Перевод: с исландского на английский

с английского на исландский

eldr

  • 41 SÓTT

    I) (pl. -ir), f. sickness, illness, disease;
    taka (or fá) s., to fall ill, be taken ill;
    kasta á sik s., to feign illness;
    kenna (or kenna sér) sóttar, to feel the symptoms of illness;
    pl. pains of labour (at sú mær hafði miklar sóttir).
    II) from sœkja.
    * * *
    f. [from sjúkr, by way of assimilation; Ulf. sauhs = ἀσθένεια, νόσος; Dan. sot]
    1. sickness, illness, disease, Hm. 94; taka sótt, to fall sick, Eg. 201, Nj. 29, Fs. 12, Ld. 102; kasta á sik sótt, to feign illness, Nj. 14; sóttum sjúkr, 623. 50; utan sóttar burdarins, without birth-pains, K. Á. 104: the phrase, sótt elnar, the illness (fever) increases, Eg. 126, Band. 14, Bs. i. 69, Fas. ii. 162 (where of the pangs of childbirth), 504; sóttin rénar, the fever abates; kenna sóttar, to feel the symptoms of illness or fever, be taken ill, Fs. 21; hón kennir sér sóttar, ok elr sveinbarn, Sd. 176; drottning fær sótt ok fæðir son, Mirm.; at sú mær hafði miklar sóttir, throes of pain, Og. 2: bráðar sóttir, paroxysms, 5; sóttar-brími, the brunt of fever, Stor.; eldr tekr við sóttum, Hm. 138 (see eldr).—Sótt has thus a double sense, generic = Lat. morbus, and special = Lat. febris or angina: in popular phrases and usages this latter sense is very freq., see the remarks in Fél. x. 39, 40.
    2. freq. in compds, land-far-sótt = epidemic; ána-sótt, skrópa-sótt, hug-sótt, bana-sótt; it is esp. suffixed to the names of sicknesses followed by strong fevers, thus, bólna-sótt, small-pox; kvef-sótt, a cough-fever = influenza; tak-sótt, a stitch in the side; létta-sótt, jóð-sótt, throes of childbirth;þunga-sótt, a severe fever; stein-sótt, the stone; bráða-sótt, sudden death; riðu-sótt, ague; ámu-sótt, erysipelas; bit-sótt, a ‘biting illness,’ cancer (?), Hm. 138, Ýt. 17.
    3. diarrhoea, (mod.)
    COMPDS: sóttarfar, sóttarferði, sóttarkyn, sóttalauss, sóttarleiðing.

    Íslensk-ensk orðabók > SÓTT

  • 42 USLI

    I)
    m. burning embers, fire (eldr OK usli); devastation by fire.
    * * *
    a, m. [A. S. ysla or ysela = fire, embers; a compd form is auvisli (q. v.) qs. af-usli (?); cp. Lat. urere]:—a conflagration, esp. in the allit. eldr ok usli, Fms. i. 201, viii. 341: a field of burning embers, xi. 35: the sense damages (see auvisli) is prob. secondary. usla-gjald or usla-bót, n. compensation for u., N. G. L. i. 246, Gþl. 387; see auvisli.

    Íslensk-ensk orðabók > USLI

  • 43 YFIR

    * * *
    prep. with dat. and acc.
    I. with dat. over, above (hvers manns alvæpni hekk y. rúmi hans); sitja y. borðum, to sit at table; s. yfir málum manna, to sit at, attend to cases, as judge; konungr y. Englandi, king over E.; vaka y. e-m, to wake or watch over;
    II. with acc.
    1) over, above (Skaði tók eitr-orm, ok festi upp y. hann); hann tók y. sik skikkjuna, he put on the mantle; komast y. e-t, to come by a thing;
    2) over, across, through (síðan fóru þeir y. Norðrá);
    3) fig. over, beyond; hafa vöxt y. e-n, to have growth over, be taller than; fram y. aðra menn, beyond, above other men;
    4) adverbial usages, sá kvittr kom y., passed over; kveld kemr y., evening draws on.
    * * *
    prep. with dat. and acc., also ellipt. or even as adv.; [in Goth. there are two forms, uf = Lat. sub, and ufar = Lat. super, which, as to the form, answer to Icel. ‘of’ and ‘yfir;’ but in reality ‘of’ is in the old vellums used indiscriminately, sometimes = um (q. v.), sometimes = yfir, see p. 462 and um (umb, of), p. 648 sqq.; ‘of’ as prep. is now obsolete, having been replaced, according to the sense, by um or yfir: Goth. ufar; A. S. ofer; Engl. over; O. H. G. ubar; Hel. ubar; Germ. über; Dan. over; Swed. öfver; Lat. super; Gr. υπέρ]:—over.
    A. WITH DAT. over, above; hvers manns alvæpni hékk yfir rúmi hans, Eg. 88; þriðja stendr yfir Niflheimi … brenn eldr yfir Bifröst, Edda 10; yfir lokhvílu sinni, Nj. 183; spretta skörum yfir sér, Fas. ii. 187; tjalda yfir skipi sínu. Eg. 373; jörð gróin yfir viði eðr beinum, Grág. ii. 354; sitja yfir borðum, matborði, dagverði, drykkju …, to sit at table over one’s meat, drink; Nj. 6, 68, Eg. 63, 407, 577, passim; sitja yfir dómum yfir málum manna, to sit at, attend to cases, as judge, Ó. H. 86; Olafr konungr hafði jafnan með sér tólf ena spökustu menn, þeir sátu yfir dómum með honum ok réðu um vandamál, id.; sitja yfir e-m, to sit over one (a sick person), Fms. vii. 166, ix. 250; styrma yfir e-m, Ld. 40.
    II. metaph. usages; görask konungr bæði yfir Mörkinni ok Hálogalandi, Eg. 71; konungr yfir Englandi, 263; biskup yfir þeim fjórðungi, Grág. i. 326; hafa vald yfir e-u, Fms. i. 227, x. 48; vera höfðingi ok herra yfir e-u, id.; Þorgils er þá var yfir Skagafirði, 61; dómandi allra mála yfir þeim ríkjum, Fas. i. 513; hann setti bróður sinn yfir Víkinni, Fms. i. 29; sektir yfir e-m, H. E. i. 420; til gæzlu yfir e-m, custody over one, Edda 21; vaka yfir e-m, to wake or watch over, Fms. i. 9, iv. 299; vöku vér hér hverja nótt á Aski yfir fé váru, Eg. 375: þú vart trúr yfir litlu, eg mun setja þig yfir mikið, Matt. xxv. 23; vil ek eigi hafa flimtan hennar né fáryrði yfir mér, Nj. 50; sitja yfir hlut e-s, 89 (see sitja I. 2); ok liggi sú íllska lengr yfir þeim, threatening them, Fms. x. 265; búa yfir brögðum, Fas. i. 290; hefi ek sét marga dýrliga hluti yfir honum, 623. 55; mér sýnisk svá mikit yfir þér, at mér byðr þat eitt í skap at þú verðir meira stýrandi, Bs. i. 468; allir þeir er nokkurr þrifnaðr var yfir, leystu sik á þrem vetrum, Fms. iii. 18; opt hafa orðit þvílíkar jarteinir yfir heiðnum mönnum, vii. 195; láta vel ílla … yfir e-u, Ld. 168, Hkr. i. 213, ii. 32 (see láta B. I. 2); láta hljótt yfir e-n, Nj. 232; þegja yfir e-u, Ld. 36; fögnuðr yfir e-u, joy over a thing, MS. 623. 23; aumhjartaðr yfir úförum hvers manns, Sks. 687; lýsa yfir e-u, to declare, Eb. 20, 250, Nj. 93, Ld. 164, 306, Fs. 13, 24, Eg. 141 new Ed., Gísl. 16, Ó. H. 101, 179, Bs. i. 95, 203, 268, 624, Fms. ii. 25, xi. 6, 25: hlyða e-m yfir, see hlýða.
    III. ellipt. or adverb, usages; eldr, ok katlar yfir, Eg. 238; ætlar hann at görask konungr yfir norðr þar, 71; yfir á Espihóli, Sturl. iii. 261.
    B. WITH ACC. over, above, denoting motion; limar hans dreifask yfir heim allan, Edda 10; drógu þeir netið yfir hann, … hlaupa yfir netið … hleypr hann yfir þinulinn, 40; þeir bundu yfir sik flaka af viði, Fms. ix. 421; Skaði tók eitr-orm ok festi yfir hann, Edda 40; hann tók yfir sik skikkjuna, ‘took clothes over himself,’ put on the mantle, Nj. 170; binda boð yfir miðjar dyrr, Gþl. 434; leggja e-t yfir altari þín, 655 xxiii; lauf ok limar tóku út yfir skipit, Ó. H. 36; hann felldi hvern yfir annan, Hkr. i. 151; cp. hverr um annan (um C. V); er aldr fór yfir hann, Ó. H. 123; sló miklum ótta yfir hirðmennina, struck great terror into the king’s men, Fas. i. 68; skjóta skjóli yfir e-n, Ld. 40; setja menn yfir ríki sitt, Eg. 7; at konungr mundi annan höfðingja setja yfir Norðymbra-land, Fms. i. 24; lét hann taka Knút til konungs yfir ríki þat allt, 112; komask yfir e-t, to come by a thing, Bárð. 175; láta lítið yfir sik, Fms. vii. 29.
    2. over, through, across; austr yfir Foldina, Fms. i. 52; hann gékk yfir mark þat, Eg. 490; fara yfir ás nokkurn, … klif bratt yfir at fara, 576; ríða yfir fljótið, Nj. 82; hverr reiddi yfir Markar-fljót, 142; yfir skóginn, Fms. v. 249; ríðu vestr yfir Lómagnúpssand, Nj. 255; yfir hafit, Fms. vi. 21; er hann kom suðr yfir Fjalir, iii. 36; sigla norðr yfir Foldina, viii. 132; síðan fóru þeir yfir Norðrá, Eg. 134; fara at veizlum yfir ríki sitt, Fms. i. 157; skógr er almannavegr liggr yfir, Fs. 4.
    II. metaph. over, beyond; hafa vöxt yfir e-n, to have growth over or above another, be taller, Fas. ii. 234; hafa höfuð ok herðar yfir e-n; fram yfir aðra menn, beyond, above, i. 27; yfir þat fram, beyond that, above that, Vm. 19; fram yfir Páskaviku, Sturl. i. 121; fram yfir Jól, Boll. 344; yfir hálf-þrítugt, Fms. ix. 33.
    III. of direction, with another prep.; yfir á Hól, Hrafn. 9; þeir fúru yfir a Katanes, Fms. ix. 424; þeir sigldu yfir undir Kaupmannaeyjar, 421; upp yfir; fram yfir Grjótteigsá, Hrafn. 6.
    IV. ellipt. and adverb, usages; sá kvittr kom yfir, passed over, Eg. 164; lesa yfir, to read, Dipl. iii. 10, Fms. x. 1; kveld kemr yfir, draws on, Finnb. 230; skýflóki gengr yfir, Bárð. 169; um nóttina þann tíma er hringdi yfir, Fms. x. 29; at hann myndi fljótara yfir bera ef hann riði, Hrafn. 7; hestrinn bar hann skjótt yfir ok víða, id.; undir at leiða eðr yfir at keyra, Gþl. 412; göra brú yfir, 411.
    2. with verbs; bera, gnæfa, taka yfir, to surpass, passim; vofa yfir, to impend; búa yfir e-u, see búa; hylma ylir, to conceal; bætr yfir, to mend; verpa yfir, to calculate; drepa yfir e-t, to hush down; fara yfir, to pass over; líta, sjá yfir, to oversee, superintend; líða yfir, to pass over, also to faint; stíga yfir, to overcome; staupla yfir, sjást yfir, to overlook, neglect, etc., see the verbs.
    3. var hann kátr yfir fram, exceedingly, Sturl. iii. 267; bjargit skútti yfir fram, Fms. vii. 81; sjá yfir upp, Edda 30.

    Íslensk-ensk orðabók > YFIR

  • 44 YRKJA

    (yrki, orta, ortr), v.
    1) to work, esp. to fill, cultivate (y. jörðina, landit);
    2) to make verses (y. kvæði, drápu, lof, níð, háðung um e-n); absol., hann var kærr konungi ok orti vel, he was beloved by the king, and a good poet;
    3) y. á e-t, to set about; en er þeir fundust, ortu bœndr þegar á til bardaga, the peasants at once set upon them; Eiríkr jarl orti ekki á at berjast við Erling, Eirik made no attempt to fight Erling; y. á e-n, to work upon; hvárki eldr né járn orti á þá, neither fire nor iron did them any harm; y. orða á e-n, to address one, speak to one (hann svaraði stirt ok strítt, þá er menn ortu orða á hann);
    4) refl., yrkist í um e-t, it begins; (gerist nú svá sem dœmi finnast til, at á ortist um mannfallit); recipr. to attack one another (síðan fylktu þeir liði sínu ok ortust á ok börðust); þeir ortust á vísur, they competed in verse-making.
    * * *
    ð and t, pret. orti, part. yrt and ort; [A. S. wyrcan, wrohte; Engl. work, wrought; Goth. waurkjan; O. H. G. wurchian; the initial w being dropped, see orka]:—to work, but chiefly used in a special sense to till, cultivate; enn sá maðr er engit á, hann skal þat láta fyrst yrkja … en ef hann yrkir eigi svá engit, … ok vili hann þó yrt hafa, Grág. ii. 280; ok svá þeir er á mörkina ortu, Eg. 14; ok Drottinn Guð tók manninn og setti hann í þann aldin-garð Eden, að hann skyldi yrkja hann og varðveita, Gen. ii. 15; at hann geti ortar vel engjar fyrir þær sakir, Grág. ii. 335; yrkja jörðina eðr vinna, Stj. 29; yrkja holt né haga, N. G. L. i. 249; yrkja ræfrar ok börku til húsa-þaks, to work (i. e. to scrape) bark for thatching, 242.
    II. to make verses (cp. Gr. ποιητής; Old Engl. maker = poet); hvárki á maðr at yrkja um mann lof né löst… ef maðr yrkir tvau orð enn annarr önnur tvau, ok ráða þeir báðir samt um, ok varðar skóggang hvárum-tveggja, … yrkja níð eðr háðung um e-n, Grág. ii. 147–149; síðan orti Ölver mörg mansöngs-kvæði, Eg. 5; at þú vakir í nott ok yrkir lofkvæði um Eirík konung, … hann orti drápu tvítuga, … yrkja lof um e-n, þá orti Egill alla drápuna, ok hafði fest svá at hann mátti kveða um morguninn, 419; þessi vísa er góð ok vel ort, ok skaltú yrkja aðra vísu, … þessi vísa var ílla ort ok skal ek kveða aðra betri, Fms. vi. 362, 416; hann var kærr konungi ok orti vel, he was a good poet, and wrought well, Orkn. 146, Fms. vii. 111; konungr mælti, ertú skáldit?—Hann svarar, kann ek at yrkja, ii. 39; hann tók at yrkja þegar er hann var ungr, ok var maðr námgjarn, Eg. 685; yrkja kann ek vánu verr, Mkv.; hann er svá orðhagr at hann mun yrkja saman rár-endana, Fbr. 82 new Ed.; and so in countless instances old and mod.
    2. generally, to make, compose; þessi rit era ort af afli ástar. Hom. 1; Guðs Sonr í þeirri bæn er hann sjálfr orti (the Lord’s Prayer), 655 i. 2.
    III. spec. usages; hvárki eldr né járn orti á þá neither fire nor iron worked on them, wrought their hurt, Hkr. i. 11; en er þeir fundusk, ortu bændr þegar á til bardaga, the ‘bonders’ (peasants) at once set upon them, Ó. H. 110; Eríkr jarl orti því ekki á at berjask við Erling, at hann var frændstórr ok frændmargr, vinsæll ok ríkr, earl E. made no attempt to fight Erling because …, 27; yrki (imperat.) á at Kyndilmessu, ok hafi öll átt at Miðfóstu, begin at Candlemass and have all done at Mid-Lent, Gþl. 106: en ef þá skill á, hverr þeir sem fyrr orti á, began, caused to dispute, 455; hann svaraði stirt ok strítt, þá er menn ortu orða á hann, when people spoke to him, Ó. H. 69; en ræðu konungs svöruðu menn er hann orti orða á whom he addressed, 178; hann var hljljóðr ok fáskiptinn en þó kátr við menn þá er orða ortu á hann, Fms. vi. 109; hann svaraði fám orðum þótt orða værri yrt á hann (þó at orða yrti á hann, v. l.), vii. 227; yrkti (sic) þá ok únáðaði kynsmenn Sem, harangued and vexed them, Stj. 65.
    IV. reflex. to take effect; þá tók at falla lið Erlings, ok þegar er á ortisk ok uppganga var greidd, viz. when the day was about decided, Ó. H. 183; hversu sem at [á?] ortisk, however it so went, Fas. ii. 482; þar er svá, er at ort, when that reserve is made, Grág. i. 494.
    2. recipr., síðan fylktu þeir liði sínn, ok ortusk á þegar, ok börðusk, attacked one another and came to blows, Hom. 112: þeir ortusk á vísur, exchanged, capped verses, Lv. 24; sættusk þeir at kalla ok var þó at engu haldit, ok ortusk þeir um siðan, they capped verses (satirical) about it, Sturl. i. 150.

    Íslensk-ensk orðabók > YRKJA

  • 45 ÆGIR

    (gen. ægis), m.
    1) the sea, ocean, main; sól gengr í ægi, the sun sets in the sea;
    2) the giant Ægir, the husband of Ran; Ægis dœtr, the daughters of Æ., the waves, billows.
    * * *
    m., thus, not œgir, as is shewn both by the spelling of vellums and by ancient rhymes, as ægir and frægr in a poem on king Canute: [ægir is an old mythical word, the root of which is not to be sought for in the Norse languages, for it is much older; it may be akin to the Gr. ὠκεανός, both being derived from some Indo-European root; A. S. eagor, the sea; it still survives in provinc. Engl. for the sea-wave or Bore on rivers, ‘have a care, there’s the Eager coming,’ Carlyle’s Heroes, p. 198]:—the sea, ocean, main; hver eru sævar heiti?—heitir marr ‘ægir,’ etc., Edda 100; ægi lægja, to calm the sea, Rm. 40; eldr, veðr, ægi, jörðu, 625. 178; sér hón upp koma öðru sinni jörð ór ægi, Vsp.: gold is ægis bál, eldr, see Lex. Poët.: the word is a favourite with poets, ancient as well as modern, esp. in the ballads and rímur; in prose it only survives in a few phrases and compds, sól gengr í ægi, the sun sets in the sea (cp. ganga til viðar), Fms. ii. 302, v. 169; sól skundar í æginn, Al. 67.
    II. mythol. the giant Ægir, the husband of Ran (answering both to Okeanos and Poseidon of the Gr. legends), Edda: Ægis-dætr, the daughters of Æ. = the nine Okeanidae, Edda 101, Hkv. 1. 26; as to the banquet at Ægir, cp. esp. the poem Lokasenna and Hým.: Ægis-bróðir, the brother of Æ., i. e. Wind, Fire, or Sea. all three being the sons of the giant Fornjót: in local names, Ægi-síða, in the north of Icel., Landn.

    Íslensk-ensk orðabók > ÆGIR

  • 46 andi

    * * *
    m.
    1) breath, breathing; a. Ingimundar er ekki góðr, his breath smells, is foul;
    2) current of air (a handar þinnar);
    3) gramm., aspiration (linr, snarpr a.);
    4) soul (guð skapaði líkamann ok andann); gjalda guði sinn anda, to die;
    5) spirit, spiritual being; úhreinn a., an unclean spirit; heilagr a., the Holy Ghost.
    * * *
    a, m.
    1. prop. breath, breathing; af anda fisksins, Edda 19; cp. hverr andalauss lifir, who lives without breathing, in the Riddles of Gestumblindi, Fas. i. 482; af anda hans, Greg. 20, Sks. 41 B; andi er Ingimundar, ekki góðr á bekkinn, of foul breath, Sturl. i. 21 (in a verse).
    2. a current of air; andi handar þinnar, air caused by the waving of the hand, 623. 33: now freq. of a soft breeze.
    3. (gramm.) aspiration; linr, snarpr a., Skálda 175, 179.
    II. metaph. and of Christian origin, spirit. In the Icel. translation of the N. T. andi answers to πνευμα, sál to ψυχή (cp. Luke i. 46, 47); Guð skapaði líkamann ok andann, Mar. 656; taki þér við líkamanum en Drottinn við andanum, id.; gjalda Guði sinn anda, Mar. 39 (Fr.); hjarta, andi ok vizka, id. In some of these cases it may answer to ψυχή, but the mod. use is more strict: as a rule there is a distinction between ‘önd,’ f. anima, and ‘andi,’ m. animus, yet in some cases both are used indifferently, thus Luke xxiii. 46 is translated by ‘andi,’ yet ‘önd’ is more freq., Pass. 44. 21, 45. I.
    2. spirit, spiritual being (önd is never used in this sense); John iv. 24, Guð er andi, and, tilbiðja í anda, ἐν πνευματι.
    3. the Holy Ghost, Nj. 164, Rb. 80.
    4. angels; þessháttar eldr brennir andana, Stj. 41.
    5. in a profane sense; álfr eða a., Fas. i. 313.
    6. spiritual gift; í krapti ok í anda Heliæ, Hom. 104. Luke i. 17, Sks. 565.
    COMPDS: andagipt, andakast, andaliga, andaligr.

    Íslensk-ensk orðabók > andi

  • 47 and-virki

    and annvirki, n. [önn, labour (?); cp. old Germ, antwerk = machina].
    I. in Icel. writers esp. used of bay and bay-stacks; ef eldr kemr í hús manns eðr a., K. Þ. K. 78, 82; færa, reiða a., to carry into the barn, Grág. ii. 122, Lv. 211; nema fé gangi í akr, engi, töður eðr a., Grág. ii. 299; nautafjöldi var kominn í tún ok vildi brjóta a., … throw down the cocks, Glúm. 342, Boll. 336; sendi Úlfarr menn upp á hálsinn at sjá um a. sitt þat er þar stóð; cp. little below, stórsæti, large ricks, Eb. 152.
    II. in Norway more generally used of crop, tillage, agricultural implements; garð þann sem um a. ( barley ricks?) stendr, Gþl. 381; ef menn brenna a. manna, N. G. L. i. 244; a. ( produce) manna hvatki sem er, 251, Jb. 312; þá skal hann þar etja öllu sinu a. á, 357; viðarköst, timbr, grindr, sleða eðr önnur a., implements (some MSS. read amboð), 258, v. l. Metaph., legit hafa mér a. nær garði, en at berjast við þik fyrir sakleysi, business more urgent than to …, Grett. 110 A.

    Íslensk-ensk orðabók > and-virki

  • 48 ARINN

    * * *
    (gen. arins; dat. arni; pl. amar), m.
    1) hearth (eldr var á arni); as a law term, fara eldi ok arni, to remove one’s homestead, taking fire and hearth together;
    * * *
    s, m., dat. aarni = árni, Fs. 42, Rm. 2, [a word still freq. in Denmark and in Norway; Dan. arne, arnested; Norse aarstad, Ivar Aasen: in Icel. it is very rare]
    1. a hearth, Fs. (Vd.) 42; kom maðr um nóttina ok tók glæðr af árni, Sturl. ii. 101; þrjá vissa ek elda ( fires), þrjá vissa ek arna ( hearth-stones), Gh. 10; mæli malts af arni hverjum, viz. three for each farm (cp. arineldar, Gþl. 376), Hkr. ii. 384, Fms. x. 398, v. 101.
    2. as a law term, used in the phrase, fara eldi ok arni, to remove one’s homestead, fire and hearth together, Grág. ii. 253, 334 (where iarni is a corrupt reading). Now in Icel. eldstó.
    3. metaph. an elevated balcony, pavement, story, scaffold; stafir fjórir stóðu upp ok syllur upp í milli, ok var þar a. á, Fms. viii. 429; í miðju húsinu var a. víðr ( raised floor) … en uppi á arninum var sæng mikil, v. 339, Karl. 190, Stj. 308.
    β. of a ship, a hatchway, Edda (Gl.)
    COMPDS: arinshorn, arinsjárn.

    Íslensk-ensk orðabók > ARINN

  • 49 á-blásning

    f, a breathing upon; með eldr á., 656 C. 33, Rb. 438: gramm. aspiration, Skálda 175, 179, 180; theol. inspiration, Fms. x. 371.

    Íslensk-ensk orðabók > á-blásning

  • 50 baka

    * * *
    (að), v.
    1) to bake (baka brauð);
    2) to warm and rub the body, and limbs, at a large fire ( see bakeldr) esp. refl. bakast (við eld);
    * * *
    að, [Gr. φώγειν, cp. also the Lat. focus; A. S. bacan; Engl. to bake; Germ. backen.]
    1. prop. to bake; b. brauð, N. G. L. i. 349; b. ok sjóða, to bake and cook, Gþl. 376. In Icel. steikja is to roast; baka, to bake; but in mod. usage steikja may also be used of baking on embers, opp. to baka, baking in a pan or oven; elda ofn til brauðs ok b., Hom. 113; b. í ofni, Fas. i. 244; people say in Icel. steikja köku (on embers), but baka brauð.
    2. metaph. and esp. in the reflex. bakast, to bake, i. e. to warm and rub the body and limbs, at a large open fire in the evening after day-work; v. bakeldr and bakstreldr; v. also the classical passages, Grett. ch. 16, 80, Fms. xi. 63, 64 (Jómsv. ch. 21), Orkn. ch. 34, 89, 105, Hkr. iii. 458. In Icel. the same fire was made for cooking and warming the body, Ísl. ii. 394, Eb. ch. 54, 55; hence the phrase, hvárt skal nú búa til seyðis (is a fire to be made for cooking) … svá skal þat vera, ok skaltú eigi þurfa heitara at baka, it shall be hot enough for thee to bake, Nj. 199 (the rendering of Johnsonius is not quite exact); skaltú eigi beiðast at baka heitara en ek mun kynda, Eg. 239: used of bathing, bakaðist hann lengi í lauginni, Grett. ch. 80, MS. Cod. Upsal. This ‘baking’ the body in the late evening before going to bed was a great pastime for the old Scandinavians, and seems to have been used instead of bathing; yet in later times (12th and 13th centuries) in Icel. at least bathing (v. above) came into use instead of it. In the whole of Sturl. or Bs. no passage occurs analogous to Grett. l. c. or Jómsv. S.
    β. bóndi bakar á báðar kinnr, blushed, Bs. ii. 42; þanneg sem til bakat er, as things stand, Orkn. 428; bakaði Helgi fótinn, H. baked the (broken) leg, Bs. i. 425; vide eldr.
    γ. (mod.) to cause, inflict; b. e-m öfund, hatr, óvild (always in a bad sense): af-baka means to distort, pervert.
    II. to put the back to, e. g. a boat, in floating it, (mod.)

    Íslensk-ensk orðabók > baka

  • 51 beina-bót

    f. accommodation, comfort for guests; þar var mörgu við slegit til b., 625. 96; sagði at honum þætti þat mest b. at eldr væri kveyktr fyrir honurn, Fas. i. 230; bar var jafnan nýtt mjöl haft til beinabótar, Sturl. i. 23.

    Íslensk-ensk orðabók > beina-bót

  • 52 bragð-alr

    m. a brad-awl, used in Icel. for producing fire, bragðals-eldr, m. fire produced by a b., Bs. i. 616; hann tók b. millum tveggja trjó, ii. 176.

    Íslensk-ensk orðabók > bragð-alr

  • 53 brenna

    * * *
    I)
    (brenn; brann, brunnum; brunninn), v.
    1) to burn with a flame (logi, ljós, eldr, kerti brennr);
    2) to be consumed by fire (á Flugumýri brann fé mikit);
    nú breðr (= brennr) víðara en hann vildi, the fire spreads wider than he wished;
    brenna inni, to perish by fire;
    brenna upp, to be burnt up (á þeiri nátt brann upp allt Danavirki);
    hlutr e-s brennr við, one gets the worst of it;
    brann brátt þeirra hlutr við, it soon grew too hot for them;
    rautt mun fyrir brenna, mun nökkut fyrir brenna, things will brighten up or improve.
    (-da, -dr), v.
    1) to burn (brenna bál);
    2) to destroy by fire (brenna bœ, hof, skip at köldum kolum);
    brenna e-t upp, to burn up;
    3) to cauterize (as a surgical operation);
    brenna e-n við bölvi, to burn one to cure his malady;
    brenna e-m díla, to burn spots on one’s back; fig. to brand one’s back;
    brenna e-m illan díla, to inflict a severe injury upon one;
    4) to produce by burning (brenna e-t til líms);
    brenna salt, to produce salt by burning (sea-weed);
    5) to purify (silver or gold) by burning;
    brent silfr, pure silver (eyrir brendr, mörk brend).
    f. the burning of a house or person (þá er brenna var á Flugumýri; Njáls brenna).
    * * *
    1.
    d, with acc. to burn; b. bál, to burn or light a balefire, Hervar. S. (in a verse).
    2. to destroy by fire, devastate, Fms. xi. 391, Ann. 1329, 1289: b. upp, to burn up, Eg. 49; b. e-n inni, to burn one alive, Nj. 115, Grág. ii. 128, Landn. 215, v. l.
    3. medic. to cauterise (of hot iron), Grág. ii. 133; b. e-m díla, to burn spots on one’s back, body (medic.), Bs. 1. 644.
    β. metaph. to brand one’s back; eigi þurfu Danir at hælast við oss Norðmenn, margan díla höfum vér brent þeim frændum, Hkr. iii. 148; b. e-m illan díla, id., Fbr. 190 (in a verse).
    γ. b. kol, to burn, i. e. make charcoal (cp. charcoal-burner), Grág. i. 200.
    δ. part., brennt silfr, gull = skírt silfr, gull, pure silver, gold, K. Þ. K. 172, 152; eyrir brendr (= eyrir brends silfrs), mörk brend, Fms. ix. 421, Hkr. iii. 12; b. gull, Fms. xi. 77.
    2.
    u, f. fire, burning, Grág. ii. 129, Nj. 158, 199; Njáls brenna, Blundketils brenna, etc., Ann. 962, 1010: the burning of a dead body, Edda 38 (= bálför).
    β. astron., according to Finn Magnusson (Lex. Mythol.) Sirius is called Loka brenna, the conflagration of Loki, referring to the end of the world.
    COMPDS: brennumaðr, brennumál, brennusaga, brennustaðr, brennusumar, brennuvargr.

    Íslensk-ensk orðabók > brenna

  • 54 BRENNA

    * * *
    I)
    (brenn; brann, brunnum; brunninn), v.
    1) to burn with a flame (logi, ljós, eldr, kerti brennr);
    2) to be consumed by fire (á Flugumýri brann fé mikit);
    nú breðr (= brennr) víðara en hann vildi, the fire spreads wider than he wished;
    brenna inni, to perish by fire;
    brenna upp, to be burnt up (á þeiri nátt brann upp allt Danavirki);
    hlutr e-s brennr við, one gets the worst of it;
    brann brátt þeirra hlutr við, it soon grew too hot for them;
    rautt mun fyrir brenna, mun nökkut fyrir brenna, things will brighten up or improve.
    (-da, -dr), v.
    1) to burn (brenna bál);
    2) to destroy by fire (brenna bœ, hof, skip at köldum kolum);
    brenna e-t upp, to burn up;
    3) to cauterize (as a surgical operation);
    brenna e-n við bölvi, to burn one to cure his malady;
    brenna e-m díla, to burn spots on one’s back; fig. to brand one’s back;
    brenna e-m illan díla, to inflict a severe injury upon one;
    4) to produce by burning (brenna e-t til líms);
    brenna salt, to produce salt by burning (sea-weed);
    5) to purify (silver or gold) by burning;
    brent silfr, pure silver (eyrir brendr, mörk brend).
    f. the burning of a house or person (þá er brenna var á Flugumýri; Njáls brenna).
    * * *
    an old obsol. form brinna; pret. brann, 2nd pers. brant, mod. branst; pl. brunnu; sup. brunnit; pres. brenn, 3rd pers. brennr; old breðr, Grág. ii. 295, Fms. vii. 20 (in a verse); brenn (dropping the r), Hm. 56; with the neg. suffix, brennr-at ( non urit), 153, [Ulf. brinnan; A. S. byrnan; Early Engl. to ‘brenn;’ Germ. brennen; the strong form is almost obsolete in Germ.]:—to burn:
    1. of a light; þeir þóttust sjá fjögr ljós b., Nj. 118, Fas. i. 340; hrælog brunnu ( blazed) af vápnum þeirra, Bs. i. 509: of a candle, to burn out, eigi lengr en kerti þat brennr, Fas. i. 341, 342; cp. Fms. viii. 276.
    2. to be consumed by fire; kyrtillinn var brunninn, Fms. xi. 420; nú breðr viðara en hann vildi, the fire spreads wider than he would, Grág. l. c.
    β. of a volcano; er hér brann hraunit, er nú stöndu vér á, Bs. i. 22; brann þá Borgarhraun, Landn. 78, Ann. several times.
    γ. b. upp, to be burnt up. Grág. i. 459, K. Þ. K. 42; b. inni, to perish by fire, Gþl. 252, Nj. 198, 200.
    δ. to fester, Fms. xi. 288.
    ε. to be scolded, Eb. 198; skulu grónir grautar dílarnir þeir er þú brant, 200.
    3. metaph. in the phrase, e-t or e-s hlutr brennr við, one’s lot or portion of meat gets burnt in the cooling, one gets the worst of it; broth ‘brennr við,’ is burnt: ortu bændr þegar á um bardagann ( they made an onslaught), en þó brann brátt þeirra hlutr við, but it grew soon too hot for them, Fms. iv. 250; Sigurðr kvað sitt skyldu við brenna, quoth Sigurd, he would get the worst of it, i. e. it would never do, Fær. 236: the phrase, e-t brennr fyrir, or e-t rautt brennr fyrir, of bright hopes, rautt mun fyrir b. ok til virðingar snúa, Fs. 68; mun enn nokkut fyrir b. er þér komit heim, Fas. iii. 81.

    Íslensk-ensk orðabók > BRENNA

  • 55 BRESTA

    * * *
    (brest; brast, brustum; brostinn), v.
    1) to burst, to be rent (steinninn brast);
    þá brast í sundr jörðin (the earth burst) undir hesti hans;
    2) to break, snap, with a noise (brast í sundr boginn);
    3) to crash, of the sound alone;
    þá brast strengr, they twanged the bowstring;
    4) to burst forth (skriða brast);
    eldr brestr upp, fire breaks out;
    blóð brestr út, blood bursts out;
    5) to rise, begin; flótti brestr, the ranks break in flight;
    bardagi brestr, the battle breaks out, begins;
    6) impers., e-n brestr e-t, one lacks, falls short of (eigi brestr mik áræði);
    ef oss brestr á borði, if we fall short, get the worst of it;
    þat mun aldri bresta (it will never fail), at.
    * * *
    pret. brast, pl. brustu; part. brostinn; pres. brest, [A. S. berstan, per metath.; Engl. to burst; Germ. bersten; Swed. brista; Dan. briste]:—to burst, be rent; jörðin brast ( the earth burst) undir hesti hans, Nj. 158; steinninn brast, the rock was rent, Bs. i. 5.
    β. to break with a crash; brast þú boginn í tvá hluti, Hkr. i. 342, Gísl. 81; brestr röng, the rib of a barrel creaks, Jb. 398: the hoops of a vessel bresta ( burst), Fs. 132; skulfu lönd, en brustu bönd (of a tub), Jón Þorl.
    2. to crash, of the sound alone; hófarnir brustu í veggjunum, the hoofs dashed against the wall, Grett. 25 new Ed.; hvat brast þar svá hátt, Hkr. i. 342; þá brast strengr á skipi, then twanged the bowstring on the ship, Fms. i. 182; brestandi bogi, the twanging bow, Hm. 84.
    β. to burst forth, of a stream, avalanche, or the like; brestr flóð, of an avalanche, Gísl. 33; skriða brast, id., Fms. v. 250; blóð brestr út, the blood bursts out, from a blow, N. G. L. i. 342.
    γ. a milit. term, flótti brestr, the ranks break in flight, when the host is seized by panic; þá brast flótti í liði Flosa, Nj. 246; er meginflóttinn brast, Fms. viii. 229; brast þá flótti á Vindum, xi. 233; bardagi brestr, the battle bursts out, begins, (rare and as it seems απ. λεγ.), Fas. i. 34.
    δ. b. or b. á, to burst or break out, a storm, gale, cp. Bs. i. 78 (vide however s. v. bera C. IV): b. or b. út, to ebb, but only of the first turning of the tide, Bb. 2. 15; augu b., the eyes break in death, v. auga; hence helbrostið auga.
    II. impers., e-n (acc.) brestr e-t (acc.), one lacks, falls short of; brast Sigríði (acc.) fimm tigi hundraða, Dipl. v. 3; ef oss brestr á borði, if we fall short, get the worst of it, Fms. ix. 507; eigi brestr mik árædi, Fs. 62; á mið þau er aldri mun fisk (Ed. wrongly fiskr) b., Bárð. 169; ef eitt orð (acc.) brysti, Fms. iv. 71; hann vissi þessa sína ætlan brostna ( frustrated), Bs. i. 289; þat mun aldri b., that will never fail, Grett. 24 new Ed.: hamingjuna brestr, Fms. vi. 155 (Ed. hamingjan).

    Íslensk-ensk orðabók > BRESTA

  • 56 eim-yrja

    u, f. [Dan. æmmer; Ivar Aasen eimor], embers; in allit. phrases, eldr ok e., Fms. iii. 180, Fas. ii. 75 (in a verse), or eisa ok e.; hann var borinn í eimyrju, Greg. 57; akin to eimr, qs. eim-myrja, a quantity of eimr, q. v.

    Íslensk-ensk orðabók > eim-yrja

  • 57 elding

    * * *
    f.
    1) firing, heating, warming (ofnar til eldingar);
    2) smelting, refining (gull þat, er stenzt e.);
    3) lightning (því nast flugu eldingar ok reiðar);
    4) daybreak, dawn (= nætr-elding).
    * * *
    1.
    f. firing, fuel, Scot. eilding, Grág. ii. 338, 358, Fs. 45; eldingar-steinar, (bituminous?) stones to make a fire, Karl. 18: smelting metals, gull er stenzk e., gold which resists the heat of the crucible, Grág. i. 501; cp. elda grátt silfr.
    II. lightning, also in plur., Fms. x. 30, xi. 136, Fas. i. 372, Sks. 229, Stj. 300, Al. 41: eldinga-flug, n. a flash of lightning, Rb. 102: eldinga-mánaðr, m. the lightning month, id.
    2.
    f. [aldr], the ‘eld’ or old age of the night, the last or third part of the night; allt frá eldingu ok til miðs aptans, Hrafn. 7; vakti Þórhildr upp sína menn þegar í elding, Fms. ii. 231; í elding nætr, vii. 214; kómu í elding nætr á Jaðar, Ó. H. 117. The ancients divided the night into three equal parts, of which the last was called either ótta (q. v.) or elding, (þá er þriðjungr lifir nætr, i. e. where the third part of the night is left): the mod. usage is, það er farið að elda aptr, it begins to rekindle; and aptr-elding, rekindling, as though ‘daybreak’ were from fire ‘eldr;’ but in old writers ‘aptr’ is never joined to these words (Anal. 193 is taken from a paper MS., cp. Fb. iii. 405, l. 6); the phrase elding ‘nætr’ also shews that the word refers not to daylight, but to night, and means the last part of the night, opp. to midnight, mið-nætti.

    Íslensk-ensk orðabók > elding

  • 58 eyða

    (-dda, -ddr), v.
    1) to make empty (auðr), clear of, deprive of its contents (eyða allan fjörðinn bæði at mönnum ok fé); eyða bygð (bœi ok borgir, heröð), to desolate, lay waste;
    2) to desert, depart from (féllu sumir, en sumir eyddu hálfrýmin); eyða veizluna, to break up the feast; eyða þing, to dissolve the meeting;
    3) to do away with, destroy, with dat. (eyddi eldr konum ok börnum);
    4) to spend, squander (eyða fé, peningum);
    5) to render void in law, annul, with acc. or dat. (eyða vígsmál or vígsmálum);
    6) refl., eyðast, to come to nought; eyddist erfisgørðin fyrir honum, he let the funeral feast drop.
    * * *
    u, f. [auðr], a gap, lacuna, in a book, (mod.)

    Íslensk-ensk orðabók > eyða

  • 59 EYÐA

    (-dda, -ddr), v.
    1) to make empty (auðr), clear of, deprive of its contents (eyða allan fjörðinn bæði at mönnum ok fé); eyða bygð (bœi ok borgir, heröð), to desolate, lay waste;
    2) to desert, depart from (féllu sumir, en sumir eyddu hálfrýmin); eyða veizluna, to break up the feast; eyða þing, to dissolve the meeting;
    3) to do away with, destroy, with dat. (eyddi eldr konum ok börnum);
    4) to spend, squander (eyða fé, peningum);
    5) to render void in law, annul, with acc. or dat. (eyða vígsmál or vígsmálum);
    6) refl., eyðast, to come to nought; eyddist erfisgørðin fyrir honum, he let the funeral feast drop.
    * * *
    dd, [auðr; A. S. éðan; Dan. öde; Germ. öden; Swed. öda], to waste:
    I. with dat. denoting to waste, destroy, of men or things; hann eyddi ( slew) öllum fjölkunnigum mönnum, Stj. 491, Fms. ii. 41, vii. 8; ekki muntu með þessu e. öllum sonum Haralds konungs, i. 16.
    β. of money; eyða fé, etc., to spend money, Eg. 70, Grág. i. 327, Nj. 29, Fms. i. 118: to squander, 655 iii. 1, Nj. 18, Fms. xi. 423, Fs. 79: reflex., hann átti land gott en eyddusk lausafé, but his loose cash went, Fms. vi. 102.
    II. with acc. to lay waste, desolate, or the like; upp eyða ( lay waste) alla þeirra bygð, Fms. v. 161; þá vóru eydd skip Svía-konungs átjan, eighteen of the Swedish king’s ships were made void of men, x. 353; hann eyddi bygðina, iv. 44.
    2. to desert, leave; en skyldi út bera ok e. skemmuna, Fms. v. 262; féllu sumir en sumir eyddu ( deserted from) hálfrýmin (in a battle), viii. 226; skip brotið eða eytt, a ship wrecked or abandoned, Grág. i. 91; en hón er nú eydd af mönnum, forlorn or deserted of men, Al. 1.
    β. impers., eða héruð eyði, if counties be laid waste, K. Þ. K. 38; hence eyði-hús, etc. (below).
    3. as a law term, of a meeting, to terminate, dissolve; ef þeir eru eigi samþinga, eðr vár-þing eru eydd, or if it be past the várþing, Grág. ii. 271; en er sá dagr kom er veizluna skyldi eyða, when men were to depart, break up the feast, Fms. xi. 331.
    4. a law term, eyða mál, sókn, vörn, to make a suit void by counter-pleading; e. dæmð mál, Grág. ii. 23; munu vér e. málit með öxar-hömrum, Fs. 61; ok eyðir málit fyrir Birni, 125; eyddi Broddhelgi þá enn málit, Vápn. 13; at hann vildi í því hans sök e., ef hann vildi hans mál í því e., of unlawful pleading, Grág. i. 121; vera má at Eysteinn konungr hafi þetta mál eytt með lögkrókum sínum, Fms. vii. 142; eyddusk sóknir ok varnir, Nj. 149: with dat., eytt vígsmálum, 244; hélt þá Snorri fram málinu ok eyddi bjargkviðnum, Eb. 160, Arnkels (but no doubt less correct).

    Íslensk-ensk orðabók > EYÐA

  • 60 FJÚKA

    * * *
    (fýk; fauk, fukum; fokinn), v.
    1) to be drifted (tossed, blown) by the wind; tók þá at f., it began to snow and drift; var fjókanda veðr, there was a (drifting) snow-storm; nú er fokit í flest skjól, now most places of shelter are snowed up; no refuge is left;
    2) fig. to fly off (fauk at höfuðið); láta fjúka í kveðlingum, to let satiric verses fly.
    * * *
    pret. fauk, 2nd pers. faukt, mod. faukst, pl. fuku; pres. fýk, pl. fjúkum; pret. subj. fyki; part. fokinn; sup. fokit: [Swed. fyka; Dan. fyga]:—to be driven on, tossed by the wind, of snow, dust, spray, or the like: allit., fjúka sem fys, as chaff; mold er fýkr, 623. 25; axhelmur þær sem fjúka … ef nokkut fýkr frá oss, Stj. 422: of snow, tók þá at f., it began to snow, Grett. 111; var fjúkanda veðr, there was a snow-storm, 144: hafði fokit yfir öndverðan vetr, they had been buried ( had perished) in the snow, Glúm. 341; hence the metaph. phrase, nú er fokið í flest skjól, now all places of shelter are filled with snow, no refuge left, Gísl. 63, Nj. 258; útvegar Háreks eru foknir, all H.’s outgoings are stopped, Fms. xi. 423; sýndisk þeim sem eldr fyki um alla gluggana, of embers, Bs. i. 7; fauk svá sandrinn, at …, of the ashes from a volcano, 804, (sand-fok, a drift of sand or ashes.)
    2. metaph. to fly off; fauk af höfuðit, Nj. 97, Ld. 291; fuku tennrnar ór Búa. Fms. xi. 139; láta fjúka í kveðlingum, to reply with sarcastic, extemporised ditties, Grett. 94.

    Íslensk-ensk orðabók > FJÚKA

См. также в других словарях:

  • ELDR — Parti européen des libéraux, démocrates et réformateurs Parti européen des libéraux, démocrates et réformateurs Europäische liberale demokratische und Reformpartei European Liberal Democrat and Reform Party Partito europeo dei democratici,… …   Wikipédia en Français

  • ELDR — Europäische Liberale, Demokratische und Reformpartei Partei­vor­sit­zende Annemie Neyts Uyttebroeck MEP …   Deutsch Wikipedia

  • ELDR — …   Википедия

  • ELDR — abbr. European Liberal Democrat and Reform party …   Dictionary of abbreviations

  • Parti européen des libéraux, démocrates et réformateurs (ELDR) — Parti européen des libéraux, démocrates et réformateurs Parti européen des libéraux, démocrates et réformateurs Europäische liberale demokratische und Reformpartei European Liberal Democrat and Reform Party Partito europeo dei democratici,… …   Wikipédia en Français

  • eldress — ˈeldrə̇s noun ( es) Etymology: elder (III) + ess : a female church elder …   Useful english dictionary

  • Liste des parlementaires européens pour la législature 2009-2014 — Cette liste recense les députés au Parlement européen pour la législature 2009 2014. Sommaire 1 Par groupe parlementaire 1.1 Parti populaire européen 1.2 Alliance progressiste des socialistes et des démocrates au …   Wikipédia en Français

  • Liste der Mitglieder des 7. Europäischen Parlamentes — Mitglieder des Europäischen Parlamentes 1. Wahlperiode (1979–1984) 2. Wah …   Deutsch Wikipedia

  • Netherlands (European Parliament constituency) — Netherlands European Parliament constituency …   Wikipedia

  • ADLE — Alliance des démocrates et des libéraux pour l Europe Logotype de l ADLE L’Alliance des démocrates et des libéraux pour l’Europe (ADLE)[1] est un groupe parlementaire qui rassemble depuis juillet 2004 deux partis politique …   Wikipédia en Français

  • Alliance Des Démocrates Et Des Libéraux Pour L'Europe — Logotype de l ADLE L’Alliance des démocrates et des libéraux pour l’Europe (ADLE)[1] est un groupe parlementaire qui rassemble depuis juillet 2004 deux partis politique …   Wikipédia en Français

Поделиться ссылкой на выделенное

Прямая ссылка:
Нажмите правой клавишей мыши и выберите «Копировать ссылку»