó. H. 54.II. metaph. to belong to one, with dat., kirkjan á selveiði alla utan þá er Geithellum heyrir, Vm. 165.2. heyra til e-s, or h. e-m til, to belong to, concern; (þat) er heyrir til ( concerns) dóttur þinnar, Nj. 15; þær sýslur sem til þeirra heyrðu, Fms. ix. 269; þat er til mín heyrir, vi. 118, 133, Bs. i. 742; þat þing er hreppstjórn heyrir til, Jb. 184; hann ágirntisk þat er honum heyrði ekki til, Fms. vi. 301; þótti þeim Haraldi konungi eigi til h. ( he had no right) at mínka sinn rétt, 339.γ. so with dat., to behove; hverjum yðr heyrir at þjóna, Fms. i. 281, vi. 349; mér heyrir eigi at þegja við yðr, ii. 268; mér heyrir eigi at giptask, Str. 421; sem því nafni til heyrir, Mar. 617; kjalar-tré þat er þeim þótti heyra ( to fit), Fb. i. 433.III. impers. to be heard; ok heyrir blástr (acc.) hans í alla heima, Edda 17; heyrði til höddu þá er Þórr bar hverinn, Skálda 168; þá varð þegar hljótt svá at til einskis manns heyrði, Fms. vi. 374; svá nær læknum, at gerla heyri forsfallit (acc.), 351.IV. reflex. and impers., e-m heyrisk e-t, methinks one hears; en með því at mér heyrisk svá í orðum yðrum, at …, methought I heard you say, that …, Sks. 101; en mér heyrisk svá um þetta haf, ok svá landit, þá …, 192; svá heyrisk mér til sem þeir sé flestir er …, Fms. vii. 280; þá heyrðisk þeim öllum sem sveinninn kvæði þetta, they thought they heard the boy sing, Landn. (Hb.) 293: in mod. usage, mér heyrðisk þú segja, methought I heard you say; mér heyrðist vera barið, methought I heard a knock at the door; mér heyrist barnið hljóða, methinks I hear the child crying.2. pass. to be heard, H. E. i. 516; þá skulu þeir eigi þar um heyrask síðan (they shall not be heard, heeded), K. Á. 110. -
3 SETJA
(set, setta, settr), v.1) to seat, set, place, put (hann setti sveininn í kné konungi; hón var í haug sett);setja e-n inn, to put in prison;setja inn fénað, svín, hross, to pen up, take in;setja dóm, to set a court;setja tjöld, herbúðir, to set up tents;setja grundvöll til kirkju, to lay the foundation of;setja borð, to set up tables;setja e-m gisla, to give one hostages;2) to drive (hann setti øxina í höfuð honum);3) to make, establish (setja lög, frið, grið);setja ráð, ráðagørð, to set on foot (contrive) a plan, plot (báðu þeir hann setja aðra ráðagørð);setja e-m torg, markað, to set up a market;4) to order, prescribe (setja e-m skript);setja e-m dag, stefnu, to fix a day for one to appear;5) with dat., setja e-u, to settle (setja máli);6) to appoint (hann setti Guthorm son sinn til landvarnar);7) to allay (sá dauði mun setja mína sút);8) setja e-t e-u or með e-u, to set, inlay (hann lét gøra gullkaleik ok setja gimsteinum);to embroider (seglit var sett með fögrum skriptum);9) intrans., to set off (hann lagði halann á bak sér ok setti í burtu);setja undan, to escape;10) impers. it settles;þegar er niðt setti moldrykit (acc.), when the dust settled;jarl (acc.) setti svá rauðan sem blóð (dreyrrauðan), the earl turned red as blood;þá setti at honum hósta, a fit of coughing seized him;þá setr at henni grát mikinn, she bursts into tears;11) with preps. and advs.:setja e-n af kirkju, to put out of the church, excommunicate;setja e-n af ríki, to depose one;setja e-n af lífi, af sinni eign, to deprive one of life, of one’s property;setja e-n aptr, hold one back, check (hann setti þá harðliga aptr, er á Þráin leituðu);setja at e-m, to attack;setja e-t á skrá, to enter, set in a scroll;setja á sik hjálm, to put on a helmet;setja á, to push (H. bað Ketil ganga fyrir skut ok setja á);setja e-n eptir, to leave one behind;setja fram skip, to launch a ship;setja e-t fyrir, to prescribe (eptir fyrir-settri skipan);setja þvert nei fyrir, to deny flatly (Þyri setti þvert nei fyrir, at hón myndi giptast gömlum konungi);setja e-n í fjötur, bönd, to put in fetters;hann hafði sett spjót í völlinn hjá sér, he had stuck his spear in the ground beside him;setja e-n niðr, to make one sit down, put one down (H. þreif til hans ok setti hann niðr hjá sér);setja niðr lík, to lay a corpse in earth, bury it;setja niðr mál, deilu, vandræði, to settle it;setja e-t saman, to put together, set up (setja bú saman);to compose, write (eptir bókum þeim, er Snorri setti saman);setja e-n til bókar, to set one to learn;setja e-n til ríkis, to put one on the throne;setja upp, to raise, erect, put up (setja upp skurðgoð);setja upp segl, to hoist sail;setja upp boga, to bend a bow;setja skip upp, to draw a ship up, ashore;setja skip út, to launch, = setja skip fram;setja e-t við e-u, to set against (þat þótti höfðingjum ofrausn ok settu mjök hug sinn við);to bet (ek set við hundrað marka silfrs, at hann ríðr mik eigi af baki);setja e-n yfir e-t, to put one over, at the head of (H. konungr setti Eystein jarl yfir Vestfold);12) refl., setjast.* * *set, setti, sett; a causal to sitja, q. v.; [Ulf. satjan, ga-satjan, = τιθέναι, φυτεύειν; Engl. to set; Dan. sætte; Swed. sätta.]A. To seat, set, place, put; hann setti sveininn í kné konungi, Fms. i. 16; hón var í haug sett, Ld. 20; bar hann inn ok setti hann í sæti, Nj. 179; hann setti hann í næsta sér, 46; setti hann í hásæti hjá sér, 282; setja höfuðit aptr á bolinn, Fms. x. 213; setja á sik hjálm, Nj. 42, 144; var settr undir hann stóll, 269; s. forsæti með endi-löngum bekkjum, 220; setja inn, to put in; s. inn fénað, svín, hross, to pen them, take them in, Gþl. 386, Grág. i. 436: to put in prison, Fms, x. 49; s. í fjötra, bönd, to ‘set in the stocks,’ put in fetters, ii. 173, x. 301; hann hafði sett spjótið ( stuck it) í völlinn hjá sér, Nj. 58; s. hest fyrir sleða, Landn. 94; s. e-n til bókar, to set one to book, set one to learn, Fms. vii. 199, viii. 9; s. til ríkis, to set one to reign, Eg. 366; hann setti sonu sína hina ellri til lands, Orkn. 4 old Ed.; s. á skrá, to enter, set in a scroll, Stj.; setja inn, to insert, Bs. i. 280:—þar var fimmtar-dómr settr, Nj. 241; þar er dómrinn var settr, Eg. 340; setja tjöld, to set up tents, Fms. xi. 85; s. herbúðir, id.; s. gamma sinn annan veg brekkunnar, 38, 79; s. grundvöll til kirkju, to lay the foundation of, 33; s. e-m borð, Nj. 220; setja e-m gísla, to give hostages, Fms. xi. 392.2. special usages, to drive; hann setti öxina í höfuð honum, Nj. 53; þau setja þegar af þeim nýrun, they bite them clean off, Stj. 94.3. intrans. to set off; hann lagði halann á bak sér ok setti í burtu, Fb. i. 565; enn úhreini andi greip grís, ok setti braut síðan, Greg. 56: s. undan, to escape, Nj. 136, Fms. ii. 325; s. undan e-m, s. undan á-gangi e-s, to make one’s escape, Al. 99, Fms, vi. 379.4. with prepp.; setja af, to depose, see above:—s. e-n aptr, to repel, hold back, check, Hkr. i. 20, Fms. xi. 81, Nj. 123, Stj. 21:—setja at, to set against, attack; mun ek s. at hinni rauðu töflunni, of a move in chess, Fas. ii. 67:—setja á, to put up; s. á langar tölur, Sturl. i. 105; s. e-t á sig, to mark, notice; svá var á sett, at Böðvarr, 32: setja á vetr, of livestock in the autumn = Germ. anbinden:—s. eptir, to leave behind, Eg. 368, Fms. ix. 43:—setja e-ð fyrir sig, to set a thing before one, i. e. be sad and depressed on account of it:—setja fram, to put forward, produce, Mar. (fram-setja): setja fyrir, to set before, as a thing ordered; eptir fyrir settri skipan, Sks. 37; setja nei fyrir e-t, to deny, refuse, Fms. ii. 131, ix. 242; setja e-m e-t fyrir, to set as a task to one; hann (the teacher) setti mér þetta fyrir:—setja niðr, to set down, quash; þeir settu Þorgeir niðr á Ánabrekku, put him there, Eg. 237; cp. niðr-setningr, in mod. usage s. niðr ómaga, to distribute the paupers among the households in a parish: s. niðr lík, to lay a corpse in earth, H. E. i. 491, Fms. iv. 110; s. upp óp, gnegg, Hrafn. 7: metaph. to stop, Fms. ix. 355, 452, xi. 260, Hkr. ii. 136, Eg 729: to dispose, s. niðr eptir reglu, Fms. xi. 428:—s. saman, to put together; s. bú saman, iii. 29, Ld. 10, s. saman kvið, kviðburð, Grág., Nj.: to compose, K. Á. 220, Fms. vii. 242; eptir bókum þeim er Snorri setti saman, Sturl. ii. 123; bók þessi heitir Edda, hana hefir saman setta Snori Sturluson, Edda ii. 250; hér er lukt þeim hlut bókar er Ólafr Þórðarson hefir saman sett, 427:—s. fram skip, to launch a ship, Eg. 160, Fms. ix. 478: s. út skip, to launch, 480, Gþl. 371:—s. upp skip, to draw her up ashore (as used to be done for the winter months), Hkr. i. 152, Fms. i. 62, ix. 478, Nj. 281, Eg. 180, Gþl. 371 (upp-sátr); þar fellr á er heitir Gufu-á, í hann setti Ketill upp skip sitt ( laid her up in the river), Eg. 592; (in mod. usage setja (absol.) is to launch a boat); s. upp, to put up, erect, raise, Eg. 492, Fms. vii. 265., Ó. H. 170; s. upp segl, to hoist sail, 165, Fms. ix. 10; s. upp boga, Fas. ii. 543; hann lét s. upp skurðgoð, Ver. 41: s. út, to set out for sale, Bs. i. 636:—5. við, to let, Bær. 6.II. metaph. usages, to make, establish; setja lög, lands-rétt (laga-setning), Kristinn-rétt setti hann við ráð Grímkels biskups, Ó. H. 44; lög þau er Hákon Aðalsteins-fóstri hafði sett í Þrándheimi, id.: svá settu þeir Ketill biskup ok Þorlákr biskup Kristinna laga þátt, K. Þ. K.; hann setti þat í lögum, at …, Ó. H. 4; hann setti Gulaþings-lög með ráði Þorieifs spaka, hann setti ok Frostaþings-lög með ráði Sigurðar jarls, … enn Heiðsefis-lög hafði fyrst sett Hálfdán Svarti, Fms. i. 23; á því þingi (in Nicea) var settr allr Kristinn-dómr, 625. 48; máldagi vel ok skynsamliga settr ok skipaðr, Dipl, i. 5; svá skulu hreppar settir, at hverr bóndi skal sitja it næsta öðrum, Grág. i. 443; setja frið um heim allan, setja frið millum landa, Rb. 412, Eg. 282; settum friði, Grág. ii. 167; s. grið, to make a truce, Nj. 248 (griða-setning); Julius setti misseris-tal, Rb. 412; setja á stofn, to start, begin, Fms. ii. 35: with dat. to settle, settu þeir þessu, Fms. ix. 452; s. þeim málum er konungar áttu um at dæma, Ld. 28; þeir (búar) áttu eigi at s. málinu, Nj. 87:—to appoint, hann setti Guthorm son sinn til landvarnar, Ó. H. 4, Fms. i. 24, 29, Eg. 272, 537, Nj. 129, Hom. 51, Dipl. v. 8; ef hann leysir þat svá af höndum sem hann er til settr, Grág. i. 497:—af-setja, to depose; setja e-n af kirkju, to put out of the church, excommunicate, Sturl. iii. 167; af setja e-n konungdómi, Stj.; s. e-n af ríki, af lífi, Hkr. i. 170; hann hefir af sett mik allri minni eign, Fms. i. 264, ii. 243:—to order, s. e-m skript, ii. 174; hann setti þeim þvílíkan markað, x. 237:—so in the law phrases, s. e-m dag, stefnu, stefnu-dag, fimmt, to fix a day for one to appear, etc., N. G. L. passim, Bs. i. 742; setja mál í dóm, Hrafn. 25:—to plan, contrive, setja ráð, ráða-görð, bragð, Fms. vii. 128, x. 305, 315, xi. 21, Nj. 106.2. to allay; sá dauði mun setja mína, sút, Al. 110; setið svá fyrnsku yðra, H. E. i. 251: to settle, s. mál, Grág. i. 490; enda sé settar sakir þær allar eðr dæmdar, 116: to humble, ek skal s. þik ok semja dramb þitt, Fas. i. 38.3. to set, inlay, by way of ornament; hann lét göra gullkaleik ok setja gimsteinum, Bs. i. 83; hjálm gimsteinum settan, Ld. 128, Fms. i. 15; slæður settar gull-knöppum, Eg. 516; segl sett pellum, Hkr. iii. 243; seglit var sett með fögrum skriptum, Fms. x. 77; skjöld settan járnslám, Fas. i. 415; brynja sett hringum, 215.III. impers. it settles; þegar er niðr setti moldrykit (acc.), when the dust settled, Al. 109:—to turn of a sudden, jarl (acc.) setti svá rauðan sem blóð, Ísl. ii. 220, Finnb. 260; Páll jarl þagði, ok setti dreyr-rauðan, Orkn. 194; konungr þagði, ok setti hann dreyr-rauðan á at sjá, Eg. 113; þá setti at honum hósta ok þröngd svá mikla, a fit of coughing set on him, Fms. i. 282; þá setr at henni grát mikinn, she burst into tears, iii. 113; setr nú at honum kvarða, Skíða R. 41.B. Reflex. to seat oneself, take a seat; ek settumk á fótskörina, Fms. ii. 188; setzk hann undir höfuð honum, Finnb. 238; þeir settusk niðr á völlinn, Nj. 144; s. á tal við, e-n, to sit down to talk with a person, Eg. 37; setjask í hásæti, Fms. i. 18; Hrapp þraut vistir, settisk hann þá at með þeim, Nj. 128:—to take up one’s abode, fór hann í Odda ok settisk þar, 117; at hann mundi fá hennar ok seljask þar, 280; setjask í kyrrsetu, Eg. 367; setjask um kyrrt, to settle oneself to rest, Fas. ii. 530: setjask í stein, to go into a cell, as an anchorite, Nj. 268; s. at ríki sínu, Fas. i. 531: setjask aptr, to desist from, esp. of a journey, Fms. xi. 129; setjask eptir, to remain behind, i. 62; s. heima, to stay at home, Grág. i. 491, N. G. L. i. 127; ek hefi hér upp sezk at þér ( I have taken up my abode with thee) ok tekit hér þrifnað, Lv. 36 (in mod. usage with a notion of intrusion, hann settisk þar upp); setjask fyrir e-t, to withstand, Finnb. 320; lét Sturla þá lausa lögsögu, ok settisk hjá öllum vandraeðum, Sturl. iii. 308; setjask um, to lay siege to (um-sátr), Fms. i. 103, x. 237; en þar sem hin himneski meistari sezk um, leggr hann …, Bs. i. 742 (or sesk um, i. e. sésk um, from sjá?), see the foot-note; nú setjask þeir yfir ( to seize upon) staðinn, ok alla staðarins eign, Sturl. ii. 13.2. to set, go down; er ok þat meiri virðing at aukask af litlum efnum en at hefjask hátt ok setjask með lægingu, Fs. 13: of the sun and stars, þat er víða á því landi, at sól setzk eigi um nætr, Fms. i. 233; vetrardag, en (= er) sól setzk, when the sun sets, N. G. L. i. 348; frá jafndægrí er haust til þess er sól setzk í eyktar-stað, Edda 103 (see sólsetr = sunset); stjörnur renna upp ok setjask, Rb. 466; en þar er á millum allt einn dagr, svá at aldregi setzk dagr á allri þeirri stundu, Sks. 67 (see dagsetr); síðan sólu er sett, Gþl. 442; þegar degi er sett, when day is closing in, Fas. ii. 110.3. to be settled, ended; nú skortir eigi sókn, ok setzk með því ( ends thus) at Sunnan-menn láta undan, Ísl. ii. 366; síðan settisk úfriðr í Svíþjóð, Fms. x. 47; freista ef þessi kurr mætti niðr setjask, Hkr. ii. 140; en niðr settusk allar sakar, Fms. iii. 39.II. pass., ef þeir setjask (= eru settir, are appointed) til at dæma um mál manna, Sks. 649; setjask þá grið allra vinda á millum, 234 (influenced by the Latin).III. part. settr, placed, situated, doing well or ill; Rútr var eptir með frændum sínum vel settr, Ld. 20; hón skal hér svá vel sett sem hón væri mín dóttir, Eg. 156; lítt var hann ok settr at klæðum, Fas. ii. 327, Grett. 91 A; langt kvæði ok íllt, ok sett með (set, studded with) mörgum hlutum íllum ok fáheyrðum, Fms. x. 264:—of a ship, deep in the water, heavy, var skútan mjök sett, Finnb. 254; sá þeir at skipit var sett mjök, Ó. H. 170; skip konungs vóru sett mjök ok sollin, Fms. iii. 44.2. as adj. settled; eru eigi þá sakarnar settri en áðr, Grág. i. 362:—composed, settr ok stillir, ráð-settr, q. v. -
4 HÓSTR
* * *m., usually spelt óstr, without aspiration, Fms. vi. 419, viii. 433, ix. 311, Sturl. iii. 251: in mod. usage óst, f.; but the aspirated initial is borne out by the kindred words hósta, hósti:—the throat, the upper part of the chest and the lower part of the throat, Bs. i. 382, Fms. ix. 311, v. l.; var Haraldr konungr lostinn öru í óstinn svá at þegar stóð blóðbogi út um munninn, vi. 419; í hálsstemnit frammi fyrir hóstinn, Finnb. 214; hafðu ekki bera óstina! (fem.) -
5 HVÁRRGI
pron. = hvárgi.* * *or hvárgi, pron. indef.A. Forms:—the older form was nom. hvárrgi, Grág. i. 114, ii. 307, Eg. 286, Ísl. ii. 354: neut. nom. and acc. hvártki, or with elided t, hvárki, mod. hvorki, Fms. i. 68, passim: gen. hvárskis, Grág. i. 494, N. G. L. i. 350, Fms. viii. 163, Rd. 292; hvárkis, Sks. 558: dat. m. hvárungi, Grág. i. 10, ii. 266; neut. hvárugi, i. II, 131: acc. m. hvárngi, Grág. (Kb.), see -gi, signif. B, p. 199.II. afterwards it changed into a regular adjective, hvárigr, mod. hvorugr, pl. hvárgir, Gþl. 114; but usually uncontracted, and so in mod. usage, hvárugir, Grág. ii. 51, Ísl. ii. 267, Fms. i. 36, viii. 193, Hkr. iii. 243, Sks. 650, passim: dat. sing. fem. hvárugri, Fms. iii. 214, passim: acc. m. pl. hváruga, passim: irreg. and intermediate forms are, acc. masc. sing. hvárngan, Egill tekr því mjök hvárngan veg, Sturl. iii. 99 C, Fms. viii. 88, Thom. 111.B. Usage:I. neither, of two, Lat. neuter. The old form hvárgi is usually substantival; with gen., hvárrgi or hvártki þeirra, neither of them, Eg. 286, Grág. i. 237; miklu meiri sök en hvárgi hinna var, Sks. 655, passim: with a possess, pron., hvártki okkat, neither of us, Nj. 10: rarely adjectival, hvártki sverðit, Korm. 112: on the other hand, the form hvárigr is used indiscriminately as substantive or adjective; for references see the Sagas passim.II. special usages; with annarr, neither … other, hvarigr at öðrum, Landn. 57; hvárigir kunnu öðrum þar tíðendi at segja, Ísl. ii. 349; réð hvárrgi á annan, Lv. 3; svá hvárigr réð at öðrum, Fas. i. 506; sem hvárrgi tryði öðrum, Fms. i. 217; hvárigir skildu annars mál, Fb. i. 545; ok heri hvárigir á aðra, Eg. 282; því at hvárigir vildu öðrum samneyta, Kristnir eða heiðnir, Fms. i. 265.III. neut. as adv. hvárki, mod. hvorki; hvárki … né, neither … nor; hvárki til laga né til úlaga, Grág. i. 75; hefir h. heyrt til hans styn né hósta, Nj. 201; ok var málit hvárki sótt ne varit þaðan af, 37, Fms. i. 27, N. G. L. i. 61, Hkr. i. 196, Sturl. iii. 99, 236, Grett. 94 B, Sks. 356, passim; hvárki … né … né, Sks. 157 new Ed.; hvárki … né, … eða, Sks. 365 B, H. E. i. 419; hvárki … eða (less correct), Sks. -
6 HVIÐA
f. squall of wind.* * * -
7 kast
* * *n.1) cast, throw of a net;2) throw of dice; koma í kast við e-n, to come in collision with one; kemr til várra kasta at, it is our turn to;3) a kind of cloak.* * *n. a cast, throw of a net; eignask þeir síld alla er kast áttu, Gþl. 427, Boldt. 53; um kast ef menn hitta í storma, N. G. L. ii. 278,:—in the phrase, koma í kast við e-n, to come in collision with one (Dan. komme i kast med en), Nj. 260; koma í kast saman við e-n, H. E. i. 524.β. a throw of dice, Sturl. ii. 159, Ó. H. 90, Sks. 26.2. köstum saman, by heaps, Þórð. 62; at seinustum köstum, at the last moment, D. N. ii. 535: metaph., kemr til e-s kasta, one’s turn comes, mun þá þykkja koma til várra kasta, at veita lið málum yðrum, Valla L. 221; nú hafa kappar kveðit í hring, kemr til minna kasta, Ísl. Þjóðs. ii. 7.II. a kind of cloak, a dust cloak; hlógu at honum er hann var í kasti mórendu, Nj. 179: in mod. usage, a cloak worn by milkmaids whilst milking;III. a fit; hósta-kast, a fit of coughing; renna stór köst, to take a long run by fits and starts, Hem. -
8 kjöltr
n. [qs. kjötl, from kitla, q. v.], in hósta-kjölt, a tickling cough. -
9 meinn
a. painful, causing pain (var honum knéit harla meint ok úmjúkt); kenna sér meint, to feel pain; e-m verðr meint við e-t, af e-u, one takes hurt by a thing.* * *adj., meinni, meinstr, [Engl. mean], mean, base; hann er einkar m., he is ‘unco mean,’ Ísl. ii. (in a verse); þat var hverju dýri meinna ok verra, Fas. iii. 637.2. in neut. meint, causing pain; honum var meint niðr at svelga ok svá at drekka, en meinst (superl.) at hósta, Bs. i. 347; fær hann svá skjóta bót, at hann kenndi sér hvergi meint, that he felt no pain, 179; var honum knéit harla meint ok úmjúkt, O. H. L. 89:—e-m verðr meint við e-t, or af e-u, to take hurt by it; féll hestrinn undir honum, ok varð honum af því nökkut meint, Sturl. i. 83. -
10 NE
a negative particle (poet.) with a verb,1) not;út þú ne kemr, thou comest not out;sól þat ne vissi, hvar hún sali átti, the sun knew not, etc.;2) ne einn, not one;lifa þeir ne einir þriggja tega manna, not one of those thirty men is left;ne einu sinni, not once;preceded by a negation, any = neinn (vórum vér ekki mjök við búnir ne einum úfriði).* * *or né, a negative conjunction. The Goth. makes a distinction between ni = A. S. ne, O. H. G. ni; and the compound particle nih, from ni + the suffix uh, O. H. G. noh, Germ. noch, Lat. nec, of which Icel. né is a contr. form; etymologically, therefore, the single particle ought to be written ne and the compound né; but this distinction is not made. The particle ne is not found out of composition except in ancient poetry; it is found as a prefix in the compounds neinn, nekkverr, nema (q. v.), qs. ne-einn, ne-hverr, ne-ifa.A. The single particle, not:1. with a verb, sól þat né vissi, máni þat né vissi, stjörnur þat né vissu, Vsp. 5; óð þau né höfðu, 18; löst né vissi, Skv. 3. 5; né fá, Hm. 92; finna né máttu, 46; ek né kunna, 11; né þat máttu, Hým. 4; né sváfu, Þd. 6:—with subj., út þú né komir, Vþm. 7:—ef né, if not, unless, were it not that …; ef þú geldr né værir, Hkv. Hjörv. 20; ef þú sverðs né nytir, Fm. 29:—with a double negation, svá at mér mann-gi mat né bauð, Gm. 2; aptr né komið, 20; ef föður né áttað, Fm. 3; hví né lezkaðu, Ls. 47; né máttuð, Kormak; né hlöðut, Vellekla; þar er hrafn né svalt-a, Ó. H. (in a verse); sofa þeir né máttuð, Gkv. 2. 3:—the negation is understood, niðjar hvöttu Gunnar né náungr annarr, rýnendr né ráðendr, né ( nor) þeir er ríkir vóru, Akv. 9,2. used to begin a verse or sentence in a running narrative, answering to ok (which see A. III); né hamfagrt höldum þótti skáldfé mitt, Ad. 7; né þat máttu, Hým. 2; né hann konu kyssa görði né ( nor) …, Skv. 3. 4; né ek þat vilda at mik ver ætti, 35; né djúpakorn drápu, Þd. 10.II. with an adverb or noun; né sjaldan, not seldom, Fms. xi. 198 (in a verse); né allvel, not over-well, Skv. 1. 49; gumnum hollr né gulli, fond of men not of gold, Hkr. i. (in a verse).2. but esp. in né einn, not one, none (cp. Early Lat. noenus = ne unus), also not any; lifa þeir né einir, Gkv. 3. 5; né einu sinni, not once, Fms. xi. 13; kvaðsk eigi muna at hann hefði heit strengt né eins, 112; hann lét þá af at eggja konung á né eina herferð, vii. 28; vórum vér ekki mjök við búnir við né einum lífriði, iv. 73; né eina sekð, Grág. i. 136; né eitt úhreint, Stj. 409; allir duldu at né eitt vissi til Hrapps, Nj. 133; eigi finnsk sá né einn, Fas. i. 243; eigi né eins staðar, not anywhere, Stj. 618; eigi vill hann at né einn tortryggi, Hom. (St.); eigi … at ek hafa né eina manns konu tekit, Þorst. Síðu H. 5; hann fyrir-bauð né einum leikmönnum, at …, Bs. i. 702.3. in composition in ne-kkverr and n-ema, q. v.B. The compound particle né preceded by a negation, neither … nor, not … nor, as a disjunctive copula between two nouns or sentences; at þú gáir eigi þings né þjóðans mála, Hm. 115; skósmiðr þú verit né skeptismiðr, 127; óð þau né ( not) áttu, lá né ( neither) læti né ( nor) litu góða, Vsp. 18; svefn þú né ( not) sefr né ( nor) um sakar dæmir, Skv. I. 29; varat harm yðr um likr, né …, 36; vilkat ek mann trauðan né torbænan, 49.2. in prose; þú skalt þá eigi með örum raufa né sverði slá, Stj. 620; höggormr hefir þar eigi vist né froskr, né ekki ( nor any) eitr-kykvendi, 655 xii. 2; má af öngum fremjask né fullkomask, nema biskupi, K. Á. 22; eigi meira né skemra, Fms. xi. 304:—irregular usage, því at eins ( only in that case) ferjanda né ( nor) festum helganda, nema (if, unless), i. e. neither … nor … unless, Nj. 240.3. the negation may also be indirect or understood; né sé þess örvænt at hér verði grátr né stynr, Niðrst. 7; fen né forað (= fen eðr forað), Gþl. 382 A; linar lítið dag né nótt, Bs. ii. 49; fár treystisk eld at ríða né yfir stíga, Fas. i. (in a verse); síð muntú hringum ráða né Röðuls-völlum, Hkv. Hjörv. 6, where the negation lies in örvænt, lítið, fár, síð: as also in ironical questions, hvat megi fótr fæti veita, né holdgróin hönd annarri, i. e. what? to which a negative answer is expected.II. in hvárgi … né, neither … nor; hvárrgi þeirra, Erlingr né féhirðinn, neither of them, E. nor the shepherd, Fr.; hvárngan ykkarn, Hákon né þik, Fb. i. 182:—hvárki … né, neither … nor, hvárki fyrir forboðan né taksetningar, H. E. i. 419; hvárki af dæmum né ástar hirtingum, 677. 6; hvárki gull né jarðir, Skv. 3. 37; hvárki styn né hósta, Nj.; hvárki gott né íllt, and so in countless instances.III. if the sentence has three or more limbs; hvárki … né … né, neither … nor … nor; or also hvárki … né … eðr, neither … nor … or; thus, lá né læti, né litu góða, Vsp.; fals né flærð eða rangindi, Fms. ix. 330; the former is more emphatic, see hvárrgi B. III. -
11 stynr
(-s, -ir), m. moaning, groaning (sjúkra manna s.).* * *m., pl. stynir, a groan, Hom. 57, Fb. i. 145; sjúkra manna s, Skálda 174; dauðans stynir, Stj. 50; s. ok sýting, 51; með miklum styn, Fms. v. 218; styn né hósta, Nj. 201; sárum styn, Fb. ii. 392. -
12 SVELGJA
(only in infin. and pres. svelgir), v. = svelga.* * *svelg; pret. svalg, pl. sulgu; subj. sylgi; imperat. svelg; part. solginn; since it became weak, svelgðist, Bs. ii. (in a verse of the 14th century), and so in mod. usage; [A. S. swelgan; Engl. swallow, swill; Germ. schwelgen]:—to swallow, with acc., Ýt. 4; hræ Ólafs hofgyldir svalg, 21; at jörðin sylgi hestinn, Nj. 163; mun hón solgit hafa yrmling, Fms. vi. 350; s. sinn föður-arf, Al. 114; eitt skógar-dýr svalg hann, Stj. 219; svelgja þik, Barl. 111: to swallow, svelg hrákann niðr, Pr.; svelgr hann allan Sigföðr, Ls. 58; Eljúðnir vann solginn Baldr, Mkv.2. with dat.; ef hann svelgr niðr þeim bita, N. G. L. i. 343; þá svelgit mér sem fyrst, Barl. 54.3. absol.; var honum bæði meint niðr at svelga, ok svá at drekka, en meinst at hósta, Bs. i. 347: to take a deep draught, hann tekr at drekka, ok svelgr allstórum, took a deep draught, Edda 32; þeir sulgu stórum, Grett. 43 new Ed.; svelgjandi eldr, Hom. 31.II. recipr. (weak); e-m svelgisk á, to go down the wrong way, Dan. faae i den vrange strube; honum svelgðist á.III. part. solginn, hungry, Hm. 32, Haustl. -
13 ÞRÖNG
(pl. þröngvar), f.1) throng crowd (varð þröng mikil);2) narrow place (sumir vörðust í þröngunum);3) fig. straits (alla þá þröng ok nauð, er hann þoldi);4) short breath and cough (þá setti at honum þröng mikla).* * *f., pl. þröngvar, Stj. 446; [A. S. geþrong; Engl. throng]:—a throng, crowd; vér viljum önga þröng hafa af yðr meðan vér ryðjum skipit, Ó. H. 115; einn byggi ek stöð steina … er-at þröng á þiljum, Landn. (in a verse); reiðir þröngina ýmsa vega eptir vellinum, Vápn. 16; varð þröng mikil, Nj. 92; þat sumar var þröng mikil at dómum, Bs. i. 31; mann-þröng, q. v.; en ef fé tröðz í kvínni í sauri eðr í þröng, Grág. ii. 328.II. narrows, straits, Lat. angustias; sumir vórðusk í þröngunum ok vóru þar drepnir, Róm. 278.2. metaph. straits, distress; alla þá þröng ok nauð er hann boldi, Barl. 195; láta Gyðinga vita í hverjar þröngvar þeir eru komnir, Stj. 446.3. short breathing, a cough; þá setti at honum hósta ok þröng mikla, Fb. i. 285, 330. -
14 þröngð
f. = þröng.* * *f. = þröng; eptir þat slitu þeir þröngðinni, Vápn. 17.2. distress; þröngð ok ánauð, Barl. 195, v. l.; þola margar þrængðir (sic), 203.3. short breath and cough; setti at honum hósta ok þröngð, Fms. i. 282; hafði karl þröngð mikla ok hrækði mjök í skeggit, ii. 59. -
15 þröngvi
a, m. = þröng, hósta ok þrönga, Hkr. i. 260.
См. также в других словарях:
Hosta — prop. n. A genus of robust East Asian clump forming perennial herbs having racemose flowers: plantain lilies; sometimes placed in the family {Hostaceae}. Syn: genus {Hosta}, Funka, genus {Funka}. [WordNet 1.5] … The Collaborative International Dictionary of English
Hosta — steht für: Hosta (Unternehmen), ein Unternehmen der Süßwarenbranche Hosta (Ort), ein Ort im Departement Pyrénées Atlantiques, Frankreich die Pflanzengattung der Funkien Diese Seite ist eine Begriffsklärung zur Untersc … Deutsch Wikipedia
Hosta — Tratt. (Funkia Spreng.), Gattung der Liliazeen, Pflanzen mit kurzem, dickem, holzigem Rhizom, gestielten, lanzettlichen, ei oder herzförmigen Blättern, einem Blütenschaft mit ziemlich großen, weißen oder blauen, einseitswendigen, hängenden,… … Meyers Großes Konversations-Lexikon
hosta — 1828, plant genus of the lily family, coined 1812 in Mod.L. for Austrian physician and botanist Nicolaus Thomas Host (1761 1834) … Etymology dictionary
hosta — [häs′tə, hō′stə] n. PLANTAIN LILY … English World dictionary
Hosta — Para otros usos de este término, véase Hosta (Pirineos Atlánticos). Hosta … Wikipedia Español
Hosta — Taxobox name = Hosta image width = 250px image caption = Hosta Bressingham Blue, a Hosta cultivar regnum = Plantae divisio = Magnoliophyta classis = Liliopsida ordo = Asparagales familia = Agavaceae genus = Hosta genus authority = Tratt.… … Wikipedia
hósta — e ž (ọ̑) 1. z drevjem strnjeno porasel svet; gozd: kupil je poslopje, njive, travnike in hosto; šel je v hosto delat / hrastova hosta; hosta mladih gabrov ∙ pog. bil je v hosti pri partizanih // drevje, ki raste strnjeno skupaj: hosta zarašča… … Slovar slovenskega knjižnega jezika
Hosta — Cette page d’homonymie répertorie les différents sujets et articles partageant un même nom. Hosta est un genre de plantes vivaces de la famille des Liliaceae ou des Agavaceae. Hosta est une commune française des Pyrénées Atlantiques. Catégorie … Wikipédia en Français
hosta — /hoh steuh, hos teuh/, n. any of various plants belonging to the genus Hosta, of the lily family, which includes the plantain lily. [ < NL (1797), after Nicolaus Thomas Host (1761 1834), Austrian botanist; see A2] * * * Any of about 40 species of … Universalium
Hosta — Vease texto Hosta es un género con unas 40 especies de plantas parecidas a los lirios, de la família Agavaceae, nativas del noreste de Asia. El nombre científico tambien se usa como nombre común; en el pasado se conocian a veces como lirio… … Enciclopedia Universal
